آیه خیر البریة: تفاوت میان نسخهها
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
== دلالت آیه == | == دلالت آیه == | ||
=== افضلیت امیرالمومنین === | === افضلیت امیرالمومنین === | ||
علّامه حلّی در کتاب [[شریف]] [[منهاج الکرامة]] این آیۀ را به عنوان [[برهان]] سی و سوم از ادلّه [[قرآنی]] [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[رسول خدا]]{{صل}} مطرح ساخته است. ایشان میفرماید: «برهان سی و سوم: قول [[خدای تعالی]] است [که فرمود]، {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}. [[حافظ ابونعیم]] به اسناد خود از [[ابن عباس]] [[روایت]] کرده که گفت: وقتی این [[آیه]] نازل شد، رسول خدا{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: «ایشان [یعنی کسانی که [[ایمان]] آورده و [[نیکوکار]] شدند] تو و شیعیانت هستید. تو و شیعۀ تو [[روز قیامت]] حاضر میشوید، در حالی که [[خشنود]] و مورد [[رضایت]] هستید و [[دشمن]] تو وارد میشود، در حالی که مورد [[غضب]] و دست بر گردن است» و چون او بهترین [[خلق]] است، [[واجب]] است که او [[امام]] باشد»<ref>منهاج الکرامة، ص141-142.<ref | علّامه حلّی در کتاب [[شریف]] [[منهاج الکرامة]] این آیۀ را به عنوان [[برهان]] سی و سوم از ادلّه [[قرآنی]] [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[رسول خدا]]{{صل}} مطرح ساخته است. ایشان میفرماید: «برهان سی و سوم: قول [[خدای تعالی]] است [که فرمود]، {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}. [[حافظ ابونعیم]] به اسناد خود از [[ابن عباس]] [[روایت]] کرده که گفت: وقتی این [[آیه]] نازل شد، رسول خدا{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: «ایشان [یعنی کسانی که [[ایمان]] آورده و [[نیکوکار]] شدند] تو و شیعیانت هستید. تو و شیعۀ تو [[روز قیامت]] حاضر میشوید، در حالی که [[خشنود]] و مورد [[رضایت]] هستید و [[دشمن]] تو وارد میشود، در حالی که مورد [[غضب]] و دست بر گردن است» و چون او بهترین [[خلق]] است، [[واجب]] است که او [[امام]] باشد»<ref>منهاج الکرامة، ص141-142.</ref>. | ||
[[سید شرف الدین]] نیز در کتاب [[اثبات ولایت]] و [[خلافت بلافصل امیرالمؤمنین]]{{ع}} به این آیه چنین [[استدلال]] کرده و میفرماید: «[[خداوند]] دربارۀ ایشان و شیعیانشان فرمود: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}»<ref>المراجعات، ص96. <ref | [[سید شرف الدین]] نیز در کتاب [[اثبات ولایت]] و [[خلافت بلافصل امیرالمؤمنین]]{{ع}} به این آیه چنین [[استدلال]] کرده و میفرماید: «[[خداوند]] دربارۀ ایشان و شیعیانشان فرمود: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}»<ref>المراجعات، ص96.</ref>. | ||
ایشان در حاشیۀ این [[کلام]] مینویسد: «در این باب برای تو همین کافی است که [[ابن حجر عسقلانی]] (از [[علمای اهل سنت]]) به [[نزول]] این آیه دربارۀ ایشان [[اعتراف]] کرده و آن را در شمار [[آیات]] [بیان کنندۀ] [[فضیلت]] ایشان آورده است. آن آیۀ یازدهم از آیاتی است که در فصل یکم از باب یازدهم از کتاب صواعقش آورده است»<ref>المراجعات، ص96.<ref | ایشان در حاشیۀ این [[کلام]] مینویسد: «در این باب برای تو همین کافی است که [[ابن حجر عسقلانی]] (از [[علمای اهل سنت]]) به [[نزول]] این آیه دربارۀ ایشان [[اعتراف]] کرده و آن را در شمار [[آیات]] [بیان کنندۀ] [[فضیلت]] ایشان آورده است. آن آیۀ یازدهم از آیاتی است که در فصل یکم از باب یازدهم از کتاب صواعقش آورده است»<ref>المراجعات، ص96.</ref>. | ||
سید شرف الدین در ادامه از [[روایات]] متعددی در ذیل آیه سخن گفته است که آنها را در فصل جداگانهای ذکر کرده و اعتراف [[ابن حجر مکی]] [[متعصب]] را برای [[اثبات]] مقصود کافی میداند<ref>سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج6، ص175-177.</ref>. | سید شرف الدین در ادامه از [[روایات]] متعددی در ذیل آیه سخن گفته است که آنها را در فصل جداگانهای ذکر کرده و اعتراف [[ابن حجر مکی]] [[متعصب]] را برای [[اثبات]] مقصود کافی میداند<ref>سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج6، ص175-177.</ref>. | ||
نسخهٔ ۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۲۰
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آیات امامت امام علی است. آیه خیر البریة از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آیه خیر البریة در تفسیر و علوم قرآنی - آیه خیر البریة در کلام اسلامی - پرسش مرتبط ندارد| آیه خیر البریة | |
|---|---|
 | |
| ترجمه آیه | |
| مشخصات آیه | |
| بخشی از | آیهٔ ۷ سورهٔ بینه از جزء ۳۰ قرآن کریم |
| محتوای آیه | |
| شأن نزول آیه | نزول آیه در شأن علی بن ابیطالب(ع) |
| مصادیق برای آیه | امیرالمؤمنین(ع) |
| دلالت آیه |
|
آیه خیر البریة: ﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ﴾[۱].از جمله آیاتی است که علمای شیعه در اثبات امامت و خلافت بلافصل حضرت امیرالمؤمنین(ع) به آن استناد کردهاند. خداوند سبحان در این آیۀ وآیه بعد از آن میفرماید: «همانا کسانی که ایمان آورده و نیکوکار شدند، آنان بهترین مردمانند.پاداش ایشان نزد خداوند جنّات عدنی است که از زیر آن جویهایی جاری است! ایشان در آن تا ابد جاودانند و خداوند از آنان خشنود است و آنان از خداوند خشنودند و آن برای کسی است که از خداوند خشیت دارد»
براساس روایات متعدّدی که در کتب حدیثی و تفسیری معتبر شیعه و اهل سنّت آمده است، این آیۀ دربارۀ امیرالمؤمنین(ع) و شیعیان آن حضرت نازل شده است. این آیه امیرالمؤمنین(ع) را بهترین خلق خدا معرفی میکند و روشن است که بهترین خلق خداوند، افضل از دیگران بوده و برای امامت و خلافت الهی شایستهترین فرد است. در نتیجه آیۀ شریفه به روشنی بر امامت حضرت امیرالمؤمنین(ع) پس از رسول خدا(ص) دلالت دارد.
شأن نزول آیه
از جابر بن عبدالله انصاری نقل کردهاند که گفته است: روزی با پیامبر (ص) کنار کعبه نشسته بودیم که علی (ع) پیش ما آمد. چون چشم پیامبر (ص) به وی افتاد، فرمود: "برادرم آمد!" آن گاه رو به سوی کعبه کرد و فرمود: "به خدای این خانه سوگند که این مرد پیش از همه شما به خدا ایمان آورده و بیش از همه شما خدا را فرمان بُرده است و از همه شما به پیمان الهی وفادارتر است و بیش از شما به حکم خدا داوری کرده است و در تقسیم بیت المال دادگرتر است و در رفتار با رعیت بهتر است و مقامش والاتر است". در این هنگام بود که آیه ﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ...﴾ نازل شد و از آن پس هر گاه علی میآمد، اصحاب پیامبر (ص) میگفتند: "بهترین آفریده خدا پس از پیامبر آمد!"[۲]. روایاتی فراوان از شیعه و سنی نقل است که بنابر آنها مراد از "هُم خیر البریه" علی (ع) و پیروان او است[۳].
مقاتل بن سلیمان از ابن عباس روایت کرده است که این آیه در شأن امام علی (ع) و اهل بیت (ع) او نازل شده است[۴]. در روایتی از ابوبرزه نقل است که چون پیامبر اسلام (ص) این آیه را قرائت کرد، فرمود: "یا علی! آنان، تو و شیعیانت هستید و وعده من و شما، حوض کوثر!"[۵] با بررسی این آیه و احادیثی که آن را تفسیر کردهاند، بر میآید که خداوند و پیامبر گرامیاش (ص)، شایستهترین کس به خلافت را معرفی کردهاند تا امامت و هدایت امت به دست شایستگان افتد و مسلمانان از گمراهی و حیرانی در امان مانند. نیز از این روایات میتوان فهمید که اصطلاح "شیعه" در عصر پیامبر (ص) و به دست ایشان پدید آمده و میان مسلمانان رواج یافته است[۶].
احادیث مرتبط با آیه
دلالت آیه
افضلیت امیرالمومنین
علّامه حلّی در کتاب شریف منهاج الکرامة این آیۀ را به عنوان برهان سی و سوم از ادلّه قرآنی امامت امیرالمؤمنین(ع) پس از رسول خدا(ص) مطرح ساخته است. ایشان میفرماید: «برهان سی و سوم: قول خدای تعالی است [که فرمود]، ﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ﴾. حافظ ابونعیم به اسناد خود از ابن عباس روایت کرده که گفت: وقتی این آیه نازل شد، رسول خدا(ص) به علی(ع) فرمود: «ایشان [یعنی کسانی که ایمان آورده و نیکوکار شدند] تو و شیعیانت هستید. تو و شیعۀ تو روز قیامت حاضر میشوید، در حالی که خشنود و مورد رضایت هستید و دشمن تو وارد میشود، در حالی که مورد غضب و دست بر گردن است» و چون او بهترین خلق است، واجب است که او امام باشد»[۷].
سید شرف الدین نیز در کتاب اثبات ولایت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین(ع) به این آیه چنین استدلال کرده و میفرماید: «خداوند دربارۀ ایشان و شیعیانشان فرمود: ﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ﴾»[۸].
ایشان در حاشیۀ این کلام مینویسد: «در این باب برای تو همین کافی است که ابن حجر عسقلانی (از علمای اهل سنت) به نزول این آیه دربارۀ ایشان اعتراف کرده و آن را در شمار آیات [بیان کنندۀ] فضیلت ایشان آورده است. آن آیۀ یازدهم از آیاتی است که در فصل یکم از باب یازدهم از کتاب صواعقش آورده است»[۹].
سید شرف الدین در ادامه از روایات متعددی در ذیل آیه سخن گفته است که آنها را در فصل جداگانهای ذکر کرده و اعتراف ابن حجر مکی متعصب را برای اثبات مقصود کافی میداند[۱۰].
امامت امیرالمومنین
پس از اثبات افضلیت امیرالمومنین(ع)، به حکم قاعدۀ عقلی لزوم تقدیم شخص فاضل یا افضل بر مفضول یا قبح تقدم مفضول بر فاضل، به روشنی امامت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین(ع) قابل اثبات خواهد بود[۱۱].
مناقشات عامه
منابع
پانویس
- ↑ بیگمان آنانکه ایمان آوردهاند و کردارهایی شایسته کردهاند، بهترین آفریدگانند؛ سوره بینه، آیه ۷.
- ↑ شواهد التنزیل، ۲/ ۴۶۷؛ نمونه بینات در شأن نزول آیات، ۸۷۴؛ تفسیر نمونه، ۲۷/ ۲۱۰.
- ↑ تفسیر نمونه، ۲۷/ ۲۱۰.
- ↑ مجمع البیان، ۱۰/ ۵۲۴.
- ↑ شواهد التنزیل، ۲/ ۴۶۱.
- ↑ فرهنگ شیعه، ص۴۸ ـ ۴۹.
- ↑ منهاج الکرامة، ص141-142.
- ↑ المراجعات، ص96.
- ↑ المراجعات، ص96.
- ↑ سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج6، ص175-177.
- ↑ [مکاتبه دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی