التقاط: تفاوت میان نسخه‌ها

گروهی از [[فلاسفه]] قدیم اندیشه‌هایی را از مکاتب مختلف [[فلسفی]] برمی‌گرفتند و به هم می‌آمیختند و از آن میان فلسفه‌ای می‌آفریدند. اینان را "التقاطیون" و کار آنان را "التقاط" خوانده‌اند<ref>سیر حکمت در اروپا، ۷۹.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۹۰.</ref>.

== پیشینه التقاط ==

پس از [[رحلت پیامبر اکرم]]{{صل}}، پیشرفت‌های نظامی گسترده [[مسلمانان]] در مناطق [[ایران]] و [[روم]] و [[مسلمان]] شدن [[مشرکان]] و [[احبار]] و [[رهبانان]]، موجب رواج اندیشه‌های متفاوت میان مسلمانان شد<ref>خسروپناه، عبدالحسین، آسیب‌شناسی جامعه دینی، ص۳۰ – ۳۲.</ref>. نخستین کسانی که با ادعای [[مسلمانی]] و [[تظاهر به اسلام]]، [[افکار]] [[انحرافی]] و [[اسرائیلیات]] را وارد فرهنگ و متون اسلامی کردند، [[یهودیان]] بودند<ref>دیاری، محمدتقی، پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن، ص۹۰-۹۱.</ref>. اوج‌گیری [[قدرت]] [[خلفای اموی]] و [[تمایل]] [[حکومت]] برای عرضه تفکراتی که موجب تقویت [[امویان]] می‌شد، اندیشه‌های مخالف [[اسلام]] را رواج داد<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۲۵، ص۴۳۶.</ref> و پس از آن، گسترش [[نهضت]] [[ترجمه]] (دوره [[عباسیان]])، سبب [[نفوذ]] بیشتر اندیشه‌های دیگر [[ادیان]] و [[مذاهب]] و ترویج آن میان [[مسلمانان]] شد<ref>هولت، پی. ام و دیگران، تاریخ اسلام کمبریج، ترجمه تیمور قادری، ج۲، ص۱۹۷۳- ۱۹۸۷.</ref>.

در دوران معاصر و با شکل‌گیری مکاتب [[کمونیستی]]، لیبرالیستی و مادی‌گرایانه و مانند آن، [[روشنفکران]] و [[دانشمندان]] [[ایرانی]]، باب دیگری از اندیشه را [[تجربه]] کردند<ref>خسروپناه، عبدالحسین، آسیب‌شناسی جامعه دینی، ص۶۵.</ref>. برخی از این [[اندیشمندان]] ریشه [[انحطاط]] مسلمانان را شرایط [[فرهنگی]] و [[معرفتی]] و نوع نگاه به مبانی و [[آموزه‌های اسلام]] و تفکیک میان [[دین]] و [[دنیا]] دانسته‌اند<ref>بازرگان، مهدی، مجموعه آثار مهندس بازرگان، ج۸، ص۲۵۰-۲۵۸.</ref> و [[غفلت]] از آموزه‌هایی مانند [[مبارزه]] و [[جهاد]] در [[اسلام]] را سبب توجه به مکاتب [[کمونیستی]] و ماتریالیستی برای پیدا کردن [[راه و رسم]] مبارزه برشمرده‌اند<ref>بازرگان، مهدی، مجموعه آثار مهندس بازرگان، ج۸، ص۳۰۹. </ref>.

اصطلاح التقاط در [[ادبیات]] [[علمی]]، فلسفی و [[فرهنگی]] ـ [[اجتماعی]] معاصر، پیشینه‌ای حدود نیم قرن دارد و اصطلاح «[[مکتب]] التقاطی» و «التقاط [[فکری]]» در دهه پنجاه به ویژه پس از [[تغییر]] [[عقیده]] [[اسلامی]] [[سازمان]] مجاهدین [[خلق]] [[ایران]]، در ادبیات فکری [[سیاسی]] ایران رواج یافت<ref>اکبری جدی، صابر، تبارشناسی جریان التقاط در مطالعات تفسیری معاصر ایران، ص۱۳۳-۱۳۴.</ref>.

گروه فرقان از گروه‌های التقاطی بود که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی با نام «کهفی‌ها» فعالیت خود را آغاز کرده بود<ref>روزی طلب، محمد حسن، ترکیب التقاط و ترور، ص۱۷۰.</ref>. این گروه با ارائه دیدگاه‌های تند و [[افراطی]] از [[اسلام]] و [[قرآن]] در صدد جذب [[جوانان]] و دانشگاهیان برآمد. مهم‌ترین ویژگی گروه فرقان، [[تفسیر به رأی]] و [[تفسیر]] بدعت‌گونه از قرآن، [[نهج البلاغه]] و [[صحیفه سجادیه]] بود. این گروه با بهره‌گیری از [[احساس]] [[وظیفه]] عمومی در مورد گسترش قرائت مبارزه‌جویانه از [[دین]]، تلاش کرد با [[ادبیات سیاسی]] ـ مذهبی و با نگاهی التقاطی و متأثر از [[مارکسیسم]]، به تجزیه و تحلیل مسائل مذهبی بپردازد<ref>روزی طلب، محمد حسن، ترکیب التقاط و ترور، ص۲۸-۲۹.</ref>.<ref>[[مسلم ناصری|ناصری، مسلم]]، [[التقاط - ناصری (مقاله)| مقاله «التقاط»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۱۷۴.</ref>

یکی از اندیشمندان، تجددگرایی [[افراطی]] را که عبارت بود از آراستن اسلام به آنچه در اسلام نیست و پیراستن آن از آنچه در اسلام هست، تا اسلام را باب طبع [[زمان]] سازد، آفت بزرگی برای [[نهضت]] می‌دید و [[پیش‌گیری]] از آن را ضروری می‌دانست<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۲۴، ص۸۸. </ref>. از نظر وی خطر مکتب‌های التقاط‍ی همانند زیان مکتب‌های معارض اسلام، یا حتی بیشتر از آنهاست<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۲۴، ص۱۷۷.</ref> و التقاط‍ی‌ها دانسته یا ندانسته در [[خدمت]] استعمارند<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۲۴، ص۲۴۸. </ref>. زمینه مهم [[تحریف]]، به ویژه تحریف [[متون دینی]] و [[تفسیر]] و تأویل‌های بی‌جا از آن، [[جهل و نادانی]] [[مردم]] به این متون است و [[شناخت]] راه‌های مغالطه و تحریف، برای دورماندن از [[فریب]] آن، لازم به نظر می‌رسد<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۵، ص۱۲۰ و ج۲۲، ص۲۰۰-۲۰۲.</ref>.

== [[گشایش]] باب [[اجتهاد]] و نظر ==

یکی از دانشمندان معاصر در عین حال که به شدت از التقاط و جریان‌های التقاطی [[پرهیز]] می‌داد، باب اجتهاد را باز می‌دانست و معتقد بود در [[نظام اسلامی]]، باب اجتهاد باید همواره باز باشد و دیدگاه‌های [[اجتهادی]] و [[فقهی]] در زمینه‌های مختلف، هرچند مخالف یکدیگر، آزادانه عرضه شود و کسی [[حق]] جلوگیری از آن را ندارد<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۲۱، ص۱۷۷.</ref>.

ایشان به [[روحانیان]] [[تذکر]] می‌داد از اندیشه‌های مختلفی که بر اساس [[نیت]] [[پاک]] و [[عواطف]] و [[احساسات]] [[معنوی]] و [[عرفانی]] ابراز می‌شود، استقبال کنند و فوری بر آن برچسب التقاط و [[انحراف]] نزنند و اگر [[انحرافی]] را دیدند با بیانی آکنده از [[محبت]] و [[دوستی]] با آن برخورد کنند و راه درست را نشان دهند وگرنه این [[جوانان]] به [[گروه‌های انحرافی]] [[گرایش]] پیدا خواهند کرد که [[گناه]] آن کمتر از التقاط نیست<ref>مجموعه آثار استاد شهید مطهری، ج۲۱، ص۹۸- ۹۹.</ref>.<ref>[[التقاط - ناصری (مقاله)| مقاله «التقاط»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۱۷۸.</ref>