الگوی اداره در نهج البلاغه (کتاب)

الگوی اداره در نهج البلاغه
زبان	فارسی
نویسنده	علی نقی امیری
ویراستار	سعیدرضا علی‌عسگری
موضوع	مدیریت نهج البلاغه
مذهب	شیعه
ناشر	انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
محل نشر	قم
سال نشر	۱۳۹۴ ش
تعداد صفحه	۴۲۴
شابک	۹۷۸-۶۰۰-۲۹۸-۱۱۷-۲
شماره ملی	۴۰۹۰۰۲۹

الگوی اداره در نهج البلاغه، کتابی است که با زبان فارسی به بررسی مباحث مدیریتی در نهج البلاغه می‌پردازد. این کتاب اثر علی نقی امیری و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه نشر آن را به عهده داشته‌ است.

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب پیش‌رو مباحث مدیریتی را با محوریت نامه ۵۳ نهج البلاغه در چهار بخش و دوازده فصل بررسی می‌کند؛ در بخش اول الگوی اداره در فرمان امـام علـی(ع) به مالک اشتر، بررسی شده است. این مبحث دو فصل با موضوعات چشم‌انداز نامه و ساختار مباحث را دربر دارد؛ در بخش دوم و سوم ارکان مدیریت طی فصل‌های سوم تا نهم ذیل عنوان‌های: قوائم، قوانین، قواعد، هماهنگی و انسجام، انصاف و عدالت، رضایتمندی عوام، اعتماد و اعتمادسازی و وفای به عهد بررسی شده است. بخش چهارم، به‌ بیان ابعاد مدیریت، یعنی خداگرایی، مردم‌گرایی و‌ خود مدیریتی که به ترتیب موضوع فصل‌های دهم تا دوازدهم هستند پرداخته است؛ این ابعاد در واقع به‌منزله سه رکن اصلی در همه اجزای مدیریت و زمامداری، جریان دارند، به‌گونه‌ای که کیفیت مدیریت و ماهیت آن، به‌شدت متأثر از آنهاست و غفلت از هر کدام، اثربخشی زمامداری را می‌کاهد و عملکرد او را به انفعال می‌کشد».

فهرست کتاب

• پیشگفتار
• مقدمه

بخش اول: الگوی مدیریت دینی

• مقدمه

فصل اول: چشم‌انداز نامه

• اهداف رفتاری فصل اول

1. مقدمه
2. فصاحت و بلاغت
3. غفلت تاریخی
4. گستره موضوعی
5. گستره تاریخی
6. مطابقت با نیازها و مقتضیات
7. روح حاکم بر نامه: مدیریت عمومی
8. مدیریت بحران و بحران مدیریت
9. ماهیت منطقی عهدنامه
10. مروری بر مطالعات و تحقیقات درباره نامه ۵۳
    1. از نظر ساختار
    2. از نظر محتوایی
11. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل اول

فصل دوم: ساختار مباحث

• اهداف رفتاری فصل دوم

1. مقدمه
2. اهداف تحقیق
3. راهبرد پژوهش
4. منابع تحقیق
5. خصوصیات تحقیق
   1. دسته‌بندی
   2. محوریت فرازها
   3. ارتباط فرازها
   4. تقطیع فرازها
   5. ویژگی‌های تحقیق
6. پیشینه تحقیق
7. تعیین داده‌ها
8. تقطیع داده‌ها
9. تعیین مفاهیم
10. اعتبارسنجی مفاهیم به‌دست‌آمده
11. تعیین شاخص‌ها
12. تعیین مؤلفه‌ها
13. تعیین مقوله‌ها
14. تعیین محورها
15. الگوی مدیریت دینی
16. توضیح اجمالی محورهای اصلی در الگوی مدیریت دینی
    1. ارکان مدیریت
    2. قوائم
    3. قوانین
    4. قواعد
    5. ابعاد مدیریت
    6. ماهیت مدیریت
       1. ویژگی‌ها و خصوصیات مدیر یا زمامدار
       2. وظایف زمامدار
    7. رفتارهای اداره
    8. انواع اداره
17. ساختار مباحث
18. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل دوم

بخش دوم: ارکان اداره قوائم و قوانین

• مقدمه

فصل سوم: قوائم

• اهداف یادگیری فصل سوم

1. مقدمه فصل سوم
2. جهت‌گیری‌ها
   1. ماهیت حکومتی و دستوری عهدنامه
   2. مسیر الهی
      1. سلسله مراتب مدیریت
      2. مدیریت خدامحور
      3. عدم اطلاق اقتدار زمامدار
      4. جهت داری مدیریت‌ها
   3. اقتدار و مشروعیت
   4. مشروعیت در حکومت
      1. مفهوم مشروعیت
      2. مشروعیت و مقبولیت
   5. تولی و ولایت
   6. معاهده
3. اهداف و مسئولیت‌ها
   1. ارتباط تقومی اهداف و جهت‌گیری‌ها
   2. درآمدزایی (اخذ مالیات)
      1. زمینه یا محیط
      2. بعد انسانی یا رفتاری
      3. بعد ساختاری
   3. اصل امنیت
   4. اصل اصلاح افراد
   5. اصل اصلاح ساختار
   6. خلاصه و نتیجه‌گیری

فصل چهارم: قوانین

• اهداف یادگیری فصل چهارم

1. مقدمه
2. تقدم اطاعت الهی
   1. مفهوم‌شناسی تقوا
   2. حدود الهی و خوداصلاحی
   3. اهمیت و جایگاه تقوا و حدود الهی
      1. تقوا در عمل
      2. مراتب تقوا
   4. آثار تقوا
      1. آثار تقوا در نهج البلاغه
      2. آثار تقوا در قرآن کریم
   5. زهد و تقوا و نقش آنها در مدیریت
      1. هماهنگی زهد و تقوا
      2. جلوه‌های مدیریت مبتنی بر زهد و تقوا
3. تقید به احکام الهی
4. آثار تقید به احکام الهی
5. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل چهارم

بخش سوم: ارکان اداره (قواعد)

• مقدمه

فصل پنجم: هماهنگی و انسجام

• اهداف رفتاری

1. مقدمه
2. اصول چهارگانه
   1. هم‌جهتی (هم‌راستایی)
   2. همدلی (همدردی)
   3. همفکری (هم‌اندیشی - هم‌رایی)
   4. همکاری (همیاری)
3. نظام ارتباطی حاکم بر اصول چهارگانه
   1. ارتباط اصول در عملکرد افراد
   2. ارتباط اصول در بعد اجتماعی
4. خلاصه و یادگیری

فصل ششم: انصاف و عدالت

• اهداف یادگیری فصل ششم

1. مقدمه
2. مفهوم و معنای عدالت
   1. معنای لغوی و اصطلاحی
   2. تفاوت مفهومی قسط و عدل
3. معنا و مفهوم انصاف
4. رابطه عدل و انصاف
5. جایگاه و اهمیت انصاف و عدالت
   1. انصاف، ابزار همدلی
   2. عدالت، گمشده بشر
   3. برپایی عدالت، هدف بعثت انبیا
   4. عدالت، هدف نظام خدا محور
   5. عدالت، مبنای مشروعیت حاکمان
   6. عدالت در ادبیات مدیریت
6. مصداق‌های انصاف
   1. انصاف نسبت به خدا
   2. انصاف درباره مردم (همدلی)
      1. انصاف در رابطه با خود
      2. انصاف با خویشان نزدیک
      3. انصاف درباره محبان
7. انصاف در برابر ظلم
   1. دشمنی مردم
   2. دشمنی خدا
   3. بطلان دلیل و برهان
   4. در موضع محاربه با خداوند قرار گرفتن
   5. دگرگونی نعمت‌ها و بروز نقمت‌ها (سختی و گرفتاری‌ها)
   6. در کمین خدا قرار گرفتن و هلاکت
8. شاخص‌ها و معیارهای رفتار منصفان
9. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل ششم

فصل هفتم رضایتمندی عوام

• اهداف یادگیری فصل هفتم

1. مقدمه
2. شاخص‌ها و ضوابط کار خوب و منصفانه
   1. میانه‌روی و اعتدال
   2. همگانی و فراگیر بودن
   3. اولویت رضایتمندی عوام بر خواص
      1. مفهوم‌شناسی عوام و خواص
      2. اهمیت و نقش خواص
      3. اقسام خواص
      4. واژه‌های معرف عوام و خواص در قرآن کریم
      5. تأثیر‌پذیری عوام از خواص
      6. فلسفه اولویت عوام بر خواص
   4. ضرورت همراهی با مردم
3. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل هفتم

فصل هشتم اعتماد و اعتماد‌سازی

• اهداف یادگیری فصل هشتم

1. مقدمه
2. مفهوم‌شناسی اعتماد
3. تعریف اعتماد
   1. اعتماد و امنیت خاطر
   2. اعتماد و رفتار منصفانه
   3. اعتماد و انتظار مثبت
4. اعتماد به منزله جوهره مدیریت
5. مبانی اعتماد
   1. ترس
   2. تجربه و آگاهی
   3. روابط عاطفی
   4. اعتماد و فرهنگ
6. شیوه‌های جلب اعتماد و اعتمادسازی
   1. خوش گمانی: بستر ایجاد اعتماد
   2. امانت داری
   3. صداقت
   4. شرافت
   5. انصاف
   6. وفای به عهد
   7. رازداری
   8. رفتار حمایت‌گرایانه و کاهش هزینه‌های زندگی
   9. پرهیز از کارهای تحمیلی
   10. تلاش مستمر (استمرار در عمل)
   11. شفاف‌سازی
7. آثار اعتمادسازی
8. ضابطه‌مندی اعتماد
   1. اعتماد و اصل برائت
   2. ملاک اعتماد: آزمون
9. معتمد و غیر معتمد
10. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل هشتم

فصل نهم: وفای به عهد

• اهداف یادگیری فصل نهم

1. مقدمه
2. مفهوم‌شناسی وفای به عهد
3. جایگاه و ارزش وفای به عهد
   1. جایگاه و ارزش وفای به عهد نزد مسلمانان
      1. وفای به عهد: شرط اساسی ایمان
      2. وفای به عهد: علامت دینداری
      3. وفای به عهد: مهمترین واجب الهی
      4. وفای به عهد: شرط ایمان به آخرت
      5. وفای به عهد: شرط ورود به بهشت
      6. اتفاق نظر مسلمانان بر رعایت وفای به عهد
   2. جایگاه و ارزش وفای به عهد نزد مشرکان
4. آثار و لوازم وفای به عهد
   1. آثار ایجابی
      1. وفای به عهد: عامل امنیت اجتماعی
      2. وفای به عهد: دفع کننده عوامل تشویش
      3. وفای به عهد: جاذب عوامل امنیت خاطر
      4. وفای به عهد: عامل ایجاد اعتماد متقابل
      5. وفای به عهد: سمبل مکارم اخلاق
      6. وفای به عهد: نشانه صداقت
      7. وفای به عهد: نشانه نیکوکاران
      8. وفای به عهد: نشانه اخوت و برادری
      9. وفای به عهد: علامت خردمندی و نجابت
      10. وفای به عهد: نشانه صفا و پاکدلی
      11. وفای به عهد: رمز اتحاد
      12. وفای به عهد: عامل سرور و نشاط
      13. وفای به عهد: علامت تقوا
      14. وفای به عهد: علامت مسئولیت‌پذیری
      15. وفای به عهد: عامل توسعه اجتماعی و اقتصادی
   2. آثار سلبی
      1. خلف وعده، علامت نفاق
      2. وفا نکردن به عهد: عامل بروز خشم خدا
      3. عدم وفای به عهد: مصداق ناهماهنگی قول و فعل
      4. وفا نکردن به عهد: عامل بروز دشمنی خدا
      5. وفا نکردن به عهد: عامل بروز خشم مردم
      6. وفا نکردن به عهد: عامل سلب اعتماد عمومی
      7. وفا نکردن به عهد: عامل پراکندگی و هلاکت
5. وفای به عهد در قراردادها
   1. قدرت در ادای وفای به عهد
   2. وفای به عهد و تقید قلبی
   3. وفای به عهد و تقید عملی (پرهیز از پیمان شکنی)
      1. بهانه تراشی و عذرآوری
      2. مکر و خیانت
      3. حیله‌گری غافلگیرانه
      4. دغل‌کاری
      5. مدالسه (خیانت‌کاری)
      6. خدعه‌گری
      7. مغالطه‌کاری
      8. فسخ کردن ناحق
6. عوامل مؤثر در خلف وعده
7. انواع عهد
   1. عهد با خدا
      1. اهمیت
      2. حقانیت
      3. حتمی بودن
   2. عهد با خود
   3. عهد با خلق (مردم)
      1. عهد با مسلمانان
      2. عهد با غیر مسلمانان
8. نامه به مالک اشتر، مصداقی عملی از یک عهدنامه
9. اتمام حجت در معاهده‌ها
10. فلسفه اتمام حجت
11. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل نهم

