|
|
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۶: |
خط ۶: |
| }} | | }} |
|
| |
|
| ==مقدمه== | | == مناقب و فضائل امام == |
| [[امام جعفر بن محمد صادق]]{{ع}} [[ششمین امام]] از [[ائمه اطهار]] است که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} بر [[جانشینی]] آنها پس از خود تصریح فرموده است.
| | {{اصلی|فضائل امام صادق}} |
| آن حضرت در سال ۸۳ ه. ق دیده به [[جهان]] گشود و در سایهسار جدش [[امام زین العابدین]] و پدر بزرگوارش [[امام محمد باقر]]{{عم}} [[رشد]] کرد و از آن بزرگواران [[علوم]] [[شریعت]] و [[معارف اسلامی]] را دریافت نمود. آن حضرت به همراه [[پدران]] پاکش حلقههای [[نورانی]] به هم پیوستهای را تشکیل میدهند که به [[رسول خدا]]{{صل}} منتهی شده و در میان آنها غریبه و ناشناسی فاصله نینداخته است ازاینرو میتوان گفت که آن حضرت جرعهنوش سرچشمه زلال [[وحی]] و منبع [[حکمت الهی]] بوده است.
| | [[امام صادق]]{{ع}} [[علم]] و [[اخلاق]] را به هم پیوند زد و در دو حوزه [[اندیشه]] و [[رفتار]] سرآمد و زبانزد شد. چنان که به گفته [[شیخ مفید]]، [[عامه]] و [[خاصه]] امام{{ع}} را به جلالت قدر میشناختند و [[اهل سنت]] [[علوم]] فراوانی از آن حضرت نقل کردند. امام{{ع}} افزون بر [[دانش]] در [[پارسایی]] نیز [[برترین]] [[مردم]] زمانش بود<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۱۸۲.</ref> و مالک بن انس گفت: [[چشم]] من کسی را در فضل، دانش و [[تقوا]] [[برتر]] از جعفر بن محمد{{ع}} ندیده است<ref>صدوق، الامالی، ص۶۳۶.</ref>. |
| خصوصیت بارز حوزه [[علمی]] [[اهل بیت]]{{عم}} که ائمه اطهار خصوصا [[امام باقر]] و [[امام صادق]]{{عم}} بنیانگذار آن بودند همین اتصال به [[منبع وحی]]، و این [[حوزه علمیه]]، در واقع [[دانشگاه]] [[رسالت پیامبر اکرم]]{{صل}} بوده که موفق به [[حفظ]] اصالت و [[خلوص]] این [[رسالت]] برای ما گردیده است.
| |
| چنین بود که امام صادق پس از پدران بزرگوارش مرکزیت [[امامت]] [[شرعی]] را به دست گرفته و با نهایت [[صلابت]] بر قلههای [[دانش]] صعود کرد، آن حضرت [[چشمها]] را به خود [[خیره]] و [[دلها]] را از هیبت خودش پر کرد به گونهای که حتی در عصر حاضر هم [[دانشمندان]] به احترامش سرهای خود را فرود آوردهاند.
| |
| همه [[مسلمانان]]،- دانشمند و غیر دانشمند- آن حضرت را یادگار [[نبوت]] و بزرگ و پیشوای خاندانی میدانستند که [[خداوند]] [[پلیدی]] را از آنان دور گردانده و آنان را به خوبی [[پاک]] و [[پاکیزه]] داشته است.
| |
|
| |
|
| او سمبل [[مشروعیت]] مبارزهای بود که اهل بیت وحی{{عم}} ضد [[ستمگری]] و [[سرکشی]] دو سلسله [[بنی امیه]] و [[بنی عباس]] به راه انداخته بودند.
| | بر پایه روایاتی، امام{{ع}} از [[جوانی]] در [[عبادت]] چنان پرتلاش بود که [[امام باقر]]{{ع}} به وی فرمود: خود را به [[سختی]] وادار مکن، اگر [[خداوند]] بندهای را [[دوست]] بدارد، او را به [[بهشت]] میبرد و (عباداتِ) کم وی را نیز میپذیرد<ref>کلینی، الکافی، ج۲، ص۸۶ – ۸۷.</ref>. بر پایه روایت [[ابان بن تغلب]]، [[امام]]{{ع}} در [[رکوع]] و [[سجود]] نمازش شصت مرتبه [[تسبیح]] گفت<ref>کلینی، الکافی، ج۳، ص۳۲۹.</ref> و بر پایه [[روایت]] دیگری، در رکوع و سجودِ نمازِ جماعتی، ۳۳ یا ۳۴ مرتبه ذکر {{متن حدیث|سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِه}} را تکرار کرد<ref>کلینی، الکافی، ج۳، ص۳۲۹.</ref>.<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]]، ص۲۶۵.</ref> |
| همانگونه که دانشمندان آن عصر نیز آن حضرت را به عنوان دریای جوشان [[علم]]، امامی که در دانش و [[معرفت]] کسی را یارای هماوردی او نیست شناخته و به چشم یگانه استاد همه دانشهایی که [[بشر]] تا آن [[روز]] [[کشف]] کرده به ایشان نگاه میکردند.
| |
| [[امام صادق]]{{ع}} حدود چهار دهه از عمر با [[برکت]] خویش را در [[حکومت بنی امیه]] گذراند و [[شاهد]] [[ستم]] و [[کشتار]] و قساوتی بود که [[بنی امیه]] عموما نسبت به [[امت اسلام]] و خصوصا نسبت به [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}} و شیعیانشان روا میداشتند. | |
| طبیعی است که پس از [[قیام امام حسین]]{{ع}} [[اهل بیت]]{{عم}} به [[رهبران]] و پیش آهنگان [[محبوب]] تودههای [[مسلمان]] تبدیل شوند و از همان [[زمان]] گروههای [[عباسی]] نیز به نام اهل بیت{{عم}} و با [[شعار]] [[خشنودی]] [[آل محمد]]{{عم}} و بازگرداندن [[خلافت]] به [[فرزندان فاطمه زهرا]]{{س}} [[دختر پیامبر]]{{صل}} شروع به فعالیت کردند.
| |
|
| |
|
| بنی امیه پس از [[ظلم]] و [[بیداد]] و کشتار فراوان و [[برانگیختن]] [[خشم]] عمومی به ناچار از اریکه [[قدرت]] [[سقوط]] کردند، امام صادق{{ع}} نیز از [[مبارزه]] باز خودداری فرمود و تحت تأثیر شعارهایی که [[بنی عباس]] از آنها برای نشستن در جای بنی امیه و به دست گرفتن قدرت پس از سقوط آنان مطرح میکردند واقع نگردید. حکومت بنی امیه در سال ۱۳۲ ه. ق سقوط کرده و خلافت به بنی عباس منتقل گردید و امام صادق{{ع}} نزدیک به ده سال آخر عمر شریفش را با [[ابو العباس سفاح]] و مقداری از زمان [[حکومت]] [[منصور دوانیقی]] همعصر بود.
| | == جنبهها و ابعاد سیره امام == |
| رویکرد [[امام]]{{ع}} از مناقشات باز [[سیاسی]] به سمت [[تربیت علمی]]، [[فکری]]، [[عقیدتی]] و [[اخلاقی]] امت اسلام [[تغییر]] جهت داد؛ [[تربیتی]] که به رغم استمرار یافتن [[انحرافات سیاسی]] و فکری در میان [[جامعه اسلامی]]، بقای خط اصیل [[اسلام]] را در درازمدت تضمین میکرد.
| | {{اصلی|سیره امام صادق}} |
| در آن زمان فرقههای بسیاری چون «[[معتزله]]»، «[[اشاعره]]»، «[[خوارج]]»، «[[کیسانیه]]» و «[[زیدیه]]» در [[سرزمین اسلام]] گسترده شده و میان آنها [[کشمکش]] و درگیری به شدت رواج داشت.
| | === [[سبک زندگی امام صادق]] === |
| [[کفر]] و زندقه نیز [[جان]] تازهای به خود گرفته و به فضای جامعه اسلامی [[نفوذ]] کرده بود، در چنین اوضاعی امام صادق{{ع}} عهدهدار ردّ بر [[ملحدان]] از سویی و مقابله با فرقههای [[منحرف]] از سویی دیگر گردیدند. | |
|
| |
|
| [[امام صادق]]{{ع}} به بنای جامعهای [[صالح]]، که [[مسئولیت]] ریشهدار کردن خط [[اهل بیت]]{{عم}} را در میان [[امت اسلام]] به دوش کشد همچنین به پایهگذاری [[دانشگاه]] اهل بیت{{عم}} و [[تربیت]] دانشمندانی در رشتههای مختلف [[علوم]] به خصوص [[دانش]] [[دینی]] که بتوانند [[سلامت]] [[امت]] را در مسیری که در [[آینده]] نزدیک و حتی دور در پیش دارد، تضمین کرده و بذر [[قیام]] علیه [[سرکشی]] را در [[دل]] آنان بکارند، [[همت]] گماشت.
| | === سیره اخلاقی امام صادق === |
| در عینحال امام صادق{{ع}} از تقویت خط انقلابی و [[جهادی]] نیز [[غفلت]] نکرده و با [[تأیید]] قیامهایی چون قیام عمویش [[زید بن علی بن الحسین]]{{عم}} و دیگر [[انقلابیون]] [[خاندان]] [[بزرگوار]] [[علوی]] به تقویت این [[روحیه]] در میان [[جامعه]] میپرداخت. البته آن حضرت هیچگاه از عواقب [[مبارزه سیاسی]] با [[بنی عباس]] در [[امان]] نبوده و منصور همیشه از آن حضرت در [[هراس]] بوده و ایشان را دست پنهانی میپنداشت که در پشت همه حرکتهای انقلابی علیه او موجود بود، همین بد بینی بود که باعث شد تا چهار بار امام صادق{{ع}} را به دربار خود در [[عراق]] احضار کرده و با در تنگنا قرار دادن [[امام]]{{ع}} و [[محاکمه]] آن حضرت به صورتی که اصلا در [[شأن]] کسی چون ایشان نبود، و سپس [[آزاد]] کردن بیمقدمه آن حضرت تلویحا به ایشان بفهماند که در برابر آن حضرت کوتاه نیامده و همواره پیگیر کارهای او است.
| | {{اصلی|سیره اخلاقی امام صادق}} |
| | امام صادق{{ع}} به مرتبه بزرگی از اخلاق والای [[اسلامی]] و [[انسانی]] دست یافته بود. امام{{ع}} به واسطه همین اخلاق خوب که امتداد اخلاق بزرگمنشانه جدّش [[رسول خدا]] توانسته بود دلهای [[مردم]] را به دست آورده و [[عواطف]] و [[محبّت]] آنان را به خود جلب نماید. |
|
| |
|
| البته در بعضی از [[منابع تاریخی]] آمده که منصور چندین بار تصمیم به [[کشتن امام]] صادق{{ع}} گرفت و [[خداوند متعال]] مانع از عملی شدن خواسته او شد.
| | نشانه این [[مکارم اخلاق]] و بلندطبعی آن حضرت، این بود که به کسانی که به ایشان بدی روا میداشتند، خوبی و [[احسان]] مینمود. امام صادق{{ع}} از گشادهدستترین [[مردم]] بوده و به جهت [[رفاه]] حال [[فقرا]] و [[محرومان]]، از آنچه در نزد او بود، [[بذل و بخشش]] میفرمود. |
| و اینچنین بود که امام صادق{{ع}} سالهای پایانی عمرش را که مصادف با استقرار پایههای [[حکومت بنی عباس]] بود در [[ترس]] و [[اضطراب]] و جوّی آکنده از [[دشمنی]] و تعقیب به سر برد اما در عینحال توانست به مدد [[فراست]] و کار آزمودگی و نیروی [[اراده]]، [[رسالت]] خویش را به انجام رسانده و چشمههای دانش و [[معرفت]] را در میان امت سرازیر نموده، [[امت اسلام]] را از درون بازسازی نموده و [[دانشمندان]] و فقیهانی را پرورش دهد که [[امین]] [[خداوند]] بر [[حلال و حرام]] او هستند. آن حضرت توانست علیرغم [[سلطه]] نااهلان بر [[حکومت اسلامی]] و وزیده شدن [[طوفان]] سهمگین [[جاهلیت]] بر پیکره [[رسالت]] [[خاتم الانبیا]]، بنیان [[شیعه]] را به عنوان گروه صالحی که میتوان پایههای خط رسالت [[نبوی]] را بر آن [[استوار]] کرد [[استحکام]] بخشید.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۱۹.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==برداشتهایی از [[شخصیت]] [[حضرت امام صادق]]{{ع}}==
| | از دیگر جلوههای [[شخصیت]] بزرگ امام صادق{{ع}} این بود که آن حضرت، در عین حالیکه سَرور [[مسلمانان]] و پیشوای میلیونها نفر بودند، خود را کسی ندانسته و شدیدا به تواضع و [[فروتنی]] [[عشق]] میورزیدند. از نشانههای تواضع آن حضرت این بود که از نشستن روی فرشهای گرانقیمت خودداری کرده و همیشه بر فرش [[حصیر]] مینشستند<ref>النجوم الزاهرة، ج۵، ص۱۷۶.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۸]]، ص۳۰ ـ ۳۴.</ref> |
| [[امام باقر]]{{ع}} در برابر بزرگان شیعه [[فضیلت]] فرزندش [[امام]] [[جعفر صادق]] را اینچنین [[ستوده]] است که: {{متن حدیث|هَذَا خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ این بهترین [[مخلوقات]] است<ref>کافى، ج۱، ص۳۰۷.</ref>.
| |
| عموی [[شهید]] [[امام صادق]]{{ع}} زید، پسر [[امام زین العابدین]]{{ع}} از بلندی [[مقام]] آن حضرت چنین سخن گفته است: در هر زمانهای باید حتما کسی از ما [[اهل بیت]]{{عم}} باشد تا خداوند به واسطه او بر [[مردم]] [[احتجاج]] کند و [[حجت]] [[زمان]] ما برادرزادهام جعفر است، هرکس از او [[متابعت]] کند [[گمراه]] نشده و هرکس با او [[مخالفت]] کند روی [[هدایت]] را نخواهد دید<ref>کافى، ج۱، ص۳۰۷.</ref>.
| |
| [[مالک بن انس]] گوید: [[برتر]] و بالاتر از [[جعفر بن محمد]] را در [[علم]] و [[عبادت]] و [[پرهیزگاری]]، نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه به [[ذهن]] بشری خطور کرده است<ref>تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۰۴.</ref>. | |
|
| |
|
| [[منصور دوانیقی]] در [[رثای امام]] صادق{{ع}} گفته است: جعفر بن محمد از جمله کسانی بود که [[خداوند متعال]] در [[قرآن]] آنان را اینگونه توصیف کرده است: {{متن قرآن|ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا...}}<ref>«سپس این کتاب را به کسانی از بندگان خویش که برگزیدهایم به میراث دادیم» سوره فاطر، آیه ۳۲.</ref>؛ سپس این کتاب را به آن [[بندگان]] خود که آنان را برگزیده بودیم، به [[میراث]] دادیم او از آنان بود که خداوند او را برگزیده و همواره در [[خیرات]] از دیگران پیش بود<ref>تاریخ یعقوبى، ج۳، ص۱۷.</ref>. | | === سیره عبادی امام صادق === |
| [[عبدالرحمن بن ابو حاتم رازی]] متوفای ۳۲۷ ه. ق میگوید: از پدرم شنیدم که میگفت: جعفر بن محمد [[ثقه]] ([[راستگو]]) است و درباره امثال او سؤال نمیشود. | | {{اصلی|سیره عبادی امام صادق}} |
| همچنین گوید: هنگامی که از [[ابو زرعه]] در رابطه [[روایت]] کردن [[جعفر بن محمد]] از پدرش و مقایسه آن با روایت [[سهیل بن ابی صالح]] یا روایت [[علاء]] از پدرش که کدام یک صحیحتر است سؤال شد، شنیدم که در پاسخ گفت:
| | روآوردن [[امام صادق]]{{ع}} به [[عبادت]] و [[اطاعت خداوند]] تعالی از بارزترین صفات ایشان است. آن حضرت در زمانه خود از همه [[مردم]] بیشتر [[خدا]] را عبادت میکرده و در عبادت خود [[اخلاص]] را به بزرگترین وجهی رعایت مینموده است. اکنون خلاصهای از شرح [[عبادات]] آن حضرت را میآوریم: |
| هیچگاه جعفر بن محمد با چنین اشخاصی مقایسه نمیشود<ref>الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۸۷.</ref>.
| | # '''[[نماز]]:''' نماز از والاترین و بااهمیتترین عبادات در [[اسلام]] است و امام صادق{{ع}} در بسیاری از [[روایات]] خود، این مطلب را مورد تأکید قرار داده است. ایشان فرمودهاند: {{متن حدیث|مَا تَقَرَّبَ الْعَبْدُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بَعْدَ الْمَعْرِفَةِ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ}}؛ بعد از [[معرفت خدا]]، هیچ عملی مانند نماز [[بنده]] را به خدا نزدیک نمیکند<ref>مجموعه ورام، ج۲، ص۸۶.</ref> و هنگام شهادت فرمودند: {{متن حدیث|إِنَّ شَفَاعَتَنَا لَا تَنَالُ مُسْتَخِفّاً بِالصَّلَاةِ}}؛ [[شفاعت]] ما به کسانی که [[نماز]] را سبک بشمارند، نمیرسد<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۱۷.</ref>. |
| [[ابو حاتم]] محمد بن [[حیان]] حبّان متوفای ۳۵۴ ه. ق درباره آن حضرت گفته است: او از نظر [[دانش]]، [[فقاهت]] و [[فضیلت]] از بزرگان [[اهل بیت]]{{عم}} بهشمار میآید. | | # '''[[روزه]]:''' روزه یکی از [[عبادات]] مهم [[اسلام]] است و این بدان جهت است که براین [[عبادت]]، آثار مهم [[اجتماعی]]، طبّی و [[اخلاقی]] مترتّب شده و [[روزه]] سپری در برابر [[آتش]] [[جهنّم]] است. همچنان که [[امام صادق]]{{ع}} در [[روایت]] چنین فرمودهاند: {{متن حدیث|وَ هُوَ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۲۹۰.</ref>. امام صادق{{ع}} بیشتر روزهای عمر شریفش را به جهت [[نزدیکی به خداوند]] متعال، [[روزهدار]] بود و این مسأله در [[ماه مبارک رمضان]]، شکل دیگری به خود میگرفت. |
| [[ابو عبد الرحمن]] سلّمی، زنده در ۳۲۵- ۴۱۲ ه. ق درباره [[امام صادق]]{{ع}} میگوید: او در میان اهل بیت{{عم}} سرآمد همه اقران خود بود، علمش سرشار، پارساییاش از [[دنیا]] شدید، خودداریاش از تمام [[شهوات]]، تام و دانش و حکمتش کامل بود<ref>الامام الصادق و المذاهب الاربعة، ج۱، ص۵۸.</ref>. | | # '''[[حج]]:''' حج گذشته از [[قداست]] و معنویتی که دارد، از مهمترین گردهمآییهای [[سیاسی]] و [[عبادی]] است که همه ساله در عالم [[اسلام]] برپا میشود. امام صادق{{ع}} به دفعات متعدّد عمل حج را به انجام رساندند و با بسیاری از [[حاجیان]] [[مسلمان]] در این سفرها دیدار کردند. [[امام صادق]]{{ع}} در تمام این دیدارها، همیشه معلّم و ارشادکننده آنها به مسائل [[حج]] بودهاند<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)| پیشوایان هدایت ج۸]]، ص ۳۷ ـ ۴۲.</ref> . |
|
| |
|
| نویسنده کتاب حلیة الاولیا مینویسد: از جمله آنان پیشوای [[سخنور]]، صاحب رتبه اول [[زمامداری]] [[امام]] [[ناطق]]، دارای [[سرپرستی]]، [[ابو عبدالله جعفر بن محمد صادق]] بود که به [[عبادت]] و [[خضوع]] روی آورده و [[عزلت]] و [[خشوع]] را برگزیده و از [[ریاستطلبی]] و [[انحصارطلبی]] [[نهی]] نمود<ref>حلیة الاولیا، ج۱، ص۷۲.</ref>.
| | === [[سیره خانوادگی امام صادق]] === |
| [[شهرستانی]] (۴۷۹- ۵۴۸ ه) اضافه بر [[کلام]] سلّمی میافزاید: آن حضرت در [[مدینه]] اقامت داشته و [[شیعیان]] و منسوبینش از دانش او بهرهمند شده و [[اسرار]] [[علوم]] را بر نزدیکانش میگشود، سپس مدتی در [[عراق]] رحل اقامت افکند و هرگز در رابطه با مسئله [[امامت]] و [[رهبری]] اقدامی انجام نداده و در امر [[خلافت]] با کسی به [[کشمکش]] نپرداخت<ref>البته اگر منظور شهرستانى، درگیرى آشکار از قبیل جنگ و سازماندهى تشکیلات فعال سیاسى باشد صحیح است وگرنه ما این حرف را قبول نداریم.</ref>، بدیهی است، کسی که در دریای [[معرفت]] [[غرق]] شده [[طمع]] شنا در رودخانه خلافت را نداشته و آنکه بر ستیغ [[حقیقت]] صعود کرده باشد بیمی از فرود نخواهد داشت<ref>الملل و النحل، ج۱، ص۱۴۷.</ref>.
| |
| خوارزمی متوفای ۵۶۸ ه. ق در کتاب [[مناقب]] [[ابو حنیفه]] از قول او نقل میکند که گفت: من فقیهتر از [[جعفر بن محمد]] ندیدهام. و گفت: اگر آن دو سال نبود نعمان هلاک میشد. مراد ابو حنیفه از آن دو سال، سالهایی است که از [[امام صادق]]{{ع}} [[کسب علم]] کرده است<ref>مناقب ابو حنیفه، ج۱، ص۱۷۲؛ تحفه اثنى عشریه، ص۸.</ref>.
| |
|
| |
|
| [[ابن جوزی]] زنده در ۵۱۰- ۵۹۷ ه. ق گوید: جعفر بن محمد بن علی بن الحسین، همواره چنان به [[عبادت]] مشغول بود که هیچگاه به [[فکر]] [[ریاستطلبی]] نیفتاد<ref>صفوة الصفوة، ج۲، ص۹۴.</ref>. | | === [[سیره تربیتی امام صادق]] === |
| [[محمد بن طلحه شافعی]] متوفای ۶۵۲ ه. ق درباره امام صادق چنین نوشته است: او از بزرگان و سروران [[اهل بیت]]{{عم}} بود وی دارای دانشی سرشار، عبادتی بسیار، [[پارسایی]] آشکار و همیشه در حال ذکر بود، [[معانی قرآن]] را دنبال کرده و از ژرفای [[آیات]] آن گوهرهای معنا را استخراج نموده و به نتایج عجیب دست مییافت، وقت خود را براساس نوع عبادتی که انجام میداد تنظیم کرده بود تا بتواند بر همان اساس [[اعمال]] خود را [[محاسبه]] کند، دیدارش [[انسان]] را به یاد [[آخرت]] انداخته، شنیدن سخنش انسان را نسبت به [[دنیا]] بیرغبت ساخته و [[پیروی]] از تعالیمش [[بهشت]] را به ارمغان میآورد، [[نور]] پیشانیاش نشان میداد که از [[خاندان نبوت]] بوده و [[پاکی]] کردارش [[گواهی]] میداد که [[نسل]] [[رسالت]] است، گروه بسیاری از [[ائمه]] و بزرگان از او [[نقل روایت]] کرده و از دانشش بهره وافر برده و بر این شاگردی خود [[افتخار]] و [[مباهات]] کرده و آن را مایه [[شرافت]] و [[فضیلت]] خویش دانستهاند.
| |
| اما مناقب و صفات آن حضرت چنان زیاد است که کسی را یارای شماره کردن آن نبوده و هر بینای [[بیداری]] از تنوع آن حیرتزده میشود، از بسیاری دانشی که از سرچشمه پرخیر [[تقوی]] بر [[قلب]] او [[افاضه]] میگردید، حتی احکامی که علت آنها ناشناخته است یا دانشهایی که [[فهم]] بشری از احاطه بر [[حکمت]] آن قاصر است نیز به آن حضرت نسبت داده شده و از آن حضرت [[روایت]] گردیده است.
| |
| گفتهاند کتاب «[[جفر]]» ی که هماکنون در [[مغرب]] نزد [[بنی عبد المؤمن]] [[نسل]] به نسل به [[میراث]] میرسد از بیانات [[امام صادق]]{{ع}} است و این خود فضیلتی پر [[ارزش]] و درجه بالایی از [[فضایل]] بوده و در عینحال اندکی از فضایل بیشمار نقل شده از آن حضرت است<ref>مطالب السئول، ج۲، ص۵۶.</ref>.
| |
|
| |
|
| در کتاب [[تهذیب]] الاسماء که نویسنده آن بین سالهای ۶۳۱- ۶۷۶ ه. ق میزیسته است از [[عمرو بن ابی المقدام]] نقل میکند که گفت: هرگاه که به [[جعفر بن محمد]] نگاه میکردم درمییافتم که او از سلاله [[پیامبران]] است<ref>تهذیب الاسماء، ج۱، ص۱۴۹.</ref>.
| | === [[سیره اجتماعی امام صادق]] === |
| [[ابن خلکان]] زنده در ۹۸۱- ۹۰۸ ه. ق مینویسد: ابو عبدالله جعفر بن محمد صادق... یکی از [[امامان دوازدهگانه]] [[مذهب شیعه]] است، او از بزرگان [[اهل بیت]]{{عم}} بوده و از جهت [[راستی]] در گفتارش ملقب به صادق گردیده است [[فضیلت]] او مشهورتر از آن است که من بخواهم آن را بیان کنم، وی در فن [[کیمیا]]، زجر، و فال سخنانی دارد... او در [[بقیع]] در مقبرهای که پدرش [[محمد باقر]]، جدش علی [[زین العابدین]]، و عموی جدش [[حسن بن علی]] ([[رضی]] الله عنهم اجمعین) در آن مدفوناند به خاک سپرده شد، آفرین به چنین [[قبر]] شریفی<ref>وفیات الاعیان، ج۱، ص۳۲۷.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۲۳.</ref>.
| |
|
| |
|
| ==جلوههایی از [[شخصیت]] [[حضرت امام صادق]]{{ع}}== | | === سیره علمی امام صادق === |
| ===[[گستردگی علم امام]] صادق{{ع}}===
| | {{اصلی|سیره علمی امام صادق}} |
| امام صادق{{ع}} با [[فکر]] روشن و دید دقیق خود، سینه [[دانشها]] را شکافت و [[دنیا]] را از [[دانش]] خود آکنده ساخت. هم اوست که میگوید: {{متن حدیث|سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي فَإِنَّهُ لَا يُحَدِّثُكُمْ أَحَدٌ بَعْدِي بِمِثْلِ حَدِيثِي}}؛ از من سؤال کنید پیش از آنکه مرا از دست بدهید. بدرستیکه پس از من، کسی مانند [[حدیث]] مرا به شما نخواهد گفت<ref>ذهبى، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۴۵؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۱۵۷؛ تهذیب الکمال فى اسماء الرجال، ج۵، ص۷۹.</ref>. و این سخنی بود که جز جدّ بزرگوارش [[امام امیر المؤمنین]]{{ع}}، کسی را یارای تکلّم به آن نبوده است. [[امام صادق]]{{ع}} در [[حدیث]] دیگری از گستردگی [[علوم]] و دانشهای خود چنین سخن به میان آورده است: | | امام صادق{{ع}} با [[فکر]] روشن و دید دقیق خود، سینه [[دانشها]] را شکافت و [[دنیا]] را از [[دانش]] خود آکنده ساخت. هم اوست که میگوید: {{متن حدیث|سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي فَإِنَّهُ لَا يُحَدِّثُكُمْ أَحَدٌ بَعْدِي بِمِثْلِ حَدِيثِي}}؛ از من سؤال کنید پیش از آنکه مرا از دست بدهید. بدرستیکه پس از من، کسی مانند [[حدیث]] مرا به شما نخواهد گفت<ref>ذهبى، تاریخ الاسلام، ج۶، ص۴۵؛ تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۱۵۷؛ تهذیب الکمال فى اسماء الرجال، ج۵، ص۷۹.</ref> و این سخنی بود که جز جدّ بزرگوارش [[امام امیر المؤمنین]]{{ع}}، کسی را یارای تکلّم به آن نبوده است. بزرگترین جلوه گستردگی [[علمی]] امام صادق{{ع}} این بود که تعداد چهار هزار دانشجو از دریای [[دانش]] آن حضرت سیراب شدهاند و دانش و [[فرهنگ]] را در جمیع تمدّنهای [[اسلامی]] پخش کرده و [[پرچم]] [[معرفت دینی]] و [[احکام شرعی]] را برافراشتهاند<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)| پیشوایان هدایت ج۸]]، ص ۲۹.</ref>. |
| به [[خدا]] [[سوگند]] که من آنچنان به [[کتاب خدا]] از- اوّل تا آخرش- [[آگاهی]] دارم که گویا کتاب خدا در میان مشت من است که در آن [[اخبار]] [[آسمان]]، اخبار [[زمین]]، اخبار هر آنچه واقع شده، و اخبار آنچه تا [[قیامت]] واقع خواهد شد، آمده است که [[خداوند متعال]] خود فرموده است: {{متن حدیث|فِيهِ تِبْيَانُ كُلِّ شَيْءٍ}} در آن [[روشنگری]] برای هر چیز است<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۲۹؛ آیه شریفه در متن روایت به همین ترتیب آمده است، البته این آیه در قرآن به این صورت آمده است: {{متن قرآن|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ...}} «و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>.
| |
|
| |
|
| بزرگترین جلوه گستردگی [[علمی]] امام صادق{{ع}} این بود که تعداد چهار هزار دانشجو از دریای [[دانش]] آن حضرت [[سیراب]] شدهاند و دانش و [[فرهنگ]] را در جمیع تمدّنهای [[اسلامی]] پخش کرده و [[پرچم]] [[معرفت دینی]] و [[احکام شرعی]] را برافراشتهاند.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۲۹.</ref>.
| | === [[سیره تبلیغی امام صادق]] === |
|
| |
|
| ===[[کرم]] و [[سخاوت امام]] صادق{{ع}}=== | | === سیره سیاسی امام صادق === |
| امام صادق{{ع}} از [[گشادهدستترین]] [[مردم]] بوده و به جهت [[رفاه]] حال [[فقرا]] و [[محرومان]]، از آنچه در نزد او بود، [[بذل و بخشش]] میفرمود. [[راویان]] اخبار از کرم و [[بخشش]] امام صادق{{ع}} داستانها نقل کردهاند که بعضی از آنها را خواهید خواند:
| | {{اصلی|سیره سیاسی امام صادق}} |
| | پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}}، طرفداران [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به تبیین اندیشههای اصولی خود پرداختند. با کشته شدن عثمان و روی کار آمدن [[امویان]]، [[جامعه اسلامی]] به دو گروه عثمانی و [[علوی]] تقسیم شد. پس از [[حادثه کربلا]] گروههای مختلفی به نام [[خونخواهی امام حسین]]{{ع}} برای براندازی حکومت عربگرای [[اموی]] به پا خواستند. جریانهای سیاسی در [[مخالفت]] با [[دولت اموی]] مشترک بودند، اما ادعای امامت و [[رهبری سیاسی]] سبب تعارض درونی آنها بود و [[اجازه]] نمیداد اتحادیه سیاسی علیه دولت اموی شکل گیرد. |
|
| |
|
| ۱. روزی [[اشجع]] سلّمی بر امام صادق{{ع}} وارد شد و آن حضرت را [[بیمار]] یافت. اشجع از سبب [[بیماری]] امام صادق سؤال کرد. امام صادق{{ع}} به او فرمود:
| | [[کیسانیه]] [[معتقد به امامت]] [[فرزندان امام علی]]{{ع}} به [[رهبری]] [[محمد بن حنفیه]] بودند که در ادامه، [[عباسیان]] ادعا کردند رهبری کیسانیه به [[محمد بن علی عباسی]] واگذار شده است. بنوحسن{{ع}} و بنوحسین{{ع}} معتقد به امامت [[فرزندان حضرت فاطمه]]{{س}} بودند. [[قیام زید]] و [[شکست]] او از [[حکومت اموی]] سبب پیدایش [[زیدیه]] شد که قیام مسلحانه علیه [[ظلم]] را نشانه امامت میشمردند. [[خوارج]] نیز گروهی فعال و [[معتقد]] به براندازی [[نظام]] اموی بودند که برخلاف دیگر گروههای سیاسی، [[اعتقادی]] به انحصار [[امامت]] در میان [[قریش]] نداشتند. [[موالی]] نیز یک گروه [[اجتماعی]] بودند که به دلیل محرومیتهای فراوان در دولت اموی به مخالفان آن [[دولت]] تبدیل شده بودند. |
| از بیماری من سؤال نکن، بلکه بگو که برای چه حاجتی نزد من آمدهای؟
| |
| اشجع در پاسخ آن حضرت اشعاری به این مضمون خواند:
| |
| «[[خداوند]] بر تو چه در حال [[خواب]] و چه در حال [[بیداری]] [[لباس]] [[عافیت]] بپوشاند و همانگونه که [[ذلّت]] درخواست کردن از دیگران را از [[زندگی]] تو بیرون کرد [[درد]] و بیماری را نیز از [[جسم]] و جانت بیرون کند»<ref>{{عربی|أَلْبَسَكَ اللَّهُ مِنْهُ عَافِيَةً *** فِي نَوْمِكَ الْمُعْتَرِي وَ فِي أَرَقِكَ /// يُخْرِجُ مِنْ جِسْمِكَ السِّقَامَ كَمَا *** أَخْرَجَ ذُلَّ السُّؤَالِ مِنْ عُنُقِكَ}}</ref>.
| |
| [[امام]]{{ع}} [[حاجت]] او را دانست و به [[غلام]] گفت چه مقدار به همراه داری؟ | |
| غلام عرض کرد: چهارصد دینار. امام دستور داد تا چهارصد دینار را به [[اشجع]] دادند<ref>مناقب آل ابى طالب، ج۴، ص۳۴۵؛ امالى طوسى، ج۱، ص۲۸۷.</ref>.
| |
|
| |
|
| ۲. [[مفضل بن رمانه]] که از [[راستگویان]] [[اصحاب]] و [[راویان امام صادق]]{{ع}} بود بر آن حضرت داخل شد و از [[تنگدستی]] خود [[شکایت]] کرد و از [[امام صادق]] خواست تا برایش [[دعا]] کند. امام{{ع}} به [[کنیز]] خود فرمودند که آن کیسه را که [[ابو جعفر منصور]] به ما [[هدیه]] کرده بیاور. کنیزک آن کیسه را آورد. امام صادق به او فرمودند: «در این کیسه چهارصد دینار است. آن را بگیر و برای [[زندگی]] خود [[خرج]] کن». مفضّل گفت: نه به [[خدا]] قسم. فدای تو گردم. منظور من این نبود. فقط میخواستم برایم دعا کنید. امام صادق{{ع}} فرمودند: «از [[دعا کردن]] برایت فروگذار نخواهم کرد».
| | عباسیان به رهبری [[محمد بن علی بن عبدالله بن عباس]]، از اواخر قرن اول هجری<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۷۵.</ref> به [[مبارزه]] امویان روی آوردند. آنان با نافرجام خواندن [[مبارزات]] [[علویان]]، از آنان فاصله گرفتند و بدون قصد واگذاری [[حکومت]] به آنان حرکتی سامانمند و پرشتابی را پیریزی کردند. ناهماهنگی میان گروههای معارض [[اجازه]] ائتلاف به آنان را نمیداد. |
|
| |
|
| ۳. [[فقیری]] از امام صادق{{ع}} [[درخواست کمک]] کرد. امام صادق به او چهارصد دینار دادند. [[فقیر]] آن پولها را گرفت و شکرگویان آنجا را ترک کرد.
| | نارضایتی عمومی از دولت اموی، [[تشکیلات]] دقیق عباسیان، [[انتخاب]] [[خراسان]] به عنوان سرزمینی مناسب و همسو با [[تفکر]] [[سیاسی]] [[فکری]] عباسیان و از سوی دیگر عدم [[اتحاد]] دیگر معارضان در برابر عباسیان عواملی برای [[پیروزی]] آنان در سال ۱۳۲ق شد<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]]، ص ۲۷۱.</ref>. |
| امام صادق{{ع}} به خادمش گفت: «او را بازگردان» [[خادم]] گفت: او از شما چیزی [[طلب]] کرد و شما به او دادید. حال آیا چه کاری پس از عطا باقی مانده است؟
| |
| امام صادق{{ع}} فرمودند: «[[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرموده است: «بهترین [[صدقه]] آنست که گیرنده را [[بینیاز]] کند». و ما این [[سائل]] را بینیاز نکردیم. این [[انگشتر]] را به او بده. من این انگشتر را ده هزار درهم خریدهام و به او بگو که اگر خواست آن را بفروشد، به همین قیمت بفروشد»<ref>أحمد مغنیة، الإمام جعفر الصادق، ص۴۷.</ref>.
| |
|
| |
|
| ۴. از دیگر نمونههای [[جود]] و [[سخاوت امام]] صادق{{ع}} و علاقهاش به نیکویی و [[خیرات]]، این است که آن حضرت [[باغی]] در نزدیکی [[مدینه]] داشتند که به «عین زیاد» معروف بود و درختان [[نخل]] بسیاری داشت. هنگامی که خرماها میرسید، به [[کارگران]] و وکلای خود دستور میدادند تا در [[دیوار]] آن باغ سوراخهایی ایجاد کنند تا [[مردم]] داخل باغ شده و از آن خرماها بخورند. آن حضرت برای رعایت حال [[همسایگان]] پیر، [[ضعیف]] و مریض باغ که [[توانایی]] آمدن به باغ و خوردن خرما را نداشتند، دستور میفرمودند که برای هرکدام از آنها مقداری پیشکش کنند و آنگاه دستور میداد تا کارگران آنچه باقی مانده به مدینه برده و بیشتر آن را در بین [[ضعفا]] و مستحقّان تقسیم کنند. محصول خرمای آن باغ، مساوی با چهار هزار درهم بود که آن حضرت به اندازه سه هزار درهم از آن را در [[راه خدا]] میدادند و فقط هزار درهم از آن برای آن حضرت باقی میماند<ref>أحمد مغنیة، الإمام جعفر الصادق، ص۴۷.</ref>.
| | امام صادق{{ع}} در برابر [[عباسیان]] راهی را انتخاب کرد که بدون حرکت نظامی، بتواند آنان را نقد کند و [[افکار]] [[اهل بیت]]{{عم}} را گسترش دهد و در [[فرهنگ عمومی]] [[جامعه]] تأثیر بگذارد. حضرت همچنین در برابر قیامهای مانند [[قیام زید بن علی]]، نفس زکیه و ... نه آنها را تایید و نه رد میکرد و در برخی موارد کمکهای مالی نیز به آنها داشته است<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش اول ج۲]]، ص۲۷۳ ـ ۲۸۶.</ref>. |
|
| |
|
| ۵. از دیگر جلوههای [[کرم]] آن حضرت این بود که آنقدر از طعام و [[لباس]] به [[بیچارگان]] و [[فقرا]] میداد که برای [[خانواده]] خودش از غذا و لباس چیزی باقی نمیماند<ref>تاریخ الاسلام، ج۶، ص۴۵؛ مرآت الزمان، ج۶، ص۱۶۰؛ تهذیب الکمال، ج۵، ص۸۷.</ref>.
| | === [[سیره اقتصادی امام صادق]] === |
| روزی آن حضرت مشغول خوردن ناهار بودند. مردی از کنار آن حضرت گذشت و [[سلام]] نکرد. [[امام]] او را به خوردن غذا [[دعوت]] کردند. بعضی از حاضران گفتند [[سنّت]] این است که او اوّل سلام کند و سپس دعوت به غذا شود، در حالیکه این مرد عمدا سلام نکرد. امام{{ع}} با تبسّم ملیحی رو به آن مرد کردند و گفتند: «این [[فقه]] عراقی، آمیخته با [[بخل]] است.»..<ref>حیاة الإمام الصادق{{ع}}، ج۱، ص۶۴، به نقل از نثر الدرر.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۰.</ref>.
| |
|
| |
|
| ===[[صدقات]] پنهانی [[امام صادق]]{{ع}}=== | | === سیره فرهنگی امام صادق === |
| [[صدقه دادن]] پنهانی از [[برترین]] کارهاست که [[خداوند]] آن را بسیار [[دوست]] میدارد.؛ چراکه از [[اعمال]] خالصی است که مشوب به هیچ غرض و هدفی از اهداف [[دنیوی]] نبوده است و این راه و روش همه [[ائمه اطهار]]{{عم}} بوده است و هرکدام از آن بزرگواران، [[سرپرستی]] گروهی از [[فقرا]] و [[نیازمندان]] را به صورت ناشناس برعهده داشتهاند. [[امام صادق]]{{ع}} در [[دل]] تاریک شب برمیخاست و از [[خانه]] خارج شده، انبانی پر از نان، گوشت و [[پول]] بر دوش [[مبارک]] خود حمل میکرد و آن را به سوی [[فقیران]] و نیازمندان [[مدینه]] میبرد و بین آنها تقسیم میکرد، در حالیکه آنها ایشان را نمیشناختند، و زمانی که آن حضرت به [[لقاء]] [[خداوند]] شتافتند، فقرای مدینه دیدند که آن صدقههای پنهانی قطع شده و تازه فهمیدند آورنده آن پولها و نانها، امام صادق{{ع}} بوده است<ref>الامام جعفر الصادق، ص۴۷.</ref>. | | {{اصلی|سیره فرهنگی امام صادق}} |
| | برخی از فعالیتهای فرهنگی امام صادق{{ع}} عبارتاند از: |
| | # '''رویارویی با جریانهای الحادی:''' یکی از گامهایی که [[امام صادق]]{{ع}} در دوران [[امامت]] خویش برداشتند، روبهرو شدن با جریانات [[الحاد]] و بیدینی بود. امام{{ع}} در مقابله با آنان از روشهای مختلف استفاده میکردند تا اینکه همه محتوای آنها را بیرون ریخته و در برابر اهداف [[ناپاک]] آنان [[ایستادگی]] نماید. |
| | # '''[[مبارزه]] با جریان [[غلوّ]]:''' موضع امام صادق{{ع}} در برابر جریان [[غلو]] و فعالیتهای [[غالیان]] بسیار [[استوار]] و [[قاطع]] بود، آن حضرت به [[سدیر]] فرمودهاند: ای سدیر [[چشم]] و گوش، پوست و مو، و گوشت و [[خون]] من از این گروه بیزار است، [[خدا]] و [[رسول]] نیز از ایشان بیزار باد، اینان بر دین من و پدران من نیستند، به [[خدا]] [[سوگند]] که در [[روز قیامت]] که [[خداوند]] میان من و آنان جمع کند بر آنها [[خشمگین]] است<ref>اصول کافى، ج۱، ص۲۶۹.</ref>. |
| | # '''ارائه راه صحیح فهم دینی:''' امام صادق{{ع}} در همان زمانی که با جریانات [[فکری]] [[مبارزه]] میکرد، به مبارزه با جریانات دیگری هم میپرداخت که سنگ بنای بعضی از مکاتب [[فقهی]] گردیده بود که با [[روح]] [[شریعت اسلام]] منافات داشت و ممکن بود [[دین اسلام]] را از درون نابود کرده و محتوای آن را [[تغییر]] بدهد. از اینجا بود که امام صادق{{ع}} یاران خود را از عمل به مبانی این جریانات برحذر میداشتهاند، آن حضرت به [[ابان بن تغلب]] فرموده است: {{متن حدیث|يَا أَبَانُ، إِنَّ السُّنَّةَ إِذَا قِيسَتْ مُحِقَ الدِّينُ}}؛ ای [[ابان]]، اگر [[سنت]] مورد [[قیاس]] قرار گیرد [[دین]] نابود میشود<ref>بحار الانوار، ج۱۰۴، ص۴۰۵، به نقل از محاسن برقى.</ref>. |
| | # '''[[مبارزه]] با مسأله [[تحریف قرآن]]''' و استفاده ابزاری از [[قرآن]] و مفاهیم آن برای مقاصد سیاسی: امام صادق{{ع}} در برابر استفادههای ابزاری [[سیاسی]] که نصّ قرآن را در خدمت اهداف سیاسی مشکوک خود میخواست، به [[دفاع]] از حریم قرآن پرداخت<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۸]]، ص۱۳۷ ـ ۱۵۱.</ref>. |
|
| |
|
| از نمونه این کارها جریانی است که آن را [[اسماعیل بن جابر]] نقل میکند.
| | === [[سیره مدیریتی امام صادق]] === |
| گوید: امام صادق{{ع}} به من کیسهای محتوی پنجاه دینار داد و گفت: «این کیسه را به فلان شخص از [[بنی هاشم]] بده و به او نگو که من آن را فرستادهام». من به نزد آن شخص رفته و کیسه را به او دادم. او به من گفت: این پول از کجا آمده است؟ به او گفتم:
| |
| این از طرف کسی است که نمیخواهد او را بشناسی. آن [[علوی]] گفت: این مرد همیشه و در همه حال برای من چنین پولی را میفرستد و ما هربار، با آن پول [[امرار معاش]] میکنیم تا پول بعدی برسد. امّا نمیدانم چگونه است که جعفر بن محمد علیرغم اینکه [[مال]] زیاد دارد، هیچگاه با درهمی از مال خود به من کمک و [[یاری]] نمیکند<ref>مجموعه ورام، ج۲، ص۸۲.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۳.</ref>.
| |
|
| |
|
| ===[[میهماننوازی]] امام صادق{{ع}}=== | | === [[سیره نظامی امام صادق]] === |
| از دیگر جلوههای [[جود]] و [[کرم]] امام صادق{{ع}} میهماننوازی آن حضرت بود. او میهمانان را [[دوست]] داشته و آنها را گرامی میداشت. آن حضرت خود شخصا به [[پذیرایی]] از میهمانان خود پرداخته و لذیذترین غذاها را به مقدار زیاد برای میهمانان میآورد و همیشه در وقت خوردن مکرّر به آنها میفرمود: «هر کدام از شماها که ما را بیشتر دوست دارد، بیشتر در نزد ما غذا بخورد». آن حضرت هر [[روز]] در وقت نهار دستور میدادند که ده طبق پر از غذا بر سر سفره بگذارند که بر سر هر طبقی ده نفر غذا میخوردند<ref>الامام جعفر الصادق، ص۴۶.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۴.</ref>.
| |
|
| |
|
| ===[[تواضع]] [[امام صادق]]{{ع}}=== | | === [[سیره قضایی امام صادق]] === |
| و از دیگر جلوههای [[شخصیت]] بزرگ امام صادق{{ع}} این بود که آن حضرت، در عین حالیکه [[سرور]] [[مسلمانان]] و پیشوای میلیونها نفر بودند، خود را کسی ندانسته و شدیدا به تواضع و [[فروتنی]] [[عشق]] میورزیدند. از نشانههای تواضع آن حضرت این بود که از نشستن روی فرشهای گرانقیمت خودداری کرده و همیشه بر فرش [[حصیر]] مینشستند<ref>النجوم الزاهرة، ج۵، ص۱۷۶.</ref>. آن حضرت همیشه از [[متکبّران]] و خودبزرگبینان بیزار بوده و بر آنان خرده میگرفت. روزی از یکی از [[قبایل]] عبور میکردند. رو به مردی کرده و فرمودند: «بزرگ این [[قبیله]] کیست؟» مرد به سرعت در جواب آن حضرت گفت: من. [[امام]]{{ع}} از این حالت او خوششان نیامد و به او گفتند: «اگر تو آقا و [[بزرگوار]] بودی، به این سرعت نمیگفتی من»<ref>محمد بن سعد، طبقات کبرى، ج۱، ص۳۲.</ref>.
| |
|
| |
|
| از دیگر مصادیق تواضع و فروتنی امام صادق{{ع}} این است که: مردی روستایی چند روزی به [[خدمت]] امام صادق{{ع}} میآمد. امام صادق مدّتی از او بیخبر بودند. از [[اصحاب]] خود درباره او سؤال کردند. مردی از اصحاب که آن شخص روستایی را فرد مهمّی نمیدانست، خطاب به حضرت کرد و گفت او [[نبطی]] است. امام{{ع}} حرف او را اینگونه ردّ کردند که: اصل هر مردی، [[عقل]] و حسب و [[دین]] اوست، و [[کرامت]] هر مردی تقوای اوست، و تمام [[مردم]] در اینکه از [[آدم]] زاده شدهاند مساویاند. آن مرد که این حرف را زده بود، [[خجالت]] کشید<ref>حیاة الامام الصادق{{ع}}، ج۱، ص۶۶، به نقل از مطالب السؤول.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۴.</ref>.
| | == جستارهای وابسته == |
| | | {{مدخل وابسته}} |
| ===[[اخلاق]] والای امام صادق{{ع}}===
| | * [[سبک زندگی امام صادق]] |
| امام صادق{{ع}} به مرتبه بزرگی از اخلاق والای [[اسلامی]] و [[انسانی]] دست یافته بود. امام{{ع}} به واسطه همین [[اخلاق خوب]]، که امتداد اخلاق بزرگمنشانه جدّش [[رسول خدا]]- که همین اخلاق موجب [[برتری]] او بر سایر [[پیامبران]] گردیده بود- توانسته بود دلهای [[مردم]] را به دست آورده، و [[عواطف]] و [[محبّت]] آنان را به خود جلب نماید.
| | * [[سیره اخلاقی امام صادق]] |
| نشانه این [[مکارم اخلاق]] و بلندطبعی آن حضرت، این بود که به کسانی که به ایشان [[بدی]] روا میداشتند، خوبی و [[احسان]] مینمود. [[روایت]] شده است در ایام [[حج]]، یکی از [[حاجیان]] به [[گمان]] اینکه همیان یا کیسه [[پول]] خود را گم کرده است، به جستوجوی آن پرداخت و چون در [[مسجد پیامبر]] جز [[امام صادق]] که مشغول [[نماز]] بود کسی را ندید و آن حضرت را نمیشناخت، در آن حضرت درآویخت که تو همیان مرا برداشتهای. [[امام]] با کمال [[مدارا]] و [[نرمی]] به او گفتند: در همیان تو چه بوده است؟ مرد گفت هزار دینار. امام هزار دینار به او دادند و مرد به راه خود رفت. وقتی به [[منزل]] خود رسید همیان خود را یافت. به [[مسجد]] بازگشت و به جهت معذرت، به نزد امام رفت و هزار دینار را به آن حضرت تقدیم کرد. امام{{ع}} از قبول آن پول خودداری کرده و فرمودند: «چیزی که از دست من خارج شده است، دیگر به دست من بازنمیگردد» مرد مات و مبهوت شد و پرسید:
| | * [[سیره عبادی امام صادق]] |
| این شخص کیست؟ به او گفتند: این [[جعفر صادق]] است. مرد همینطورکه میرفت با نهایت [[تحسین]] میگفت: بلی، چنین افعالی از چنین کسانی سر میزند<ref>الامام جعفر الصادق، ص۴۸.</ref>.
| | * [[سیره خانوادگی امام صادق]] |
| این [[شرافت]] و اصالت امام صادق{{ع}} و [[اخلاق]] والای آن حضرت بود که ایشان را واداشت تا مرد را [[تصدیق]] نموده و پول را به او بدهند.
| | * [[سیره تربیتی امام صادق]] |
| امام صادق{{ع}} فرمودهاند: [[مروّت]] ما [[اهل بیت]]، [[بخشش]] درباره کسانی است که به ما [[ظلم]] کردهاند<ref>خصال، ص۱۱.</ref>.
| | * [[سیره اجتماعی امام صادق]] |
| امام صادق{{ع}} همواره [[باران]] اخلاق کریمانهاش را بر حاضران مجلس خود میبارید تا جایی که مردی از [[اهل سنت]] در وصف مجلس آن حضرت گفته است: «به [[خدا]] [[مجلسی]] را چون مجلس [[همنشینی]] با او پربار ندیدم»<ref>اصول کافى، ج۲، ص۶۵۷.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۵.</ref>. | | * [[سیره علمی امام صادق]] |
| | | * [[سیره تبلیغی امام صادق]] |
| ===[[صبر]] امام صادق{{ع}}===
| | * [[سیره سیاسی امام صادق]] |
| از صفات بارز امام صادق{{ع}} صبر آن حضرت و [[جزع]] نکردن بر [[مصائب]] و محنتهای بزرگی است که به آن حضرت میرسیده است. یکی از مظاهر [[صبر]] آن حضرت، هنگام از [[دنیا]] رفتن فرزندش اسماعیل بود. [[فرزندی]] که از نظر [[ادب]] [[علم]] و [[فضیلت]]، [[چشمها]] را [[خیره]] کرده بود. [[امام]] پس از [[مرگ اسماعیل]]، عدّهای از [[اصحاب]] خود را جمع کرده و برای آنها سفرهای گسترد و در آن از بهترین غذاها آماده ساخت. هنگامی که آنان از خوردن غذا فارغ شدند، یکی از اصحاب از ایشان پرسید: مولای من، در شما اثری از [[حزن]] و [[اندوه]] بر فرزند از دست رفتهات، نمیبینم. امام{{ع}} در پاسخ او فرمودند: چگونه من اینچنین که میبینید نباشم، درحالیکه در خبر [[راستگوترین]] [[راستگویان]] -یعنی جدّش [[رسول خدا]]- آمده است که به اصحابش فرمود، من میمیرم و شما میمیرید<ref>الامام جعفر الصادق، ص۴۹.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۶.</ref>.
| | * [[سیره اقتصادی امام صادق]] |
| | | * [[سیره فرهنگی امام صادق]] |
| ===[[عبادت امام]] صادق{{ع}}===
| | * [[سیره مدیریتی امام صادق]] |
| روآوردن [[امام صادق]]{{ع}} به [[عبادت]] و [[اطاعت]] [[خداوند تعالی]] از بارزترین صفات ایشان است. آن حضرت در زمانه خود از همه [[مردم]] بیشتر [[خدا]] را عبادت میکرده و در عبادت خود [[اخلاص]] را به بزرگترین وجهی رعایت مینموده است. اکنون خلاصهای از شرح [[عبادات]] آن حضرت را میآوریم:
| | * [[سیره نظامی امام صادق]] |
| | | * [[سیره قضایی امام صادق]] |
| ۱. [[نماز]]: نماز از والاترین و بااهمیتترین عبادات در [[اسلام]] است و امام صادق{{ع}} در بسیاری از [[روایات]] خود، این مطلب را مورد تأکید قرار داده است. ایشان فرمودهاند:
| | {{پایان مدخل وابسته}} |
| {{متن حدیث|مَا تَقَرَّبَ الْعَبْدُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بَعْدَ الْمَعْرِفَةِ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ}}؛
| |
| بعد از [[معرفت خدا]]، هیچ عملی مانند نماز [[بنده]] را به خدا نزدیک نمیکند<ref>مجموعه ورام، ج۲، ص۸۶.</ref>.
| |
| | |
| و فرمودهاند: [[برترین اعمال]] در نزد خدا [[روز قیامت]]، نماز است و هیچکس بهتر از بندهای نیست که در هنگام [[وضو]] گرفتن، [[نیکو]] وضو بگیرد<ref>وسائل الشیعه، ج۶، ص۴۳۲؛ ج۸، ص۱۲۹.</ref>.
| |
| آن حضرت همچنین فرمودهاند: {{متن حدیث|الصَّلَاةُ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِيٍّ}}؛ نماز مایه نزدیکی هر [[پرهیزکاری]] به [[خداوند]] است<ref>وسائل الشیعه، ج۴، ص۴۳؛ ج۴۴، ص۲۶۲.</ref>.
| |
| همچنین آن حضرت فرمودهاند:
| |
| محبوبترین کارها در نزد خداوند عزّ و جل نماز است و نماز از آخرین وصیتهای [[پیامبران]] است و چه زیباست کار مردی که [[غسل]] کند و [[وضو]] بگیرد و به نیکویی وضو بگیرد. سپس گوشهای [[خلوت]] برود که کسی جز [[خداوند]] او را نبیند و خداوند بر او اشراف داشته باشد درحالیکه او [[رکوع]] و [[سجود]] میکند. هنگامی که عبد به [[سجده]] برود، و سجدهاش را طولانی کند، [[ابلیس]] ناله میکند که وای بر من. اطاعتش کردند و من [[نافرمانی]]. به او سجده کردند و من از سجده به او خودداری کردم<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۲۶.</ref>.
| |
| | |
| [[ابو بصیر]] گوید: پس از [[شهادت امام صادق]]{{ع}} جهت عرض [[تسلیت]] بر امّ [[حمیده همسر امام صادق]]{{ع}} وارد شدم. [[گریه]] کرد و من از گریه او گریستم. | |
| سپس گفت: ای ابا [[محمّد]]، اگر هنگام [[مرگ]] [[امام صادق]] را دیده بودی، حتما چیز عجیبی میدیدی. ایشان هنگام مرگ چشمانش را باز کرد، سپس گفت: «تمام [[خویشاوندان]] مرا به نزد من فراخوانید» امّ [[حمیده]] گوید: ما حتّی یک نفر از [[فامیل]] را باقی نگذاشتیم مگر اینکه آنان را به نزد او آورده، همه را جمع کردیم. آن حضرت به تمام آنها نگاهی انداخته، سپس فرمودند:
| |
| {{متن حدیث|إِنَّ شَفَاعَتَنَا لَا تَنَالُ مُسْتَخِفّاً بِالصَّلَاةِ}}؛
| |
| [[شفاعت]] ما به کسانی که [[نماز]] را سبک بشمارند، نمیرسد<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۱۷.</ref>.
| |
| | |
| لازم به ذکر است که امام صادق{{ع}} هیچیک از [[نمازهای نافله]] را ترک نمیکرده و تمام نمازهای نافله را باخضوع و [[خشوع]] و [[حضور قلب]] بهجا میآوردند. هنگامی که امام صادق قصد نماز میکردند، رنگ چهره آن حضرت زرد میشد و تمام اعضای بدن آن حضرت از [[ترس]] [[خدای تعالی]] به لرزه میافتاد.
| |
| مجموعهای از [[دعاها]] از آن حضرت به یادگار مانده است که در حال وضو و توجّه به نماز، در حال [[قنوت]] و بعد از نماز، آن حضرت بهوسیله این کلمات با خداوند [[نجوا]] میکرده است<ref>ر.ک: صحیفه صادقیه، که مجموعه دعاهایى است که از امام صادق{{ع}} مأثور است.</ref>.
| |
| | |
| ۲. [[روزه]]: روزه یکی از [[عبادات]] مهم [[اسلام]] است و این بدان جهت است که براین [[عبادت]]، آثار مهم [[اجتماعی]]، طبّی و [[اخلاقی]] مترتّب شده و [[روزه]] سپری در برابر [[آتش]] [[جهنّم]] است. همچنان که [[امام صادق]]{{ع}} در [[روایت]] چنین فرمودهاند: {{متن حدیث|وَ هُوَ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۳، ص۲۹۰.</ref>.
