شناخت‌نامه نهج البلاغه (کتاب)

شناخت‌نامه نهج البلاغه، کتابی است که با زبان فارسی به بررسی امامت و شخصیت حضرت علی(ع) و شرح‌ها و ادبیات نهج البلاغه می‌‌پردازد. این کتاب اثر احمد غلام‌علی است و انتشارات سمت نشر آن را به عهده داشته‌ است.

شناخت‌نامه نهج البلاغه
زبان	فارسی
نویسنده	احمد غلام‌علی
موضوع	نهج البلاغه امام علی
مذهب	شیعه
ناشر	انتشارات سمت
به همت	دانشگاه قرآن و حدیث
محل نشر	تهران
سال نشر	۱۴۰۲ ش
تعداد صفحه	۳۰۹
شابک	۹۷۸-۹۶۴-۵۳۰-۵۲۲-۰‬
شماره ملی	۹۷۰۶۶۱۳

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «موضوع این کتاب شناخت نهج‌البلاغه است. از این‌رو نخست، امامت و شخصیت حضرت علی(ع) بررسی و سپس به ترجمه‌ها، شرح‌ها و ادبیات نهج‌البلاغه پرداخته شده است. در ادامه مباحث محتوایی آن نظیر خداشناسی، معاد، دنیا، اخلاق، فرهنگ، اقتصاد و سیاست بررسی گردیده و در پایان به شبهه‌های مطرح شده درباره استناد و اعتبار نهج‌البلاغه، پاسخ داده شده است».

فهرست کتاب

• پیشگفتار

بخش اول: امام علی(ع) و کتاب نهج البلاغه

فصل اول: شناخت علی(ع)

• امامت در نهج البلاغه
• شرایط امام بر حق

1. نص
2. بینش و دانش
3. عدالت

• علی و زیبایی‌ها

1. زیباترین نام
2. زیباترین ولادت
3. زیباترین متعلم
4. زیباترین پذیرش اسلام
5. زیباترین ایثار
6. زیباترین ارتباط با خدا
7. زیباترین صبر
8. زیباترین تربیت
9. زیباترین آموزش
10. زیباترین کلمات و سخنان

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل دوم: پیشینه سخنان امام علی(ع)

• کتاب‌هایی که پیش از نهج البلاغه تنها سخنان علی(ع) را...

1. قرن اول
2. قرن دوم
3. قرن سوم
4. قرن چهارم

• کتاب‌هایی که پیش از نهج البلاغه در بردارنده سخنان علی(ع) و...

1. قرن سوم
2. قرن چهارم

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل سوم: زمینه‌های پیدایش نهج البلاغه

• سال‌های آغازین غیبت کبری
• تحولات سیاسی مناسب
• جنبش فرهنگی
• روز شمار زندگانی سید رضی

1. زندگینامه مؤلف
2. تحصیلات
3. شاگردان سید رضی
4. آثار سید رضی
5. مناصب اجتماعی
6. آرامش موج

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل چهارم: طراحی نهج البلاغه

• انگیزه تألیف
• طراحی نهج البلاغه

1. تنوع در موضوع
2. گوناگونی در ساختار
3. فصاحت و بلاغت

• جایگاه نهج البلاغه
• اعتبار نهج البلاغه
• بررسی ساختار نهج البلاغه

1. فصل‌های نهج البلاغه
2. چگونگی گزارش نهج البلاغه

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل پنجم: ادبیات نهج البلاغه

• اعتراف ادیبان
• صورت‌شناسی نهج البلاغه

1. خطابه
2. سجع
3. تشبیه
4. استعاره
5. تضمین
6. تضمین مزدوج
7. تلمیح
8. کنایه
9. مثل یا زبانزد

• سخن آخر
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل ششم: پیوند یا ارتباط نهج البلاغه با قرآن

• انواع پیوند

1. محتوا
2. قرآن‌شناسی
3. چگونگی تعامل با قرآن
4. منابعی برای مطالعه بیشتر

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل هفتم: سیری در شروح نهج البلاغه

• نخستین شرح
• معرفی شرح‌های مهم

1. معارج نهج البلاغه
2. منهاج البراعة (راوندی)
3. شرح نهج البلاغة ابن ابی الحدید
4. شرح نهج البلاغه ابن میثم
5. شرح منهاج البراعة (هاشمی خوئی)
6. فی ظلال نهج البلاغة
7. بهج الصباغة
8. ترجمه و تفسیر نهج البلاغه
9. پیام امام

• سخن آخر
• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل هشتم: سیری در ترجمه‌ها و کتاب‌های پیرامونی نهج البلاغه

• معیار ترجمه
• فهرست برخی از ترجمه‌های موجود
• نگاهی تطبیقی به ترجمه‌ها

1. متون یکسان
2. متون ناهمگون (اختلاف نسخه‌ها)

• نوآوری در ترجمه
  • نهج البلاغه پارسی
• کتاب‌های پیرامونی

1. مستدرکات نهج البلاغه
2. مدارک و اسناد نهج البلاغه
3. فهرست و فرهنگ موضوعی نهج البلاغه

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

بخش دوم: بررسی محتوایی نو

فصل نهم: خداشناسی در نهج البلاغه

• خداشناسی در نهج البلاغه
• اهمیت و آثار توحید
• اقسام توحید

1. توحید ذاتی
2. توحید صفاتی
3. توحید افعالی
4. توحید عبادی

• دلایل یکتاپرستی

1. فطرت
2. استدلال‌های عقلی
3. اندیشه در نشانه‌های تدبیر
4. شکستن تصمیم‌ها
5. فقدان نشانه‌های شریک

• سخن آخر
• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل دهم: سرانجام آفرینش در نهج البلاغه

• هدفمندی آفرینش
• ویژگی‌های جهان پس از مرگ

1. هراس بی‌پایان
2. گریز ناممکن
3. نهان آشکار
4. پایان تنهایی و آیین حسابرسی

• تأثیر آخرت در زندگی مادی
• پایان راه سود یا زیان
• راه کامیایی
• سخن آخر
• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل یازدهم: دنیا در نهج البلاغه

• اهمیت پژوهش درباره دنیا
• فراوانی بحث دنیا در نهج البلاغه
• روزگار امام علی(ع)
• شناخت دنیا

1. منزلگاهی ناپایدار
2. سختی و نیستی
3. سریع و گذرا
4. تیره و تار
5. چشمه‌ای کدر و گل‌آلود
6. خوشی در سایه اندوه
7. کوی زندگانی تلخ
8. کوتاه
9. دگرگونی
10. بهره خودفروشان
11. آفرینش عاریتی
12. بی‌وفا و فریبنده
13. به نیرنگ و بی‌وفایی شهرت یافته

• بسترهای فریب دنیا
• دنیاخواهان
• مهارتهای رفتار با دنیا

1. بصیرت
2. یاد خدا و آخرت
3. اصلاح نگرش
4. بهره‌مندی

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل دوازدهم: سیری در مباحث فرهنگی نهج البلاغه

• فرهنگ زمان حکومت امام(ع)
• مهم‌ترین اقدامات فرهنگی امام(ع)

1. پاسداری از سنت‌های نیکو
2. مبارزه با روش‌های ناپسند
3. فرهنگ‌سازی

• مهم‌ترین اصلاحات فرهنگی در نهج البلاغه

1. خردورزی
2. دانش‌پژوهی
3. تبیین شیوه‌های رفتاری
4. گسترش آموزش و پرورش (برای مطالعه)

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل سیزدهم: سیری در مباحث اقتصادی در نهج البلاغه

• کلیات

1. مفهوم اقتصاد
2. گستره بحث اقتصاد در نهج البلاغه
3. طرح درس
4. نگرش خدا محور و تاثیر آن در اقتصاد
5. فقر و غنا

• حکومت و وظایف عمومی

1. قانون
2. نظارت
3. سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی (برای مطالعه)
4. مبارزه با تبعیض و بی‌عدالتی (برای مطالعه)
5. تأمین اجتماعی (برای مطالعه)

• مردم و وظایف فردی

1. الگوی درآمد
2. الگوی مصرف

• اقتصاد مطلوب؛ آرمان یا واقعیت
• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل چهاردهم: سیری در مباحث سیاسی نهج البلاغه

• تعریف سیاست
• سیاست اصطلاحی
• سیاست در نهج البلاغه
• اهداف سیاست علوی
• مبانی سیاست علوی

1. عدالت
2. صداقت
3. قانون و انضباط اداری

• فرایند مدیریت در نهج البلاغه

1. گزینش شایستگان
2. کنترل و نظارت
3. آگاهی و توانایی
4. اعتماد به مردم

• مدیریت علوی در دوران معاصر
• چکیده
• پژوهش
• پرسش

فصل پانزدهم: سیری در مباحث اخلاقی نهج البلاغه

• ضرورت
• نظام اخلاقی نهج البلاغه
• دانش اخلاق از دیدگاه امام علی(ع)
• آمادگی درونی، تحول بیرونی
• ویژگی‌های بنیادین اخلاق علوی

1. اخلاص
2. تقوا

• برخی از دستورهای اخلاقی

1. آداب معاشرت با خانواده
2. شیوه رفتار با مردم
3. شیوه رفتار با دوستان

• روش‌شناسی اخلاقی امام(ع)

1. خودسازی: همسانی گفتار با کردار
2. اندرزنامه ها
3. مواعظ گفتاری

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

بخش سوم: شبهه استناد و اعتبار نهج البلاغه

فصل شانزدهم: شبهه استناد نهج البلاغه

• دانشمندان اهل تسنن و نهج البلاغه در صد ساله اخیر
• مؤلف نهج البلاغه سید سید رضی است

1. بررسی اقوال علمای رجال و تراجم معاصر وی
2. ارجاعات مؤلف در آثار دیگرش به این کتاب
3. یاد کرد مؤلف در این کتاب از آثار شناخته شده‌اش
4. نهج البلاغه مجموعه ای از سخنان امیرالمؤمنین(ع) است

• چکیده
• پژوهش
• پرسش

منابع

اعلام

دربارهٔ پدیدآورنده

احمد غلام‌علی

حجت الاسلام و المسلمین احمد غلام‌علی (متولد ۱۳۴۸) معاونت پژوهش و آموزش پژوهشکده علوم و معارف حدیث، هیات علمی دانشکده علوم حدیث، شورای علمی مرکز و پژوهشگر مرکز تحقیقات دارالحدیث، مدرس پردیس قم، دانشگاه تهران، دانشکده علوم حدیث شهر ری، دانشکده علوم حدیث قم، مرکز تخصصی تبلیغ حوزه علمیه، دانشگاه شاهد تهران، مرکز تخصصی علوم حدیث از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس، به تألیف مقالات و کتب علمی و دینی پرداخته است. «شناخت‌نامه نهج البلاغه»، «شرح الزیارة الجامعة الکبیرة»، «التعبئة فی الکتاب و السنه»، «حکمت‌نامه جوان»، «دوستی در قرآن و حدیث»، «شناخت‌نامه نهج البلاغه»، «مدرسه امام صادق (ع)»، «جواهر الحکمه للشباب»، «شیوه‌های نظارتی امر به معروف و نهی از منکر در گفتار و سیره پیامبر اعظم»، «آشنایی با حدیث» و «گزیده دانشنامه امام مهدی» برخی از آثار اوست.