انس بن حارث کاهلی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. انس بن حارث کاهلی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: انس بن حارث کاهلی در حدیث - انس بن حارث کاهلی در تاریخ اسلامی - انس بن حارث کاهلی در معارف و سیره حسینی - انس بن حارث کاهلی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردانس بن حارث کاهلی از شهدای کربلا است وی از اصحاب پیامبر خدا (ص)، از طایفه بنی اسد بود. گفتهاند در جنگ بدر و حنین هم شرکت داشت. پیرمردی سالخورده، از شیعیان کوفه بود که موقعیتی والا داشت. خود را به کربلا رساند و روز عاشورا در رکاب حسین به سعادت شهادت رسید. در برخی منابع، نام او مالک بن انس کاهلی آمده است.
| انس بن حارث کاهلی | |
|---|---|
 تصویر قدیمی از مسجد کوفه | |
| نام کامل | انس بن حارث کاهلی |
| جنسیت | مرد |
| از قبیله | بنی اسد |
| محل زندگی | کوفه |
| از اصحاب | |
| حضور در جنگ | |
| مشخصات حدیثی | |
| راویان از او | |
مقدمه
انس فرزند «حارث بن شبیة بن کاهل» (حرث یا حرت)، از اصحاب رسول خدا(ص)، امیرمؤمنان(ع) و امام حسین(ع) و از شهدای کربلاست[۱]. او به تیره بنوکاهل از قبیله بنو اسد بن خزیمه از معد نسب میبرد[۲]. پدر او حارث، از صحابه و در شمار اصحاب صفه بود[۳]. نام انس و نام پدرش به چند صورت آمده است. صحابهنگاران به نام دقیق وی در مدخل أنس بن حارث کاهلی تصریح کردهاند[۴].
نام وی در زیارت ناحیه مقدسه، انس بن کاهل اسدی آمده است[۵]. مرحوم خویی میگوید: انس بن کاهل، همان انس بن حارث است؛ از این رو، انس بن حارث را با لقب مستقل «کاهلی اسدی» نام میبرد و میگوید: انس بن کاهل، در واقع منسوب به عشیره و تیره است، نه منسوب به پدر [۶].[۷]
صحابی یا تابعی بودن انس
در مورد صحابی بودن وی اختلاف اندکی وجود دارد. مشهور چنان است که او از اصحاب رسول خدا(ص) بود و در کوفه اقامت گزید[۸]. او در قیام امام حسین(ع) با روایت حدیثی که خود از رسول خدا(ص) شنیده بود، به کربلا آمد و در رکاب امام به شهادت رسید. اشعث بن سلیم از پدرش از انس روایت کرد و او از رسول خدا(ص) شنید که فرمود: «همانا این فرزندم، حسین، در سرزمینی از عراق کشته میشود. پس هر که او را درک کرد، باید یاریاش کند» [۹]. از بغوی دو نکته نقل شده است: یکم آنکه برای انس جز این روایت، روایتی نمیشناسم[۱۰] و دوم آنکه، هیچ کس جز او این روایت را نقل نکرده است[۱۱].[۱۲]
انس، شهید کربلا
همه منابع، انس بن حارث را از شهدای کربلا دانستهاند[۱۳]. او در روز عاشورا از امام اجازه رزم و جهاد خواست و با آنکه مرد کهنسالی بود، با عمامهاش کمر خویش را محکم کرد و با پارچهای ابروهای بلندش را از مقابل چشمها به پیشانی بست. امام حسین وی را که چنین دید، با چشمی گریان فرمود: ««شَكَرَ اللَّهُ لَكَ و سَعْيُكَ يَا شَيْخ»[۱۴]؛ او چنین رجز خواند:
| قَدْ عَلِمَتْ كاهِلُها وَدُودَا | {{{2}}} | |
| بِأَنَّ قَومِي قُصَمُ الأقرانِ | {{{2}}} | |
| آلُ عَليٍّ شيعةُ الرَّحمنِ | {{{2}}} |
- تیرههای کاهل، دودان و نیز قبیلههای خندف و قیس عیلان میدانند که قوم من در نبرد، آفت جان دلیران دشمناند و همانا من سرور شجاعان قومم هستم. آل علی شیعیان و پیروان خدای رحمان و آل حرب پیرو شیطاناند. این رجز را تا چهار بیت نیز آوردهاند[۱۵].
از تعابیری که در این رجز به کار رفته، میتوان دریافت که او به دلیل صحابی بودن و کهنسالیاش، باید از جایگاه والایی میان کوفیها، به ویژه برخی از قبایلی که نام برده، برخوردار باشد.
براساس گزارش صدوق، او به میدان رفت و هجده یا چهارده تن[۱۶] از سپاهیان عمر بن سعد را به هلاکت رساند و خود به شهادت رسید[۱۷]. کمیت بن زید اسدی در مدح وی و حبیب بن مظاهر که هر دو، هم عشیرة کمیت بودند، چنین سرود:
| سِوی عُصبَهُ فیهِم حَبیبُ مَعفَّرُ | {{{2}}} |
منابع
پانویس
- ↑ طوسی، ص۲۱ و ۹۹.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۳۴۹.
- ↑ ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱؛ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴.
- ↑ مجلسی، ج۱۰۱، ص۲۷۲۱۰۱، کتاب المزار، باب ۱۹؛ و نیز سید بن طاووس، ج۳، ص۳۴۶.
- ↑ خویی، ج۳، ص۲۳۲.
- ↑ حیدری آقایی، محمود، مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۴-۱۳۵؛ فرجامی، اعظم، مقاله «انس بن حارث»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳، ص۴۸۱.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰-۲۷۹.
- ↑ « إِنَّ اِبْنِي هَذَا يُقْتَلُ بِأَرْضِ اَلْعِرَاقِ فَمَنْ أَدْرَكَهُ مِنْكُمْ فَلْيَنْصُرْهُ»؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۸؛ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰ و ۲۷۱؛ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴؛ سیوطی، ج۲، ص۱۲۵.
- ↑ ابن عساکر، ج۱۴، ص۲۲۴.
- ↑ ابن حجر، ج۱، ص۲۷۰؛ ابن کثیر، ج۸، ص۲۱۷.
- ↑ حیدری آقایی، محمود، مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۴-۱۳۵؛ فرجامی، اعظم، مقاله «انس بن حارث»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳، ص۴۸۱؛ محمدی ریشهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین، ص۵۳۶.
- ↑ بخاری، ج۲، ص۳۰؛ طوسی، ص۲۹ و ۹۹؛ علامه حلی، ص۷۵؛ ابن ابیحاتم، ج۲، ص۲۸۷؛ ابن حبان، ج۴، ص۴۹.
- ↑ المقرم، ص۲۵۳.
- ↑ ابن اعثم، ج۵، ص۱۹۶؛ صدوق، ص۲۲۵؛ ابن نما، ص۴۷، با اندکی اختلاف؛ ابنشهرآشوب، ج۴، ص۱۰۲؛ خویی، ج۱۵، ص۱۶۶.
- ↑ ابن شهرآشوب، ج۳، ص۲۵۱.
- ↑ صدوق، ص۲۲۵.
- ↑ حیدری آقایی، محمود، مقاله «انس بن حارث بن نبیه کاهلی اسدی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۴-۱۳۵؛ فرجامی، اعظم، مقاله «انس بن حارث»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۳، ص۴۸۲؛ راجی، علی، مظلومیت سیدالشهداء ج۲، ص ۷۹.