حکومت امام مهدی

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون امام مهدی(ع) است. "امام مهدی" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

امام مهدی در قرآن | امام مهدی در حدیث | امام مهدی در کلام اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل امام مهدی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

• حکومت حضرت مهدی(ع)، پس از ظهور خواهد بود، که بعد از اتمام جنگ‌ها و پایان یافتن سلطنت جور و از بین رفتن مشرکین و کفار شروع می‌‌شود. حکومت حضرت ابتدای شکوفایی جهان و آغاز پیدایش یک مدینه فاضله حقیقی در دنیا می‌‌باشد. بدون شک حضرت مهدی(ع) سال‌هایی را پس از ظهور و قیام بر روی زمین حکومت خواهند نمود ظهور منجی آخرالزمان و حکومت او بر روی زمین در میان همه امت‌ها امری قطعی است. در روایات شیعه مدت این حکومت بسیار مختلف آمده است. مدت سلطنت حضرت را از دو سال تا سیصد و بیست و دو سال ذکر نموده‌اند. در بعضی احادیث بیان شده که سال‌های حکومت حضرت بسیار طولانی است و هر سال از حکومت حضرت برابر ده سال امروزی است. امام صادق(ع) در حدیثی مدت حکومت حضرت را بسته به اراده و خواست خداوند می‌‌داند.
• امام رضا(ع) فرمود: نشانه قیام حضرت قائم(ع) این است که در سن پیری ظهور خواهد کرد، اما در چهره جوانی چهل ساله آشکار خواهد شد. حضرت با گذشتن شب و روز پیر نمی‌شود و همین گونه خواهد بود تا زندگی حضرت به پایان برسد. در روایات از حکومت حضرت با اسامی مختلفی یاد شده است و یکی از بشارت‌های آخرالزمان برقراری آن حکومت عدالت گستر است. "دولت حق" "دولت کریمه" از القابی است که برای حکومت آن جناب فرموده‌اند. در دعای افتتاح می‌‌گوییم: «اللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَیْکَ فِی دَوْلَةٍ کَرِیمَةٍ»؛ خداوندا ما مشتاقانه به درگاهت التماس می‌کنیم که دولت کریمه را برقرار فرمایی.
• رسول خدا(ص) فرمود: اگر از روز و شب این دنیا، جز یک روز و شب باقی نمانده باشد، خداوند آن را تا جایی طولانی خواهد کرد که مردی از اهل بیت من، یعنی حضرت مهدی(ع) قیام کند و به حکومت برسد. مردی خدمت امام صادق(ع) رسید و از برادران و فرزندان خود به آن حضرت شکایت کرد. امام(ع) فرمود: بدانید! حق دولتی برقرار خواهد کرد و باطل نیز دولتی خواهد داشت، این دو حکومت هر کدام در حکومت دیگری خوار هستند و کمترین جفایی که در دولت باطل به مؤمنین می‌‌رسد، نااهلی فرزندان و جفای برادران است و کسی که در زمان برقراری حکومت باطل (و از سوی باطل) به آسایش رسیده باشد، پیش از مرگ از او بازستانده خواهد شد و این یا با مریضی است و یا نقصی در مال و یا اولاد او، خداوند این گونه می‌‌کند تا مؤمن برای شرکت در دولت حق خالص شود و بهره او از دولت حق فزون باشد، پس بشارت باد تو را. در روایتی دیگر امام باقر(ع) فرمود: برای اهل حق (یعنی ائمه(ع)) دولتی مقرر شده است که خداوند به یکی از ما اهل بیت (یعنی حضرت مهدی(ع)) خواهد داد. امام باقر(ع) فرمود: قیام حضرت مهدی(ع)، در دولت و حکومت باطل را از بین می‌‌برد (و دولت حق برگزار خواهد شد).
• امام صادق(ع) فرمود: در جنگ جمل حضرت علی(ع) روشی را در پیش گرفت که برای شیعیان آن حضرت نعمت بزرگی تلقی می‌‌شد، نعمتی که از تمام دنیا بزرگ‌تر است، زیرا او از اصحاب جمل کسی را به اسارت نگرفت، چون اگر از آنها اسیر می‌‌گرفت، آنان نیز از شیعیان حضرت افرادی را به اسارت می‌‌گرفتند. سپس حضرت فرمود: اما حضرت مهدی(ع) در حکومت خود مانند روش حضرت علی(ع) در حکومتش رفتار نمی‌کند. امیرالمؤمنین(ع) با بزرگواری و امتنان با دشمنان رفتار می‌‌کرد زیرا می‌دانست چندی بعد آنان به حکومت می‌‌رسند (و تلافی می‌‌کنند) اما حضرت قائم(ع) مانند حضرت علی(ع) درحکومت خود رفتار نخواهد کرد زیرا می‌‌داند که پس از خود حکومت باطلی به قدرت نخواهد رسید و در حدیث دیگری فرمود: حضرت مهدی(ع) با شمشیر قیام می‌‌کند و دشمنان خود را از دم شمشیر می‌‌گذراند و آنان را به اسارت می‌‌گیرد. یکی از ویژگی‌های مهم حکومت حضرت مهدی(ع) این است که پس از ایشان حکومتی نخواهد بود؛ او آخرین کسی است که در دنیا دولتی را تأسیس می‌‌نماید. آری ائمه(ع) در رجعت‌های مکرری که دارند در آن دوران به تخت سلطنت خواهند نشست و حکم‌فرمایی خواهند نمود و آن حکومت حقه محمد و آل محمد(ص) است. در تفسیر آیه شریفه ﴿وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ﴾ به این مطلب اشاره شده است. البته در این سنت الهی، حکمتی نهفته است؛ زیرا با توجه به این که پس از تشکیل دولت حقه امام زمان(ع) در زمان ظهور، ممکن است برخی ادعا کنند که، اگر ولایت امور به آنها سپرده می‌‌شد، آنان نیز مانند حضرت مهدی(ع) می‌‌توانستند عدالت را صددرصد برقرار سازند، بدین جهت خداوند پیش از قیام حضرت مهدی(ع)، هر گروهی که می‌‌پندارند می‌‌توانند عدل‌گستر جهانی باشد را به حکومت می‌‌رساند و مدتی زمام امور را به دست او می‌‌دهد تا برای خودش و دیگران ثابت شود آن کسی که می‌‌تواند با تکیه بر علم الهی عدالت محض را گسترش دهد و ظلم را از بنیان ریشه کن کند فقط حجت معصوم الهی است؛ زیرا برپایی حکومتی که هیچ گونه ظلمی در آن واقع نشود، نیاز به دانش الهی و علم غیب دارد و قدرت‌های فوق بشری و خارق‌العاده در زمان ظهور حضرت پدید خواهد آمد که عدالت را با تمام زوایای آن در گوشه گوشه عالم بسط خواهد داد. حتی امیرالمؤمنین(ع)، چون نمی‌خواست که به علم غیب عمل نماید و سعی در حکومت با روشی ظاهری و عادی داشت، بنابراین مجبور بود که بسیاری از ناملایمات را چشم پوشی کنند و تحمل نماید و در نهایت به دست یکی از خوارج به شهادت رسید، در حالی که می‌‌دانست او کیست و چه در نظر دارد. اما در حکومت حضرت مهدی(ع)، بدون اقامه شاهد و با استفاده از علوم الهی هیچ گونه فرصتی برای جولان باطل داده نمی‌شود و باطل پیش از آن‌که اقدام به فعالیتی کند، از بین می‌‌رود.
