اصول مدیریت در نهج البلاغه (کتاب)

اصول مدیریت در نهج البلاغه، کتابی است که با زبان فارسی به بررسی مبانی و اصول سازمانی در کلام امام علی(ع) می‌پردازد. این کتاب اثر عباس شفیعی است و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه نشر آن را به عهده داشته‌ است.

اصول مدیریت در نهج البلاغه
زبان	فارسی
نویسنده	عباس شفیعی
موضوع	اصول مدیریت نهج البلاغه
مذهب	شیعه
ناشر	انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
وابسته به	بنیاد بین‌المللی نهج‌البلاغه
محل نشر	قم
سال نشر	۱۴۰۱ ش
تعداد صفحه	۲۰۰
شابک	۹۷۸-۶۰۰-۲۹۸-۴۱۸-۰‬
شماره ملی	۸۸۰۶۸۶۸

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «در کتاب شریف نهج‌البلاغه مباحث مختلف از رشته‌های علمی وجود دارد که در حوزه‌های مختلف می‌توان آنها را تبیین نمود؛ در این مجموعه اصول سازمانی با رویکردی تهذیبی و تطبیقی بررسی می‌شود؛ اصول مدیریت چیست؟ آیا اصولی که در مدیریت علمی با رویکرد به وظایف مطرح می‌شود مورد تأیید نهج‌البلاغه است؟ ما با تأسی از روش متخصصان علوم اسلامی همچون فقهاء عظام که برای تبیین هر موضوعی، پس از بیان مفهوم آن و اخذ مفهوم از عرف (مردم یا لغویین) آن را به منابع اسلامی مانند قرآن و سنت عرضه کرده و تأیید یا رد آن را با بهره‌گیری از روش اجتهادی استنباط می‌کنند، مفاهیم مرتبط را از عرف خاص (لغویین و متخصصان) گرفته و به گزاره‌های علوی عرضه می‌کنیم و به پرسش اصلی پاسخ داده و اصول سازمانی (وظایف مدیران) را بازکاوی می‌کنیم».

فهرست کتاب

فصل اول: کلیات و مفاهیم

• اهداف درس
• مقدمه

1. مروری کلی بر مباحث نهج‌البلاغه
   1. مدیریت سیاسی
   2. مدیریت نظامی
   3. مدیریت اقتصادی
   4. مدیریت دولتی
   5. مدیریت اجتماعی
2. مفهوم «مدیریت»
3. مفهوم مدیریت در نهج‌البلاغه
4. ضرورت فراگیری دانش در آموزه‌های علوی
5. رویکرد تهذیبی با کاربست راهبردهای امضایی و تأسیسی
6. ضرورت مدیریت توانمند در جامعه و سازمان
7. سطوح مدیریت و مهارت‌های مدیران
8. نگرش علوی در مدیریت
9. اهداف مدیریت در آموزه‌های علوی

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل دوم: برنامه‌ریزی در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. مفهوم برنامه‌ریزی
2. ضرورت و اهمیت برنامه‌ریزی در آموزه‌های علوی
3. مزایای برنامه‌ریزی در آینه آموزه‌های علوی
   1. استفاده بهینه از منابع
   2. کاهش لغزش‌ها در سازمان
   3. ایمنی از ندامت
4. انواع برنامه‌ریزی
   1. برنامه‌ریزی استراتژیک
      1. ضرورت برنامه‌ریزی و تفکر استراتژیک در سازمان
      2. شیوه‌های تدوین استراتژی سازمانی
      3. مکاتب برنامه‌ریزی استراتژیک
      4. برنامه‌ریزی استراتژیک با نگاهی به آموزه‌های علوی
         1. تعیین مأموریت‌ها و اهداف کلان سازمان
            1. نقش ارزش‌ها و نگرش‌ها در تعیین اهداف
            2. تفکر استراتژیک در ترسیم هدف
         2. تجزیه و تحلیل منابع داخلی سازمان
         3. تجزیه و تحلیل منابع خارجی سازمان
         4. تدوین استراتژی‌ها، انتخاب استراتژی و اجرای آن
   2. برنامه‌ریزی عملیاتی یا اجرایی
      1. عوامل تأثیرگذار در برنامه عملیاتی
      2. برنامه عملیاتی در آموزه‌های علوی
      3. تفاوت برنامه‌ریزی استراتژیک با برنامه‌ریزی عملیاتی
5. عوامل معنوی و برنامه‌ریزی
   1. کارکردهای عوامل معنوی در برنامه‌ریزی
      1. عوامل معنوی و موفقیت برنامه
         1. توکل
         2. دعا
      2. عوامل معنوی و شکست برنامه دشمن

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل سوم: تصمیم‌گیری در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. مفهوم تصمیم گیری
2. مؤلفه‌های الگوی تصمیم‌گیری علوی
   1. شناخت عمیق مشکل
   2. استفاده از تجربه
   3. مشورت
      1. آثار مثبت مشورت در آموزه‌های علوی
         1. شناسایی خطاها
         2. بهره‌برداری از جوشش فکری دیگران
         3. پیشگیری از نابودی فرد و سازمان
         4. زایش راهکار درست
         5. پیشگیری از ندامت
      2. صفات و ویژگی‌های مشاوران
         1. خشیت الهی
         2. خردورزی
         3. باتجربه بودن
         4. بخیل نبودن
         5. ترسو نبودن
         6. حریص نبودن
         7. دروغ‌گو نبودن
      3. الگوی تصمیم‌گیری مشورتی
   4. آینده‌نگری و عاقبت اندیشی
   5. حق‌محوری
   6. توکل
   7. قاطعیت در تصمیم گیری
   8. توجه به محدودیت‌ها در تصمیم‌گیری

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل چهارم: سازماندهی در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. تعریف سازماندهی
2. روش‌های سازماندهی
3. عناصر سازماندهی
   1. تقسیم وظایف و کارها
      1. مفهوم تقسیم کار
      2. اهمیت تقسیم کار
   2. هماهنگی
   3. سلسله مراتب سازمانی
      1. محدوده فرمانبری
   4. مهندسی سازمانی گروه‌های اجتماعی در گزاره‌های علوی
   5. تفویض اختیار، تمرکز و عدم تمرکز
      1. اصول تفویض اختیار
         1. تناسب مسئولیت با توانایی‌ها و روحیات فرد
         2. تفویض اختیار پس از امتحان
         3. تفویض اختیار توام با نظارت
         4. تفویض اختیار همراه با حسابرسی
         5. تقویض اختیار و عدم سلب مسئولیت از واگذارنده آن
         6. تفویض اختیار همراه با رعایت شایسته‌سالاری
      2. تمرکز یا عدم تمرکز از دیدگاه علوی

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل پنجم: هدایت از طریق ارتباطات در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. تعریف ارتباطات
2. عناصر مهم ارتباطات با نگاهی به آموزه‌های علوی
3. ویژگی‌های فرستنده
   1. احاطه و تسلط بر پیام
   2. داشتن قدرت بیان
   3. اعتقاد به پیام
   4. خیرخواهی
   5. موقعیت سنجی
   6. آرام گویی
   7. اخلاق نیک
   8. صداقت
   9. جذابیت‌های ظاهری
4. ویژگی‌های پیام
   1. آغاز پیام با نام و یاد خدا
   2. نظام‌مند بودن پیام
   3. مفید بودن پیام
   4. اختصار پیام
   5. روشن بودن پیام
   6. متانت پیام
   7. اتقان پیام
5. کانال‌های ارسال پیام
   1. استفاده از هنر
   2. روش غیر مستقیم
   3. روش‌های استدلالی موعظه‌ای و مجادله ای
6. ویژگی‌های گیرنده
   1. توان درک پیام
   2. داشتن نشاط
   3. صلاحیت دریافت پیام
   4. گوش شنوا داشتن (استماع)
7. بازخورد
8. موانع ارتباطات در گزاره‌های علوی
   1. موانع درونی ارتباطی
      1. خشم
      2. ترس
      3. تملق و چاپلوسی
      4. خنده‌های زیاد
   2. موانع بیرونی
      1. ارتباط با واسطه
      2. احتجاب طولانی
      3. تفاوت‌های فرهنگی

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل ششم: هدایت از طریق رهبری در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. مفهوم رهبری در ادبیات عرب و تمایز آن با رهبری اسلامی
2. نظریه‌های رهبری
3. مردم‌شناسی عنصری مهم در رهبری علوی
4. الگوی رهبری علی
   1. سبک رهبری علوی

• نتیجه

1. جمع و تحلیل آموزه‌های علوی
   1. ترکیب اتحادی و ترکیب انضمامی
      1. احتمال اول: ترکیب اتحادی
      2. احتمال دوم: ترکیب انضمامی
2. اطرافیان رهبر
   1. رانت‌خواری با نگاهی به آموزه‌های علوی
   2. سیره عملی حضرت علی در برخورد با اطرافیان

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل هفتم: هدایت از طریق انگیزش در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. مفهوم انگیزش
2. جایگاه انگیزه در آموزه‌های علوی
   1. حسن فاعلی و حسن فعلی شاخص‌های ارزیابی
3. تئوری‌های انگیزش
4. مدل سطوح انگیزه‌های دینی در آموزه‌های علوی
   1. انگیزه‌های مادی
   2. انگیزه‌های تلفیقی
   3. انگیزه‌های معنوی و الهی
5. مراتب انگیزه‌های معنوی
6. عوامل انگیزش در گزاره‌های علوی
   1. عدالت رفتاری با کارکنان
   2. باورهای دینی
   3. تأمین مطلوب نیازهای معیشتی (مادی)
   4. جذابیت اهداف
   5. توجه، تمجید و تشویق
   6. طراحی مناسب شغل

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

فصل هشتم: کنترل و نظارت در آموزه‌های علوی

• اهداف فصل
• مقدمه

1. مفهوم نظارت
2. اهمیت و ضرورت نظارت در آموزه‌های علوی
3. فرایند نظارت و کنترل
   1. تعیین استانداردها و معیارها
   2. جمع‌آوری اطلاعات و اندازه‌گیری عملکرد
   3. مقایسه اطلاعات به‌دست‌آمده از عملکرد با استانداردها
   4. پیگیری و انجام اقدامات اصلاحی
4. ویژگی‌های نظارت و کنترل مؤثر
   1. دقت
   2. مبتنی بر اهداف سازمان بودن
   3. تأکید بر نقاط استراتژیک و راهبردی
   4. به موقع بودن
   5. انعطاف پذیری
   6. مقرون به صرفه بودن
   7. تناسب
   8. مقبولیت داشتن

• انواع نظارت در آموزه‌های علوی

1. انواع نظارت و کنترل در آموزه‌های علوی
   1. نظارت و کنترل علنی
      1. نظارت و کنترل مستقیم
      2. نظارت و کنترل غیر مستقیم
   2. کنترل و نظارت مخفی
   3. نظارت همگانی
   4. نظارت درونی یا خودکنترلی
2. سیره امیر مؤمنان علی(ع) در نظارت بر نیروها
   1. مأموریت نظارتی مالک بن کعب ارحبی
   2. نظارت بر رفتار فرماندار منطقه فارس
   3. نظارت بر رفتار فرماندار بصره
   4. نظارت بر رفتار منذر بن جارود عبدی
3. تحلیل و استنتاج سیره نظارتی علی(ع) بر عملکرد مدیران
4. ویژگی‌های ناظران و بازرسان
   1. خشیت و تواضع
   2. دینداری و امانتداری
   3. حق‌گویی
   4. صداقت و وفاداری
   5. شایستگی اخلاقی و مغرور نشدن به مقام
5. نظارت غیر مشروع (تجسس)

• خلاصه فصل
• پرسش‌ها

منابع و مآخذ

1. فارسی
2. عربی
3. لاتین

نمایه‌ها

1. نمایه آیات
2. نمایه روایات
3. نمایه نهج‌البلاغه
4. نمایه اصطلاحات

دربارهٔ پدیدآورنده

عباس شفیعی

آقای عباس شفیعی (متولد ۱۳۴۶ ش، سمیرم)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: سید محمد یثربی، میرزا جواد تبریزی، وحید خراسانی و جعفر سبحانی پیگیری کرد. وی رشته مدیریت دولتی را در مقطع کارشناسی ارشد به اتمام رساند. دبیر ویژه فصلنامه پژوهشگاه حوزه، معاونت پژوهشی و تبلیغ حوزه از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس دانشگاهی تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است. «اصول مدیریت در نهج البلاغه»، «زندگانی علمای شیعه»، «مدیریت در اسلام»، «مدیریت و رهبری امام خمینی»، «انگیزش از منظر امام علی(ع)» و «مقایسه توصیفی نظام‌های مدیریت سازمانی با نظام اسلامی» برخی از این آثار است.