بحث:صبر: تفاوت میان نسخه‌ها

بحث:صبر (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۱۶

۱۴٬۵۵۱ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۰

←‏اقسام صبر

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۳۰٬۲۶۲

ویرایش

@@ خط ۱۳: / خط ۱۳: @@
 # [[صبر]] و [[شکیبایی]] مفیدتر و ارزشمندتر از [[قصاص]] و مقابله به مثل است: {{متن قرآن|وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ}}<ref>«و اگر کیفر می‌کنید مانند آنچه خود کیفر شده‌اید کیفر کنید و اگر شکیبایی پیشه کنید همان برای شکیبایان بهتر است» سوره نحل، آیه ۱۲۶.</ref> و از ملاک‌های امتیاز و [[ارزش انسان]] است: {{متن قرآن|أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ}}<ref>«آیا پنداشته‌اید به بهشت می‌روید بی‌آنکه خداوند جهادگران و شکیبایان شما را معلوم دارد؟» سوره آل عمران، آیه ۱۴۲.</ref>، {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَ أَخْبَارَكُمْ}}<ref>«و بی‌گمان می‌آزماییمتان تا جهادگران و شکیبایان شما را معلوم داریم و گزارش‌های (کردارهای) شما را بررسی کنیم» سوره محمد، آیه ۳۱.</ref>.
 #توصیه [[خداوند]] به [[مؤمنان]] [[استمداد]] و استعانت از [[صبر]] است: {{متن قرآن|وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ}}<ref>«از شکیبایی و نماز یاری بجویید و بی‌گمان این کار جز بر فروتنان دشوار است» سوره بقره، آیه ۴۵.</ref>، [[آیه]] بیانگر این است که استعانت از [[صبر]]، دارای اهمّیتی بیشتر نسبت به استعانت از [[نماز]] است<ref>ر.ک: فرهنگ قرآن، ج۱۸، ص۲۴۶ - ۲۵۹.</ref>.
-==اقسام [[صبر]]==
+==اقسام صبر==
+*برای صبر براساس ملاک‌های مختلف تقسیمات گوناگونی صورت گرفته است که به برخی از آنها اشاره می‌‌شود:
+#براساس روایتی از [[رسول اکرم]]{{صل}} صبر بر سه قسم است: صبر [[مصیبت]]، [[صبر بر طاعت]] و صبر بر [[معصیت]]: «صبر بر سه گونه است: صبر به هنگام [[مصیبت]]، صبر بر [[اطاعت خدا]]، و [[صبر از معصیت]] [[خدا]]. هرکس بر مصیبتی صبر کند تا آنجا که به واسطۀ نیکویی عزاداریش آن [[مصیبت]] را از سر بگذراند، [[خداوند]] برای او سیصد [[درجه]] نویسد که فاصله میان هریک از دو [[درجه]] همانند فاصله میان [[آسمان]] و [[زمین]] باشد؛ و هرکس بر [[اطاعت از خدا]] صبر ورزد [[خداوند]] برای او ششصد [[درجه]] نویسد، که فاصله میان هر دو [[درجه]] مانند فاصله میان اعماق [[زمین]] تا [[عرش]] باشد؛ و هرکس بر [[گناه]] صبر کند [[خداوند]] برای او نهصد [[درجه]] نویسد، که فاصله میان هر دو [[درجه]] مانند فاصله میان اعماق [[زمین]] تا آخر [[عرش]] باشد»<ref>{{متن حدیث|الصَّبْرُ ثَلَاثَةٌ صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصِیبَةِ وَ صَبْرٌ عَلَی الطَّاعَةِ وَ صَبْرٌ عَنِ الْمَعْصِیَةِ فَمَنْ صَبَرَ عَلَی الْمُصِیبَةِ حَتَّی یَرُدَّهَا بِحُسْنِ عَزَائِهَا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَلَاثَمِائَةِ دَرَجَةٍ مَا بَیْنَ الدَّرَجَةِ إِلَی الدَّرَجَةِ کَمَا بَیْنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ وَ مَنْ صَبَرَ عَلَی الطَّاعَةِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ سِتَّمِائَةِ دَرَجَةٍ مَا بَیْنَ الدَّرَجَةِ إِلَی الدَّرَجَةِ کَمَا بَیْنَ تُخُومِ الْأَرْضِ إِلَی الْعَرْشِ وَ مَنْ صَبَرَ عَنِ الْمَعْصِیَةِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ تِسْعَمِائَةِ دَرَجَةٍ مَا بَیْنَ الدَّرَجَةِ إِلَی الدَّرَجَةِ کَمَا بَیْنَ تُخُومِ الْأَرْضِ إِلَی مُنْتَهَی الْعَرْش}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۱.</ref>. آنچه در این [[حدیث]] آمده است، حصری [[عقلی]] است؛ چون [[انسان]] گاهی به هنگام [[ناراحتی‌ها]]، گاهی هنگام لذّت‌ها و گاهی به هنگام انجام [[نیکی‌ها]] صبر می‌ورزد و در این راستا نمی‌توان صورت چهارمی پیدا کرد<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۰۶.</ref>. این مراتب به گونه‌های دیگر نیز یاد شده است مثل [[آیات]]: {{متن قرآن|الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ وَالَّذِينَ يَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}<ref>«آنان که به عهد خداوند وفا می‌کنند و پیمان را نمی‌شکنند و کسانی که آنچه را خداوند فرمان به پیوند آن داده است می‌پیوندند و از پروردگار خویش می‌ترسند و از سختی حساب هراس دارند و آنان را که در پی خشنودی پروردگارشان شکیبایی پیشه می‌کنند و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند و به نیکی، بدی را دور می‌دارند؛ فرجام (نیک) آن سرای است» سوره رعد، آیه ۲۰ ـ ۲۲</ref>. در این [[آیات]]، [[خداوند]] نخست صبر بر [[گناه]] را ذکر می‌فرماید:{{متن قرآن|الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ}}<ref>«آنان که به عهد خداوند وفا می‌کنند و پیمان را نمی‌شکنند؛» سوره رعد، آیه ۲۰.</ref> سپس صبر بر [[اطاعت]] را: {{متن قرآن|وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ}}<ref>«و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه ما روزی آنان کرده‌ایم پنهان و آشکار می‌بخشند» سوره رعد، آیه ۲۲.</ref> و در مرتبه سوّم صبر بر [[آزار]] و [[ظلم]] دیگران را: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}<ref>«و به نیکی، بدی را دور می‌دارند» سوره رعد، آیه ۲۲.</ref><ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۰۷.</ref>.
+#در تقسیمی دیگر صبر به اعتبار "چیزی که موجب صبر کردن می‌شود" به چهار قسم تقسیم شده است:
+## صبر بر آنچه که با خواسته‌های [[انسان]] موافقت دارد، همچون صبر بر [[ثروت]]، [[اولاد]]، [[سلامتی]]؛ اگر [[انسان]] بر این‌گونه امور صبر نکند، [[طغیان]] کرده از مسیر [[انسانی]] خویش خارج می‌شود: {{متن قرآن|كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى}}<ref>«حاشا؛ انسان سرکشی می‌ورزد، چون خود را بی‌نیاز بیند» سوره علق، آیه ۶ ـ ۷</ref> .<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۳۳.</ref>
+## صبر بر آنچه که با طبع [[آدمی]] موافق نیست و در عین حال [[انسان]] می‌تواند آن را ترک کند. صبر بر انجام [[عبادات]] گوناگون در عین [[خودداری]] از [[محرّمات]] از اینگونه است که صبر بر [[مخالفت]] با [[هواهای نفسانی]]، سخت‌تر از صبر بر انجام [[طاعات]] و [[عبادات]] [[الهی]] است و به مراتب سخت‌تر از [[مبارزه]] با [[دشمنان]] ظاهری که در میدان [[جنگ]] در مقابل [[انسان]] قرار می‌گیرند. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در اشاره به همین مطلب به گروهی که از میدان [[جنگ]] بازگشته بودند فرمودند: «آفرین و خوش‌آمد بر گروهی که [[جهاد اصغر]] را گذراندند و [[جهاد اکبر]] بر آنان باقی ماند! جهادگران بازپرسیدند: ای [[پیامبر خدا]]! [[جهاد اکبر]] کدام است؟ و ایشان فرمودند:[[جهاد با نفس]]!»<ref>{{متن حدیث|مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهَادَ الْأَصْغَرَ وَ بَقِیَ عَلَیْهِمُ الْجِهَادُ الْأَکْبَرُ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْجِهَادُ الْأَکْبَرُ قَالَ جِهَادُ النَّفْسِ ثُمَّ قَالَ: أَفْضَلُ الْجِهَادِ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیْهِ}}؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۱۲۲.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۳۴-۲۳۵.</ref>
