درسنامه فقه سیاسی (کتاب)

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

درسنامه فقه سیاسی
زبان	فارسی[[رده:کتاب به زبان فارسی]]
نویسنده	سید جواد ورعی
موضوع	فقه سیاسی
مذهب	[[شیعه]][[رده:کتاب شیعه]]
ناشر	[[:رده:انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه|انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه]][[رده:انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه]]
محل نشر	قم، ایران
سال نشر	۱۳۹۶ ش
شابک	‫۹۷۸-۶۰۰-۲۹۸-۱۹۰-۵
شماره ملی	۵۰۴۵۲۹۶

درسنامه فقه سیاسی، کتابی است که با زبان فارسی به بررسی مباحثی پیرامون فقه سیاسی می‌پردازد. این کتاب اثر سید جواد ورعی است و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه نشر آن را به عهده داشته‌‌ است.

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب حاضر، مجموعه دروس در حوزه فقه سیاسی شیعه می‌باشد و به‌عنوان منبع درسی برای دانشجویان رشته علوم سیاسی، طلاب و دانشجویان رشته‌های حقوق عمومی فقه و مبانی حقوق قابل‌استفاده است. مفاهیم و کلیات فقه سیاسی، تاریخ ادوار فقه سیاسی امامیه، قواعد فقه سیاسی نظام سیاسی و دولت، حکومت جائر و چگونگی تعامل با آن، حقوق و وظایف شهروندی حقوق اقلیت‌های دینی و مذهبی، منابع مالی دولت اسلامی، نظارت بر دولت اسلامی، فرمان‌برداری و نافرمانی مدنی و اصول و قواعد سیاست خارجی مجموعه مباحث این کتاب را شکل می‌دهد. محور مباحث این کتاب، فقه سیاسی شیعه می‌باشد».

فهرست کتاب

• فهرست مطالب
• مقدمه
• درس یکم: مفاهیم و کلیات
• تعریف فقه
• الف) فقه در اصطلاح
• تعریف سیاست
• الف) تعریف سیاست در لغت
• ب) تعریف سیاست در اصطلاح
• تعریف فقه سیاسی
• تعریف فقه حکومتی
• فلسفه فقه سیاسی
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس دوم: اصول، مبانی و منابع فقه سیاسی
• اصول و مبانی فقه سیاسی
• پیوند اسلام با سیاست
• جاودانگی شریعت اسلام
• منابع فقه سیاسی
• عقل
• قرآن
• سنت
• سیره عقلا
• عرف
• تشخیص موضوعات احکام و تطبیق عناوین بر مصادیق
• عرف، فهم آیات و الغای خصوصیت
• عرف و فهم روایات
• عرف و جمع مفاهیم متعارض
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس سوم: تاریخ و ادوار فقه سیاسی امامیه (۱)
• پیشینه فقه سیاسی
• ادوار فقه سیاسی
• دوره حاکمیت تشیع
• دوران فقیه
• دوران (...) با سلاطین شیعه
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس چهارم: تاریخ و ادوار فقه سیاسی امامیه (۲)
• دوران نظارت بر سلاطین شیعه جدید قدرت مطلقه آنان
• دوران حاکمیت و ولایت فقیه عادل
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس پنجم: قواعد فقه سیاسی
• قاعده اصولی، قاعده فقهی
• قاعده فقه سیاسی و کاربرد آن
• یکم: قاعده عدم ولایت (حق تعیین سرنوشت)
• دوم: قاعده مشورت
• لزوم مشورت با کارشناسان
• لزوم تصمیم‌گیری براساس رأی کارشناسان
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس ششم: قواعد فقه سیاسی (۲)
• سوم: قاعده حفظ نظام
• چهارم: قاعده مساوات
• الف) تساوی در حقوق اجتماعی، سیاسی و اقتصادی
• ب) تساوی در برابر احکام و قوانین
• ج) تساوی در مجازات
• پنجم: قاعده مساوات
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس هفتم: قواعد فقه سیاسی (۳)
• ششم: قاعده مصلحت عمومی
• هفتم: قاعده سلطنت
• هشتم: قاعده تقیه
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس هشتم: مسائل فقه سیاسی
• دور نمایی بر میراث فقهی
• نماز جمعه
• جهاد و دفاع
• امر به معروف و نهی از منکر
• همکاری با دولت جائر
• تصدی منصب در دولت جائر
• مبادلات مالی با دولت جائر
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس نهم: نظام سلطنتی و دولت
• ماهیت حکومت در اسلام
• اصول و مبانی حکومت در اسلام
• حکومت در عصر حضور معصوم
• حکومت در عصر غیبت معصوم
• شکل و ساختار حکومت
• شرایط لازم حکومت
• از جهت منبع مشروعیت
• از جهت اهداف
• از جهت کارآمدی
• از جهت شرایط زمامدار
• اختیارات حکومت
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس دهم: حکومت جائر و چگونگی تعامل با آن
• قیام و مبارزه
• دلایل جواز یا وجوب قیام
• تقیه و حفظ هویت شیعیان
• دلایل مشروعیت تقیه
• عقل
• سیره عقلا
• آیات قرآن
• آیه یکم
• آیه دوم
• روایات
• (...) علمای اسلام
• رویکرد پیشوایان دینی
• روایت یکم
• روایت دوم: مقبوله عمر بن حنظله
• منابعی برای مطالع بیشتر
• درس یازدهم: حقوق شهروندی
• حق تعیین سرنوشت
• نظریه یکم
• نظریه دوم
• نظریه سوم
• نظریه چهارم
• حق آزادی
• حق خیرخواهی
• حق بهره مندی مساوی از اموال عمومی
• حق آموزش و پرورش
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس دوازدهم: وظایف شهروندی
• وفاداری به حکومت
• پیروی از قوانین و مقررات
• خیرخواهی در حق دولت
• نظارت بر دولت
• تکلیف مالی
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس سیزدهم: منابع مالی دولت اسلامی
• زکات، خمس، انفال و مالیات
• زکات
• خمس
• انفال
• آیه یکم
• آیه دوم
• مالیات‌های دیگر
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس چهاردهم: نظارت بر قدرت
• حکومت در منطق سلاطین
• حکومت در منطق اسلام
• مبانی حق نظارت مردم بر (...)
• آزادی مردم از اسارت قدرتمندان
• مساوات مردم با یکدیگر (...) در حقوق عمومی
• دلایل حق نظارت مردم بر دولت
• فسادآور بودن قدرت
• شورایی بودن حکومت در اسلام
• وجوب نهی از منکر
• پرداخت مالیات
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس پانزدهم: فرمانبرداری و نافرمانی مدنی
• مبنای حق آمریت حکومت دینی
• دلایل حق آمریت دولت و لزوم اطاعت مردم
• الف) دلیل عقلی
• ب) دلیل نقلی
• اولویت مطلق پیامبر و امام
• معنا و مفهوم عناوین
• تعیین قلمرو اطاعت
• بغی، محاربه و نافرمانی مدنی
• نافرمانی مدنی و دلایل آن
• دلیل عقلی
• دلیل نقلی
• الف) آیات قرآن
• ب) روایات
• ج) ادله وجوب نهی از منکر
• د) سیره معصوم(ع)
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس شانزدهم: حقوق اقلیت‌های دینی و مذهبی
• حقوق اقلیت‌های دینی
• الف) آیات قرآن کریم
• آیه یکم
• آیه دوم
• ب) سنت
• حقوق اقلیت‌های (...)
• روایت یکم
• روایت دوم
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• درس هفدهم: (...) ضد سیاست خارجی
• یکم: قاعده نفی سبیل (استقلال)
• دوم: قاعده دعوت
• سوم: قاعده صلح
• چهارم: قاعده وجوب وفای به پیمان‌ها
• مستثنیات وجوب وفای به عقد و پیمان
• نقض پیمان از طرف مقابل
• خیانت دشمن
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• پیوست یکم: شهید مطهری، راز و رمز انعطاف در قوانین اسلامی
• توجه به روح و معنی و بی تفاوتی نسبت به قالب و شکل
• قانون ثابت برای احتیاج ثابت و قانون متغیر برای احتیاج متغیر
• مسئله اهم و مهم
• قوانینی که حق وتو دارند
• اختیارات حاکم
• اصل اجتهاد
• پیوست دوم: حقوق متقابل دولت و ملت در نهج البلاغه
• پیوست سوم: امام خمینی و ضرورت حکومت در عصر غیبت
• دلایل لزوم تشکیل حکومت
• سنت و رویه رسول اکرم(ص)
• ضرورت استمرار اجرای احکام
• امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع)
• ماهیت و کیفیت قوانین اسلام
• پیوست چهارم: فرازی از پاسخ شیخ جعفر کاشف الغطاء به فتحعلی شاه قاجار
• پیوست پنجم: مبارزه علنی امام خمینی با آیت الله حکیم
• پیوست ششم: (...) و حکومت در عصر غیبت از نگاه علامه طباطبایی
• پیوست هفتم: ولایت فقیه از نگاه آیات بروجردی و منتظری
• پیوست هشتم: اقسام سلطنت از نگاه سیدمرتضی علم الهدی
• پیوست نهم: دلایل حق تعیین سرنوشت
• یکم: خلقت انسان به عنوان خلیفه خدا در زمین
• دوم: انسان و بار امانت تکلیف
• سوم: شورایی بودن حکومت
• پیوست دهم: مبانی آزادی در اسلام از دیدگاه شهید بهشتی
• پیوست یازدهم: نائینی، حقیقت استبداد و مشروطیت دولت
• الف) ضرورت قیام حکومت به نوع مردم
• ب) اقسام سلطنت: تملیکیه و ولایتیه
• امتیاز دو نوع سلطنت
• عصمت، حافظ سلطنت ولایتیه
• نظارت بیرونی، جایگزین قوه عاصمه عصمت
• تحقق نظارت بیرونی با: تدوین قانون اساسی و تشکیل مجلس شورای ملی
• پیوست دوازدهم: اهداف اقتصاد اسلامی از نگاه شهید صدر
• منابع و ماخذ
• نمایه‌ها
• نمایه آیات
• نمایه روایات
• نمایه اصطلاحات

دربارهٔ پدیدآورنده

سید جواد ورعی

حجت الاسلام و المسلمین سید جواد ورعی (متولد ۱۳۴۲ش)، تحصیلات حوزوی خود را در محضر اساتیدی همچون حضرات آیات: محمد فاضل لنکرانی، حسین وحید خراسانی و رضا استادی پیگیری کرد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع کارشناسی الهیات و معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران به اتمام رساند. همکاری با پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سردبیری فصلنامه حکومت اسلامی ازجمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس حوزوی و دانشگاهی به راهنمایی و مشاوره پایان‌نامه‌های دانشجویان نیز مشغول است و تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است. «درسنامه فقه سیاسی»، «حکومت علوی ساختار و شیوه حکومت»، «کوثر هدایت»، «مبانی دینی و سیاسی برائت از مشرکین»، «آزادگی و استبداد ستیزی در نهضت حسینی» و «وحدت امت اسلامی» برخی از این آثار است.

پانویس

پیوند به بیرون

• وبگاه اسناد ملی
• وبگاه شبکه جامع کتاب گیسوم