رضایت در معارف مهدویت

این مدخل زیرشاخهٔ بحث رضایت است. رضایت از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: رضایت در قرآن - رضایت در نهج البلاغه - رضایت در فقه سیاسی - رضایت در اخلاق اسلامی - رضایت در عرفان اسلامی - رضایت در روان‌شناسی اسلامی - رضایت در سیره معصوم - رضایت در معارف و سیره نبوی - رضایت در معارف و سیره رضوی - رضایت در معارف مهدویت - رضایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

رضایت و مهدویت

گستره رضایت در مکتب انتظار

طبق نتایج پژوهش‌ها، تغییر در رضایت از زندگی تا حدود زیادی تحت تأثیر نگرش‌ها و باورهای معنوی افراد است. علاوه بر این، رضایت از زندگی به عنوان یکی از مفاهیم سلامت روانی، با علل مرگ و میر رابطه معکوس و با افزایش طول عمر رابطه مثبت دارد. بر اساس یافته‌های پژوهشی، چهار حوزه اصلی مقیاس معبد، یعنی عمل به واجبات، عمل به مستحبات، عضویت در گروه‌های مذهبی و مداخله دادن مذهب در تصمیم‌گیری و انتخاب، رابطه معنادار با رضایت از زندگی داشته است و تفاوت بین نمره رضایت از زندگی و عمل به باورهای دینی افراد معنادار بوده است. هم‌چنین پژوهش‌ها نشان داده است که: بین عمل به باورهای دینی و امیدواری، با رضایت از زندگی در افراد رابطه معناداری وجود دارد. براساس یافته‌ها، ایمان به خدا و عمل به اعتقادات دینی، موجب نگرش هدف‌دار فرد به کل زندگی و موجب انسجام و آرامش فرد می‌‌شود.

از جهت روان‌شناختی، احساس رضایت، یکی از عوامل شادمانه زیستن است و به دارایی و داشته‌های انسان تعلق ندارد، بلکه به نگرش‌های فرد در زندگی وابسته است. افرادی هستند که دارای موفقیت، ثروت و امکانات زیادی هستند ولی همواره از زندگی شاکی‌اند و ناله می‌کنند. این افراد احساس شادمانگی ندارند. ولی افرادی هم هستند که جزء فقیرترین مردم هستند و مشکلات زیادی در زندگی دارند ولی شاد زندگی می‌کنند. چون از زندگی راضی هستند. پس، شادمانگی انسان صد در صد، وابسته به داشتن‌ها یا نداشتن‌ها نیست، بلکه وابسته به رضایت یا عدم رضایت از روند زندگی است. رضایت از زندگی و روند آن، شادمانگی را تضمین می‌کند. علت نارضایتی انسان از زندگی، انتظارات خودساخته است. هر کسی انتظاری از روند زندگی و سرنوشت خود دارد، ولی وقتی اتفاقات مطابق میل انسان پیش نمی‌رود، احساس نارضایتی می‌کند. در مکتب انتظار و مهدویت‌باوری، انسان "منتظِر"، کم‌تر دچار این اتفاق می‌شود زیرا انتظار خودساخته ندارد و انتظار او، انتظاری الهی برای ظهور موعود مصلح جهانی است. به بیان دیگر، در جامعه انتظار، آرزوها و انتظارات افراد بر مبنای امیال فردگرایانه انسانی شکل نمی‌گیرد که در برآوردن آن تعارض و ناکامی و در نتیجه نارضایتی پیش آید و افراد دچار نارضایتی از زندگی شوند. بلکه در جامعه انتظار، آرمان و آمال و آرزوهای انسان منتظِر، بر اساس خواسته‌های خداوند واحد و ارزش‌های توحیدی شکل گرفته و صورت می‌بندد. این آرزوها و انتظارات، جهانی، فراگیر، و مربوط به همه هستی و کل جهان و تمام انسان‌ها است و آرمان امنیت، رفاه و عدالت فراگیر جهانی، رشد، هدایت و تعالی انسانی، حفاظت، هم‌سویی و انطباق با کل هستی را در متن خود دارد. لذا، مکتب انتظار، در ارتقای آرزوها و انتظارات افراد و در نتیجه رضایت و خوشنودی انسان در زندگی نقش مثبت و تأثیرگذار دارد.

رضایت یکی از دستاوردهای دولت مهدوی

یکی از صفاتی که با "رضا" نسبت دارد و در دست‌یابی به رضایت در زندگی اثر گذار است، پیروی از اهل بیت پیامبر (ص)، و تأسّی به آن بزرگواران به عنوان چراغ‌های هدایت و کشتی‌های نجات آدمی در طوفان‌های زند‌گی است. رسیدن به رضایت خدای سبحان نیز بدون وساطت معصومین (ع) امکان‌پذیر نیست. چنان‌چه امام صادق (ع) خطاب به اصحاب خود فرموده است: «وَ اعْلَمُوا أَنَّ أَحَداً مِنْ خَلْقِ اللَّهِ لَمْ يُصِبْ رِضَا اللَّهِ إِلَّا بِطَاعَتِهِ وَ طَاعَةِ رَسُولِهِ وَ طَاعَةِ وُلَاةِ أَمْرِهِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (ص) وَ مَعْصِيَتُهُمْ مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَ لَمْ يُنْكِرْ لَهُمْ فَضْلًا عَظُمَ أَوْ صَغُرَ- وَ اعْلَمُوا أَنَّ الْمُنْكِرِينَ هُمُ الْمُكَذِّبُونَ وَ أَنَّ الْمُكَذِّبِينَ هُمُ الْمُنَافِقُونَ وَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لِلْمُنَافِقِينَ وَ قَوْلُهُ الْحَقُّ: ﴿إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيرًا﴾»: و بدانید که کسی از خلق خدا به رضایت خدا نرسد، جز به وسیله طاعت خدا و طاعت رسول خدا (ص) و طاعت متصدیان امر خدا، از خاندان محمد (ص)، و نافرمانی آنها از نافرمانی خدا محسوب است، اگر چه فضل آنها را از کم و بیش منکر نشود. و بدان که منکران آنها (آل محمد (ص)) مکذبانند و راستی که تکذیب‌کنندگان آنان منافقانند و راستی که خدا عز و جل در باره منافقان گفته است و گفتارش حق است که: راستی منافقان در درک اسفل دوزخند و یاوری برای آنها نیابی.

در این حدیث شریف، امام صادق (ع) تأکید می‌کند که رسیدن به رضای خداوند متعال، جز از راه رضا رسول الله (ص) و اهل‌بیت طاهرین آن حضرت امکان‌پذیر نیست. رضا یک مفهوم دو طرفه است و خداوند از کسانی راضی می‌شود که آنان از خداوند راضی شده باشند. لذا، با نپذیرفتن ولایت ائمه معصومین (ع)، منکران، به تقدیر و قضا و حکم الهی مبنی بر ولایت آن بزرگواران رضایت نداده و با خشم و سخط برخورد کرده‌اند. از این جهت، خداوند نیز از آنان راضی نشده و آنها به سخط و خشم و قهر خداوند متعال دچار خواهند بود. چنان‌که امام باقر (ع) فرموده است: «الْبَاقِرُ (ع) فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ﴾ قَالَ: كَرِهُوا عَلِيّاً وَ كَانَ أَمَرَ اللَّهُ بِوَلَايَتِهِ يَوْمَ بَدْرٍ وَ حُنَيْنٍ وَ يَوْمَ بَطْنِ نَخْلَةٍ وَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَ يَوْمَ عَرَفَةَ نَزَلَتْ فِيهِ خَمْسَ عَشْرَةَ آيَةً فِي الْحُجَّةِ الَّتِي صُدَّ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ (ص) عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ بِالْجُحْفَةِ وَ خُمٍّ وَ عَنَى بِقَوْلِهِ تَعَالَى وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ عَلِيّاً (ع)».

از امام باقر درباره تفسیر این آیه: ﴿ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ﴾ سؤال کردند، فرمود: حضرت علی (ع) را ناخوش داشتند، در حالی که رضایت خدا و رضایت رسولش به علی (ع) بود، خداوند به ولایت او در روز بدر و روز حنین و در روز (بیعت) پای درخت خرما بیعت رضوان ﴿لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا﴾ و روز ترویه در عرفات و روز عرفه فرمان داد و در مورد آن، پانزده آیه در حجی که مشرکان مانع ورود رسول خدا به مسجدالحرام شدند و در جحفه از میقات‌های حج و در غدیر خم نازل شد. مرادم این است: (مصداق این آیه): و کسانی که به نیکی و درستی از آنان پیروی کردند، خدا از ایشان خشنود است و آنان هم از خدا راضی هستند؛ علی (ع) است.

در زیارت جامعه کبیره که منشور امام‌شناسی است، از امامان (ع) به عنوان دلیل‌ها و راهنمایان به رضایت و خوشنودی خداوند متعال نام برده شده است: «السَّلَامُ عَلَى... الْأَدِلَّاءِ عَلَى مَرْضَاةِ اللَّهِ»: سلام بر شما امامان که دلیل و راهنمای بر رضایت خدای سبحان هستید.

مهدویت‌باوری و انتظار ظهور امام مهدی (ع)، اوج اطاعت و پیروی از اهل بیت (ع) می‌باشد که جامعه مؤمنین به امر خداوند متعال در جهت اطاعت از اهل بیت پیامبر (ص) رضایت داده و به آن خوشنودند و قرن‌ها است که برای ظهور امام حق (ع)، در برابر همه فشارهای حاکمان جور و حکّام باطل استقامت ورزیده و زمینه‌سازی و مجاهدت می‌کنند.

منابع

1. مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با عبدالله نظری شاری