+## صبر بر آنچه که با طبع [[آدمی]] موافق و سازگار نیست، در عین حال [[آدمی]] توان آنکه آن را از خود دفع نماید، ندارد. صبر بر [[مصیبت‌ها]] در این شمار است، اینگونه از صبر اگر تنها از [[فضیلت]] این [[آیه شریفه]] برخوردار بود: {{متن قرآن|وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ}}<ref>«و بی‌گمان شما را با چیزی از بیم و گرسنگی و کاستی دارایی‌ها و کسان و فرآورده‌ها می‌آزماییم، و شکیبایان را نوید بخش! همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: «انّا للّه و انّا الیه راجعون» (ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم) بر آنان از پروردگارشان درودها  و بخشایشی  است و آنانند که رهیافته‌اند» سوره بقره، آیه ۱۵۵ ـ ۱۵۷</ref>، باز کافی بود تا [[شرافت]] و ارزشش به روشنی نمودار شود<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۳۶-۲۳۷.</ref>.
+## صبر بر آنچه که با طبع [[آدمی]] و خواسته‌های او موافق نیست و در عین حال [[انسان]] می‌تواند آن را جبران نموده و یا حدّاقل به [[وسیله]] [[انتقام]]، خاطر خود را آسوده سازد. این قسم از صبر در شمار بالاترین انواع آن است که [[بخشش]] و [[گذشت]]، به همین نوع از صبر اطلاق می‌شود و به شدّت مورد [[ترغیب]] و [[تشویق]] واقع شده: {{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ}}<ref>«و باید در گذرند و چشم بپوشند، آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟» سوره نور، آیه ۲۲.</ref>.<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۳۷.</ref> البته باید توجه داشت اقسام چهارگانه به همان سه قسمی که [[پیامبر]]{{صل}} فرمودند برمی‌گردد<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۱۰-۲۱۱.</ref>.
+# [[اخلاق]] ‌پژوهان [[مسلمان]]، صبر را از نظر [[حکم شرعی]]، به پنج قسم تقسیم کرده‌اند: [[واجب]]، [[حرام]]، [[مستحب]]، [[مکروه]] و [[مباح]].
+## صبر بر انجام [[واجبات]] و دوری از [[محرّمات]]، [[واجب]] است؛ مانند صبر بر انجام [[نماز]]، و صبر بر دوری از رباخواری.
+## [[صبر حرام]] آن است که [[انسان]] اگرچه می‌تواند [[ظلم]] ظالمی را از خود دفع نماید، اما آن [[ظلم]] را [[تحمّل]] نموده بر آن صبر کند. چنانچه به [[ناموس]] و آبروی [[انسان]] تعرّض شود، در شمار بدترین [[گناهان کبیره]] قرار می‌گیرد.
+## [[صبر مستحب]]، صبری است که [[آدمی]] بر انجام [[اعمال]] [[مستحب]] به کار می‌برد. صبر بر [[خواندن نماز]] [[شب]]، نمازهای [[نافله]]، انفاق‌های مستحبی و صدقه‌های غیر [[واجب]]، در این شمار است.
+## [[صبر مکروه]]، صبری است که بر انجام کارهای [[مکروه]] صورت پذیرد.
+## صبر [[مباح]]، صبری است که بر انجام [[اعمال]] [[مباح]] رود<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۴۰.</ref>.
+*در مورد این نوع تقسیم باید توجه داشت در این تقسیم، [[حکم]] صبر را آن چیزی که برایش صبر می‌ورزند مشخّص می‌کند و این تقسیم اگر به خودیِ خود نیز صحیح باشد، به هیچ وجه ویژه صبر نبوده در تمامی [[فضائل]] کاربرد خواهد داشت. از این‌رو، نمی‌توان آن را تقسیم خاصّ صبر دانست. گذشته از این، اصل این تقسیم خطاست؛ چون صبر در تمامی حالات جزء [[فضائل]] بوده [[نیکو]] شمرده می‌شود، از این‌رو نمی‌توان [[حکم]] آن چیزی که بر آن صبر می‌رود را به خود صبر سرایت داد، لذا نمی‌توان صبر را [[حرام]] و [[مکروه]] و [[مباح]] دانست. اگر صبر این‌گونه که اینان گفته‌اند واقعاً [[حرام]] بود، [[انسانی]] صابری که در [[صبر حرام]] واقع شده، گذشته از آن فعل [[حرام]] باید عقابی دیگر نیز به خاطر صبر حرامش داشته و از عذابی مضاعف برخوردار می‌شد، حال آنکه هیچ‌یک از فقهای [[تاریخ شیعه]] امامیّه چنین فتوایی نداده ‌اند. اضافه بر اینکه [[فضیلت]] صبر، [[مادر]] همه [[فضائل]] است و هیچ‌گاه در شمار [[رذائل]] قرار نمی‌گیرد و آنچه [[قبیح]] و [[ناپسند]] است کاربرد نابجای صبر است<ref>ر.ک: مظاهری، حسین، دانش اخلاق اسلامی، ج۴، ص ۲۴۰.</ref>.
 ==[[آثار صبر]]==
 *برای [[صبر]] آثاری بیان شده است که برخی از آنها عبارت‌اند از: