آیا علم پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ (پرسش)
آیا علم پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ یکی از پرسشهای مرتبط به بحث علم معصوم است که میتوان با عبارتهای متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤالهای مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی علم معصوم مراجعه شود.
| آیا علم پیامبران و امامان از لحاظ مرتبه یکسان یا متفاوت است؟ | |
|---|---|
 | |
| موضوع اصلی | بانک جامع پرسش و پاسخ علم معصوم |
| مدخل اصلی | علم معصوم |
پاسخ نخست
آیتالله سید عبدالحسین نجفی لاری در کتاب «آگاهیهای آسمانی» در اینباره گفتهاست:
«روایات برتری علمی برخی از پیامبران (ص) و اوصیای آنان بر برخی دیگر را به چند صورت میتوان توجیه کرد. تفاوت آنان از علم و عدم علم را حمل کنیم به:
۱. تفاوت آنان از نظر داشتن علم خاص که مخصوص خداوند است مانند علم به مرگها و قیامت واین علم از محل نزاع خارج است.
۲. تفاوت شان از نظر علم ظاهری که از طریق حواس و یا امارات ظاهری بهدست میآید واین علم نیز خارج از محل نزاع است زیرا علمی که محل بحث و نزاع است علم باطنی لدنی است.
۳. این که آنان از نظر روش و اسباب علم مانند زیادی و اندک بودن واز حیث اسباب ظاهری و یا باطنی همچون الهام و وحی و سایر اسباب متعدد، تفاوت دارند. همانطور که علم هر پیامبر (ص) با وصی خودش از حیث روش، واسطه و زیادی و اندک بودن آن دو باهم تفاوت دارند.
۴. یا این که آنان از نظر برکات، فوائد، ثمرات و تأثیرات علم با هم متفاوتاند نه از جهت خود علم و این از باب اطلاق علم به غایاتی است که بر آن مترتب است.
۵. یا این که آنان از نظر مراتب علم، از حیث شدت و ضعف، از نظر رسیدن به مرحله اطمینان، حق القین و عین الیقین متفاوت هستند.
۶. یا این که از نظر سختی و آسانی تکالیف متفاوت هستند. همانطور که شریعت ما از جهت سهولت و آسانی با شرایع قبلی متفاوت است.
۷. یا این که حمل شود به این که برخی آنان قابلیت و استعداد بیشتری برای کسب علوم دارند و برخی کمتر، برخی نسبت به اخذ علوم، سعه صدر و ظرفیت بیشتری از دیگری دارند و به مبدأ فیاض علم، نزدیکتر و از نظر قدرت تحمل علم از توان بیشتری برخور دارند»[۱].
پاسخهای دیگر
| ۱. حجت الاسلام و المسلمین هاشمی؛ |
|---|
|
حجت الاسلام و المسلمین دکتر سید علی هاشمی در مکاتبه اختصاصی با «دانشنامه مجازی امامت و ولایت» و در کتاب «قلمرو علوم برگزیدگان خداوند در قرآن» در اینباره گفته است:
|
| ۲. حجت الاسلام و المسلمین نجفی یزدی؛ |
|---|
|
حجت الاسلام و المسلمین نجفی یزدی در کتاب «پیشگوییهای امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب» در اینباره گفته است:
«امام صادق (ع) به عبداالله بن ولید فرمود: مردم در مورد پیامبر اولوالعزم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) چه میگویند؟ عرض کردم: هیچکس را بر پیامبران اولوالعزم مقدم نمیکنند. امام (ع) فرمود: خداوند تبارک و تعالی در مورد موسی (ع) فرمود: ﴿وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً﴾[۱۴] و نفرمود تمامی موعظهها را، و در مورد عیسی (ع) فرمود: ﴿وَلِأُبَيِّنَ لَكُم بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ﴾[۱۵] و نفرمود همه آنرا، اما در مورد امیرالمؤمنین (ع) فرمود: ﴿...قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ﴾[۱۶] و سپس حضرت برای اینکه عظمت این دانش، معلوم گردد به آیه دیگر استناد جسته، فرمود: خداوند عزوجل فرموده است: ﴿...وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ﴾[۱۷] آنگاه حضرت صادق (ع) فرمود: علم این کتاب با این عظمت نزد علی (ع) است»[۱۸].
|
| ۳. آقای رنجبر (پژوهشگر وبگاه راسخون)؛ |
|---|
|
آقای رنجبر، در مقاله «کنکاشی در کیفیت و سرچشمههای علم امام» در اینباره گفته است:
«هر علمی که برای یکی از ائمه (ع) ثابت شود، برای دیگران هم ثابت و صادق است؛ چون آنها علومشان را در آخرین لحظه عمر شریفشان در اختیار امام بعدی و جانشین خود بهدستور خداوند قرار میدادند، پیامبر، نیز علوم خویش را بهدستور الهی در اختیار امیرالمؤمنین (ع) قرار دادند. روایتی در این زمینه، داوود نهدی از علی بن جعفر (ع) از ابی الحسن (ع) روایت میکنند: ما در علم و شجاعت مساوی هستیم و در بخششها طبق امر عمل می کنیم[۱۹]»[۲۰].
|
| ۴. آقای صادقی؛ |
|---|
|
آقای حسن صادقی در مقاله «مقایسه پیامبر و امام از دیدگاه امام رضا» در اینباره گفته است:
«از آیات و روایات استفاده میشود که پیامبران علم الهی دارند و علوم آنان به امامان معصوم (ع) انتقال یافته است. خدای متعال در آیه ۳۱ سوره بقره از یاد دادن اسمای الهی به حضرت آدم (ع) گزارش میدهد و میفرماید: ﴿وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ﴾[۲۱]. منظور از ﴿الأَسْمَاء﴾ مسمَّیات اسماء، یعنی خود موجودات است و با توجه به اینکه ﴿الأَسْمَاء﴾ جمع محلی به "ال" است، استفاده میشود که حضرت آدم (ع) دانا به حقیقت همه موجودات بود[۲۲] این علم اختصاص به حضرت آدم (ع) نداشت، بلکه خدای متعال این علم را در انسانها به ودیعه سپرده، به گونهای که آثار آن، به تدریج و به طور دایم، از این نوع موجود سر بزند و هر وقت انسان به راه راست هدایت شود، انسان بتواند آن ودیعه را از قوه به فعلیت درآورد[۲۳] بنابراین، افرادی که شایستگی پیامبری داشته باشند، از این علم بهرهمند میشوند، همانگونه که از روایات استفاده میشود علمی که با حضرت آدم (ع) فرود آمد، بالا نرفت و به ارث منتقل میشود و ائمه (ع) نیز آن علم را از یکدیگر به ارث میبرند[۲۴]. برخی از روایاتی که از امام رضا (ع) درباره علم پیامبر (ص) و امام (ع) نقل شده، چنین است:
|
| ۵. مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی. |
|---|
|
پژوهشگران مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، در پاسخ به این پرسش آوردهاند:
|
پرسشهای وابسته
- اقسام و انواع علم معصوم کداماند؟ (پرسش)
- علم معصوم مطلق چیست و مصداقهای آن کداماند؟ (پرسش)
- آیا علم معصوم مراتب و درجات دارند؟ (پرسش)
- علم باطنی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)
- علم ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم غیر ذاتی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم اکتسابی یا علم مستفاد معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم موهوبی و موهبتی یا علم لدنی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم تام یا کامل معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم محدود معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم دفعی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم تدریجی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم اجمالی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم تفصیلی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم حصولی معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم حضوری معصوم چیست؟ (پرسش)
- علم فعلی یا دائمی معصوم به چه معناست؟ (پرسش)
- علم شأنی یا استعدادی یا ارادی و اختیاری معصوم به چه معناست؟ (پرسش)
- فرق بین علم فعلی و شأنی معصوم چیست؟ (پرسش)
- آیا علم معصوم متوقف بر اراده اوست یا بر صرف التفات و توجه؟ (پرسش)
- آیا علم معصوم مراتب و درجات دارد؟ (پرسش)
- فرق علم پیامبر با امام چیست؟ (پرسش)
- آیا علم پیامبران از لحاظ مرتبه یکسان است؟ (پرسش)
- فرق بین علم معصوم و علم فرشتگان چیست؟ (پرسش)
- آیا پیامبران پیش از آغاز وحی و نبوت و امامان پیش از تصدی امامت از علم ویژه معصوم برخوردار بودهاند؟ (پرسش)
- آیا علم معصوم در شب قدر نازل میشود؟ (پرسش)
- آیا علم معصوم در شب جمعه نازل میشود؟ (پرسش)
- امام معصوم از چه زمانی صاحب علم ویژه میشود؟ (پرسش)
- آیا غیر معصوم میتواند از علوم ویژه معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)
- تفاوت علم خدا و معصوم چیست؟ (پرسش)
- آیا مقام علم معصوم به غیر معصوم داده میشود؟ (پرسش)
- شرایط دستیابی غیر معصوم به علم معصوم چیست؟ (پرسش)
- غیر معصوم از چه راهی میتواند به علم معصوم آگاهی یابد؟ (پرسش)
- آیا غیر معصوم وظیفه دارد به دنبال فراگیری علوم معصوم باشد؟ (پرسش)
- آیا آگاهی غیر معصوم از علم ویژه معصوم با حکمت الهی در امتحان او منافات ندارد؟ (پرسش)
- آیا از راه غیر مشروع میتوان به علم ویژه معصوم دست یافت؟ (پرسش)
- رابطه علم معصوم با علم مکنون یا مستأثر چیست؟ (پرسش)
- رابطه علم معصوم با اجتباء الهی چیست؟ (پرسش)
- رابطه علم معصوم با بداء الهی چیست؟ (پرسش)
منبعشناسی جامع علم معصوم
پانویس
- ↑ آگاهیهای آسمانی، ص ۱۰۰.
- ↑ مکاتبه اختصاصى دانشنامه مجازی امامت و ولایت.
- ↑ ر.ک: محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۹ـ۱۱۲. سند این روایات، مستفیض است.
- ↑ محمد بنعلی صدوق، التوحید، ص۱۳۸. سند این روایت، صحیح است. این روایت با دو سند متفاوت دیگر نیز نقل شده است (ر.ک: محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۹ و ۱۱۱).
- ↑ محمدبنیعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۵۵؛ محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۵؛ محمد بنمحمد مفید، الاختصاص، ص۲۷۹. سند این روایت، موثق است.
- ↑ ر.ک: محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۰ـ۲۹۲. روایات این باب، مستفیضاند. همچنین ر.ک: محمدبنیعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۵۴ـ۶۵۵؛ محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۲۹۲ـ۲۹۳.
- ↑ "نَحْنُ فِی الْعِلْمِ وَالشَّجَاعَهِ سَوَاء"؛ محمدبنیعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۶۸۷. سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۸۰.
- ↑ "نَعَمْ مَعَ الزِّیَادَهِ الَّتِی تَحْدُثُ فِی کُلِّ سَنَهٍ وَفِی کُلِّ شَهْرٍ إِی وَاللَّهِ وَفِی کُلِّ سَاعَهٍ"؛ بصائر الدرجات، ص۳۹۵. سند این روایت، صحیح است. همچنین ر.ک: محمد بنمحمد مفید، الاختصاص، ص۳۱۴.
- ↑ ر.ک: محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، باب فی الأئمه أنهم یزدادون فی اللیل والنهار ولو لا ذلک لنفد ما عندهم، ص۳۹۵. این روایات، مستفیضاند.
- ↑ محمدبنحسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۲۳.
- ↑ (بیگمان، تنها خداوند است که دانش رستخیز نزد اوست و او باران را فرو میفرستد و از آنچه در زهدانهاست آگاه است و هیچ کس نمیداند فردا چه به دست خواهد آورد و هیچ کس نمیداند در کدام سرزمین خواهد مرد؛ بیگمان خداوند دانایی آگاه است)، سوره مبارکه لقمان، آیه ۳۴.
- ↑ ر.ک: محمدباقر مجلسی، بحار الأنوار، ج۲۶، ص۱۷۵.
- ↑ قلمرو علوم برگزیدگان خداوند در قرآن؛ ص۳۱۹.
- ↑ «و برای او در «الواح» در هر زمینه پندی و برای هر چیز تفصیلی نوشتیم». سوره اعراف، آیه ۱۴۵.
- ↑ «تا برای شما چیزی را که در آن اختلاف دارید روشن گردانم». سوره زخرف، آیه ۶۳.
- ↑ «... بگو: کافى است که خداوند، و کسى که علم کتاب و آگاهى بر قرآن نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!». سوره رعد، آیه ۴۳
- ↑ «و هیچ دانهای در تاریکیهای زمین و هیچ تر و خشکی نیست جز آنکه در کتابی روشن آمده است». سوره انعام،آیه ۵۹.
- ↑ پیشگوییهای امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب
- ↑ "نَحْنُ فِي الْعِلْمِ وَ الشَّجَاعَةِ سَوَاءٌ وَ فِي الْعَطَايَا عَلَى قَدْرِ مَا نُؤْمَر "؛ الکافی (ط - الإسلامیة)، ج۱، ص ۲۷۵.
- ↑ کنکاشی در کیفیت و سرچشمههای علم امام.
- ↑ و همه نامها را به آدم آموخت؛ سوره بقره، آیه:۳۱.
- ↑ سید محمد حسین طباطباییی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص ۱۱۶.
- ↑ سید محمد حسین طباطباییی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص ۱۱۶.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص ۲۲۱ ـ ۲۴۲.
- ↑ محمد بن علی صدوق، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص ۱۹۹.
- ↑ محمد بن علی صدوق، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص ۱۶۰.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۲۴.
- ↑ محمد بن علی صدوق، عیون اخبار الرضا، ج۱، ص ۱۹۳.
- ↑ مقایسه پیامبر و امام از دیدگاه امام رضا؛ ص۸۳.
- ↑ مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج ۱، ص ۲۵۵.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج ۱، ص ۲۶۳.
- ↑ مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی