کارکرد علم غیب معصوم در تربیت و اخلاق امت چیست؟ (پرسش)
| کارکرد علم غیب معصوم در تربیت و اخلاق امت چیست؟ | |
|---|---|
 | |
| موضوع اصلی | بانک جامع پرسش و پاسخ علم غیب |
| مدخل اصلی | علم غیب |
| تعداد پاسخ | ۱ پاسخ |
کارکرد علم غیب معصوم در تربیت و اخلاق امت چیست؟ یکی از سؤالهای مصداقی پرسشی تحت عنوان «کارکردهای علم غیب در وظایف معصومان چیست؟» است. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤالهای مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی علم غیب مراجعه شود.
پاسخ نخست
حجت الاسلام و المسلمین سید محمود جزائری در پایاننامه کارشناسی ارشد خود با عنوان «کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان» در اینباره گفته است:
- «یکی از سنتهای خداوند در نظام تکوین و تشریع، هدایت خلق میباشد که از نتایج آن در مورد انسانها تربیتِ آنان است:
- از اولی به "هدایت تکوینی" یاد میشود که هیچگونه تخلفی در آن راه ندارد و خود دارای انواعی است: گاه هدایتی است ابتدایی که مربوط به تمام مخلوقات بوده و در آیه ﴿رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ﴾[۱] و آیه ﴿وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى﴾[۲] بدان اشاره گردیده و به معنای اعطای همه ابزار کمال و رساندن به هدف است که خداوند همه را از راه فطرت یا غریزه یا میل، به کمالهای شایسته آنها راهنمایی کرده است.[۳] و گاه هدایتی پاداشی است که از آن به "ایصال به مطلوب" و "تسدید و تأیید" و "با سلامت به مقصد رساندن" یاد میشود، و مخصوص مکلفان است و نصیب کسانی میشود که با حُسن اختیار خود هدایت ابتدایی تشریعی خداوند را پذیرفته، به آن عمل کرده باشند. که در این صورت خداوند به آنان توفیق میدهد تا بقیه راه را به آسانی بپیمایند و این توفیق، نتیجه عمل خود آنهاست؛ چنانچه قرآن میفرماید: ﴿فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى﴾[۴].
- از هدایت دوم به عنوان "هدایت تشریعی" نام برده میشود که به معنای رهنمایی و بیان قانون حلال و حرام خداوند از منابع دین (کتاب و سنت و عقل) است. و به آن "ارائة الطریق" و نشان دادن راه نیز گفته میشود، [۵] که تخلف پذیر است و در آیاتی نظیر ﴿إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا﴾[۶] و ﴿وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً﴾[۷] مطرح گردیده است.[۸] بنابراین؛ راه دستیابی به هدایت تکوینی پاداشی، همان بهرهبردن از هدایت تشریعی و گرویدن به آن است؛ و از آنجا که هدایت تشریعی تنها از طریق دین الهی ارائه میگردد؛ و خداوند دینش را فقط از طریق انبیا و اوصیای ایشان به انس و جن منتقل مینماید؛ تنها راه هدایت، اسوه و مُطاع قرار دادن این حجتهای الهی است. از این رو غرض اصلی خدا از نصب نبی و امام، و وظیفه اصلی این رهبران دینی، هدایت مکلفان میباشد. حال سخن این است که آیا در هدایت تکوینی عام نسبت به همه مخلوقات، واسطهای وجود دارد یا نه؟ بر اساس مبنای فلسفی، از آنجا که انسان کامل، صادر اول و مظهر تام صفات الهی و مجرای مشیت خدا است و هر فیضی به سایر موجودات میرسد از طریق او و با وساطت اوست، هدایت تکوینی عام الهی نیز با واسطهگری او تحقق پیدا خواهد کرد.[۹] و لذا برخی تصریح نموده اند که پیامبر گرامی(ص) در هر دو هدایت (تکوینی و تشریعی)، واسطه فیض و مجرای لطف حق است.[۱۰] و از نگاه روایات نیز (...) ائمه (ع) امام هر شیء بوده و تمام اشیاء تکوینا ذلیل ایشان هستند.[۱۱] و از ارکان امامت ایشان نیز هدایت به امر خداست. بنابراین هدایت تکوینی عام نیز بالعرض به دست ایشان است، هرچند هدایت بالذات در همه اقسامش منحصر در خداوند میباشد؛ چنانچه قرآن کریم نیز از یک سو هدایت را منحصر در خدا نموده و خطاب به پیامبر (ص) میفرماید: ﴿إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاء﴾[۱۲] و از سوی دیگر تصریح مینماید که پیامبر (ص) و ائمه (ع) نیز هدایتگرند: ﴿إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ﴾[۱۳] و ﴿وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یهْدُونَ بِأَمْرِنامٍ﴾[۱۴] حال با توجه به این نکات، سؤال این است که ائمهای که در چنین جایگاهی قرار دارند و نظام خلقت را از جهت تکوین و تشریع رهبری و هدایت مینمایند آیا امکان دارد که از احوال غیبی هدایت شدگان خویش آگاه نباشند؟ پاسخ بسیار واضح است و تردیدی نیست که چنین هدایتی در چنین سطح گستردهای هرچند در همه موارد نیاز به علم غیب ندارد اما بدون علم غیب نیز در موارد زیادی امکان ندارد.
- کارکرد علم غیب امام در هدایتهای اخلاقی: گاه اهل بیت (ع) اظهار علم غیب مینمودند تا او خود را برای مرگ آماده نماید و یا از گناهی پشیمان شده و توبه نماید. مثلا امیرالمؤمنین (ع) شخصی را از زمان و علت مرگش آگاه نموده و فرمودند: "خود را آماده مرگ کن که در فلان روز و فلان ساعت و به فلان سبب میمیری".[۱۵] در حدیثی دیگر وارد شده که ابوبصیر با زن نامحرمی که به او قرائت قرآن یاد میداد در خلوت مزاحی کرد؛ وقتی خدمت حضرت باقر (ع) رسید آقا او را سرزنش نموده و فرمودند: «هر کس در خلوت مرتکب گناهی شود خدا باو توجهی نخواهد داشت. به آن زن چه گفتی؟!» او از خجالت صورتش را پوشاند و توبه نمود.[۱۶] گاه نیز ائمه (ع) از علم غیب خویش برای دفع سوء ظن مردم نسبت به خودشان و از موضع تهمت دور نمودن خویش بهره میبردند. برای نمونه به یک مورد توجه نمایید: روزی امام کاظم (ع) به عیادت عمویشان که به ظاهر در حال موت بود رفتند، با اینکه همه نشسته بودند تا وضعیت موت و حیات او روشن شود و اسحاق هم بالای سرش میگریست، امام پس از نشست کوتاهی بیرون آمدند. حسین بن موسی دنبال حضرت آمده و عرض کرد: چرا برخواستید با این کارتان برادران و اهل بیتتان شما را ملامت میکنند و میگویند او نزد عمویش آمد و در حالی که در حال احتضار بود از کنارش رفت. حضرت پاسخ دادند: او خوب میشود و کسی که بالای سرش میگریست به زودی خواهد مرد و این محتضر بر او میگرید. حسین بن موسی نقل میکند که همین اتفاق افتاد.[۱۷]»[۱۸].
پرسشهای مصداقی همطراز
- کارکرد علم غیب معصوم در تربیت و اخلاق امت چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در تعیین وظایف امت چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در افزایش معرفت امت به امام چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در بیان دین و شریعت الهی چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در حفظ دین و شریعت الهی چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در رفع اختلافات مردم در فهم دین چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در اجرای عدالت چیست؟ (پرسش)
- کارکرد علم غیب معصوم در اعجاز و ولایت تکوینی چیست؟ (پرسش)
پرسشهای وابسته
منبعشناسی جامع علم غیب معصوم
پانویس
- ↑ «پروردگار ما کسی است که آفرینش هر چیز را به (فراخور) او، ارزانی داشته سپس راهنمایی کرده است»؛ سوره طه، آیه۵۰.
- ↑ «و آنکه اندازه کرد و راه نمود»؛ سوره اعلی، آیه۳.
- ↑ عبدالله جوادی آملی، هدایت در قرآن، ص ۴۷ و ۴۸.
- ↑ «امّا آنکه بخشش کند و پرهیزگاری ورزد، * و آن وعده نیکوترین (بهشت) را راست بشمارد. * زودا که او را در راه (خیر و) آسانی قرار دهیم»؛ سوره اللیل، آیه ۵-۷.
- ↑ عبدالله جوادی آملی، هدایت در قرآنْ، ص۴۶.
- ↑ «ا به او راه را نشان دادهایم خواه سپاسگزار باشد یا ناسپاس»؛ سوره انسان، آیه۳.
- ↑ «و (خداوند) بر رهیافتگی آنان که رهیافتهاند میافزاید»؛ سوره محمد، آیه۱۷.
- ↑ عبدالله جوادی آملی، هدایت در قرآن، ص ۴۷ و ۴۸.
- ↑ عبدالله جوادی آملی، هدایت در قرآن، ص۵۹؛ و برگرفته از همین کتاب ص۸۰ تا۸۳.
- ↑ همو، هدایت در قرآن، ص ۶۲.
- ↑ اشاره به تعبیر زیارت جامعه کبیره: وَ ذَلَّ كُلُّ شَيْ ءٍ لَكُمْ»؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۶۱۶، زیارة جامعة.
- ↑ «بیگمان تو هر کس را که دوست داری راهنمایی نمیتوانی کرد امّا خداوند هر کس را بخواهد راهنمایی میکند»؛ القصص، آیه۵۶.
- ↑ «و بیگمان تو، به راهی راست راهنمایی میکنی»؛ الشورى، آیه۵۲.
- ↑ «و آنان را پیشوایانی کردیم که به فرمان ما راهبری میکردند»؛ الأنبیاء، آیه۷۳.
- ↑ محمد صفار، بصائر الدرجات، ج۱، ص۲۶۲.
- ↑ محمد باقر مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۶ ص۲۴۷.
- ↑ محمد صفار، بصائر الدرجات، ج۱، ص۲۶۴، باب فی الأئمة (ع) أنهم یعرفون آجال شیعتهم و سبب ما یصیبهم.
- ↑ [[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایاننامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]، ص۱۱۴_۱۲۰.