بخش چهارم ابعاد اداره فصل دهم خداگرایی

• اهداف یادگیری فصل دهم

1. مقدمه
2. ارتباط با خدا
3. شرایط موفقیت در نظام خدامحور
   1. آگاهی نسبت به قوانین رشد
   2. تقید عملی به قوانین رشد (یاری خدا)
4. مراتب یاری دادن به خدا و انواع مدیریت مبتنی بر آن
   1. احتمال اول: مدیریت بر مبنای ابعاد معارف
   2. احتمال دوم: مدیریت بر مبنای میزان امکانات
   3. احتمال سوم: مدیریت بر مبنای ماهیت امکانات
      1. مدیریت بر مبنای ایمان
      2. مدیریت بر مبنای قدرت
      3. مدیریت بر مبنای کلام
   4. احتمال چهارم: مدیریت بر مبنای کیفیت جریان ارزش‌ها
      1. مدیریت بر مبنای عواطف
      2. مدیریت بر مبنای آگاهی
      3. مدیریت بر مبنای عمل
5. یاری متقابل در نظام خدامحور
6. عزت متقابل در نظام خدامحور
7. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل دهم

فصل یازدهم: خودمدیریتی

• اهداف یادگیری فصل یازدهم

1. مقدمه
2. خودمدیریتی شرط رشد و کمال
3. خودمدیریتی و مبارزه با نفس
4. خودمدیریتی و خودشناسی
   1. مفهوم‌شناسی نفس
   2. نفس در آموزه‌های قرآنی
   3. راه معرفت نفس
   4. اقسام نفس از دیدگاه قرآن
      1. نفس مسوله
      2. نفس لوامه
      3. نفس اماره
      4. نفس مطمئنه
5. خودمدیریتی و خودکنترلی
   1. کنترل درونی و بیرونی
   2. خودکنترلی و فرهنگ
   3. فرایند خودکنترلی
      1. تعیین استانداردها و اهداف فرد
      2. رفتار
      3. خودارزیابی
      4. خوداصلاحی
6. خودمدیریتی و خودسازی
   1. خودسازی، شرط هدایت دیگران
   2. خودسازی در پرتو عبادت‌ها
      1. ارزش عمل
      2. عبادت و ابعاد فعل اختیاری
      3. عبادت و جوهره کار
      4. تعمیم عبادت
      5. خودسازی و مدیریت عبادت‌ها
      6. مصداق‌های عبادت
      7. شرایط عبادت‌های فردی
      8. شرایط عبادت‌های اجتماعی
7. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل یازدهم

فصل دوازدهم: مردم‌گرایی

• اهداف یادگیری فصل دوازدهم

1. مقدمه
2. الگوی مدیریتی رفتار با مردم
3. ضرورت آگاهی زمامدار از موضوع مأموریت
   1. زمامداری و ضرورت توجه به وضعیت موضوع
   2. محور توصیف واقعیت
   3. مصر و موقعیت آن هنگام فرمان به مالک اشتر
      1. امام علی(ع) و آگاهی از مصر هنگام نوشتن عهدنامه
      2. فتح مصر از سوی مسلمانان
      3. نخستین والی مصر در زمان علی(ع)
      4. توطئه‌های معاویه
      5. دومین والی مصر در زمان علی(ع)
      6. سومین والی مصر در زمان علی(ع)
      7. شهادت محمد بن ابی‌بکر و پیامدهای آن
4. زمامداری و ضرورت توجه به افکار عمومی
   1. اصل نظارت مردمی
   2. کیفیت درک نظارت مردمی
   3. اصل قضاوت مردمی
   4. کیفیت درک قضاوت مردمی
   5. اهمیت و جایگاه قضاوت مردم
   6. عمل صالح در فرهنگ اسلامی
   7. بهترین عملکرد
   8. راه‌های تشخیص عمل صالح
      1. از راه تکلیف
      2. از راه تعریف
      3. از راه بیان
   9. راه‌های دستیابی به بهترین عملکرد
5. خلاصه و نتیجه‌گیری فصل دوازدهم

منابع و مآخذ

نمایه‌ها

1. نمایه آیات
2. نمایه روایات
3. نمایه موضوعات
4. نمایه اشخاص

دربارهٔ پدیدآورنده

علی نقی امیری

آقای دکتر علی نقی امیری (متولد ۱۳۳۷ ش، لنجان)، تحصیلات دانشگاهی خود را در مقطع دکتری مدیریت دولتی در دانشگاه علامه طباطبایی به اتمام رساند. سردبیر فصلنامه پژوهش‌های روانشناختی در مدیریت و مجله مدیریت فرهنگ سازمانی از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس دانشگاهی تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است. «الگوی اداره در نهج البلاغه»، «ویژگی‌ها و وظایف مدیران در نهج البلاغه»، «فقه سنتی و نظام سازی»، «حکومت جهانی»، «فرزند کوثر»، «جایگاه و نقش زن در نظام‌های مختلف»، «رویکردی فرهنگی به مدیریت اسلامی»، «نقش مدیریت اسلامی در اقتصاد مقاومتی» و «اقتصاد سالم از دیدگاه امام علی» برخی از این آثار است.