نماز در سبک زندگی اسلامی

مقدمه

عیسی مسیح(ع) فرمود: «نماز کنید بدون انقطاع، ای شاگردان من! تا به شما عطا کنند؛ * زیرا آن کس که طلب می‌کند می‌‌یابد * هر کسی در بکوبد باز می‌شود برای او * هر کس سؤال کند داده می‌شود * نظر مکنید در نمازهای خود به بسیاری کلام * زیرا خداوند به دل می‌‌نگرد، چنان که به سلیمان فرمود: ای بنده من دل خود را به من ده * به خدا سوگند، ریاکاران بسیار نماز می‌‌کنند در هر گوشه شهر تا مردم ایشان را ببینند و تقدیسشان کنند * اما دل‌هاشان پر از بدی است * ایشان در آنچه می‌طلبند کامیاب نیستند * باید که در نماز خود با اخلاص باشی، اگر می‌خواهی که خدا آن را بپذیرد. * خداوند دوست ندارد آنان را که گرامی می‌دارند او را به لب‌های خود * آن کس که می‌‌رود تا بدون اندیشه نماز گزارد خدا را استهزا می‌کند * زیرا او پشت به خدا و رو به شیطان نماز می‌کند * چون در دل او محبت گناهی است که از آن توبه نکرده است. * اگر کسی به تو بدی کند و به لب‌هایش از تو پوزش خواهد، اما با دستانش تو را بزند آیا او را خواهی بخشید؟^[۱]

نماز، رازآمیزترین عمل عبادی است که به واسطه پیامبر(ص) به مسلمانان آموخته شده است. امام علی(ع) در خطبه ۱۹۹ نهج‌البلاغه می‌‌فرمایند: «تَعَاهَدُوا أَمْرَ الصَّلَاةِ وَ حَافِظُوا عَلَيْهَا وَ اسْتَكْثِرُوا مِنْهَا وَ تَقَرَّبُوا بِهَا فَإِنَّهَا كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً...»؛ ای مردم به نماز برسید و مراقب انجام (درست و همیشگی) آن باشید. زیاد نماز بخوانید و به وسیله نماز به خداوند نزدیک شوید. نماز دستوری است که در وقت‌های معینی بر مؤمنان واجب شده است. آیا به پاسخ دوزخیان گوش نمی‌سپارید آنگاه که از آنان پرسیدند: چه چیز شما را به اینجا کشاند؟ گفتند: «ما از نمازگزاران نبودیم».

نماز گناهان را به‌سان برگ‌های پاییزی فرو می‌ریزد. زنجیر گناهان را از هم می‌‌گسلد و حضور خداوند را در زندگی ملموس می‌سازد. پیامبر اسلام(ص) نماز را به چشمه آب گرمی تشبیه کرد که بر درِ سرای نمازخوان جاری است و او هر روز خود را پنج بار در آن شستشو می‌دهد که دیگر چرکی در وجودش نمی‌ماند. رسول خدا(ص) خانواده‌اش را بسیار به نماز سفارش می‌کرد و خودش را در برگزاری آن به زحمت می‌‌انداخت. مبادا امور و تعلقات دنیوی شما را از شناور شدن در این رود جاری و پر برکت و حیات بخش بازدارد.

مسیح(ع) می‌‌فرماید: «انسان در هر کلمه زشتی گناه می‌‌کند و خدای ما گناه او را به نماز محو می‌کند، * زیرا نماز شفیع نفس است * نماز دوای جان است،* حفظ دل است، * سلاح ایمان است * لگام حس است،* نمک جسد است که نمی‌گذارد به گناه فاسد گردد.* نماز دو دست حیات ماست که نمازگزار به آنها در روز جزا از خود دفاع می‌کند.* آدمی بدون نماز نمی‌تواند مردی باشد صاحب اعمال نیک، بیشتر از آنچه گنگی در محضر کوری، می‌‌تواند برای خود حجت آورد»^[۲].

