الف باب: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[الف باب (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div> | : <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[الف باب (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div> | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
'''الف باب''' عنوان روایاتی است که اشاره به تعلیم پیامبر به امیرالمؤمنین | '''الف باب''' عنوان روایاتی است که اشاره به تعلیم پیامبر به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} در آخر حیاتشان دارد و در آن پیامبر هزار باب علم را به ایشان تعلیم دادند. | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*روایات مشهور به الف باب از روایات پر تعدادی است که بیانگر یکی از منابع و مجاری علوم ائمه | *روایات مشهور به الف باب از روایات پر تعدادی است که بیانگر یکی از منابع و مجاری علوم [[ائمه]]{{عم}} است. بر خلاف سایر مجاری علوم [[اهل بیت]] {{عم}} که طرح و تبیین آن بیشتر در زمان [[امام باقر]] {{ع}} و به صورت گستردهتر در زمان امام صادق{{ع}} رخ نمایانده است، روایات الف باب در موارد متعددی از زبان [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} و برخی از صحابه پیامبر و تعدادی از همسران ایشان بیان و یا نقل شده است، هر چند تبیین حقایق و جزییاتی از آن در دوره [[امام صادق]] {{ع}} پدیدار شده است. <ref>[[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص ۱۵۸</ref> | ||
*در این روایات با اشاره به دعوت پیامبر | *در این روایات با اشاره به دعوت [[پیامبر]] {{صل}} از [[امیرالمؤمنین]] {{ع}}، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمومنین{{ع}} در ساعات پایانی عمر حضرت اشاره شده و از تعلیم هزار باب علم که از هر یک هزار باب دانش باز میشود بحث شده است. [[امام صادق]] {{ع}} میفرماید:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۲۹۶</ref> {{عربی|اندازه=155%|«قال رسول الله فی مرضه الذی توفی فیه ادعوا لی خلیلی فأرسلتا إلی أبویهما فلما نظر إلیهما رسول الله أعرض عنهما ثم قال ادعوا لی خلیلی فأرسل إلی علی فلما نظر إلیه أکبّ علیه یحدثه فلما خرج لقیاه فقالا له ما حدثک خلیلک فقال حدثنی ألف باب یفتح کل باب ألف باب»}}<ref>[[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص ۱۳۵</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۶۰۵.</ref>. | ||
=="الف باب" منبعی برای [[علم معصوم]]== | =="الف باب" منبعی برای [[علم معصوم]]== | ||
*[[علم امامان]] [[اهل بیت]]{{عم}} در شناخت کامل دین الهی، احکام و معارف قرآن و سنت نبوی مرهون میراث علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به شکل معجزهآسایی در قالب هزار باب علم در لحظات پایانی عمر شریفشان در وجود مولا [[علی]]{{ع}} نهادند. و این، علاوه بر علومی بود که در طی | *[[علم امامان]] [[اهل بیت]]{{عم}} در شناخت کامل دین الهی، احکام و معارف قرآن و سنت نبوی مرهون میراث علمی است که [[پیامبر]]{{صل}} به شکل معجزهآسایی در قالب هزار باب علم در لحظات پایانی عمر شریفشان در وجود مولا [[علی]]{{ع}} نهادند. و این، علاوه بر علومی بود که در طی سالها به صورت خصوصی در اختیار وی قرار داده بودند و با دعای خویش ایشان را [[معصوم]] از نسیان آن علوم نموده بودند. این علوم از آن رو که منحصر در [[علی]]{{ع}} میشد و راهی جز انتقال [[وحی]] گونه آنها وجود نداشت شایسته نام [[علم غیب]] میباشد. این علم پس از [[امام علی]]{{ع}} به امامان بعدی منتقل گردید. بنابر این اگر [[ائمه]]{{عم}} هیچ اشتباه عمدی و سهوی و فراموشی ندارند، مرهون [[علم غیب]] به کتاب خدا و مجموعه دین است.<ref>[[سید محمود جزائری|جزائری، سید محمود]]، [[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایاننامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]، ص۶۸-۷۱.</ref>. به عبارتی دیگر یکی از منابع علمی [[امامان]] {{عم}} وراثت از [[پیامبر]] {{صل}} است، به این معنی که پیامبر تمام معارف و شرایع را به [[امیرالمؤمنین]] {{ع}} آموخت<ref>ر.ک. [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایاننامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۵۱</ref> و این معارف و آگاهی از ایشان، نسل اندر نسل به فرزندانشان رسیده است. <ref>ر.ک. [[منصف علی مطهری|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایاننامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص ۶۴</ref> در این زمینه روایاتی وجود دارد با عنوان روایات الف باب<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۲۶، ص ۱۴۲</ref> که به طرق متعدد نقل شده<ref>مناقب، ج ۲، ص ۳۶</ref>،<ref>ر.ک. [[فتحالله نجارزادگان|نجارزادگان، فتحالله]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[حسن محمدی احمدآبادی|محمدی احمدآبادی، حسن]]، [[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، فصلنامه معارف قرآنی، ش ۱۴، ص ۴۸؛ [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۷۵ ۱۷۷</ref> و یکی از مجاری و راههای وراثت علوم [[امامان]] {{عم}} را تبیین میکند.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]] فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۷۵ ۱۷۷</ref> | ||
=="الف باب" در حدیث== | =="الف باب" در حدیث== | ||
*روایات "الف باب" از چنان گستردگی برخوردار | *روایات "الف باب" از چنان گستردگی برخوردار میباشد که برخی از علما<ref>[[علامه مجلسی|مجلسی، محمد تقی]]، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶</ref> ادعای متواتر بودن آن را کردهاند و برخی دیگر<ref>حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲</ref> اشاره به فراوانی این روایات دارند.<ref>[[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص ۱۳۹</ref> | ||
*برخی از این احادیث عبارتند از: | *برخی از این احادیث عبارتند از: | ||
#در حدیثی ابوبصیر | #در حدیثی ابوبصیر میگوید:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۲۳۹</ref> {{عربی|اندازه=155%|«دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} سِتْراً بَيْنَهُ وَ بَيْنَ بَيْتٍ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} عَلَّمَ عَلِيّاً{{ع}} بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} عَلِيّاً{{ع}} أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم... .»}}<ref>ر.ک. [[محمد حسین مظفر|مظفر، محمد حسین]]، [[پژوهشی در باب علم امام (کتاب)|پژوهشی در باب علم امام]]، ص ۷۹ ۸۲؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایاننامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص ۱۸۱؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، وبگاه بیان معرفت</ref> | ||
#امیرالمؤمنین | #[[امیرالمؤمنین]] {{ع}} هم فرمودند:<ref>ر.ک. ینابیع المودة، ص ۸۸، اصول کافی، ج ۱، ص ۲۹۶ بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۱۳۰</ref> {{عربی|اندازه=155%|«اِنَّ رَسُولَ اللهِ{{صل}} عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»}}<ref>ر.ک. [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، پیام قرآن، ج ۷، ص ۲۴۲؛ [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، ص ۲۴۹ ۲۵۳؛ [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، [[آموزش عقاید (کتاب)|آموزش عقاید]]، ص ۳۲۲؛ [[منصف علی مطهری|مطهری، منصف علی]]، [[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایاننامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]، ص ۶۴</ref> و روایات دیگری که در این زمینه وارد شده است.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، [[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۲۶، ص ۱۴۲</ref> | ||
*روایات الف باب مشتمل بر نکات متعددی است مانند: | *روایات الف باب مشتمل بر نکات متعددی است مانند: | ||
#از این روایات روشن | #از این روایات روشن میشود، تعلیم به صورت دفعی بوده و [[پیامبر]] {{صل}} همۀ علوم را به علی{{ع}} به خاطر وراثت آموزش داده است. ایشان در بیماری پایان عمرشان، علی{{ع}} را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آنها خود هزار در را میگشاید:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۳۱۳</ref> {{عربی|اندازه=155%|«يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب»}}<ref>ر.ک. طباطبایی، سید محمد حسین، در محضر علامه طباطبایی، مرکز اطلاع رسانی غدیر؛ [[فتحالله نجارزادگان|نجارزادگان، فتحالله]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[حسن محمدی احمدآبادی|محمدی احمدآبادی، حسن]]، [[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، فصلنامه معارف قرآنی، ش ۱۴، ص ۴۸</ref> | ||
#عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوقالعاده ابواب علمی است که پیامبر | #عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوقالعاده ابواب علمی است که پیامبر{{صل}} به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده میشد.<ref>ر.ک. [[سید محمد ضیاءآبادی|ضیاءآبادی، سید محمد]]، تفسیر سورۀ ابراهیم، ص ۲۴۹ ۲۵۳</ref> این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است.<ref>ر.ک. [[فتحالله نجارزادگان|نجارزادگان، فتحالله]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[حسن محمدی احمدآبادی|محمدی احمدآبادی، حسن]]، [[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]، فصلنامه معارف قرآنی، ش ۱۴، ص ۴۸</ref> هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات پیامبر{{صل}} به امام علی{{ع}} منحصر به این امور نبوده بلکه علومی گسترده را شامل میشود.<ref>ر.ک. [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]، فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۷۵ ۱۷۷</ref> | ||
==نتیجه== | ==نتیجه== | ||
*الف باب، موضوع روایات فراوانی است که ماهیت، گستره و منشأ بخشی از علم امام را بیان میکند. کثرت این روایات به گونهای است که از محتوای آنها برداشت تواتر معنوی در زمینۀ دریافت دانش بسیار برداشت | *الف باب، موضوع روایات فراوانی است که ماهیت، گستره و منشأ بخشی از علم امام را بیان میکند. کثرت این روایات به گونهای است که از محتوای آنها برداشت تواتر معنوی در زمینۀ دریافت دانش بسیار برداشت میشود. تحقق این تحدیث در مدت زمان کوتاه و قراین دیگر میفهماند که هر باب از هزار باب اول، اصل یا مطلب جامع و کاملی را در بر میگیرد؛ به گونهای که از آن هزار باب دیگر از علم میجوشد. [[روایات]] الف باب بیان میکنند، یکی از پایههای معرفتی دانش الف باب، آگاهی یافتن امام به احکام و حلال و حرام الهی با دانش انتقال یافته از [[پیامبر]] به [[امام علی]]{{ع}} است.<ref>[[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص ۱۷۹</ref> | ||
==پرسشهای وابسته== | ==پرسشهای وابسته== | ||
* [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]] | * [[رابطه الف باب با علم معصوم چیست؟ (پرسش)]] | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|''' | {{پرسشهای وابسته}} | ||
{{ستون-شروع|3}} | |||
* [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، '''[[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]'''. | |||
* [[پرونده:ohf.jpg|22px]] [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، '''[[پژوهشی در روایات الف باب (مقاله)|پژوهشی در روایات الف باب]]'''. | |||
* [[پرونده:123456456.jpg|22px]] [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[علی رضا بهرامی|بهرامی، علی رضا]]، '''[[واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش (مقاله)|واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش]]'''. | |||
* [[پرونده:6337381.jpg|22px]] [[سید محمود جزائری|جزائری، سید محمود]]، '''[[کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان (پایاننامه)|کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان]]'''. | |||
* [[پرونده:89913604.jpg|22px]] [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، '''[[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایاننامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]'''. | |||
* [[پرونده:89913604.jpg|22px]] [[منصف علی مطهری|مطهری، منصف علی]]، '''[[علم ائمه از نظر عقل و نقل (پایاننامه)|علم ائمه از نظر عقل و نقل]]'''. | |||
* [[پرونده:12124234.jpg|22px]] [[فتحالله نجارزادگان|نجارزادگان، فتحالله]]، [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، [[حسن محمدی احمدآبادی|محمدی احمدآبادی، حسن]]، '''[[ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن (مقاله)|ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن]]'''. | |||
* [[پرونده:emamatp.jpg|22px]] [[محمد تقی شاکر|شاکر، محمد تقی]]، '''[[منابع علم امام در قرآن (مقاله)|منابع علم امام در قرآن]]'''. | |||
* [[پرونده:136851.jpg|22px]] [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، '''[[آموزش عقاید (کتاب)|آموزش عقاید]]'''. | |||
{{پایان}} | |||
{{پایان}} | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{یادآوری پانویس}} | {{یادآوری پانویس}} | ||
نسخهٔ ۶ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۴۶
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل الف باب (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
الف باب عنوان روایاتی است که اشاره به تعلیم پیامبر به امیرالمؤمنین (ع) در آخر حیاتشان دارد و در آن پیامبر هزار باب علم را به ایشان تعلیم دادند.
