احیای غدیر خم

این مدخل زیرشاخهٔ بحث غدیر خم است. احیای غدیر خم از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: احیای غدیر خم در حدیث - احیای غدیر خم در معارف و سیره علوی - پرسش مرتبط ندارد

شعائر دین

﴿ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ﴾. کسی که حقیقتاً تقوا در قلب و وجودش جای گرفته باشد، شعائر دینی را بزرگ می‌شمارد و احیا می‌کند. دین را باید در همه جامعه و همه اقشار ظهور و بروز داد. بسیاری از احکام را نمی‌توان در خلوت به جا آورد. اعمال حج، نماز جمعه، و نماز جماعت باید علنی و در جمع باشد؛ چون این امور از احکام شعائری است و باید علنی برگزار کرد و در جامعه ظهور و بروز داشته باشد. یکی از مهم‌ترین شعائر دینی برپا کردن جشن و سرور و مجالس شادی در روز عید غدیر است. باید با نام و یاد مولا امیرالمؤمنین(ع) شادی‌ها را به بچه‌ها و نسل‌های بعدی انتقال داد. البته باید از شعارهای تفرقه‌انگیز و از شادی‌های حرام پرهیز کرد.

اگر می‌خواهیم ایمان و تقوا در جامعه ما پررنگ شود، باید به احیا و بزرگداشت غدیر اهمیت داد. عید غدیر ریشه و هویت مکتب ماست؛ باید تثبیت شود و به برگزاری هرچه باشکوه‌تر آن توجه ویژه‌ای داشت. مقام معظم رهبری درباره مسأله غدیر می‌فرمایند: «مسأله امامت و مسأله ولایت و زنده نگهداشتن غدیر، به یک معنا زنده نگهداشتن اسلام است. مسأله فقط مسأله شیعه و معتقدین به ولایت امیرالمؤمنین(ع) نیست. اگر ما مردم شیعه و مدعی پیروی از امیرالمؤمنین(ع) حقیقت غدیر را درست تبیین کنیم، هم خودمان درک کنیم، هم به دیگران معرفی کنیم، خود مسأله غدیر می‌تواند وحدت‌آفرین باشد».

اطلاع‌رسانی واقعه غدیر

پیامبر عظیم الشأن اسلام(ص) در خطبه غدیر فرمودند: «فَلْيُبَلِّغِ الْحَاضِرُ الْغَائِبَ وَ الْوَالِدُ الْوَلَدَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ»؛ باید تا برپایی قیامت این سخن را حاضران به غایبان و پدران به فرزندان برسانند. پیامبر خدا(ص) ابلاغ پیام غدیر را بر همه واجب کردند؛ حاضران باید آن را به غائبان و پدران آن را به فرزندان برسانند. یعنی بذر محبت و ولایت امیرالمؤمنین(ع) را در دل‌ها بیفشانند. باید هرچه توان داریم در طبق اخلاص بگذاریم و برای معرفی غدیر هزینه کنیم. همان‌گونه که به خواندن نماز اهمیت می‌دهیم، باید به بزرگداشت و معرفی غدیر هم اهمیت بدهیم. امر ولایت، اصل دین است. اصول دین از فروع دین مهم‌تر است. پیامبر خدا(ص) بدون امکانات سه روز مردم را در غدیر خم، زیر آفتاب نگه داشتند، حضرت علی(ع) را به عنوان جانشین خود معرفی کردند و فرمودند: افرادی که شاهد هستند واجب است به غائبین برسانند. پدرها وظیفه دارند جریان غدیر را به فرزندانشان برسانند. این تنها وظیفه شاهدان در غدیر خم نبود، بلکه وظیفه هر مسلمانی تا روز قیامت همین است. با برگزاری مسابقات و ترغیب و تشویق جوانان به خواندن و حفظ کردن و تحلیل و بررسی واقعه غدیر در سراسر کشور، می‌توان گامی بلند در این جهت برداشت.

شادی، در شادی اهل بیت(ع)

در روایات ما برای شیعیان علائم و نشانه‌هایی بیان شده است. یکی از نشانه‌ها شاد بودن در ایام شادی اهل بیت(ع) است. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اطَّلَعَ إِلَى الْأَرْضِ فَاخْتَارَنَا وَ اخْتَارَ لَنَا شِيعَةً يَنْصُرُونَنَا وَ يَفْرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا»؛ خداوند تبارک و تعالی، توجهی به زمین نمود. پس ما را برگزید و برای ما پیروانی انتخاب نمود که ما را یاری کنند، با شادی ما شاد باشند و در غم ما غمگین باشند. اگر ما دوست، یا فامیل، یا عزیزی داریم که در غم و شادی او هیچ مشارکتی نداریم، قطعاً دوست و آشنا و فامیل او نیستیم. اگر مدعی هستیم که شیعه و دوستدار اهل بیت(ع) هستیم، اما در غم و شادی آنها بی‌تفاوتیم، این ادعای دروغی است. علامت شیعیان و دوستان اهل بیت(ع) این است که در غم و شادی آنها شریک باشند و با آنان همراهی و همدلی کنند.

شادی در خور شأن

دین اسلام به شادی و نشاط اجتماعی در جای خودش، همچنین به سوگواری، آن هم در جای خودش تأکید دارد. در کشور ما به موضوع شادی و نشاط اجتماعی توجه کمتری می‌شود. باید نشاط و شادی را به دیگران انتقال دهیم. گسترش شادی و نشاط به دیگران از بالاترین عبادت‌هاست. شرط تشیع و شیعه بودن «يَفْرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا» است. تا حدودی برنامه‌های حزن و اندوه و روضه‌خوانی را اجرا کرده‌ایم، نه اینکه حقش را ادا کرده باشیم. اگر برای اربعین، محرم، صفر، فاطمیه و ایام شهادت اهل بیت(ع) کاری کردیم، ذره‌ای از حق آنها را ادا کرده‌ایم. اما در جهت شادی و جشن و سرور ولادت اهل بیت(ع) وعیدها واقعاً کم گذاشته‌ایم. جالب است که «يَفْرَحُونَ» بر «يَحْزَنُونَ‌» مقدم شده است! فرح و شادی در شادی اهل بیت را بر حزن و اندوه برای آنان مقدم کرده است. نباید به گونه‌ای جلوه کند که دین ما فقط دین گریه است.

البته گریه و عزاداری برای مصائب اهل بیت(ع) در جای خودش بهترین ثواب و پاداش‌ها را دارد. با اهل بیت(ع) پیوند محکم ایجاد می‌کند. اما نباید شادی‌ها در عید غدیر و ایام تولد اهل بیت(ع) و جشن‌ها و عیدها به حاشیه برود. باید آنها را هم پررنگ کرد. باید برای این جشن‌ها و شادی‌ها هم موقوفات و نذوراتی قرار داد. بعضی‌ها فکر می‌کنند که اگر مثلاً برای عزا و روضه نذر و وقف کنند یا خرج کنند، ثوابش بیشتر است. در صورتی که این طور نیست. هزینه کردن برای جشن‌های اهل بیت(ع) اگر ثوابش بیشتر از هزینه برای عزاداری آنان نباشد کمتر نیست. به خصوص که جامعه و جوانان و نوجوانان ما نیاز بیشتری به شادی و نشاط دارند. باید به موازات برنامه‌های روضه و عزاداری، برنامه‌های شادی را هم کماً و کیفاً بیشتر کنیم. البته شادی‌ها باید حلال و در خور شأن اهل بیت(ع) باشد. هر کس هر توانی دارد برای مولا امیرالمؤمنین و اهل بیت(ع) ارائه بدهد تا این مراسم احیا شود.

شادی عید غدیر

چون عید غدیر بزرگ‌ترین عید دینی ماست، بسیار بجاست که آن را تنها یک روز برگزار نکنیم، دست‌کم سه روز، و اگر شد یک دهه برگزار کنیم. همان طور که دو ماه محرم و صفر را در عزای امام حسین(ع) به سوگ می‌نشینیم، چند روزی هم جشن و شادی عید غدیر را برگزار کنیم. قطعاً جریان عید غدیر از همه حوادث دوران عمر پیغمبر و اهل بیت(ع) بالاتر است. ما درباره غدیر کوتاه آمده‌ایم؛ از این‌رو مصائب سنگین بر حضرت زهرا(س) و امام حسین(ع) و اهل بیت(ع) وارد شد. باید همان طور که عاشورا را پر شور و هیجان برگزار می‌کنیم، بر اساس دستور اهل بیت(ع) عید غدیر را هم هرچه با شکوه‌تر و با عظمت‌تر برگزار کنیم. غدیر را باید جهانی کنیم. روز غدیر خم روز اعلان رسمی امامت و رهبری و پیشوایی مولاامیرالمؤمنین علی(ع) و مهم‌ترین عید ماست که از آن به «عید الله الاکبر»، یعنی عید بزرگ خدای متعال تعبیر شده است. بر اساس روایات همه انبیا مأمور بودند تا این روز بزرگ را عید بگیرند.

روزی بالاتر از عید غدیر خم در عالم نداریم. حتی از عید قربان و عید فطر و عید جمعه و ایام ولادت اهل بیت(ع) بالاتر است. در روایات بر تعظیم و بزرگداشت این عید بسیار تأکید شده است. امام رضا(ع) در بیان فضیلت روز غدیر فرمودند: «لَوْ عَرَفَ النَّاسُ فَضْلَ هَذَا الْيَوْمِ بِحَقِيقَتِهِ لَصَافَحَتْهُمُ الْمَلَائِكَةُ فِي كُلِّ يَوْمٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ‌»؛ اگر مردم، فضیلت حقیقی این روز را می‌دانستند، فرشتگان در هر روز، ده بار با آنان مصافحه می‌کردند. این تعبیر برای هیچ عیدی نیامده است. غدیر یک عید جهانی و فراگیر است. همه انبیای گذشته نیز این روز را جشن می‌گرفتند. از زمان حضرت آدم(ع) تا زمان پیغمبر ما همه انبیا مأمور بودند تا این روز را جشن بگیرند.

ماه ولایت

مقام معظم رهبری در جایی فرموده بودند: ماه ذیحجه در رابطه با اهل بیت(ع) به خصوص علی بن ابی طالب(ع) این قدر مناسبت دارد که خوب است این ماه را ماه ولایت بنامیم. زمانی عده‌ای این ایام را به عنوان دهه مطرح کردند، گروهی آن را به عنوان پانزده روز شاد آسمانی مطرح کردند، اما ایشان فرمودند: همه ماه ذیحجه را باید گرامی داشت و آن را شهرالولایه، یعنی ماه ولایت نامید. چون آغاز این ماه با ازدواج امیرالمؤمنین(ع) آغاز شده و رخدادهای مهمی درباره اهل بیت(ع) در این ماه تحقق پیدا کرده است، باید این ماه را به عنوان سنتی حسنه احیا کرد. زمانی بود که اعتکاف با تعداد بسیار اندکی برگزار می‌شد. اما الآن با ده‌ها هزار نفر برگزار می‌شود و سال به سال بر جمعیت معتکفین افزوده می‌شود. این ظرفیت به این مهمی در مملکت ما وجود دارد و ما کوتاهی می‌کنیم.

خداوند در قرآن فرموده است: ﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ﴾. از اول خلقت آن را دوازده ماه قرار دادیم. این مطلب خیلی مهم نیست. حقیقت این آیه چیز دیگری است. باطن این آیه دوازده امام(ع) هستند، نه یکی کمتر است و نه یکی بیشتر. هر ماهی به نام یک امام است؛ چنانکه امام باقر(ع) در روایتی در تأویل این آیه به این نکته تصریح فرموده‌اند.

بازخواست از ولایت

حضرت امام باقر(ع) فرمودند: «بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَايَةِ وَ لَمْ یُنَادَ بِشَيْ‌ءٍ مَا نُودِيَ بِالْوَلَايَةِ»؛ اسلام بر پنج چیز بنا شده است: بر نماز و زکات و روزه و حج و ولایت، و به هیچ چیزی به اندازه ولایت، فرا خوانده نشده است. از هیچ چیز مانند ولایت بازخواست نمی‌شود. محل اختلاف و هجمه دشمن هم آنجاست. از این‌رو از ولایت بیشتر بازخواست می‌شود. شیطان گفت: ﴿لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ﴾.

امام کاظم(ع) فرمودند: «وَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ‌(ع)»: صراط مستقیم امیرالمؤمنین(ع) است. شیطان بر سر صراط مستقیم می‌ایستد تا مردم را از آن باز دارد. می‌بینیم که چگونه وهابی‌ها با اهل ولایت مقابله می‌کنند. می‌بینیم که صهیونیست‌ها چگونه با فرهنگ شیعه دشمنی می‌کنند. اینها با شیاطین هم همدست هستند و با هم همکاری می‌کنند.

صراط ولایت

صراط مستقیمی که می‌تواند دنیا را اداره کند و مشکلات را حل کند، ولایت اهل بیت(ع) است. در زیارت جامعه می‌خوانیم: «بِمُوَالاتِكُمْ عَلَّمَنَا اللَّهُ مَعَالِمَ دِينِنَا وَ أَصْلَحَ مَا كَانَ فَسَدَ مِنْ دُنْيَانَا»؛ خداوند، به ولایت شما، نشانه‌های روشن دین را به ما آموخت و آنچه را از دنیایمان تباه شده بود، اصلاح کرد. اگر ولایت اهل بیت(ع) را پذیرفتید، خدا معلم شما می‌شود. آیا از این بهتر می‌خواهید؟ چرا از این نکته مهم غافلیم؟! کسانی که دست از ولایت اهل بیت(ع) کشیدند و امیرالمؤمنین(ع) را رها کردند، در گمراهی به سر می‌برند و راه را گم کرده‌اند. امام صادق(ع) فرمودند: «وَ اللَّهِ مَا بَقِيَ فِي أَيْدِيهِمْ شَيْ‌ءٌ مِنَ الْحَقِّ إِلَّا اسْتِقْبَالُ الْكَعْبَةِ فَقَطْ»؛ به خدا سوگند چیزی از حق برایشان باقی نمانده، جز رو کردن به سمت کعبه.

آنها بهره‌ای از دین به جز رو کردن به قبله ندارند. اینها مشمول نفرین پیامبر(ص) در غدیر واقع شدند، آنجا که فرمودند: «اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ أَحِبَّ مَنْ أَحَبَّهُ، وَ أَبْغِضْ مَنْ أَبْغَضَهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ»؛ بار خدایا! با دوست علی دوست باش و با دشمن او دشمن؛ هرکه او را دوست می‌دارد، دوستش بدار و هر که او را مبغوض می‌دارد، مبغوضش بدار و هر که او را یاری می‌کند، یاری‌اش کن و هر که او را وا می‌گذارد، او را واگذار! این نفرین پیامبر اکرم(ص) را جدی بگیرید. هم دعا فرمودند و هم نفرین کردند. فرمودند: «اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ». خذلان نه این است که فردی را چوب بزنی؛ خذلان یعنی اینکه کسی را رها کنی. خذلان یعنی دست از ولایت کشیدن. یعنی امیرالمؤمنین و یازده امام دیگر را رها کردن. یعنی اینکه ولایت را تبلیغ نکنی و بگویی به من چه ربطی دارد. باید سینه چاک کرد و با قلم و بیان از اهل بیت(ع) دفاع کرد. اگر این‌گونه نبودیم، یعنی خذلان.

منابع

1. فرحزاد، حبیب‌الله، غدیر برترین پیام آسمانی