بسیاری از عارفان درباره آداب باطنی نماز، کتاب‌های مفصلی نوشته‌اند. از مشتاقان دعوت می‌‌شود که از میان آن همه،دست کم کتاب ارزشمند امام خمینی را با عنوان آداب الصلوة (آداب نماز) مطالعه فرمایند.

حضرت آیةالله بهجت به نقل از استاد عارفش مرحوم قاضی می‌‌گوید: «اگر کسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد مرا نفرین کند».

برخی از آداب و ضروریات نماز عبارت است از: آراستگی ظاهر، خشوع باطن، فکر آرام، مکان شایسته، زمان مناسب، لباس مناسب و معطر، تسبیح فاطمه زهرا پس از هر نماز واجب،تلاوت بخشی از قرآن به ویژه آیةالکرسی،دعا و استغفار پس از نماز و به‌جا آوردن سجده شکر به درگاه خداوند.

بکوشید نماز را در بهترین زمان که اول وقت است و در بهترین مکان که مسجد است، در بهترین لباس و در بهترین حالت به‌جای آورید. از این نعمت عظیم خداوند که هدیه بی‌نظیر آن مهربان به حبیب خود است، هرگز غافل نشوید و قدر آن را بدانید. نماز بر فرد و جامعه اثر بسیار می‌‌گذارد که قابل شمار نیست. نماز شما را در حد بزرگ‌ترین عارفان بالا می‌کشاند و بر سریر سعادت می‌‌نشاند. شما را در آسمان ملکوت عروج می‌دهد و توفیق حضور در ضیافت الهی را نصیبتان می‌سازد.

ما باید مباهات کنیم و قدر بدانیم که اجازه یافته‌ایم با آفریدگار هستی، بی‌واسطه سخن بگوییم. این دروازه رحمت و برکت را هرگز نبندید. تا می‌توانید نماز را با شکوه و عظمت و وقار بیشتر برگزار کنید. نماز والاترین سرود عشق است، اسطرلاب اسرار خداست. تلسکوپی است عظیم برای رصد اسماءالله و شاهراهی است تابان برای دیدار خداوند. نماز نماد بندگی و آزادگی است. نماز سروری و کرامت است. اتصال به بی‌نهایت است. نماز پرواز در ملکوت است و رکن رکین سعادت.

امام نمازگزاران، علی(ع) می‌‌فرمایند: «مَا أَهَمَّنِي ذَنْبٌ أُمْهِلْتُ بَعْدَهُ حَتَّى أُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ وَ أَسْأَلَ اللَّهَ الْعَافِيَةَ»؛ «گناهی که پس از آن مهلت دو رکعت نماز گزاردن داشته باشم تا از خدا آمرزش طلبم، مرا اندوهگین نمی‌دارد»^[۳].

پیامبر اکرم(ص) در سفارشی به امام علی(ع) با چهار بار تکرار فرمود: «يَا عَلِيُّ عَلَيْكَ بِصَلَاةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلَاةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلَاةِ اللَّيْلِ وَ عَلَيْكَ بِصَلَاةِ اللَّيْلِ»^[۴] چنان‌که خداوند رسول را در کتاب کریمش بارها به این امر بزرگ و شگفت دعوت کرده است^[۵]. و در سخنی دیگر می‌فرماید: شرف مؤمن به نماز شب است و عزتش در حفظ آبروی دیگران^[۶].^[۷]

منابع

دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی

پانویس

↑ انجیل برنابا، فصل ۳۶.
↑ انجیل برنابا، فصل ۱۱۹.
↑ نهج‌البلاغه، حکمت ۲۹۹.
↑ میزان الحکمه، ج۲، ص۱۶۵۲.
↑ ر.ک: ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا﴾ «و پاره‌ای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد» سوره اسراء، آیه ۷۹؛ ﴿الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ﴾ «(همان) شکیبایان و راستگویان و فرمانپذیران و بخشندگان و آمرزش‌خواهان در سحرگاهان» سوره آل عمران، آیه ۱۷؛ ﴿إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُحْسِنِينَ * كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ * وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ﴾ «پرهیزگاران در بوستان‌ها و (کنار) چشمه‌سارانند * آنچه را پروردگارشان به آنان داده است دریافت می‌دارند که آنان پیش از آن نیکوکار بودند * آنان اندکی از شب را می‌خفتند * و سحرگاهان آمرزش می‌خواستند» سوره ذاریات، آیه ۱۵--۱۸؛ ﴿تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ * فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ «از بسترها پهلو تهی می‌کنند (و برای نماز برمی‌خیزند) در حالی که پروردگارشان را به بیم و امید می‌خوانند و از آنچه به آنان روزی کرده‌ایم می‌بخشند * پس هیچ کس نمی‌داند چه روشنی چشمی برای آنان به پاداش کارهایی که می‌کردند نهفته‌اند» سوره سجده، آیه ۱۶-۱۷؛ ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ﴾ «و پاسی از شباهنگام و هنگام رفتن ستارگان او را به پاکی بستای!» سوره طور، آیه ۴۹؛ ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا﴾ «و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای» سوره انسان، آیه ۲۶؛ ﴿إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلًا﴾ «بی‌گمان عبادت شبانه در پابرجایی، سخت‌تر و در گفتار، استوارتر است» سوره مزمل، آیه ۶.
↑ میزان الحکمه، ج۲، ص۱۶۵۲.
↑ دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی، ص ۵۷۵.

[1] انجیل برنابا، فصل ۳۶.

[2] انجیل برنابا، فصل ۱۱۹.

[3] نهج‌البلاغه، حکمت ۲۹۹.

[4] میزان الحکمه، ج۲، ص۱۶۵۲.

[5] ر.ک: ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا﴾ «و پاره‌ای از شب را بدان (نماز شب) بیدار باش که (نمازی) افزون برای توست باشد که پروردگارت تو را به جایگاهی ستوده برانگیزد» سوره اسراء، آیه ۷۹؛ ﴿الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ﴾ «(همان) شکیبایان و راستگویان و فرمانپذیران و بخشندگان و آمرزش‌خواهان در سحرگاهان» سوره آل عمران، آیه ۱۷؛ ﴿إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ * آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُحْسِنِينَ * كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ * وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ﴾ «پرهیزگاران در بوستان‌ها و (کنار) چشمه‌سارانند * آنچه را پروردگارشان به آنان داده است دریافت می‌دارند که آنان پیش از آن نیکوکار بودند * آنان اندکی از شب را می‌خفتند * و سحرگاهان آمرزش می‌خواستند» سوره ذاریات، آیه ۱۵--۱۸؛ ﴿تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ * فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ «از بسترها پهلو تهی می‌کنند (و برای نماز برمی‌خیزند) در حالی که پروردگارشان را به بیم و امید می‌خوانند و از آنچه به آنان روزی کرده‌ایم می‌بخشند * پس هیچ کس نمی‌داند چه روشنی چشمی برای آنان به پاداش کارهایی که می‌کردند نهفته‌اند» سوره سجده، آیه ۱۶-۱۷؛ ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَإِدْبَارَ النُّجُومِ﴾ «و پاسی از شباهنگام و هنگام رفتن ستارگان او را به پاکی بستای!» سوره طور، آیه ۴۹؛ ﴿وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا﴾ «و پاسی از شب را برای او سجده بگزار و او را در بلندای شب به پاکی بستای» سوره انسان، آیه ۲۶؛ ﴿إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئًا وَأَقْوَمُ قِيلًا﴾ «بی‌گمان عبادت شبانه در پابرجایی، سخت‌تر و در گفتار، استوارتر است» سوره مزمل، آیه ۶.

[6] میزان الحکمه، ج۲، ص۱۶۵۲.

[7] دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی، ص ۵۷۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]