مقدمه
- روایات مشهور به الف باب از روایات پر تعدادی است که بیانگر یکی از منابع و مجاری علوم ائمه(ع) است. بر خلاف سایر مجاری علوم اهل بیت (ع) که طرح و تبیین آن بیشتر در زمان امام باقر (ع) و به صورت گستردهتر در زمان امام صادق(ع) رخ نمایانده است، روایات الف باب در موارد متعددی از زبان امیرالمؤمنین (ع) و برخی از صحابه پیامبر و تعدادی از همسران ایشان بیان و یا نقل شده است، هر چند تبیین حقایق و جزییاتی از آن در دوره امام صادق (ع) پدیدار شده است. [۱]
- در این روایات با اشاره به دعوت پیامبر (ص) از امیرالمؤمنین (ع)، به انتقال دانشی از پیامبر به امیرالمومنین(ع) در ساعات پایانی عمر حضرت اشاره شده و از تعلیم هزار باب علم که از هر یک هزار باب دانش باز میشود بحث شده است. امام صادق (ع) میفرماید:[۲] «قال رسول الله فی مرضه الذی توفی فیه ادعوا لی خلیلی فأرسلتا إلی أبویهما فلما نظر إلیهما رسول الله أعرض عنهما ثم قال ادعوا لی خلیلی فأرسل إلی علی فلما نظر إلیه أکبّ علیه یحدثه فلما خرج لقیاه فقالا له ما حدثک خلیلک فقال حدثنی ألف باب یفتح کل باب ألف باب»[۳][۴].
"الف باب" منبعی برای علم معصوم
- علم امامان اهل بیت(ع) در شناخت کامل دین الهی، احکام و معارف قرآن و سنت نبوی مرهون میراث علمی است که پیامبر(ص) به شکل معجزهآسایی در قالب هزار باب علم در لحظات پایانی عمر شریفشان در وجود مولا علی(ع) نهادند. و این، علاوه بر علومی بود که در طی سالها به صورت خصوصی در اختیار وی قرار داده بودند و با دعای خویش ایشان را معصوم از نسیان آن علوم نموده بودند. این علوم از آن رو که منحصر در علی(ع) میشد و راهی جز انتقال وحی گونه آنها وجود نداشت شایسته نام علم غیب میباشد. این علم پس از امام علی(ع) به امامان بعدی منتقل گردید. بنابر این اگر ائمه(ع) هیچ اشتباه عمدی و سهوی و فراموشی ندارند، مرهون علم غیب به کتاب خدا و مجموعه دین است.[۵]. به عبارتی دیگر یکی از منابع علمی امامان (ع) وراثت از پیامبر (ص) است، به این معنی که پیامبر تمام معارف و شرایع را به امیرالمؤمنین (ع) آموخت[۶] و این معارف و آگاهی از ایشان، نسل اندر نسل به فرزندانشان رسیده است. [۷] در این زمینه روایاتی وجود دارد با عنوان روایات الف باب[۸] که به طرق متعدد نقل شده[۹]،[۱۰] و یکی از مجاری و راههای وراثت علوم امامان (ع) را تبیین میکند.[۱۱]
"الف باب" در حدیث
- روایات "الف باب" از چنان گستردگی برخوردار میباشد که برخی از علما[۱۲] ادعای متواتر بودن آن را کردهاند و برخی دیگر[۱۳] اشاره به فراوانی این روایات دارند.[۱۴]
- برخی از این احادیث عبارتند از:
- در حدیثی ابوبصیر میگوید:[۱۵] «دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَسْأَلُكَ عَنْ مَسْأَلَةٍ هَاهُنَا أَحَدٌ يَسْمَعُ كَلَامِي قَالَ: فَرَفَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) سِتْراً بَيْنَهُ وَ بَيْنَ بَيْتٍ آخَرَ فَاطَّلَعَ فِيهِ ثُمَّ قَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ شِيعَتَكَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) عَلَّمَ عَلِيّاً(ع) بَاباً يُفْتَحُ لَهُ مِنْهُ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: فَقَالَ: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) عَلِيّاً(ع) أَلْفَ بَابٍ يُفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفُ بَابٍ قَالَ: قُلْتُ هَذَا وَ اللَّهِ الْعِلْم... .»[۱۶]
- امیرالمؤمنین (ع) هم فرمودند:[۱۷] «اِنَّ رَسُولَ اللهِ(ص) عَلَّمَنى اَلْفَ بَاب مِنَ الْحَلاَلِ وَ الْحَرَامِ وَ مِمَّا کَانَ وَ مِمَّا یَکُونُ اِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ، کُلُّ بَاب مِنْهَا یَفْتَحُ اَلْفَ باب فَذلِکَ اَلْفَ اَلْفَ باب حتّی عَلِمْتُ ما کانَ وَ ما یکونُ اِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَلِمْتُ عِلْمَ الْمَنایا وَ الْبَلایا وَ فَصْلَ الْخِطابِ»[۱۸] و روایات دیگری که در این زمینه وارد شده است.[۱۹]
- روایات الف باب مشتمل بر نکات متعددی است مانند:
- از این روایات روشن میشود، تعلیم به صورت دفعی بوده و پیامبر (ص) همۀ علوم را به علی(ع) به خاطر وراثت آموزش داده است. ایشان در بیماری پایان عمرشان، علی(ع) را فراخواند و در مدت کوتاه هزار حدیث و یا هزار باب و در از دانش را به آن بزرگوار آموخت که هر کدام از آنها خود هزار در را میگشاید:[۲۰] «يَفْتَحُ كُلُّ حَدِيثٍ أَلْفَ بَاب»[۲۱]
- عدد هزار در این احادیث خواه عدد تعداد باشد یا تکثیر، دلیل بر گسترش فوقالعاده ابواب علمی است که پیامبر(ص) به آن حضرت آموخت، و نیز اشاره به آن است که این ابواب مشتمل بر یک سلسله اصول کلی بود که از آنها صدها یا هزاران باب دیگر گشوده میشد.[۲۲] این منبع دانش در کنار کتاب جامعه دو منبع اصلی آگاهی کامل امام از حلال و حرام الهی است.[۲۳] هرچند باید ادعا نمود طبق روایات، تعلیمات پیامبر(ص) به امام علی(ع) منحصر به این امور نبوده بلکه علومی گسترده را شامل میشود.[۲۴]
نتیجه
- الف باب، موضوع روایات فراوانی است که ماهیت، گستره و منشأ بخشی از علم امام را بیان میکند. کثرت این روایات به گونهای است که از محتوای آنها برداشت تواتر معنوی در زمینۀ دریافت دانش بسیار برداشت میشود. تحقق این تحدیث در مدت زمان کوتاه و قراین دیگر میفهماند که هر باب از هزار باب اول، اصل یا مطلب جامع و کاملی را در بر میگیرد؛ به گونهای که از آن هزار باب دیگر از علم میجوشد. روایات الف باب بیان میکنند، یکی از پایههای معرفتی دانش الف باب، آگاهی یافتن امام به احکام و حلال و حرام الهی با دانش انتقال یافته از پیامبر به امام علی(ع) است.[۲۵]
پرسشهای وابسته
جستارهای وابسته
منبعشناسی جامع الف باب
منابع
محدثی، جواد، فرهنگ غدیر.
