راویان غدیر: تفاوت میان نسخه‌ها

'''راویان غدیر''' حادثۀ [[غدیر خم]] و خطبۀ غدیریّۀ [[پیامبر|حضرت رسول]] و نصب [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} به [[خلافت]] از سوی [[پیامبر]] در آن روز و تعبیر {{عربی|من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه}}، از نقل‌های متواتری است که در روایات [[شیعه]] و [[اهل سنت]] و منابع هردو فرقه نقل شده است. [[حدیث غدیر]] و [[آیه اکمال دین]] و [[آیه ابلاغ]]، در منابع بیشماری آمده و [[امام علی|امیر مؤمنان]] و [[ائمه]] دیگر و علمای [[شیعه]] به آن استناد و احتجاج کرده‌اند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۲۷۹.</ref>.

*علمای شیعه برای ردّ سخن آنان که با قبول اصل روایت، منکر تواتر آن شده‌اند، به ارائۀ منابع و اسنادی دست زده‌اند که تواتر آن را اثبات می‌کند. [[علامه سیّد شرف الدین]] در [[المراجعات (کتاب)|المراجعات]] ، تواتر آن را از منابع شیعی و [[اهل سنت]] اثبات کرده است.<ref>المراجعات، نامۀ ۵۶(ص ۱۸۴). در حواشی تحقیقی حسین الراضی بر المراجعات، نام ۱۱۶ نفر از صحابه و ۸۴ نفر از تابعین که این حدیث را نقل کرده‌اند، آمده است (المراجعات، ص ۴۱۴، تعلیقۀ ۶۴۲) و افزوده است که علمای [[سنت]] نیز در تألیفات خود آن را روایت کرده‌اند و عدد آنان را از قرن ۲ تا ۱۴ هجری ۳۶۰ نفر می‌داند که علامۀ امینی در الغدیر (ج ۱ ص ۷۳ تا ۱۵۱) نقل کرده است.</ref> [[علامه میرحامد حسین]] نیز در [[عبقات الأنوار (کتاب)|عبقات الأنوار]] ناقلان و راویان حدیث غدیر را معرفی کرده و به شبهات هم پاسخ داده است.<ref>ر. ک: «فیض القدیر» (خلاصۀ عبقات دربارۀ حدیث غدیر) ، شیخ عباس قمی، «نفحات الازهار» (خلاصه عبقات الأنوار) ج ۱۵ و ۱۶، نیز در کتاب «علیّ من المهد الی اللّحد» قزوینی، ص ۱۹۶ نام راویان غدیر آمده است، نیز «بحار الأنوار» ، ج ۳۷ ص ۱۸۱</ref> با وجود آن همه چهره‌های سرشناس از صحابه و تابعین که واقعۀ غدیر و سخنان [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]]{{صل}} را شاهد بوده و آن را نقل کرده‌اند، شبهه‌ای در این روایت و دلالتش بر امامت [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} باقی نمی‌ماند، آشنایی با اسامی آنان خالی از فایده نیست.

[[علامه امینی]] در جلد نخست [[الغدیر (کتاب)|الغدیر]]، نام و مشخصات ۱۱۰ نفر از صحابۀ [[پیامبر]] را که حدیث غدیر را روایت کرده‌اند، نام می‌برد، از این قرار:<ref> الغدیر، ج ۱ ص ۱۴ تا ۶۱</ref>

*[[ابو هریره دوسی]]؛

*[[ابو لیلی انصاری]]؛

*[[ابو زینب بن عوف]]؛

*[[ابو فضالۀ انصاری]]؛

*[[ابو قدامه]]؛

*[[ابو عمرة بن عمرو]]؛

*[[ابو الهیثم بن تیهان]]؛

*[[ابو رافع قبطی]]؛

*[[ابو ذویب خویلد]]؛

*[[ابو بکر بن ابی قحافه]]؛

*[[اسامة بن زید]]؛

*[[براء بن عازب]]؛

*[[بریدة بن حصیب اسلمی]]؛

*[[ثابت بن ودیعه]]؛

*[[جابر بن سمرة]]؛

*[[جابر بن عبد اللّه انصاری]]؛

*[[جبلة بن عمرو]]؛

*[[جبیر بن مطعم]]؛

*[[جریر بن عبد اللّه بجلی]]؛

*[[جندب بن جناده]] (ابو ذر غفاری)؛

*[[جندع بن عمرو]]؛

*[[حبّۀ عرنی]]؛

*[[حبشی بن جناده]]؛

*[[حبیب بن بدیل بن ورقاء]]؛

*[[حذیفه بن اسید]]؛

*[[حذیفة بن یمان]]؛

*[[حسان بن ثابت]]؛

*[[امام حسن|حسن بن علی]]؛

*[[امام حسین|حسین بن علی]]؛

*[[خالد بن زید]] (ابو ایّوب انصاری)؛

*[[خالد بن ولید]]؛

*[[خزیمة بن ثابت]]؛

*[[خویلد بن عمرو]]؛

*[[رفاعة بن عبد المنذر]]؛

*[[زبیر بن عوام]]؛

*[[زید بن ارقم]]؛

*[[زید بن ثابت]]؛

*[[زید بن شراحیل]]؛

*[[زید بن عبد اللّه انصاری]]؛

*[[سعد بن ابی وقاص]]؛

*[[سعد بن جناده]]؛

*[[سعد بن عباده]]؛

*[[سعد بن مالک]]؛

*[[سعید بن زید]]؛

*[[سعید بن سعد بن عباده]]؛

*[[سلمان فارسی]]؛

*[[سلمة بن عمرو]]؛

*[[سمرة بن جندب]]؛

*[[سهل بن حنیف]]؛

*[[سهل بن سعد]]؛

*[[صدی بن عجلان]]؛

*[[ضمیره اسدی]]؛

*[[طلحة بن عبید اللّه]]؛

*[[عامر بن عمیر نمیری]]؛

*[[عامر بن لیلی بن ضمره]]؛

*[[عامر بن لیلی غفاری]]؛

*[[عامر بن واثله]]؛

*[[عایشه]]؛

*[[عباس بن عبد المطلب]]؛

*[[عبد الرحمان بن عبد رب]]؛

*[[عبد الرحمان بن عوف]]؛

*[[عبد الرحمان بن یعمر]]؛

*[[عبد اللّه بن ابی عبد الأسد]]؛

*[[عبد اللّه بن بدیل]]؛

*[[عبد اللّه بن بشیر]]؛

*[[عبد اللّه بن ثابت]]؛

*[[عبد اللّه بن جعفر بن ابی طالب]]؛

*[[عبد اللّه بن حنطب]]؛

*[[عبد اللّه بن ربیعه]]؛

*[[عبد اللّه بن عباس]]؛

*[[عبد اللّه بن ابی أوفی]]؛

*[[عبد اللّه بن عمر]]؛

*[[عبد اللّه بن مسعود]]؛

*[[عبد اللّه بن یامیل]]؛

*[[عثمان بن عفان]]؛

*[[عبید بن عازب]]؛

*[[عدی بن حاتم]]؛

*[[عطیة بن بسر]]؛

*[[عقبة بن عامر جهنی]]؛

*[[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}}؛

*[[عمّار یاسر]]؛

*[[عمارۀ خزرجی]]؛

*[[عمر بن ابی سلمه]]؛

*[[عمر بن خطاب]]؛

*[[عمران بن حصین]]؛

*[[عمرو بن حمق خزاعی]]؛

*[[عمرو بن شراحیل]]؛

*[[عمرو بن عاصی]]؛

*[[عمرو بن مره]]؛

*[[فاطمه زهرا]]{{عم}}؛

*[[فاطمه بنت حمزه]]؛

*[[قیس بن ثابت]]؛

*[[قیس بن سعد بن عباده]]؛

*[[کعب بن عجره]]؛

*[[مالک بن حویرث لیثی]]؛

*[[مقداد بن عمرو کندی]]؛

*[[ناجیة بن عمرو خزاعی]]؛

*[[فضلة بن عتبه اسلمی]]؛

*[[نعمان بن عجلان]]؛

*[[هشام مرقال]]؛

*[[وحشی بن حرب]]؛

*[[وهب بن حمزه]]؛

*[[وهب بن عبد اللّه]]؛

*[[یعلی بن مرة ثقفی]]؛

[[علامه امینی]] می‌افزاید: این ۱۱۰ نفر از بزرگان صحابه‌اند که روایتشان نسبت به واقعۀ غدیر را یافتیم و شاید بسیار بیش از اینها باشد و طبع قضیه هم ایجاب می‌کند که راویان حدیث غدیر چندین برابر باشند، چون شنوندگان حدیث بیش از صدهزار نفر بودند و طبعا هرکدام به وطن خود برگشته‌اند، مثل هرمسافری از حوادث شگفتی که در مسافرت دیده‌اند خبر داده‌اند، مگر اندکی که به خاطر کینه‌هایشان از نقل آن پرهیز کرده‌اند و همین مقدار، برای اثبات تواتر حدیث غدیر کافی است.<ref>الغدیر، ج ۱ ص ۶۰</ref> وی سپس راویان غدیر از "تابعین" را نیز به ترتیب الفبا برمی‌شمارد که شمار آنان ۸۴ نفرند و نام‌هایشان از این قرار است:

*[[ابو راشد حبرانی]]؛

*[[ابو سلمه]]؛

*[[ابو سلیمان مؤذن]]؛

*[[ابو صالح سمان]]؛

*[[ابو عنفوانه مازنی]]؛

*[[ابو عبد الرحیم کندی]]؛

*[[ابو لیلی کندی]]؛

*[[اصبغ بن نباته]]؛

*[[ایاس بن نذیر]]؛

*[[جمیل بن عماره]]؛

*[[حارثة بن نصر]]؛

*[[حبیب بن ابی ثابت]]؛

*[[حرث بن مالک]]؛

*[[حسین بن مالک]]؛

*[[حکم بن عتیبه]]؛

*[[حمید بن عماره]]؛

*[[حمید طویل]]؛

*[[خیثمة بن عبد الرحمان]]؛

*[[ربیعۀ جرشی]]؛

*[[ریاح بن حارث]]؛

*[[زاذان بن عمر]]؛

*[[زر بن حبیش]]؛

*[[زیاد بن ابی زیاد]]؛

*[[زید بن یثیع]]؛

*[[سالم بن عبد اللّه بن عمر]]؛

*[[سعید بن جبیر]]؛

*[[سعید بن ابی حدان]]؛

*[[سعید بن مسیب]]؛

*[[سعید بن وهب]]؛

*[[سلمة بن کهیل]]؛

*[[سلیم بن قیس هلالی]]؛

*[[سلیمان بن مهران]]؛

*[[سهم بن حصین]]؛

*[[شهر بن حوشب]]؛

*[[ضحاک بن مزاحم]]؛

*[[طاووس بن کیسان]]؛

*[[طلحة بن مصرف]]؛

*[[عمر بن سعد بن ابی وقاص]]؛

*[[عایشه بنت سعد]]؛

*[[عبد الحمید بن منذر بن جارود]]؛

*[[عبد خیر بن یزید]]؛

*[[عبد الرحمان بن ابی لیلی]]؛

*[[عبد الرحمان بن سابط]]؛

*[[عبد اللّه بن اسعد]]؛

*[[عبد اللّه بن زیاد]]؛

*[[عبد اللّه بن شریک]]؛

*[[عبد اللّه بن محمد]]؛

*[[عبد اللّه بن یعلی]]؛

*[[عدی بن ثابت]]؛

*[[عطیة بن سعد]]؛

*[[علی بن زید]]؛

*[[عمارة بن جوین]]؛

*[[عمر بن عبد العزیز]]؛

*[[عمر بن عبد الغفار]]؛

*[[عمر بن علی بن ابی طالب]]؛

*[[عمرو بن جعده]]؛

*[[عمرو بن مره]]؛

*[[عمرو بن عبد اللّه سبیعی]]؛

*[[عمرو بن میمون]]؛

*[[عمیرة بن سعد]]؛

*[[عیسی بن طلحه]]؛

*[[فطر بن خلیفه]]؛

*[[قبیصة بن ذؤیب]]؛

*[[قیس ثقفی]]؛

*[[محمد بن عمرو بن علی]]؛

*[[مسلم بن صبیح]]؛

*[[مسلم ملائی]]؛

*[[مطلب بن عبد اللّه]]؛

*[[مطر وراق]]؛

*[[معروف بن خربوذ]]؛

*[[منصور بن ربیعی]]؛

*[[مهاجر بن مسمار]]؛

*[[موسی بن اکتل]]؛

*[[میمون بصری]]؛

*[[نذیر ضبی]]؛

*[[هانی بن هانی]]؛

*[[یحیی بن سلیم فزاری]]؛

*[[یحیی بن جعده]]؛

*[[یزید بن ابی زیاد]]؛

*[[یزید بن حیان]]؛

*[[یزید بن عبد الرحمان]]؛

*[[یسار ثقفی]]؛

سپس ۳۶۰ نفر از علمای راوی حدیث را به ترتیب قرن‌های بعدی (از قرن ۲ تا قرن ۱۴) نام می‌برد،<ref>الغدیر، ج ۱ ص ۷۳ تا ۱۵۱</ref> نیز نام شماری از آنان که به نقل حدیث غدیر بسنده نکرده، بلکه دربارۀ آن به تألیف مستقلّ پرداخته‌اند برمی‌شمرد، از قبیل [[محمد بن جریر طبری]]، [[ابن عقده]]، [[جعابی]]، [[عبید اللّه بن احمد انباری]]، [[احمد بن محمد زاری]]، [[شیبانی]]، [[دارقطنی]]، [[نیشابوری]]، [[غضایری]]، [[سجستانی]]، [[کراجکی]]، [[مهلبی]]، [[منصور رازی]]، [[ذهبی]]، [[جزری دمشقی]]، [[قزوینی]]، [[میرحامد حسین هندی]]، [[غریفی بحرانی]]، [[شیخ عباس قمی]]، [[سید مرتضی خسروشاهی]] و دیگران.<ref>الغدیر، ج ۱ ص۱۵۲</ref> این همه نقل و روایت و تألیف، واقعۀ غدیر و [[امامت]] [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} و تواتر حدیث غدیر را اثبات می‌کند و به قول ضیاء الدین مقبلی پس از نقل اسناد حدیث: اگر حدیث غدیر، مسلّم نباشد، پس هیچ امر مسلّمی در [[اسلام]] وجود ندارد.<ref>الغدیر، ج ۱ ص ۳۰۷، حماسۀ غدیر، ص ۳۴</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۲۷۹.</ref>