| |
| امام صادق{{ع}} اینچنین [[روزهداران]] را به [[آراستن]] خود به [[اخلاق]] و [[آداب]] [[روزهداری]] [[ترغیب]] و [[تشویق]] فرموده است:
| |
| {{متن حدیث|إِذَا صُمْتَ فَلْيَصُمْ سَمْعُكَ وَ بَصَرُكَ وَ لِسَانُكَ مِنَ الْقَبِيحِ وَ الْحَرَامِ وَ دَعِ الْمِرَاءَ وَ أَذَى الْخَادِمِ وَ لْيَكُنْ عَلَيْكَ وَقَارُ الصِّيَامِ وَ لَا تَجْعَلْ يَوْمَ صَوْمِكَ مِثْلَ يَوْمِ فِطْرِكَ سَوَاءً...}}؛
| |
| و چون روزه گرفتی، باید که گوش، [[چشم]] و زبانت نیز روزه بدارد و به [[قبیح]] و [[حرام]] باز نشود. [[جدال]] را ترک کن، به خدمتکار خود [[آزار]] مرسان، [[وقار]] روزه را [[حفظ]] کن و مبادا که [[روز]] روزهداریات با روزی که روزه نداری، یکسان باشد<ref>وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۶۵.</ref>.
| |
| | |
| امام صادق{{ع}} بیشتر روزهای عمر شریفش را به جهت [[نزدیکی به خداوند]] [[متعال]]، [[روزهدار]] بود و این مسأله در [[ماه مبارک رمضان]]، شکل دیگری به خود میگرفت. آن حضرت باشوق و [[اشتیاق]] زایدالوصفی به استقبال ماه مبارک رمضان میرفتند و چند دعای مهم برای وقت دیدن هلال ماه مبارک رمضان از ایشان بهجا مانده است. همچنان که دعاهای دیگری در خصوص روزهای دیگر ماه مبارک رمضان، همچنین شبهای [[مبارک]] قدر و روز [[عید فطر]] و [[روز عید قربان]] از آن حضرت به جای مانده است. | |
| | |
| ۳. [[حج]]: حج گذشته از [[قداست]] و معنویتی که دارد، از مهمترین گردهمآییهای [[سیاسی]] و [[عبادی]] است که همه ساله در عالم [[اسلام]] برپا میشود.
| |
| مهمترین مشکلاتی که [[مسلمانان]] با آن مواجه هستند، چه از نظر [[اقتصادی]] یا اجتماعی و یا [[مشکلات]] سیاسی داخلی و خارجی، همه و همه در حج به معرض دید همه مسلمانان درمیآید. حج یکی از مهمترین وسائل ارتباطی است که مسلمانان [[جهان]] در آن با یکدیگر آشنا میشوند. امام صادق{{ع}} به دفعات متعدّد عمل حج را به انجام رساندند و با بسیاری از [[حاجیان]] [[مسلمان]] در این سفرها دیدار کردند. [[امام صادق]]{{ع}} در تمام این [[دیدارها]]، همیشه معلّم و ارشادکننده آنها به مسائل [[حج]] بودهاند. ایشان و پدر بزرگوارشان [[امام]] [[محمّد]] [[باقر]]{{ع}} همیشه [[کوشش]] داشتهاند تا [[احکام]] حج را به صورتی مفصّل بیان نمایند و [[محدثان]] و [[فقها]]، احکام این [[فریضه]] مهم را از این دو امام بزرگ ثبت و ضبط نمودهاند و اگر این دو [[شخصیت]] بزرگ نبودند، مسائل و احکام حج هرگز دانسته نمیشد.
| |
| | |
| امام صادق{{ع}} همواره همه [[مراسم]] مختلف حج از [[طواف]] و وقوف در [[عرفات]] و [[منی]] گرفته تا سایر [[اعمال]] را با [[خضوع]] و [[خشوع]] کامل به انجام میرساندند. | |
| [[بکر بن محمد ازدی]] گوید: طواف میکردم و در کنار من امام ابو عبد الله الصادق{{ع}} بود. هنگامی که آن حضرت از طواف فارغ شد، به سمت دیگری رفتند و دو رکعت [[نماز]] بین رکن [[بیت]] و [[حجر الاسود]] بهجای آوردند. شنیدم که در هنگام [[سجود]] این نماز میفرمودند: | |
| {{متن حدیث|سَجَدَ وَجْهِي لَكَ تَعَبُّداً وَ رِقّاً، وَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ حَقّاً حَقّاً، الْأَوَّلُ قَبْلَ كُلِّ شَيْءٍ، وَ الْآخِرُ بَعْدَ كُلِّ شَيْءٍ. وَ هَا أَنَا ذَا بَيْنَ يَدَيْكَ، نَاصِيَتِي بِيَدِكَ، فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذَّنْبَ الْعَظِيمَ غَيْرُكَ، فَاغْفِرْ لِي فَإِنِّي مُقِرٌّ بِذُنُوبِي عَلَى نَفْسِي، وَ لَا يَدْفَعُ الذَّنْبَ الْعَظِيمَ غَيْرُكَ...}}؛
| |
| خداوندا، صورت من از روی [[بندگی]] و [[عبودیت]] در درگاه تو بر خاک افتاده و به [[درستی]] که هیچ خداوندی جز تو نیست. تویی که قبل از هرچیز بودهای و بعد از هر چیز خواهی بود، و هان این منم که در پیشگاه تو ایستادهام و موی پیشانیام به دست توست. خدایا بر من ببخش که همانا [[گناه بزرگ]] را جز تو کسی نمیآمرزد. پس مرا ببخش که من به گناهانم [[اقرار]] کردهام. خدایا مرا ببخش که گناه بزرگ را جز تو کسی نمیبخشد.
| |
| سپس سر مبارکش را از [[سجده]] برداشت، گویا که صورتش را در آب فرو برده باشد، از شدّت [[اشک]] خیس شده بود<ref>قرب الاسناد، ص۲۸.</ref>.
| |
| [[حماد بن عثمان]] گوید: ابا عبدالله جعفر بن محمد را دیدم که در موقف [[عرفات]]، دست بر [[آسمان]] برداشته بود، در همانجایی که [[پیامبر اکرم]] در آن وقوف میکرد، و کف دستانش به سمت آسمان بود<ref>قرب الاسناد، ص۳۱.</ref>.
| |
| | |
| هنگامی که آن حضرت از [[خانه کعبه]] خارج میشد، اینگونه میفرمود:
| |
| {{متن حدیث|اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُمَّ لَا تُجْهِدْ بَلَاءَنَا، وَ لَا تُشْمِتْ بِنَا أَعْدَاءَنَا، فَإِنَّكَ أَنْتَ الضَّارُّ النَّافِعُ}}؛
| |
| الله اکبر، الله اکبر، الله اکبر. خداوندا [[امتحان]] ما را سخت نکن. [[دشمنان]] ما را به [[شماتت]] ما وامدار. همانا که تو هم آسیبرسان و هم مددکنندهای<ref>قرب الاسناد، ص۳.</ref>.
| |
| [[حفص بن عمر]] -[[مؤذّن]] [[علی ابن یقطین]]- گوید: ما همیشه این [[روایت]] را نقل میکردیم که در [[حج]] [[سال ۱۴۰ هجری]]، بهترین [[مردم]] در میان مردم بهپا خواهد خواست. من در آن سال به حج رفتم. ناگاه دیدم [[اسماعیل بن عبدالله بن عباس]] در میان مردم بهعنوان [[امیر]] الحاج بهپا خواسته است. من از دیدن این منظره، به شدّت ناراحت شدم. امّا طولی نکشید که دیدیم [[جعفر صادق]]{{ع}} بر روی استری سوار و ایستاده است. بازگشتم و به [[اصحاب]] خود [[بشارت]] داده و گفتم این است آن بهترین مردم که ما آن را روایت میکردیم<ref>قرب الاسناد، ص۹۸.</ref>.
| |
| | |
| [[امام صادق]]{{ع}} از بزرگترین خشوعکنندگان و دعاکنندگان در [[مواقف حج]] بودند. روایت شده که سفیان ثوری گفته است: به [[خدا]] قسم که دیدم جعفر بن محمد را، و ندیدم حاجیای را که در [[مشاعر]] وقوف کرده باشد و در [[تضرّع]] و [[ابتهال]] و ناله و [[زاری]] به درگاه [[خداوند]] بیش از او یا به مانند او عملی انجام داده باشد. هنگامی که او به عرفات رسید، از مردم کناره گرفت و در [[دعا]] و [[نیایش]] به درگاه خدا در آن موقف [[شریف]]، [[غرق]] شد.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|پیشوایان هدایت]] ج۸، ص ۳۷.</ref>.
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| {{منابع}} | | {{منابع}} |
| # [[پرونده:151921.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۸''']] | | # [[پرونده:151922.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۸ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۸''']] |
| | # [[پرونده:IM010522.jpg|22px]] پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش اول ج۲ (کتاب)|'''تاریخ اسلام بخش اول ج۲''']] |
| {{پایان منابع}} | | {{پایان منابع}} |
|
| |
|
| خط ۱۶۰: |
خط ۹۹: |
|
| |
|
| [[رده:امام صادق]] | | [[رده:امام صادق]] |
| | [[رده:سیره معصوم]] |
حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۸
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش اول ج۲
