قوم یهود در قرآن

این مدخل زیرشاخهٔ بحث قوم یهود است. قوم یهود از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: قوم یهود در قرآن - قوم یهود در کلام اسلامی - قوم یهود در معارف و سیره نبوی - قوم یهود در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

قرآن و قوم یهود

بعد از خروج بنی‌اسرائیل از مصر حضرت موسی (ع) برای گفتگو با خداوند به بالای طور سینا رفت و در آنجا دو لوح دریافت کرد که فرمان‌های خداوند بر آن نقش بسته بود. قرآن کریم در سورۀ اعراف، آیۀ ﴿وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ﴾ از "الواح" (به صیغه جمع) نام می‌‌برد از جملۀ آن فرمان، ده حکم بسیار مهم است که به "ده فرمان" معروف شده است: برای خود، خدایی جز من نگیرید؛ به بت سجده نکنید؛ نام خدا را به باطل نبرید؛ شنبه را گرامی بدارید؛ پدر و مادر را احترام بدارید؛ کسی را به قتل نرسانید؛ زنا نکنید؛ دزدی نکنید؛ بر همسایه شهادت دروغ ندهید و به اموال و ناموس همسایه طمع نورزید.

در آیات قرآن از نعمت‌های خداوند به یهود یاد شده است و آنها عبارت‌اند از: نجات یافتن از دست ستم فرعون ﴿وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ﴾؛ جوشش دوازده چشمه آب ﴿وَإِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا﴾؛ مبعوث گشتن دوازده نقیب ﴿وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ﴾؛ پذیرفته شدن توبۀ آنان ﴿يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسَى أَكْبَرَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ فَعَفَوْنَا عَنْ ذَلِكَ وَآتَيْنَا مُوسَى سُلْطَانًا مُبِينًا﴾.

صفت‌های زشت بنی‌اسرائیل که در قرآن نکوهش شده عبارت‌اند از: پیمان‌شکنی﴿فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ﴾؛ کافر شدن به آیات الهی ﴿وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ﴾؛ قتل پیامبران ﴿وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ﴾؛ رباخواری ﴿وَأَخْذِهِمُ الرِّبَا وَقَدْ نُهُوا عَنْهُ﴾؛ خوردن اموال مردم به باطل﴿وَأَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ﴾؛ حرص به زندگی ﴿وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ﴾؛ شرک ورزی﴿وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا﴾؛ قتل دیگران ﴿مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ﴾؛ فساد کردن در زمین ﴿أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ﴾ و اسراف کردن در زمین ﴿ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ﴾.

یهودیان به ناروا مدعی بودند هدایت تنها از آن آنان است ﴿وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ﴾ و در دوزخ نمی‌مانند ﴿الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ قُلْ قَدْ جَاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ﴾، دست خدا بسته است﴿وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ﴾ و تنها کتاب خویش را می‌پذیرند و به همان عمل می‌کنند؛ یهودیان به بخشی از تورات که آن را به سود خود می‌پندارند ایمان دارند و بخش دیگر را رها می‌‌کنند و کتاب خدای را تحریف کرده‌اند ﴿وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُواْ هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُواْ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُواْ الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُواْ حِطَّةٌ نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ قَوْلاً غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ فَأَنزَلْنَا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُواْ رِجْزًا مِّنَ السَّمَاء بِمَا كَانُواْ يَفْسُقُونَ﴾؛ تورات را پنهان ساخته و تورات دیگری نوشته‌اند ﴿فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ﴾ و در آن به اختلاف افتاده‌اند ﴿وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ﴾.

یهود

در قرآن کریم داستان هیچ امتی به‌اندازه بنی اسرائیل مطرح نشده است، چنانکه نام حضرت موسی(ع) نیز بسیار بیشتر از نام پیامبران دیگر تکرار شده است. دلیل این مطلب آن است که در تاریخ پر فراز و نشیب بنی اسرائیل، عبرت‌ها و درس‌های فراوانی وجود دارد که تامل در آنها برای جویندگان راه حقیقت و کمال بسیار راهگشاست. داستان‌ها و مطالبی را که قرآن مجید در مورد یهودیان در آیات گوناگون بیان می‌‌‌‌دارد، دارای ابعاد مختلفی است که تفکّر در آن ابعاد، حقایق بسیاری را روشن می‌‌‌‌سازد. در این مقال بر آنیم تا با مروری گذرا بر سه بعد مهم و اساسی تاریخ یهود، یعنی نعمت‌هایی که خدای متعال به یهود عطا فرمود، اوصاف یهود و عقوبت‌هایی که دامنگیر یهود شد، گوشه‌ای از حقایق قرآنی در این زمینه را متذکّر شویم.

نعمت‌های عطا شده به یهود

نگاهی اجمالی به نعمت‌هایی که خداوند به بنی اسرائیل عطا فرموده، تعجّب هر انسانی را بر می‌‌‌‌انگیزد. این نعمت‌ها، هم از نظر کمیت زیاد هستند و هم از نظر کیفیت بزرگ و چشمگیر. خداوند یکی از بزرگ‌ترین پیامبران الهی یعنی حضرت موسی(ع) را که سومین پیامبر اولوالعزم و دارای کتاب آسمانی و شریعت مستقلی بود به سوی یهود مبعوث نمود، و با این نعمت بزرگ یهودیان رااز دست فرعون و لشکریانش خلاصی بخشید. در حالی که فرعونیان سال‌های متمادی، بنی اسرائیل را به بردگی کشیده، پسران آنان را می‌‌‌‌کشتند و زنانشان را زنده نگه می‌‌‌‌داشتند: ﴿وَإِذْ أَنجَيْنَـٰكُم مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ يُقَتِّلُونَ أَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَآءَكُمْ وَفِى ذَٰلِكُم بَلَآءٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌۭ﴾ زمانی که بنی اسرائیل با وحی الهی و دستور حضرت موسی(ع) از شهر خارج شدند و فرعونیان به تعقیب آنان پرداختند، خداوند کریم باز هم یهودیان را مشمول نعمت خویش قرار داد و رودخانه نیل را شکافت تا بنی اسرایل از آن عبور کنند و هنگامی که فرعون و لشکریانش وارد رودخانه شدند، خداوند به آب فرمان داد تا به حالت سابق برگشته و فرعونیان را غرق سازد: ﴿وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ ٱلْبَحْرَ فَأَنجَيْنَـٰكُمْ وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ﴾ پس از آن خداوند نعمتی دیگر به بنی اسرائیل عنایت فرمود و آنان را وارث شرق و غرب زمین قرار داد: ﴿وَأَوْرَثْنَا ٱلْقَوْمَ ٱلَّذِينَ كَانُوا۟ يُسْتَضْعَفُونَ مَشَـٰرِقَ ٱلْأَرْضِ وَمَغَـٰرِبَهَا﴾ از دیگر نعمت‌های الهی به یهود، برخوردار نمودن آنان از روزی‌های پاکیزه و جاری ساختن آب از سنگ برای آنها بود. همچنین در زمانی که یهودیان به مدت چهل سال در بیابان سرگردان بودند، خداوند ابرها را سایه بان آنان قرار داده و از طریق غیر عادی به آنان روز داد. آیه ۲۰ سوره مائده، پس از اشاره به اینکه خداوند در بنی اسرائیل پیامبرانی را قرار داده و به یهودیان سلطنت بخشید، این مطلب را بیان می‌‌‌‌دارد که خداوند به بنی اسرائیل نعمت‌هایی عطا فرمود که تا آن زمان به هیچ کس عطا نکرده بود: و به این صورت خداوند بخشنده با این نعمت‌های بی‌نظیر، بنی اسرائیل را بر همه عالمیان آن زمان برتری داد: ﴿يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ﴾.