شاکر، محمد تقی، پژوهشی در روایات الف باب.
شاکر، محمد تقی، بهرامی، علی رضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش.
جزائری، سید محمود، کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان.
عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین.- مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل.
نجارزادگان، فتحالله، شاکر، محمد تقی، محمدی احمدآبادی، حسن، ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن.
شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن.
مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید.
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ شاکر، محمد تقی، پژوهشی در روایات الف باب، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص ۱۵۸
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۲۹۶
- ↑ شاکر، محمد تقی، بهرامی، علی رضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص ۱۳۵
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص:۶۰۵.
- ↑ جزائری، سید محمود، کارکردهای علم غیب امامان معصوم در شئون ایشان، ص۶۸-۷۱.
- ↑ ر.ک. عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص ۱۵۱
- ↑ ر.ک. مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص ۶۴
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، بهرامی، علی رضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۲۶، ص ۱۴۲
- ↑ مناقب، ج ۲، ص ۳۶
- ↑ ر.ک. نجارزادگان، فتحالله، شاکر، محمد تقی، محمدی احمدآبادی، حسن، ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن، فصلنامه معارف قرآنی، ش ۱۴، ص ۴۸؛ شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۷۵ ۱۷۷
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۷۵ ۱۷۷
- ↑ مجلسی، محمد تقی، روضة المتقین، ج ۱، ص ۱۸۶
- ↑ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۵۷۲
- ↑ شاکر، محمد تقی، بهرامی، علی رضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۱۲، ص ۱۳۹
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱، ص ۲۳۹
- ↑ ر.ک. مظفر، محمد حسین، پژوهشی در باب علم امام، ص ۷۹ ۸۲؛ عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص ۱۸۱؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، وبگاه بیان معرفت
- ↑ ر.ک. ینابیع المودة، ص ۸۸، اصول کافی، ج ۱، ص ۲۹۶ بحارالانوار، ج ۴۰، ص ۱۳۰
- ↑ ر.ک. مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، ج ۷، ص ۲۴۲؛ ضیاءآبادی، سید محمد، تفسیر سورۀ ابراهیم، ص ۲۴۹ ۲۵۳؛ مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، ص ۳۲۲؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص ۶۴
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، بهرامی، علی رضا، واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، ش ۲۶، ص ۱۴۲
- ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص ۳۱۳
- ↑ ر.ک. طباطبایی، سید محمد حسین، در محضر علامه طباطبایی، مرکز اطلاع رسانی غدیر؛ نجارزادگان، فتحالله، شاکر، محمد تقی، محمدی احمدآبادی، حسن، ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن، فصلنامه معارف قرآنی، ش ۱۴، ص ۴۸
- ↑ ر.ک. ضیاءآبادی، سید محمد، تفسیر سورۀ ابراهیم، ص ۲۴۹ ۲۵۳
- ↑ ر.ک. نجارزادگان، فتحالله، شاکر، محمد تقی، محمدی احمدآبادی، حسن، ظاهر و باطن قرآن و مبادی آگاهی امام از آن، فصلنامه معارف قرآنی، ش ۱۴، ص ۴۸
- ↑ ر.ک. شاکر، محمد تقی، منابع علم امام در قرآن، فصلنامه امامت پژوهی، ش ۶، ص ۱۷۵ ۱۷۷
- ↑ شاکر، محمد تقی، پژوهشی در روایات الف باب، مجلۀ علوم حدیث، ش ۶۶، ص ۱۷۹