انس بن حارث کاهلی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
}} | }} | ||
[[ | == مقدمه == | ||
انس فرزند «حارث بن شبیة بن کاهل» (حرث یا حرت)، از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}}، [[امیرمؤمنان]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} و از شهدای کربلاست<ref>طوسی، ص۲۱ و ۹۹.</ref>. او به تیره بنوکاهل از [[قبیله]] [[بنو اسد بن خزیمه]] از معد نسب میبرد<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱.</ref>. پدر او حارث، از [[صحابه]] و در شمار [[اصحاب صفه]] بود<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۳۴۹.</ref>. نام انس و نام پدرش به چند صورت آمده است. [[صحابهنگاران]] به نام دقیق وی در مدخل [[أنس بن حارث کاهلی]] تصریح کردهاند<ref>ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱؛ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴.</ref>. | |||
== | نام وی در [[زیارت ناحیه مقدسه]]، انس بن کاهل اسدی آمده است<ref>مجلسی، ج۱۰۱، ص۲۷۲۱۰۱، کتاب المزار، باب ۱۹؛ و نیز سید بن طاووس، ج۳، ص۳۴۶.</ref>. [[مرحوم خویی]] میگوید: انس بن کاهل، همان انس بن حارث است؛ از این رو، انس بن حارث را با [[لقب]] مستقل «کاهلی اسدی» نام میبرد و میگوید: انس بن کاهل، در واقع منسوب به [[عشیره]] و تیره است، نه منسوب به پدر <ref>خویی، ج۳، ص۲۳۲.</ref>.<ref>[[محمود حیدری آقایی|حیدری آقایی، محمود]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲]]، ص۱۳۴-۱۳۵؛ [[اعظم فرجامی|فرجامی، اعظم]]، [[انس بن حارث (مقاله)|مقاله «انس بن حارث»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳ (کتاب)| دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳]]، ص۴۸۱.</ref> | ||
== صحابی یا تابعی بودن انس == | |||
در مورد [[صحابی]] بودن وی [[اختلاف]] اندکی وجود دارد. مشهور چنان است که او از [[اصحاب رسول خدا]]{{صل}} بود و در [[کوفه]] اقامت گزید<ref>ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰-۲۷۹.</ref>. او در [[قیام امام حسین]]{{ع}} با [[روایت]] [[حدیثی]] که خود از [[رسول خدا]]{{صل}} شنیده بود، به [[کربلا]] آمد و در رکاب [[امام]] به [[شهادت]] رسید. [[اشعث بن سلیم]] از پدرش از انس روایت کرد و او از رسول خدا{{صل}} شنید که فرمود: «همانا این فرزندم، حسین، در سرزمینی از [[عراق]] کشته میشود. پس هر که او را [[درک]] کرد، باید یاریاش کند» <ref>{{متن حدیث| إِنَّ اِبْنِي هَذَا يُقْتَلُ بِأَرْضِ اَلْعِرَاقِ فَمَنْ أَدْرَكَهُ مِنْكُمْ فَلْيَنْصُرْهُ}}؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱؛ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴؛ سیوطی، ج۲، ص۱۲۵.</ref>. از [[بغوی]] دو نکته نقل شده است: یکم آنکه برای انس جز این روایت، روایتی نمیشناسم<ref>ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴.</ref> و دوم آنکه، هیچ کس جز او این روایت را نقل نکرده است<ref>ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰؛ ابن کثیر، ج۸، ص۲۱۷.</ref>.<ref>[[محمود حیدری آقایی|حیدری آقایی، محمود]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲]]، ص۱۳۴-۱۳۵؛ [[اعظم فرجامی|فرجامی، اعظم]]، [[انس بن حارث (مقاله)|مقاله «انس بن حارث»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳ (کتاب)| دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳]]، ص۴۸۱؛ [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|گزیده دانشنامه امام حسین]]، ص۵۳۶.</ref> | |||
== | == انس، شهید کربلا == | ||
همه منابع، [[انس بن حارث]] را از [[شهدای کربلا]] دانستهاند<ref>بخاری، ج۲، ص۳۰؛ طوسی، ص۲۹ و ۹۹؛ علامه حلی، ص۷۵؛ ابن ابیحاتم، ج۲، ص۲۸۷؛ ابن حبان، ج۴، ص۴۹.</ref>. او در [[روز عاشورا]] از [[امام]] [[اجازه]] رزم و [[جهاد]] خواست و با آنکه مرد کهنسالی بود، با عمامهاش کمر خویش را محکم کرد و با پارچهای ابروهای بلندش را از مقابل [[چشمها]] به پیشانی بست. [[امام حسین]] وی را که چنین دید، با چشمی گریان فرمود: {{متن حدیث|«شَكَرَ اللَّهُ لَكَ و سَعْيُكَ يَا شَيْخ}}<ref>المقرم، ص۲۵۳.</ref>؛ او چنین [[رجز]] خواند: | |||
{{شعر}} | |||
{{ب|''قَدْ عَلِمَتْ كاهِلُها وَدُودَا''|۲=''وَالخِنْدِفِيُّونَ وَقَيْسُ عَيلانَ''}} | |||
{{ب|''بِأَنَّ قَومِي قُصَمُ الأقرانِ''|۲=''يا قَومِ كونوا كأُسُودِ الجَانِ''}} | |||
{{ب|''آلُ عَليٍّ شيعةُ الرَّحمنِ''|۲=''وَآلُ حَرْبٍ شيعةُ الشَّيطان''}} | |||
{{پایان شعر}} | |||
:تیرههای کاهل، دودان و نیز قبیلههای [[خندف]] و قیس عیلان میدانند که [[قوم]] من در [[نبرد]]، آفت [[جان]] دلیران دشمناند و همانا من [[سرور]] [[شجاعان]] قومم هستم. [[آل علی]] [[شیعیان]] و [[پیروان]] [[خدای رحمان]] و [[آل]] [[حرب]] پیرو شیطاناند. این رجز را تا چهار [[بیت]] نیز آوردهاند<ref>ابن اعثم، ج۵، ص۱۹۶؛ صدوق، ص۲۲۵؛ ابن نما، ص۴۷، با اندکی اختلاف؛ ابنشهرآشوب، ج۴، ص۱۰۲؛ خویی، ج۱۵، ص۱۶۶.</ref>. | |||
از تعابیری که در این رجز به کار رفته، میتوان دریافت که او به دلیل [[صحابی]] بودن و کهنسالیاش، باید از جایگاه والایی میان کوفیها، به ویژه برخی از قبایلی که نام برده، برخوردار باشد. | |||
براساس گزارش [[صدوق]]، او به میدان رفت و هجده یا چهارده تن<ref>ابن شهرآشوب، ج۳، ص۲۵۱.</ref> از سپاهیان عمر بن سعد را به هلاکت رساند و خود به [[شهادت]] رسید<ref>صدوق، ص۲۲۵.</ref>. [[کمیت بن زید اسدی]] در [[مدح]] وی و [[حبیب بن مظاهر]] که هر دو، هم [[عشیرة]] کمیت بودند، چنین سرود: | |||
{{شعر}} | |||
{{ب|''سِوی عُصبَهُ فیهِم حَبیبُ مَعفَّرُ''|۲=''قَضی نحبَهُ وَالکاهِلیُ مَرمَّلُ''}} | |||
{{پایان شعر}} | |||
:گروهی که در آن حبیب در خاک و [[خون]] غلتان بود و به سرای باقی شتافت و [[کاهلی]] در خون [[غوطه]] ور بود<ref>[[محمود حیدری آقایی|حیدری آقایی، محمود]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲]]، ص۱۳۴-۱۳۵؛ [[اعظم فرجامی|فرجامی، اعظم]]، [[انس بن حارث (مقاله)|مقاله «انس بن حارث»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳ (کتاب)| دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳]]، ص۴۸۲؛ مظلومیت سیدالشهداء ج۲.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده: | # [[پرونده:IM009658.jpg|22px]] [[محمود حیدری آقایی|حیدری آقایی، محمود]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|'''مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲''']] | ||
# [[پرونده:1100352.jpg|22px]] [[اعظم فرجامی|فرجامی، اعظم]]، [[انس بن حارث (مقاله)|مقاله «انس بن حارث»]]، [[دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳ (کتاب)|'''دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳''']] | |||
# [[پرونده:13681353.jpg|22px]] [[محمد محمدی ریشهری|محمدی ریشهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امام حسین (کتاب)|'''گزیده دانشنامه امام حسین''']] | |||
# [[پرونده:IM010744.jpg|22px]] [[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت سیدالشهداء ج۲ (کتاب)|'''مظلومیت سیدالشهداء ج۲''']] | # [[پرونده:IM010744.jpg|22px]] [[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت سیدالشهداء ج۲ (کتاب)|'''مظلومیت سیدالشهداء ج۲''']] | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
نسخهٔ ۲ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۶
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. انس بن حارث کاهلی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: انس بن حارث کاهلی در حدیث - انس بن حارث کاهلی در تاریخ اسلامی - انس بن حارث کاهلی در معارف و سیره حسینی - انس بن حارث کاهلی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط ندارد| انس بن حارث کاهلی | |
|---|---|
 تصویر قدیمی از مسجد کوفه | |
| نام کامل | انس بن حارث کاهلی |
| جنسیت | مرد |
| از قبیله | بنی اسد |
| محل زندگی | کوفه |
| از اصحاب | |
| حضور در جنگ | |
| مشخصات حدیثی | |
| راویان از او | |
مقدمه
انس فرزند «حارث بن شبیة بن کاهل» (حرث یا حرت)، از اصحاب رسول خدا(ص)، امیرمؤمنان(ع) و امام حسین(ع) و از شهدای کربلاست[۱]. او به تیره بنوکاهل از قبیله بنو اسد بن خزیمه از معد نسب میبرد[۲]. پدر او حارث، از صحابه و در شمار اصحاب صفه بود[۳]. نام انس و نام پدرش به چند صورت آمده است. صحابهنگاران به نام دقیق وی در مدخل أنس بن حارث کاهلی تصریح کردهاند[۴].
نام وی در زیارت ناحیه مقدسه، انس بن کاهل اسدی آمده است[۵]. مرحوم خویی میگوید: انس بن کاهل، همان انس بن حارث است؛ از این رو، انس بن حارث را با لقب مستقل «کاهلی اسدی» نام میبرد و میگوید: انس بن کاهل، در واقع منسوب به عشیره و تیره است، نه منسوب به پدر [۶].[۷]
صحابی یا تابعی بودن انس
در مورد صحابی بودن وی اختلاف اندکی وجود دارد. مشهور چنان است که او از اصحاب رسول خدا(ص) بود و در کوفه اقامت گزید[۸]. او در قیام امام حسین(ع) با روایت حدیثی که خود از رسول خدا(ص) شنیده بود، به کربلا آمد و در رکاب امام به شهادت رسید. اشعث بن سلیم از پدرش از انس روایت کرد و او از رسول خدا(ص) شنید که فرمود: «همانا این فرزندم، حسین، در سرزمینی از عراق کشته میشود. پس هر که او را درک کرد، باید یاریاش کند» [۹]. از بغوی دو نکته نقل شده است: یکم آنکه برای انس جز این روایت، روایتی نمیشناسم[۱۰] و دوم آنکه، هیچ کس جز او این روایت را نقل نکرده است[۱۱].[۱۲]
انس، شهید کربلا
همه منابع، انس بن حارث را از شهدای کربلا دانستهاند[۱۳]. او در روز عاشورا از امام اجازه رزم و جهاد خواست و با آنکه مرد کهنسالی بود، با عمامهاش کمر خویش را محکم کرد و با پارچهای ابروهای بلندش را از مقابل چشمها به پیشانی بست. امام حسین وی را که چنین دید، با چشمی گریان فرمود: ««شَكَرَ اللَّهُ لَكَ و سَعْيُكَ يَا شَيْخ»[۱۴]؛ او چنین رجز خواند:
| قَدْ عَلِمَتْ كاهِلُها وَدُودَا | {{{2}}} | |
| بِأَنَّ قَومِي قُصَمُ الأقرانِ | {{{2}}} | |
| آلُ عَليٍّ شيعةُ الرَّحمنِ | {{{2}}} |
- تیرههای کاهل، دودان و نیز قبیلههای خندف و قیس عیلان میدانند که قوم من در نبرد، آفت جان دلیران دشمناند و همانا من سرور شجاعان قومم هستم. آل علی شیعیان و پیروان خدای رحمان و آل حرب پیرو شیطاناند. این رجز را تا چهار بیت نیز آوردهاند[۱۵].
از تعابیری که در این رجز به کار رفته، میتوان دریافت که او به دلیل صحابی بودن و کهنسالیاش، باید از جایگاه والایی میان کوفیها، به ویژه برخی از قبایلی که نام برده، برخوردار باشد.
براساس گزارش صدوق، او به میدان رفت و هجده یا چهارده تن[۱۶] از سپاهیان عمر بن سعد را به هلاکت رساند و خود به شهادت رسید[۱۷]. کمیت بن زید اسدی در مدح وی و حبیب بن مظاهر که هر دو، هم عشیرة کمیت بودند، چنین سرود:
| سِوی عُصبَهُ فیهِم حَبیبُ مَعفَّرُ | {{{2}}} |
منابع
پانویس
- ↑ طوسی، ص۲۱ و ۹۹.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۳۴۹.
- ↑ ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱؛ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴.
- ↑ مجلسی، ج۱۰۱، ص۲۷۲۱۰۱، کتاب المزار، باب ۱۹؛ و نیز سید بن طاووس، ج۳، ص۳۴۶.
- ↑ خویی، ج۳، ص۲۳۲.
- ↑ حیدری آقایی، محمود، مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۴-۱۳۵؛ فرجامی، اعظم، مقاله «انس بن حارث»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳، ص۴۸۱.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰-۲۷۹.
- ↑ « إِنَّ اِبْنِي هَذَا يُقْتَلُ بِأَرْضِ اَلْعِرَاقِ فَمَنْ أَدْرَكَهُ مِنْكُمْ فَلْيَنْصُرْهُ»؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱؛ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴؛ سیوطی، ج۲، ص۱۲۵.
- ↑ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴.
- ↑ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰؛ ابن کثیر، ج۸، ص۲۱۷.
- ↑ حیدری آقایی، محمود، مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۴-۱۳۵؛ فرجامی، اعظم، مقاله «انس بن حارث»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳، ص۴۸۱؛ محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین، ص۵۳۶.
- ↑ بخاری، ج۲، ص۳۰؛ طوسی، ص۲۹ و ۹۹؛ علامه حلی، ص۷۵؛ ابن ابیحاتم، ج۲، ص۲۸۷؛ ابن حبان، ج۴، ص۴۹.
- ↑ المقرم، ص۲۵۳.
- ↑ ابن اعثم، ج۵، ص۱۹۶؛ صدوق، ص۲۲۵؛ ابن نما، ص۴۷، با اندکی اختلاف؛ ابنشهرآشوب، ج۴، ص۱۰۲؛ خویی، ج۱۵، ص۱۶۶.
- ↑ ابن شهرآشوب، ج۳، ص۲۵۱.
- ↑ صدوق، ص۲۲۵.
- ↑ حیدری آقایی، محمود، مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۴-۱۳۵؛ فرجامی، اعظم، مقاله «انس بن حارث»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳، ص۴۸۲؛ مظلومیت سیدالشهداء ج۲.