اوصاف یهود

با نعمت‌های عظیمی که خداوند به بنی اسرائیل عطا فرمود، انتظار می‌‌‌‌رفت یهودیان بااستفاده صحیح از نعمت‌ها، راه بندگی و اخلاص را در پیش گرفته و با اطاعت از فرمان‌های الهی و دستورات حضرت موسی(ع) به امّتی کامل و نمونه تبدیل شوند. امّا متاسفانه نه تنها چنین نشد، بلکه یهودیان با عصیان گری و سرپیچی از دستورات خداوند متعال و حضرت موسی(ع) و با دنیاطلبی بیش از حدّ و فراموش کردن آخرت، خود را به یکی از بدترین ملّت‌ها در طول تاریخ تبدیل کردند. از جمع‌بندی آیات قرآن چنین به دست می‌‌‌‌آید که یهود، قومی حسّ‌گرا بوده و برای مادّه اصالت قائل بودند، یعنی تنها چیزهایی را قبول داشتند که مادّی و محسوس باشد. از همین رو تصوّرشان در مورد خدای متعال نیز این بود که او جسمی مانند دیگر اجسام است. به همین دلیل زمانی که قومی را مشاهده کردند که بت‌هایی را می‌‌‌‌پرستیدند، از حضرت موسی(ع) تقاضا کردند تا برای آنها نیز خدایی مانند آن بت‌ها قرار دهد تا آن او را بپرستند: ﴿فَأَتَوْا۟ عَلَىٰ قَوْمٍۢ يَعْكُفُونَ عَلَىٰٓ أَصْنَامٍۢ لَّهُمْ قَالُوا۟ يَـٰمُوسَى ٱجْعَل لَّنَآ إِلَـٰهًۭا﴾ و نیز پس از رفتن حضرت موسی(ع) به میقات پروردگار، به آسانی فریب سامری را خورده و گوساله پرست شدند. آنان عقیده داشتند تنها چیزی را می‌‌‌‌توان پذیرفت که بتوان را تجربه کرد و چیزی که قابل تجربه و مشاهد نباشد وجود ندارد. به همین جهت از حضرت موسی(ع) خواستند تا خدا را به آنها نشان دهد، به گونه‌ای که با چشم‌های مادّی خود او را ببینند: ﴿وَإِذْ قُلْتُمْ يَـٰمُوسَىٰ لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى ٱللَّهَ جَهْرَةًۭ فَأَخَذَتْكُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ﴾ ناگفته نماند که تورات تحریف شده فعلی نیز این عقاید را تقویت می‌‌‌‌کند؛ زیرا در آن هیچ ذکری از آخرت به میان نیامده، و خداوند سبحان و امور معنوی، به شکل مادّی و جسمانی مطرح شده است. قرآن یکی از اوصاف یهودیان را حرص فراوان و شیفتگی بیش از حدّ آنان به دنیا دانسته و بیان می‌‌‌‌دارد که هر یک از یهودیان دوست دارد هزار سال عمر کند: ﴿وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ ٱلنَّاسِ عَلَىٰ حَيَوٰةٍۢ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍۢ﴾

یهود با وجود رذایل فراوانی که دارند، ادعاهای دروغینی نیز دارند که باطن خبیث آنان را بیش از پیش روشن می‌‌‌‌سازد. آنان امتی نژادپرست بوده و عقیده دارند ملت یهود سرور سایر ملتهاست. یهود با ملتهای دیگر مانند حیوانات برخورد می‌‌‌‌کنند و معتقدند هر گونه برخوردی با غیر یهود برای آنان جایز بوده و گناهی در پی ندارد. به همین دلیل نسبت به دیگران مرتکب هر نوع جنایت مالی و جانی می‌‌‌‌شوند. بنی اسرائیل علاوه بر اهانت به خدای متعال و حضرت موسی(ع) و ملتهای دیگر، به یکی از فرشتگان بزرگ الهی یعنی جبرئیل(ع) نیز توهین نموده و با او اظهار دشمنی می‌‌‌‌کنند. از این رو زمانی که رسول اکرم(ص) از آنها دعوت کرد تا به قرآن ایماند بیاورند، در پاسخ گفتند: چون قرآن را جبرئیل نازل کرده، به آن ایمان نمی‌‌‌‌آوریم. اگر میکائیل آن را نازل می‌‌‌‌کرد ایمان می‌‌‌‌آوریم. خداوند در جواب این سخن بیان می‌‌‌‌دارد که جبرئیل فرستاده‌ای الهی است که از جانب خدا مأموریت دارد تا قرآن را نازل کند: ﴿قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّۭا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ ٱللَّهِ﴾ از دیگر اوصاف یهود، دشمنی شدید آنان با مسلمانان است که علّت آن چیزی جز حسادت تکبّر و خودپسندی نیست. قرآن مجید، دشمن‌ترین دشمنان مسلمانان را یهود معرفی کرده است: ﴿لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةًۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱلْيَهُودَ﴾ به دلیل همین حسادت و خودبینی، زمانی که قرآن نازل شد و یهودیان عظمت آن را درک کردند، به جای آنکه به این کتاب الهی ایمان بیاورند از روی حسد و برای از دست ندادن ریاست، به آن کافر شدند..

یهودیان دارای رذائل دیگری نیز هستند که توضیح تمام آنها مجالی طولانی می‌‌‌‌طلبد. برخی از این صفات ناپسند به صورت اشاره عبارتند از: حضرت موسی(ع) را اذیت کردند، و به ایشان نسبت استهزاء دادند، قساوت قلوب آنان از سنگ هم بیشتر است، آنها خود فاسقند و برای ایجاد فساد در زمین تلاش می‌‌‌‌کنند، امتی پیمان شکن بوده و آیات الهی را به قیمتی ناچیز می‌‌‌‌فروشند، در امر دین تساهل و تسامح دارند، اهل نفاق هستند و حتی می‌‌‌‌خواهند خدا را نیز فریب دهند، قدرت مطلق الهی را قبول ندارندو…

عقوبت‌های نازل شده بر یهود

با توجه به این که یهودیان در مقابل نعمت‌های عظیم الهی، راه کفر و معصیت را در پیش گرفتند، در نتیجه آن به عقوبت‌های گوناگونی مبتلا شدند. مهم‌ترین عقوبت آنان این بود که خداوند هدایت و رحمت خود را از آنان قطع کرد آنان را مورد لعن خویش قرار داد: ﴿مِّ...وَلَـٰكِن لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفْرِهِمْ...﴾ از دیگر عقوبت‌های الهی آن بود که یهودیان به مدت ۴۰ سال در بیابان سرگردان بودند به گونه‌ای که پس از مدّتی راه پیمایی می‌‌‌‌دیدند دوباره به جای اوّلشان بازگشته‌اند: ﴿أَرْبَعِينَ سَنَةًۭ يَتِيهُونَ فِى ٱلْأَرْضِ﴾ آیات ۴ تا ۷ سوره اسراء این مطلب را بیان کرده‌اند که بنی اسرائیل دوبار در سرزمین بیت المقدس، فسادی عظیم بر پا کرده و به صورتی وقیحانه گردنکشی می‌‌‌‌کنند. در هر دو بار خداوند یهود را به شدّت مجازات کرده و بندگانی را می‌‌‌‌فرستد تا با کشته و زخمی کردن آنان، شکست سنگینی را بر آنها تحمیل کرده و آنان را به خواری و ذلّت بکشانند. امروزه نیز مشاهده می‌‌‌‌کنیم که یهودیان فسادی عظیم در سرزمین فلسطین بر پا کرده و جنایتی هولناک و بی‌سابقه را رقم می‌‌‌‌زنند. از آیات قرآن می‌‌‌‌توان فهمید که این بار هم خداند آنان را به شدّت عقوبت نموده و به دست لشکر اسلام به خاک ذلّت و مسکنت می‌‌‌‌نشاند. به امید روزی که شاهد پیروزی لشکر اسلام و شکست صهیونیست جهانی و خواری آنان باشیم.

منابع

1. پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق (ع)، فرهنگ شیعه
2. محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام
3. منصوری، خلیل، یهود از منظر قرآن