دعا در معارف و سیره حسینی

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث دعا است. "دعا" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

دعا در قرآن - دعا در حدیث - دعا در کلام اسلامی - دعا در فلسفه اسلامی - دعا در عرفان اسلامی - دعا در اخلاق اسلامی - دعا از دیدگاه برون‌دینی - حق دعا - دعا در معارف دعا و زیارات - دعا در معارف و سیره سجادی - دعا در معارف و سیره حسینی

تشویق به یاد خدا

در کتاب الأمالی به سندش، از امام حسین(ع)، از امام علی(ع) آمده است: پیامبر(ص) فرمود: «هر کس در هر روز، صد مرتبه بگوید: «لَا إِلَهَ‏ إِلَّا الَّلهُ‏ الْمَلِكُ‏ الْحَقُ‏ الْمُبِينُ‏» -جز خدای فرمانروای بر حق و آشکار، خدایی نیست-، توانگری را به سوی خود می‌کشد و ناداری را می‌رانَد و درِ دوزخ، بر او بسته و درِ بهشت، برایش گشوده می‌شود».

یاد کردن خدا از ذاکر، پیش از یاد کردن ذاکر از خدا

در کتاب الإقبال از امام حسین(ع)، در دعای عرفه منسوب به ایشان نقل شده است: ای آنکه به دوستان خود، شیرینیِ اُنس را چشانْد تا این که در پیشگاهش به ابراز محبّت ایستادند! و ای آنکه جامه هیبت خویش را به اولیایش پوشاند تا این که در پیشگاه او به استغفار ایستادند! تو پیش از ذاکران، آنان را یاد می‌کنی و پیش از روی آوردن پرستشگران، احسان را آغاز می‌کنی و پیش از درخواستِ درخواست‌کنندگان، به آنان عطا می‌کنی. تویی که به ما می‌بخشی و سپس، همان را به عنوان قرض از ما می‌خواهی.

ادب دعا

در کتاب تاریخ بغداد به سندش، از امام حسین(ع) نقل شده است که: پیامبر خدا(ص)، به گاه درخواست و دعا، دستانش را بالا می‌بُرد، آن‌گونه که بینوا، غذا می‌طلبد.

ادب ستایش

در کتاب الأمالی به سندش، از امام حسین(ع) آمده است: پدرم امیر مؤمنان علی بن ابی طالب(ع) فرمود: «هر گاه چیزی خوش حالی پیامبر خدا(ص) را فراهم می‌آورد، می‌گفت: ستایش، ویژه خدایی است که کارهای شایسته، به نعمت او تحقّق می‌یابند، و چون چیزی موجب ناخوشی او می‌شد، می‌فرمود: ستایش، در همه حال، ویژه خداست».

دعای امام(ع) در قنوت

در کتاب مهج الدعوات از امام حسین(ع)، در قنوتش نقل شده است: خدایا! هر کس به پناهگاهی پناه آورْد و تو، پناهگاه منی. هر کس به آشیانه‌ای روی آورد و تو، آشیانه منی. خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و ندای مرا بشنو و دعایم را اجابت کن و بازگشت و منزلگاهم را نزد خودت قرار ده. مرا از گرفتاری فتنه آزمونم و همراهیِ شیطان، نگاه دار، به سبب بزرگی‌ات که شیفتگیِ جان فتنه‌زده‌ای با آن در نمی‌آمیزد و باریکه‌ای از بدگمانی بِدان راه نمی‌یابد و سرمستی‌ای بِدان نزدیک نمی‌گردد تا مرا به خواست خود، بگردانی، بی‌آنکه گمان بد ببرم و یا گمان بد به من برود، و نه در من تردید شود و نه تردید کنم، که تو مهربان‌ترینِ مهربانانی.

دعای امام(ع) در سجده

در کتاب مقتل الحسین از خوارزمی نقل است که: در روایت‌های مُرسَل آمده است که شُرَیح می‌گوید: به مسجد پیامبر خدا(ص) وارد شدم که دیدم حسین بن علی(ع) به سجده افتاده و گونه‌اش را بر خاک می‌مالد و می‌گوید: «سرور و مولای من! آیا اندام مرا برای گُرزهای آهنین آفریدی؟ یا معده و روده‌ام را برای نوشیدن آب داغِ دوزخ، خلق کردی؟ خدای من! اگر مرا به سبب گناهان، بازخواست کنی، تو را به کَرَمت بازخواست می‌کنم و اگر مرا با خطاکاران محبوس کنی، آنان را از محبّتم به تو باخبر می‌سازم. سرور من! فرمان‌بُرداری از تو، برای تو سودی ندارد و سرپیچی من، به تو زیانی نمی‌رساند. پس آنچه را به تو سودی نمی‌دهد، به من بده و آنچه را به تو زیانی نمی‌رساند، بر من ببخش، که تو مهربان‌ترینِ مهربانانی».

دعای امام(ع) در اشتیاق به آخرت

از راشد بن ابی‌روح انصاری نقل شده است: از دعای حسین بن علی(ع) این بود: «خدایا! رغبت به آخرت را روزی‌ام کن تا صدق آن را با بی‌رغبتی به دنیایم بدانم. خدایا! بصیرت در کار آخرت را روزی‌ام گردان تا از سرِ شوق، در پیِ نیکی‌ها باشم و از سرِ بیم از زشتی‌ها بگریزم، ای پروردگار من!» .

دعای امام(ع) در بامداد و شامگاه

در کتاب مهج الدعوات از امام حسین(ع)، در دعایش، در بامداد و شامگاه آمده است: به نام خداوند بخشنده مهربان. به نام خدا و به یاری خدا و از خدا و به سوی خدا و در راه خدا و بر آیین پیامبر خدا! بر خدا توکّل کردم، و هیچ جنبش و نیرویی جز از جانب خدای والایِ بزرگ نیست. خداوندا! خودم را تسلیم تو کردم و رویم را به سوی تو کردم و کارم را به تو سپردم. تنها از تو عافیت از هر بدی ای در دنیا و آخرت را می‌خواهم. خداوندا! تو مرا به جای هر کسی بسنده‌ای و هیچ کس، جای تو را برای من نمی‌گیرد. پس مرا از ترس و بیمی که از هر کس دارم، کفایت کن و گشایش و بیرون‌شدی در کارم قرار ده، که تو می‌دانی و من نمی‌دانم، و می‌توانی و من نمی‌توانم، و تو بر هر کاری توانایی، به رحمتت، ای مهربان‌ترینِ مهربانان!

دعای هنگام سوار شدن

از ابو مجلز نقل است: امام حسین(ع) دید که مردی بر چارپایی سوار شد و گفت: ﴿سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ﴾. پس به او فرمود: «آیا به این، فرمان یافته‌ای؟». مرد گفت: پس چه بگویم؟ فرمود: «بگو: ستایش، خدایی راست که مرا به اسلام، ره نمود و با [فرستادن] محمّد(ص) بر من، منّت نهاد و مرا در میان بهترین امّتی که برای مردم، بیرون کشیده شده است، قرار داد. این، نعمت است». سپس ادامه داد: «ابتدا این را [که گفتم] می‌گویی، چون خدای عز و جل می‌فرماید: ﴿ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ﴾».

دعای فَرَج

در کتاب الإرشاد به نقل از ربیع آمده است: امام صادق(ع) را دیدم که به گاه ورود بر منصور عبّاسی، لب‌هایش را تکان می‌داد و هر چه [بیشتر] می‌جنبانْد، خشم منصور فرو می‌نشست. به نزدیکش که رسید، منصور از او خشنود شد. چون امام صادق(ع) از نزد منصور خارج شد، او را دنبال کردم و گفتم: این مرد (منصور) از خشمناک‌ترینِ مردم بر تو بود. چون وارد شدی، لب‌هایت را می‌جنبانْدی و هر چه بیشتر ادامه می‌دادی، خشمش [بیشتر] فرو می‌نشست. [لب] به چیز می‌جنباندی (چه ذکری می‌گفتی)؟ فرمود: «دعای جدّم حسین بن علی(ع) را می‌خواندم». گفتم: فدایت شوم! این دعا چیست؟ فرمود: «ای ساز و برگ من، به گاه گرفتاری! و ای فریادرس من، به هنگام سختی! مرا با چشمت که نمی‌خوابد، حفظ کن و زیر سایه ستونت که خم نمی‌شود، بگیر». این دعا را حفظ کردم و هیچ گرفتاری‌ای به من نرسید، جز آنکه با خواندن این دعا، گشایش یافت.

جستارهای وابسته

منابع

1. محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین
2. حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۵

پانویس