ولایت فقیه: تفاوت میان نسخهها
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
ب - [[ولایت تشریعی]]: [[ولایتی]] است که [[خداوند]] برای فرد یا افرادی [[حق تصرف]] در [[جان]] یا [[مال]] همه [[مردم]] یا افرادی، [[جعل]] میکند مثل [[حق]] تصرّفی که [[پدر]] یا جدّ، در [[اموال]] [[فرزند]] بالغ دارند؛ این [[ولایت تشریعی]] آنها در محدوده خاصی است و [[حق]] تصرفی که [[پیامبر]] و [[امام]] بر اساس [[ولایت تشریعی]] بر [[جان]] و [[مال]] [[مردم]] دارند؛ در سطحی گسترده است. اما قلمرو اختیارات و [[حق تصرف]] ولایت فقیه بزودی بیان خواهد شد.</ref>. | ب - [[ولایت تشریعی]]: [[ولایتی]] است که [[خداوند]] برای فرد یا افرادی [[حق تصرف]] در [[جان]] یا [[مال]] همه [[مردم]] یا افرادی، [[جعل]] میکند مثل [[حق]] تصرّفی که [[پدر]] یا جدّ، در [[اموال]] [[فرزند]] بالغ دارند؛ این [[ولایت تشریعی]] آنها در محدوده خاصی است و [[حق]] تصرفی که [[پیامبر]] و [[امام]] بر اساس [[ولایت تشریعی]] بر [[جان]] و [[مال]] [[مردم]] دارند؛ در سطحی گسترده است. اما قلمرو اختیارات و [[حق تصرف]] ولایت فقیه بزودی بیان خواهد شد.</ref>. | ||
*در [[حقیقت]] ولایت فقیه از [[ولایت امام]] و آن، از [[ولایت]] [[رسول خدا]] و آن هم از [[ولایت]] [[خدا]] سرچشمه میگیرد. به تعبیر دیگر، این ولایتها که در چهار مرتبه بیان شده است در طول هم بوده و [[ولایت]] [[خدا]]، سرچشمه و خاستگاه [[ولایت]] در مراحل پایینتر است<ref>[[عبدالله ابراهیمزاده آملی|ابراهیمزاده آملی، عبدالله]]، [[ امامت و رهبری - ابراهیمزاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری]]، ص:۱۴۷-۱۴۸.</ref> | *در [[حقیقت]] ولایت فقیه از [[ولایت امام]] و آن، از [[ولایت]] [[رسول خدا]] و آن هم از [[ولایت]] [[خدا]] سرچشمه میگیرد. به تعبیر دیگر، این ولایتها که در چهار مرتبه بیان شده است در طول هم بوده و [[ولایت]] [[خدا]]، سرچشمه و خاستگاه [[ولایت]] در مراحل پایینتر است<ref>[[عبدالله ابراهیمزاده آملی|ابراهیمزاده آملی، عبدالله]]، [[ امامت و رهبری - ابراهیمزاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری]]، ص:۱۴۷-۱۴۸.</ref> | ||
==راههای [[اثبات ولایت فقیه]]== | |||
*"[[ولایت فقیه]]" هم از راه [[عقل]] و هم از راه [[نقل]] ([[روایات]] و [[احادیث]]) [[ثابت]] میشود: | |||
===راه [[عقل]]=== | |||
*از آنجا که در [[زمان غیبت]]، دسترسی به [[امام]] [[معصوم]]{{ع}} امکانپذیر نیست و [[تشکیل حکومت]] هم ضروری است بنابراین باید فردی [[ولایت]] و [[حکومت]] را بر عهده گیرد و بدین منظور سه راه پیش رو داریم؛ یا اینکه [[ولایت]] غیر [[فقیه]] یا [[فقیه]] غیرعادل را بپذیریم و یا آنکه "[[ولایت]] فقیهِ [[عادل]]" را قبول کنیم. | |||
*[[عقل]] هر [[انسانی]] [[حکم]] میکند که غیر فقیه و غیر عادل [[شایسته]] [[ولایت]] و [[حکومت]] نیست، چرا که در اینجا [[تشکیل حکومت اسلامی]] مورد بحث است و برای پیاده کردن [[حکومت اسلامی]] و [[اجرای احکام]] [[دین]]، باید فردی زمام این امر را بر عهده گیرد که به [[احکام اسلامی]] عمیقاً آشنا بوده و شیوه اداره [[حکومت]] را هم بداند و در عین حال [[متّقی]] و [[متعهد]] هم باشد تا امر [[حکومت]] را فدای [[هوای نفس]] و [[امیال]] [[شیطانی]] خود نکند. علاوه بر این، نه تنها در مورد [[حکومت اسلامی]]، بلکه در مورد هر [[حکومتی]]، [[عقل]] [[حکم]] میکند بر اینکه [[جاهلان]]، جاهطلبان و هوسرانان [[شایستگی]] [[زمامداری]] را ندارند. | |||
*بنابراین، فقیهی که به [[احکام اسلامی]] و اوضاع [[سیاسی]] - [[اجتماعی]] زمان خود [[آگاه]] بوده و از [[تقوی]] و [[عدالت]] و [[تدبیر]] و [[مدیریت]] و [[کمالات]] لازم دیگر برخوردار باشد، برای [[حکومت]] شایستهتر از دیگران است<ref>برای آگاهی بیشتر درباره ولایت فقیه به این کتب رجوع کنید: ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، عبدالله جوادی آملی؛ حکومت اسلامی و ولایت فقیه، محمدتقی مصباح یزدی؛ همو، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه.</ref>. [[امام خمینی]] میفرماید: [[ولایت فقیه]] از موضوعاتی است که تصوّر آنها موجب [[تصدیق]] میشود و چندان به [[برهان]] احتیاج ندارد، به این معنی که هر کس [[عقاید]] و [[احکام اسلام]] را حتی اجمالاً دریافته باشد، چون به [[ولایت فقیه]] برسد و آن را به [[تصور]] آورد، بیدرنگ [[تصدیق]] خواهد کرد و آن را ضروری و [[بدیهی]] خواهد [[شناخت]]<ref>ولایت فقیه، امام خمینی، ص۵ - ۶.</ref><ref>[[عبدالله ابراهیمزاده آملی|ابراهیمزاده آملی، عبدالله]]، [[ امامت و رهبری - ابراهیمزاده آملی (کتاب)| امامت و رهبری]]، ص:۱۴۹.</ref> | |||
==[[ادله ولایت فقیه]]== | ==[[ادله ولایت فقیه]]== | ||
نسخهٔ ۳۰ ژوئن ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۰۷
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل ولایت فقیه (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
ولایت فقیه جهانی و همیشگی بودن آیین اسلام، ایجاب میکرد که پس از رحلت پیامبر، حکومت دینی آن حضرت تداوم یابد و رهبری امت اسلامی پس از او در قالب امامت و ولایت امام معصوم، برعهدۀ اولی الأمر باشد. غدیر، فلسفۀ سیاسی اسلام بود و ضامن تداوم آن اهداف و نظام. به همان دلیل که با درگذشت پیامبر خدا(ع) اسلام پایان نیافت و رهبری به دوش امیر مؤمنان و امامان دیگر قرار گرفت، در عصر غیبت امام زمان(ع) نیز این رهبری بر دوش صالحترین و دینشناسترین و آگاهترین رهبران اسلامی است که از آن به "ولایت فقیه" تعبیر میشود. [۱].
مقدمه
- حق سرپرستی و رهبری که مجتهد عادل و جامع الشرایط، نسبت به مسلمانان دارد. "ولایت"، صاحب اختیار و سرپرست بودن است. در تفکر اسلامی، ولی و سرپرست مؤمنان خدا و پیامبر و اماماناند که حق همه گونه تصرف را در سرنوشت فردی و اجتماعی مسلمین دارند. البته این اختیارات، در چهارچوب قوانین اسلام و طبق مصلحت جامعه است.
- در دوران غیبت امام زمان(ع) این حق و منصب به فقَها سپرده شده که طبق روایات، از سوی امام زمان به عنوان حجت تعیین شدهاند و این نوعی نظام سیاسی بر مبنای ولایت و پایه حکومت اسلامی است.
- از آنجا که اسلام، آیینی جاودان است و احکام اجتماعی و سیاسی آن باید تحت نظارت یک پیشوای شایسته اجرا شود، رهبری در عصر غیبت امام زمان(ع) لازم است. آن پیشوا باید هم شناخت کامل از اسلام داشته باشد، هم عادل و باتقوا باشد و هم از امور جامعه و مسائل سیاسی اجتماعی آگاه باشد. این همان "فقیه جامع الشرایط" است که ولایت دارد و اطاعتش لازم است. ولایت فقیه، تداوم ولایت امامان معصوم و محور وحدت و یکپارچگی امت است[۲].
معنای لغوی ولایت فقیه
- واژه "ولایت"، که از ریشه "ولی" گرفته شده است، به فتح واو، بر "نزدیک بودن" دلالت دارد[۳]. امّا "ولایت" به کسر واو، به معنای قدرت و تسلط بر کاری است و یکی از معانی "ولایت" در دست گرفتن کاری و حاکمیت بر آن کار است[۴][۵].
- واژه فقیه در لغت به معنای کسی است که فهمی عمیق و دقیق دارد و از ریشه فقه گرفته شده که به معنای غلبه علم و فهم و ادراک نسبت به چیزی است[۶]؛ و در اصطلاح فقیه کسی است که بتواند احکام شرعی را از قرآن و روایات معصومین(ع) استنباط و استخراج کند.
- ولایت فقیه – همانطور که گذشت - شأنی از شئون ولایت تشریعی است که اصل این نوع ولایت نیز همچون ولایت تکوینی از آنِ خداست و او به اولیای خاص خود یعنی پیامبر و ائمه(ع) اعطا میکند؛ و فقیهان واجد شرایط در هر زمانی از جمله در عصر ما، از امام معصوم(ع) برخی شئون آنها به ویژه شأن "ولایت و رهبری" بر جامعه اسلامی را به ارث میبرند. به همین دلیل، مشروعیت اصل ولایت فقیه نیز به عنوان تداوم ولایت ائمه(ع) ـ از خدای متعال است.
- مراد از این نوع ولایت، سرپرستی امور مسلمانان و نظارت بر اجرای احکام اسلام و اداره کشور اسلامی است و قید "تشریعی" که به دنبال آن آورده شده، در مقابل "ولایت تکوینی" است[۷].
- در حقیقت ولایت فقیه از ولایت امام و آن، از ولایت رسول خدا و آن هم از ولایت خدا سرچشمه میگیرد. به تعبیر دیگر، این ولایتها که در چهار مرتبه بیان شده است در طول هم بوده و ولایت خدا، سرچشمه و خاستگاه ولایت در مراحل پایینتر است[۸]
راههای اثبات ولایت فقیه
راه عقل
- از آنجا که در زمان غیبت، دسترسی به امام معصوم(ع) امکانپذیر نیست و تشکیل حکومت هم ضروری است بنابراین باید فردی ولایت و حکومت را بر عهده گیرد و بدین منظور سه راه پیش رو داریم؛ یا اینکه ولایت غیر فقیه یا فقیه غیرعادل را بپذیریم و یا آنکه "ولایت فقیهِ عادل" را قبول کنیم.
- عقل هر انسانی حکم میکند که غیر فقیه و غیر عادل شایسته ولایت و حکومت نیست، چرا که در اینجا تشکیل حکومت اسلامی مورد بحث است و برای پیاده کردن حکومت اسلامی و اجرای احکام دین، باید فردی زمام این امر را بر عهده گیرد که به احکام اسلامی عمیقاً آشنا بوده و شیوه اداره حکومت را هم بداند و در عین حال متّقی و متعهد هم باشد تا امر حکومت را فدای هوای نفس و امیال شیطانی خود نکند. علاوه بر این، نه تنها در مورد حکومت اسلامی، بلکه در مورد هر حکومتی، عقل حکم میکند بر اینکه جاهلان، جاهطلبان و هوسرانان شایستگی زمامداری را ندارند.
- بنابراین، فقیهی که به احکام اسلامی و اوضاع سیاسی - اجتماعی زمان خود آگاه بوده و از تقوی و عدالت و تدبیر و مدیریت و کمالات لازم دیگر برخوردار باشد، برای حکومت شایستهتر از دیگران است[۹]. امام خمینی میفرماید: ولایت فقیه از موضوعاتی است که تصوّر آنها موجب تصدیق میشود و چندان به برهان احتیاج ندارد، به این معنی که هر کس عقاید و احکام اسلام را حتی اجمالاً دریافته باشد، چون به ولایت فقیه برسد و آن را به تصور آورد، بیدرنگ تصدیق خواهد کرد و آن را ضروری و بدیهی خواهد شناخت[۱۰][۱۱]
ادله ولایت فقیه
منابع
منبعشناسی جامع ولایت فقیه
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۵۹۸.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی، ص۲۴۷.
- ↑ مقاییس اللغة، احمد بن فارس زکریا، ج۶، ص۱۴۱.
- ↑ اقرب الموارد، سعید خوری شرتوتی، ج۲، ص۱۴۸۷.
- ↑ درباره معنای واژه ولایت، پیشتر در آغاز فصل نخست بحث و تبیین بیشتری صورت گرفت. برای آگاهی بیشتر درباره آن به آنجا رجوع کنید.
- ↑ اقرب الموارد، سعید خوری شرتوتی، ج۶، ص۹۳۸.
- ↑ در یک تقسیم کلی ولایت دو قسم است: الف - ولایت تکوینی: بندهای با پیمودن صراط بندگی و تقرب به خداوند، به اذن خداوند آن چنان توانا میشود که میتواند در نظام هستی یا در بخشی از آن تصرف کرده و سیطره بر تغییر آنها پیدا میکند. ب - ولایت تشریعی: ولایتی است که خداوند برای فرد یا افرادی حق تصرف در جان یا مال همه مردم یا افرادی، جعل میکند مثل حق تصرّفی که پدر یا جدّ، در اموال فرزند بالغ دارند؛ این ولایت تشریعی آنها در محدوده خاصی است و حق تصرفی که پیامبر و امام بر اساس ولایت تشریعی بر جان و مال مردم دارند؛ در سطحی گسترده است. اما قلمرو اختیارات و حق تصرف ولایت فقیه بزودی بیان خواهد شد.
- ↑ ابراهیمزاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری، ص:۱۴۷-۱۴۸.
- ↑ برای آگاهی بیشتر درباره ولایت فقیه به این کتب رجوع کنید: ولایت فقیه، ولایت فقاهت و عدالت، عبدالله جوادی آملی؛ حکومت اسلامی و ولایت فقیه، محمدتقی مصباح یزدی؛ همو، نگاهی گذرا به نظریه ولایت فقیه.
- ↑ ولایت فقیه، امام خمینی، ص۵ - ۶.
- ↑ ابراهیمزاده آملی، عبدالله، امامت و رهبری، ص:۱۴۹.