توحید در نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۶

مقدمه

توحید از ریشه «وحد» به‌معنای یکی گرفتن است. توحید ریشه در فطرت انسان‌ها دارد. اعتقاد یا رفتار غیرتوحیدی نشانه انحراف از فطرت و ناشی از عوامل روانی، محیطی، جغرافیایی، تاریخی و غیره است. توحید به‌معنای تأکید بر یکتایی خدا و نفی هرگونه شرک، اصلی‌ترین پیام ادیان آسمانی است. مرحله کمال تصدیق خداوند نیز، بی‌همتا دانستن اوست. اساس دین، شناخت خداوند است و کمال شناخت او، تصدیق به وجود او، و کمال تصدیق به وجود او، یکتا و یگانه دانستن اوست^[۱].

امام علی(ع) در نهج البلاغه ابعاد مختلف توحید را مورد نظر قرار داده‌اند و آن را به زبان‌های مختلف بیان کرده‌اند. این ابعاد عبارت‌اند از:

حقیقت توحید: همان‌گونه که اشاره شد، توحید به‌معنای تصدیق به یگانگی خداوند است. به کسی موحد گفته می‌شود که هرگونه شرکی را انکار کند. خداوند موجودی یگانه است و هرگز شریک و مانندی ندارد. امام علی(ع) فرمود: هرچه را واحد نامند اندک و تنهاست، جز او که یگانه است و بر همگان فرمانروا^[۲]. و نیز فرمود: (خداوند) یکتا نه از روی شمار^[۳]. تعبیر به «احد» (به‌معنای یکتا) ما را به قله توحید رهنمون می‌سازد. احد، موجود یگانه‌ای است که از هرگونه ترکیب منزه است. منظور از این کلام نفی مشابهت خداوند به آفریدگان در همه موارد، از جمله جسم، جنس، نوع و اشکال و مقادیر و رنگ و... است.
کمال توحید: از دیدگاه امام علی(ع) توحید کمالی دارد که هرکسی به آن کمال نمی‌رسد. ایشان می‌فرماید: درست باور داشتن او یگانه انگاشتن اوست و یگانه انگاشتن، او را به سزا اطاعت کردن و به‌سزا اطاعت کردن او، صفت‌ها را از او زدودن^[۴]. و نیز می‌فرماید: در واقع حضرت صفات ثبوتیه خداوند را بیان می‌فرماید که درک آن صفات در ذات ربوبی برای انسان‌ها امری محال است. از این‌رو کمال توحید در آن است که صفات ثبوتیه را در بالاترین حد بدانیم و خداوند را از هرگونه صفتی که محدود و جدای از ذات اوست، منزه بدانیم.
برهان توحید: خداوند شریک ندارد؛ زیرا اگر شریکی برای او باشد، باید همانند خداوند آثار وجودی خود را ظاهر کند. این آثار وجودی را امام علی(ع) در سه فراز بیان فرموده است: ارسال رسولان، پادشاهی و تدبیر مُلک هستی و افعال حکیمانه و صفات^[۵]. امام علی(ع) برای اثبات وجود خداوند به خود وجود و نشانه‌های آن، که از هر چیزی آشکارتر است، استناد می‌کند. از بیانات امام معلوم می‌شود که مرتبه خداوند در یگانگی، همان مرتبه احدیت است که با هیچ ترکیبی سازگار نیست و آن، مرحله واجب الوجود است، یعنی هستی مطلقی که از دایره پدیده‌ها خارج است و خود، علت ایجاد همه پدیده‌های هستی. چنین موجودی غنی علی‌الاطلاق نام دارد و غنی علی‌الاطلاق در ذات، صفات و افعال، موجودی یگانه است.
پیامدهای توحید: نظام توحیدی ما را مکلّف می‌کند که نه فقط در عبادات خویش تنها او را پرستش کنیم، بلکه در اطاعت هم تنها از او اطاعت کنیم و از هر اطاعتی جز اطاعت او بپرهیزیم. نظام توحیدی از ما تقوا می‌طلبد؛ تقوایی که محصول شناخت ذات خداوند است. امام علی(ع) فرمود: بترسید از خدایی که شما را از موعظت خود بهره‌مند ساخت و با فرستادن پیامبرانش پند داد و با نعمت خود، رشته منت بر گردنتان انداخت. پس خود را با پرستش او خوار دارید و حق اطاعتش را بگزارید^[۶].^[۷]

منابع

دین‌پرور، سیدجمال‌الدین، دانشنامه نهج البلاغه ج۱

پانویس

↑ «أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدِيقُ بِهِ وَ كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱.
↑ «كُلُّ مُسمًّى بِالْوَحْدَةِ غَيْرَهُ قَلِيلٌ وَ كُلُّ عَزِيزٍ غَيْرَهُ ذَلِيلٌ وَ كُلُّ قَوِيٍّ غَيْرَهُ ضَعِيفٌ وَ كُلُّ مَالِكٍ غَيْرَهُ مَمْلُوكٌ وَ كُلُّ عَالِمٍ غَيْرَهُ مُتَعَلِّمٌ وَ كُلُّ قَادِرٍ غَيْرَهُ يَقْدِرُ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۶۵.
↑ «الْأَحَدِ بِلَا تَأْوِيلِ عَدَدٍ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲.
↑ «كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ وَ كَمَالُ تَوْحِيدِهِ الْإِخْلَاصُ لَهُ وَ كَمَالُ الْإِخْلَاصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّهَا غَيْرُ الْمَوْصُوفِ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱.
↑ «وَ اعْلَمْ يَا بُنَيَّ أَنَّهُ لَوْ كَانَ لِرَبِّكَ شَرِيكٌ لَأَتَتْكَ رُسُلُهُ وَ لَرَأَيْتَ آثَارَ مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ وَ صِفَاتِهِ»؛ نهج البلاغه، نامه ۳۱.
↑ «فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي نَفَعَكُمْ بِمَوْعِظَتِهِ وَ وَعَظَكُمْ بِرِسَالَتِهِ وَ امْتَنَّ عَلَيْكُمْ بِنِعْمَتِهِ فَعَبِّدُوا أَنْفُسَكُمْ لِعِبَادَتِهِ وَ اخْرُجُوا إِلَيْهِ مِنْ حَقِّ طَاعَتِهِ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸.
↑ دین‌پرور، سید حسین، دانشنامه نهج البلاغه ج۱، ص۲۱۸ ـ ۲۲۰.

[1] «أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدِيقُ بِهِ وَ كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱.

[2] «كُلُّ مُسمًّى بِالْوَحْدَةِ غَيْرَهُ قَلِيلٌ وَ كُلُّ عَزِيزٍ غَيْرَهُ ذَلِيلٌ وَ كُلُّ قَوِيٍّ غَيْرَهُ ضَعِيفٌ وَ كُلُّ مَالِكٍ غَيْرَهُ مَمْلُوكٌ وَ كُلُّ عَالِمٍ غَيْرَهُ مُتَعَلِّمٌ وَ كُلُّ قَادِرٍ غَيْرَهُ يَقْدِرُ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۶۵.

[3] «الْأَحَدِ بِلَا تَأْوِيلِ عَدَدٍ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲.

[4] «كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ وَ كَمَالُ تَوْحِيدِهِ الْإِخْلَاصُ لَهُ وَ كَمَالُ الْإِخْلَاصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّهَا غَيْرُ الْمَوْصُوفِ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱.

[5] «وَ اعْلَمْ يَا بُنَيَّ أَنَّهُ لَوْ كَانَ لِرَبِّكَ شَرِيكٌ لَأَتَتْكَ رُسُلُهُ وَ لَرَأَيْتَ آثَارَ مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ وَ صِفَاتِهِ»؛ نهج البلاغه، نامه ۳۱.

[6] «فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي نَفَعَكُمْ بِمَوْعِظَتِهِ وَ وَعَظَكُمْ بِرِسَالَتِهِ وَ امْتَنَّ عَلَيْكُمْ بِنِعْمَتِهِ فَعَبِّدُوا أَنْفُسَكُمْ لِعِبَادَتِهِ وَ اخْرُجُوا إِلَيْهِ مِنْ حَقِّ طَاعَتِهِ»؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸.

[7] دین‌پرور، سید حسین، دانشنامه نهج البلاغه ج۱، ص۲۱۸ ـ ۲۲۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+{{مدخل مرتبط
+| موضوع مرتبط = توحید
+| عنوان مدخل  = توحید
+| مداخل مرتبط = [[توحید در لغت]] - [[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در نهج البلاغه]] - [[توحید در کلام اسلامی]] - [[توحید در اخلاق اسلامی]] - [[توحید در عرفان اسلامی]] - [[توحید در معارف دعا و زیارات]] - [[توحید در معارف و سیره علوی]] - [[توحید در معارف و سیره فاطمی]] - [[توحید در معارف و سیره سجادی]] - [[توحید در معارف و سیره امام کاظم]] - [[توحید در معارف و سیره امام جواد]] - [[توحید در فقه اسلامی]] - [[توحید در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
+| پرسش مرتبط  =
+}}
+== مقدمه ==
+[[توحید]] از ریشه «وحد» به‌معنای یکی گرفتن است. [[توحید]] ریشه در [[فطرت انسان‌ها]] دارد. [[اعتقاد]] یا [[رفتار]] غیرتوحیدی نشانه [[انحراف]] از [[فطرت]] و ناشی از عوامل روانی، محیطی، جغرافیایی، [[تاریخی]] و غیره است. توحید به‌معنای تأکید بر [[یکتایی خدا]] و [[نفی]] هرگونه [[شرک]]، اصلی‌ترین [[پیام]] [[ادیان آسمانی]] است. مرحله کمال تصدیق [[خداوند]] نیز، بی‌همتا دانستن اوست. اساس دین، [[شناخت خداوند]] است و کمال [[شناخت]] او، تصدیق به وجود او، و کمال تصدیق به وجود او، یکتا و یگانه دانستن اوست<ref>{{متن حدیث|أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدِيقُ بِهِ وَ كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>.
-{{نبوت}}
+[[امام علی]]{{ع}} در نهج البلاغه ابعاد مختلف توحید را مورد نظر قرار داده‌اند و آن را به زبان‌های مختلف بیان کرده‌اند. این ابعاد عبارت‌اند از:
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
+# '''[[حقیقت توحید]]:''' همان‌گونه که اشاره شد، توحید به‌معنای تصدیق به [[یگانگی خداوند]] است. به کسی [[موحد]] گفته می‌شود که هرگونه شرکی را [[انکار]] کند. خداوند موجودی یگانه است و هرگز [[شریک]] و مانندی ندارد. امام علی{{ع}} فرمود: هرچه را واحد نامند اندک و تنهاست، جز او که یگانه است و بر همگان [[فرمانروا]]<ref>{{متن حدیث|كُلُّ مُسمًّى بِالْوَحْدَةِ غَيْرَهُ قَلِيلٌ وَ كُلُّ عَزِيزٍ غَيْرَهُ ذَلِيلٌ وَ كُلُّ قَوِيٍّ غَيْرَهُ ضَعِيفٌ وَ كُلُّ مَالِكٍ غَيْرَهُ مَمْلُوكٌ وَ كُلُّ عَالِمٍ غَيْرَهُ مُتَعَلِّمٌ وَ كُلُّ قَادِرٍ غَيْرَهُ يَقْدِرُ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۶۵.</ref>. و نیز فرمود: (خداوند) یکتا نه از روی شمار<ref>{{متن حدیث|الْأَحَدِ بِلَا تَأْوِيلِ عَدَدٍ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲.</ref>. تعبیر به «[[احد]]» (به‌معنای یکتا) ما را به قله توحید رهنمون می‌سازد. [[احد]]، موجود یگانه‌ای است که از هرگونه ترکیب [[منزه]] است. منظور از این [[کلام]] نفی مشابهت خداوند به [[آفریدگان]] در همه موارد، از جمله جسم، جنس، نوع و اشکال و مقادیر و رنگ و... است.
-: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[توحید]]''' است. "'''[[توحید]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
+# '''کمال توحید:''' از دیدگاه [[امام علی]]{{ع}} [[توحید]] کمالی دارد که هرکسی به آن کمال نمی‌رسد. ایشان می‌فرماید: درست [[باور]] داشتن او یگانه انگاشتن اوست و یگانه انگاشتن، او را به سزا [[اطاعت]] کردن و به‌سزا اطاعت کردن او، صفت‌ها را از او زدودن<ref>{{متن حدیث|كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ وَ كَمَالُ تَوْحِيدِهِ الْإِخْلَاصُ لَهُ وَ كَمَالُ الْإِخْلَاصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّهَا غَيْرُ الْمَوْصُوفِ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱.</ref>. و نیز می‌فرماید: در واقع حضرت صفات ثبوتیه [[خداوند]] را بیان می‌فرماید که [[درک]] آن صفات در ذات ربوبی برای [[انسان‌ها]] امری محال است. از این‌رو کمال توحید در آن است که صفات ثبوتیه را در بالاترین حد بدانیم و خداوند را از هرگونه صفتی که محدود و جدای از ذات اوست، [[منزه]] بدانیم.
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
+# برهان توحید: خداوند [[شریک]] ندارد؛ زیرا اگر شریکی برای او باشد، باید همانند خداوند آثار وجودی خود را ظاهر کند. این آثار وجودی را امام علی{{ع}} در سه فراز بیان فرموده است: [[ارسال رسولان]]، [[پادشاهی]] و تدبیر مُلک هستی و [[افعال]] [[حکیمانه]] و صفات<ref>{{متن حدیث|وَ اعْلَمْ يَا بُنَيَّ أَنَّهُ لَوْ كَانَ لِرَبِّكَ شَرِيكٌ لَأَتَتْكَ رُسُلُهُ وَ لَرَأَيْتَ آثَارَ مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ وَ صِفَاتِهِ}}؛ نهج البلاغه، نامه ۳۱.</ref>. امام علی{{ع}} برای [[اثبات وجود خداوند]] به خود وجود و نشانه‌های آن، که از هر چیزی آشکارتر است، استناد می‌کند. از بیانات [[امام]] معلوم می‌شود که مرتبه خداوند در یگانگی، همان مرتبه [[احدیت]] است که با هیچ ترکیبی سازگار نیست و آن، مرحله واجب الوجود است، یعنی هستی مطلقی که از دایره پدیده‌ها خارج است و خود، علت ایجاد همه پدیده‌های هستی. چنین موجودی [[غنی]] علی‌الاطلاق نام دارد و غنی علی‌الاطلاق در ذات، صفات و [[افعال]]، موجودی یگانه است.
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[توحید در قرآن]] - [[توحید در حدیث]] - [[توحید در نهج البلاغه]] - [[توحید در معارف دعا و زیارات]] - [[توحید در کلام اسلامی]] - [[توحید در اخلاق اسلامی]]</div>
+# '''پیامدهای توحید:''' نظام توحیدی ما را مکلّف می‌کند که نه فقط در [[عبادات]] خویش تنها او را [[پرستش]] کنیم، بلکه در [[اطاعت]] هم تنها از او اطاعت کنیم و از هر اطاعتی جز اطاعت او بپرهیزیم. نظام توحیدی از ما [[تقوا]] می‌طلبد؛ تقوایی که محصول [[شناخت]] [[ذات خداوند]] است. [[امام علی]]{{ع}} فرمود: بترسید از خدایی که شما را از موعظت خود بهره‌مند ساخت و با فرستادن پیامبرانش [[پند]] داد و با [[نعمت]] خود، رشته [[منت]] بر گردنتان انداخت. پس خود را با پرستش او [[خوار]] دارید و [[حق]] اطاعتش را بگزارید<ref>{{متن حدیث|فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي نَفَعَكُمْ بِمَوْعِظَتِهِ وَ وَعَظَكُمْ بِرِسَالَتِهِ وَ امْتَنَّ عَلَيْكُمْ بِنِعْمَتِهِ فَعَبِّدُوا أَنْفُسَكُمْ لِعِبَادَتِهِ وَ اخْرُجُوا إِلَيْهِ مِنْ حَقِّ طَاعَتِهِ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸.</ref>.<ref>[[سید حسین دین‌پرور|دین‌پرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)| دانشنامه نهج البلاغه ج۱]]، ص۲۱۸ ـ ۲۲۰.</ref>
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[توحید (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
-<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
+== منابع ==
-*[[توحید]] از ریشه "وحد" به‌معنای یکی گرفتن است. [[توحید]] ریشه در [[فطرت]] [[انسان‌ها]] دارد. [[اعتقاد]] یا [[رفتار]] غیرتوحیدی نشانه [[انحراف]] از [[فطرت]] و ناشی از عوامل روانی، محیطی، جغرافیایی، تاریخی و غیره است. [[توحید]] به‌معنای تأکید بر یکتایی [[خدا]] و نفی هرگونه [[شرک]]، اصلی‌ترین [[پیام]] [[ادیان آسمانی]] است. مرحله کمال [[تصدیق]] [[خداوند]] نیز، بی‌همتا دانستن اوست. اساس [[دین]]، [[شناخت خداوند]] است و کمال [[شناخت]] او، [[تصدیق]] به وجود او، و کمال [[تصدیق]] به وجود او، یکتا و یگانه دانستن اوست<ref>{{متن حدیث|أَوَّلُ الدِّينِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمَالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدِيقُ بِهِ وَ كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ}}؛ [[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۱ نهج البلاغه|خطبه ۱]]</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 218.</ref>.
+{{منابع}}
-*[[امام علی]] {{ع}} در [[نهج البلاغه]] ابعاد مختلف [[توحید]] را مورد نظر قرار داده‌اند و آن را به زبان‌های مختلف بیان کرده‌اند. این ابعاد عبارت‌اند از<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>:
+# [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[سید جمال‌الدین دین‌پرور|دین‌پرور، سیدجمال‌الدین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]
-#'''[[حقیقت توحید]]:''' همان‌گونه که اشاره شد، [[توحید]] به‌معنای [[تصدیق]] به [[یگانگی]] [[خداوند]] است. به کسی موحد گفته می‌شود که هرگونه شرکی را [[انکار]] کند. [[خداوند]] موجودی یگانه است و هرگز شریک و مانندی ندارد. [[امام علی]] {{ع}} فرمود: هرچه را واحد نامند اندک و تنهاست، جز او که یگانه است و بر همگان [[فرمانروا]]<ref>{{متن حدیث|كُلُّ مُسمًّى بِالْوَحْدَةِ غَيْرَهُ قَلِيلٌ وَ كُلُّ عَزِيزٍ غَيْرَهُ ذَلِيلٌ وَ كُلُّ قَوِيٍّ غَيْرَهُ ضَعِيفٌ وَ كُلُّ مَالِكٍ غَيْرَهُ مَمْلُوكٌ وَ كُلُّ عَالِمٍ غَيْرَهُ مُتَعَلِّمٌ وَ كُلُّ قَادِرٍ غَيْرَهُ يَقْدِرُ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۶۵</ref>. و نیز فرمود: ([[خداوند]]) یکتا نه از روی شمار<ref>{{متن حدیث|الْأَحَدِ بِلَا تَأْوِيلِ عَدَدٍ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۵۲</ref>. تعبیر به "[[احد]]" (به‌معنای یکتا) ما را به قله [[توحید]] رهنمون می‌سازد. [[احد]]، موجود یگانه‌ای است که از هرگونه ترکیب منزه است. منظور از این [[کلام]] نفی مشابهت [[خداوند]] به آفریدگان در همه موارد، از جمله جسم، جنس، نوع و اشکال و مقادیر و رنگ و... است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>
+{{پایان منابع}}
-#'''[[کمال توحید]]:''' از دیدگاه [[امام علی]] {{ع}} [[توحید]] کمالی دارد که هرکسی به آن کمال نمی‌رسد. ایشان می‌فرماید: درست باور داشتن او یگانه انگاشتن اوست و یگانه انگاشتن، او را به سزا [[اطاعت]] کردن و به‌سزا [[اطاعت]] کردن او، صفت‌ها را از او زدودن<ref>{{متن حدیث|كَمَالُ التَّصْدِيقِ بِهِ تَوْحِيدُهُ وَ كَمَالُ تَوْحِيدِهِ الْإِخْلَاصُ لَهُ وَ كَمَالُ الْإِخْلَاصِ لَهُ نَفْيُ الصِّفَاتِ عَنْهُ لِشَهَادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّهَا غَيْرُ الْمَوْصُوفِ}}؛ [[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۱ نهج البلاغه|خطبه ۱]]</ref>. و نیز می‌فرماید: در واقع [[حضرت]] صفات ثبوتیه [[خداوند]] را بیان می‌فرماید که [[درک]] آن صفات در ذات ربوبی برای [[انسان‌ها]] امری محال است. از این‌رو [[کمال توحید]] در آن است که صفات ثبوتیه را در بالاترین حد بدانیم و [[خداوند]] را از هرگونه صفتی که محدود و جدای از ذات اوست، منزه بدانیم<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>
-#[[برهان توحید]]: [[خداوند]] شریک ندارد، زیرا اگر شریکی برای او باشد، باید همانند [[خداوند]] [[آثار وجودی]] خود را ظاهر کند. این [[آثار وجودی]] را [[امام علی]] {{ع}} در سه فراز بیان فرموده است: ارسال [[رسولان]]، [[پادشاهی]] و [[تدبیر]] مُلک هستی و افعال حکیمانه و صفات<ref>{{متن حدیث|وَ اعْلَمْ يَا بُنَيَّ أَنَّهُ لَوْ كَانَ لِرَبِّكَ شَرِيكٌ لَأَتَتْكَ رُسُلُهُ وَ لَرَأَيْتَ آثَارَ مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ وَ صِفَاتِهِ}}؛ نهج البلاغه، نامه ۳۱</ref>. [[امام علی]] {{ع}} برای [[اثبات وجود]] [[خداوند]] به خود وجود و نشانه‌های آن، که از هر چیزی آشکارتر است، استناد می‌کند. از بیانات [[امام]] معلوم می‌شود که مرتبه [[خداوند]] در [[یگانگی]]، همان مرتبه احدیت است که با هیچ ترکیبی سازگار نیست و آن، مرحله [[واجب]] الوجود است، یعنی هستی مطلقی که از دایره پدیده‌ها خارج است و خود، علت ایجاد همه پدیده‌های هستی. چنین موجودی [[غنی]] علی‌الاطلاق نام دارد و [[غنی]] علی‌الاطلاق در ذات، صفات و افعال، موجودی یگانه است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 219.</ref>
-#'''پیامدهای [[توحید]]:''' [[نظام]] توحیدی ما را مکلّف می‌کند که نه فقط در [[عبادات]] خویش تنها او را [[پرستش]] کنیم، بلکه در [[اطاعت]] هم تنها از او [[اطاعت]] کنیم و از هر اطاعتی جز [[اطاعت]] او بپرهیزیم. [[نظام]] توحیدی از ما [[تقوا]] می‌طلبد؛ تقوایی که محصول [[شناخت]] ذات [[خداوند]] است. [[امام علی]] {{ع}} فرمود: بترسید از خدایی که شما را از موعظت خود بهره‌مند ساخت و با فرستادن پیامبرانش [[پند]] داد و با [[نعمت]] خود، رشته منت بر گردنتان انداخت. پس خود را با [[پرستش]] او خوار دارید و [[حق]] اطاعتش را بگزارید<ref>{{متن حدیث|فَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي نَفَعَكُمْ بِمَوْعِظَتِهِ وَ وَعَظَكُمْ بِرِسَالَتِهِ وَ امْتَنَّ عَلَيْكُمْ بِنِعْمَتِهِ فَعَبِّدُوا أَنْفُسَكُمْ لِعِبَادَتِهِ وَ اخْرُجُوا إِلَيْهِ مِنْ حَقِّ طَاعَتِهِ}}؛ نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 220.</ref>.
-== پرسش‌های وابسته ==
+== پانویس ==
-== جستارهای وابسته ==
-==منابع==
-* [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]
-==پانویس==
-{{یادآوری پانویس}}
 {{پانویس}}
-[[رده:امام علی]]
 [[رده:توحید]]
-[[رده:توحید در نهج البلاغه]]
+[[رده:مفاهیم در نهج البلاغه]]
 [[رده:مدخل نهج البلاغه]]