• امام باقر(ع) فرمود: دولت و حکومت ما اهل بیت در پایان همه دولت‌ها قرار دارد و آخرین حکومت تشکیل شده در جهان خواهد بود. هر گروهی که بخواهد به حکومت برسد، پیش از ما به این منصب خواهند رسید، تا پس از حاکم شدن اهل بیت رسول خدا(ص) و روش حکومت آنان نگویند: اگر ما هم به پادشاهی می‌‌رسیدیم، همین گونه رفتار می‌‌کردیم. بنابراین خداوند در قرآن فرموده: ﴿وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ﴾. در روایات از سیره و روش حکومت حضرت فراوان یاد شده است؛ در برخی می‌‌فرماید که دقیقاً مانند روش رسول خدا(ص) عمل می‌‌نماید و در برخی نیز می‌‌فرمایند که روشی جدید را اتخاذ می‌‌کند. این اختلاف از دو سو خواهد بود و تعارضی بین این دو دسته از احادیث نیست، زیرا در احادیثی که روش حضرت را روشی جدید و غیر از روش ائمه پیش از ایشان می‌‌داند، از آن دریچه به حکومت حضرت می‌‌نگرد که تقیّه‌ها برداشته شده و حضرت مهدی(ع) مأمور به رعایت امور ظاهری نیست بلکه به علم الهی خود عمل می‌‌نماید و بر اساس حقایق امور تصمیم‌گیری می‌‌نماید، و حضرت به قدرت الهی هر باطلی را از گردن کشی ساقط می‌‌کند و دیگر مجالی برای باطل نخواهد بود، چون زمان امتحان و فرصت‌ها به پایان رسیده است و حق و باطل آزمایش خود را داده‌اند و باطل محکوم به فنا خواهد بود. بنابراین اگر در روایاتی ما از مخالفت روش رفتاری حضرت با سیره رسول خدا می‌‌بینیم، از سنتی جدید سخن نمی‌گوید، بلکه شرایط عمل به سنت‌های الهی تغییر می‌‌یابد و بر این اساس سنت‌هایی که پیش از این مشکلی در مسیر اجرای آن وجود داشته، اکنون بدون هیچ مانعی به اجرا درمی‌‌آید.
• زراره از امام باقر(ع) سؤال نمود: آیا زمانی که حضرت مهدی(ع) ظهور نماید، همانند رسول خدا(ص) رفتار می‌‌کند؟ امام محمد باقر(ع) پاسخ داد: ای زراره هرگز! هرگز به روش رسول خدا(ص) عمل نخواهد کرد! زراره پرسید: جانم به قربان شما! چرا چنین می‌‌کند؟ حضرت فرمود: زیرا رسول خدا(ص) میان کسانی که به او ایمان می‌‌آوردند با بزرگواری و امتنان رفتار می‌‌نمود و میان مردم پیوند دوستی برقرار می‌‌کرد (و سعی می‌‌کرد با مهر و محبت و نرمش اختلاف‌ها را از بین ببرد). اما حضرت قائم(ع) در حکومت خود با شمشیر حکم‌فرمایی خواهد نمود؛ زیرا در دستوری که از جانب خداوند برای او آمده است، بدین گونه رفتار مأموریت یافته است. او از هیچ کس توبه‌ای را نمی‌پذیرد (زیرا پس از اتمام حجت و پایان یافتن دوران آزمایش و فرارسیدن زمان مجازات توبه‌ای قبول نخواهد شد) پس بدا به حال کسانی که با او به مخالفت برخیزند و با او دشمنی نمایند.
• امام باقر(ع) در توصیف روش حاکمیت حضرت قائم(ع) در زمان ظهور فرمود: حضرت مهدی(ع) همانند رسول خدا(ص) رفتار نخواهد کرد، و روشی را به کار می‌‌گیرد که رسول خدا برای جهانی کردن اسلام به کار گرفت. رسول خدا(ص) هر رفتاری را که در جاهلیت مردم انجام می‌‌دادند باطل اعلام کرد و در میان مردم به عدالت رفتار نمود. حضرت مهدی(ع) نیز همانند رسول خدا(ص) وقتی ظهور نماید. هر باطلی که در زمان صلح و پیش از قیام خود مقرر گشته است نابود می‌‌کند و عدالت را در میان مردم به اجرا می‌‌گذارد.
• رسول خدا(ص) فرمود: مهدی(ع) مردی از فرزندان من است. او به سنت و روش من رفتار خواهد کرد و مردم را به شریعت من دعوت نموده و به سوی کتاب خدا راهنمایی می‌‌دهد.

پرسش مستقیم

• مشخصات کلی حکومت امام مهدی چیست؟ (پرسش)

پرسش‌های وابسته

جستارهای وابسته

منابع

• حیدرزاده، عباس، فرهنگنامه آخرالزمان.

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: