بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة (کتاب)
(تغییرمسیر از بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة)
بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة، مجموعهای چهارده جلدی است به زبان فارسی که به ترجمه، شرح و تفسیر نهج البلاغه میپردازد. این مجموعه به قلم محمد تقی شوشتری نوشته شده و توسط انتشارات امیر کبیر به چاپ رسیده است.[۱]
| بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة | |
|---|---|
 | |
| زبان | عربی |
| نویسنده | محمد تقی شوشتری |
| موضوع | نهج البلاغه، امامت و ولایت |
| مذهب | شیعه |
| ناشر | انتشارات امیرکبیر |
| محل نشر | تهران، ایران |
| سال نشر | ۱۳۷۶ ش |
| تعداد جلد | ۱۴ |
| فهرست جلدها | جلد اول، جلد دوم، جلد سوم، جلد چهارم، جلد پنجم، جلد ششم، جلد هفتم، جلد هشتم، جلد نهم، جلد دهم، جلد یازدهم، جلد دوازدهم، جلد سیزدهم، جلد چهاردهم |
| شابک | ۹۷۸-۶۰۰-۷۵۷۶-۸۴-۷ |
| شماره ملی | ۴۲۱۶۹۱۴ |
دربارهٔ کتاب
در معرفی این کتاب آمده است: «بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة تألیف عالم متفتّن، محمد تقی شوشتری نخستین و تنها شرح موضوعی بر کتاب نهج البلاغه است. مقدمه کتاب ضمن یادکرد از گردآوردنده نهج البلاغه، از شروح متقدم چون شرح ابن ابی الحدید، شرح ابن میثم و منهاج البراعه میرزا حبیبالله خوئی یاد کرده است و ضمن ستایش از ارزشهای علمی شروح نامبرده، به نقصانهای آنها نیز اشارت دارد. از این نظر شارح دست به نگارش شرحی مبسوط بر نهج البلاغه میزند. در مقدمه کتاب آمده است: بر آن شدم تا شرحی جامعنگر بنگارم که حاوی مطالب تاریخی، ادبی و اخبار موثق باشد. همچنین از آثاری که مبین و موجه باشند به فراخور بهره گیرم و در جایگاه مناسب و لازم، نام منابع و مدارک مورد نظر را ذکر کنم... .
در این شرح ذیل موضوعات و مطالب، ابتدا به توضیحات لغوی و نحوی پرداخته است. شارح در شرح خود هرجا نقلی از دیگری ذکر کرده، حتماً سند و نام صاحب قول را آورده است. تبویب موضوعات شرح به قرار زیر است:
- توحید، ۵۳ زیرعنوان؛
- آفرینش، ۶ زیرعنوان؛
- آفرینش فرشتگان، ۳ زیرعنوان؛
- آفرینش آدم، ۳ زیرعنوان؛
- نبوت عامه، ۹ زیرعنوان؛
- نبوت خاصه، ۴۷ زیرعنوان؛
- امامت عامه، ۳۴ زیرعنوان؛
- امامت خاصه، ۲۱۳ زیرعنوان.
شارح بهدلیل اشراف عمیق بر علم حدیث و آگاهی کامل از علم نحو، لغت و ادبیات عرب، بسیاری از ابهامها و اختلافها را در نسخههای نهج البلاغه برطرف کرده است. وی در نقل روایات ابتدا مورد اختلاف را بیان کرده، سپس نظر خود را در مورد مطلب صحیح اعلام داشته و بهطور مستدلّ شرح داده است. افزون بر این، شرح حاوی نکات تاریخی و ادبی است»[۲].
مباحث جلدهای کتاب
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۱: جلد نخست این مجموعه به مباحث بنیادین اعتقادی و کلامی نهجالبلاغه میپردازد. موضوعاتی همچون توحید، صفات الهی، قضا و قدر، آفرینش جهان، خلقت آسمانها و زمین، فرشتگان و آفرینش آدم(ع) در پرتو خطبهها، نامهها و حکمتهای امام علی(ع) بررسی شده است. همچنین در آغاز جلد، مباحثی درباره نهجالبلاغه، شخصیت و فضائل امام علی(ع)، و جایگاه ادبی و بلاغی سخنان ایشان مطرح میشود.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۲: جلد دوم به مباحث نبوت و امامت در نهجالبلاغه اختصاص دارد. در این جلد، موضوعاتی همچون فلسفه بعثت انبیا، ویژگیها و رسالت پیامبران الهی، سیره و فضائل پیامبر اکرم(ص)، نقش ایشان در هدایت بشر، جایگاه اصحاب و اهلبیت(ع)، و نیز مبانی امامت و رهبری اسلامی از دیدگاه امام علی(ع) بررسی شده است. همچنین بخشی از مطالب به زندگی حضرت آدم(ع) و عبرتهای اخلاقی و تربیتی مرتبط با آن اختصاص دارد.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۳: جلد سوم به تبیین جایگاه امامت و اهلبیت(ع) در نهجالبلاغه اختصاص دارد. در این جلد، ویژگیهای امام و رهبر الهی، منزلت علمی و معنوی اهلبیت، حقانیت آنان در هدایت امت، نقش ایشان در حفظ دین، و موضوعاتی همچون ولایت، اطاعت از امام، فتنههای پس از رحلت پیامبر(ص) و وظایف پیروان در شناخت و یاری حق مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین بخشی از مطالب به مباحث اخلاقی، حکمت عملی و آثار پیروی از اولیای الهی اختصاص دارد.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۴: جلد چهارم به موضوع امامت خاصه و جایگاه امام علی(ع) در نهجالبلاغه اختصاص دارد. در این جلد، حقانیت امامت و خلافت آن حضرت، رابطه ویژه ایشان با پیامبر اکرم(ص)، فضائل و ویژگیهای علمی و معنوی امام، رویدادهای پس از رحلت پیامبر، مسئله غصب خلافت، احتجاجات و استدلالهای امام در اثبات شایستگی خود برای رهبری امت، و نقش اهلبیت(ع) در هدایت جامعه اسلامی بررسی شده است. همچنین شماری از خطبهها، نامهها و حکمتهای مرتبط با ولایت و رهبری دینی شرح و تحلیل شدهاند.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۵: جلد پنجم به ادامه مباحث امامت خاصه و نیز اخبار غیبی و پیشگوییهای امام علی(ع) در نهجالبلاغه اختصاص دارد. در این جلد، موضوعاتی همچون حق خلافت و ولایت امام، ماجرای فدک، حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) و جایگاه اهلبیت(ع) بررسی میشود. همچنین بخش مهمی از جلد به پیشبینی فتنهها، تحولات سیاسی و اجتماعی آینده، ظهور حکومتها و جریانهای مختلف، سرنوشت برخی شهرها و گروهها، و آگاهیهای غیبی امام علی(ع) درباره رخدادهای آینده اختصاص یافته است.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۶: جلد ششم مشتمل بر مباحث متنوعی از معارف نهجالبلاغه است. در بخش نخست، پیشگوییها و اخبار امام علی(ع) درباره فتنهها، حکومتها و حوادث آینده بررسی میشود. سپس دانش، حکمت، فضائل اخلاقی و مکارم شخصیت آن حضرت، شیوه تفسیر آیات قرآن و استناد به معارف قرآنی، و نیز برخی داوریها و قضاوتهای ایشان مورد بحث قرار میگیرد. همچنین این جلد به آداب پرسش و پاسخ، شیوه تعلیم و ارشاد، زهد و بیاعتنایی امام به دنیا، عدالت، رعایت حقوق مردم و پایبندی عملی ایشان به حق و انصاف در عرصه فردی و اجتماعی میپردازد.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۷: جلد هفتم به مجموعهای از مباحث معرفتی، اخلاقی و تاریخی در نهجالبلاغه اختصاص دارد. در این جلد، دعاها و مناجاتهای امام علی(ع)، نشانههای قدرت الهی در آفرینش، جایگاه علم و دانش و آداب فراگیری آن، معیارهای عالم راستین و نکوهش جهل بررسی شده است. همچنین مباحثی درباره مصالح جامعه اسلامی، محبت و ولایت امام، شجاعت و صلابت آن حضرت، و نیز ویژگیهای دوستان و دشمنان ایشان و شیوه برخورد با جریانهای مخالف و منحرف مطرح میشود.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۸: جلد هشتم به جنبههای اجتماعی، اخلاقی و مدیریتی نهجالبلاغه میپردازد. در این جلد، نامهها و تذکرات امام علی(ع) به کارگزاران و فرمانداران، اصول امانتداری، عدالت و مبارزه با فساد اداری بررسی شده است. همچنین مباحثی درباره شکایت امام از انحرافات عصر خویش، ضعفها و کاستیهای اخلاقی و اجتماعی مردم، مسئله قضا و قدر، و تحلیل ویژگیهای انسانها و رفتارهای فردی و جمعی مطرح میشود. بخش پایانی جلد نیز به سخنان جامع امام در زمینه تأمین مصالح دین و دنیا و اصول مدیریت و زندگی اسلامی اختصاص دارد.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۹: جلد نهم به مباحث تاریخی و سیاسی دوران خلافت امام علی(ع) اختصاص دارد. در این جلد، رهنمودهای امام درباره اداره جامعه، اصول حکمرانی و مصالح دین و دنیا بررسی شده و سپس رویدادهای مرتبط با خلافت عثمان، مواضع امام در قبال او، ماجرای قتل عثمان و پیامدهای آن تحلیل میشود. همچنین موضوع بیعت مردم با امام علی(ع)، چگونگی پذیرش خلافت، مخالفتها و فتنههای پس از آن، و دیدگاههای امام درباره مشروعیت حکومت و مسئولیتهای رهبری اسلامی از مهمترین مباحث این جلد به شمار میآید.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۱۰: جلد دهم به بررسی مهمترین رخدادهای سیاسی و نظامی دوران خلافت امام علی(ع) اختصاص دارد. در این جلد، موضوع بیعت با امام و پیامدهای آن، جنگ جمل و مواضع ناکثین، حوادث و مباحث مربوط به جنگ صفین و رویارویی با قاسطین، و نیز جریان خوارج و نبرد با مارقین تحلیل میشود. همچنین بخشی از مطالب به حملات و غارتهای دشمنان علیه قلمرو حکومت امام، مشکلات داخلی جامعه اسلامی، اهمیت جهاد، و شیوه رهبری و مدیریت امام علی(ع) در مواجهه با بحرانهای سیاسی و نظامی اختصاص یافته است.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۱۱: جلد یازدهم به واپسین روزهای زندگی امام علی(ع)، وصایا و اندرزهای ایشان، و نیز مباحث مربوط به مرگ، آخرت و ناپایداری دنیا اختصاص دارد. در این جلد، چگونگی شهادت امام، سفارشهای اخلاقی، اعتقادی و اجتماعی آن حضرت به فرزندان و پیروانش، حقیقت مرگ و آمادگی برای آن، ضرورت تقوا و عمل صالح، و یادآوری سرنوشت انسان پس از مرگ بررسی میشود. همچنین بخش گستردهای از مطالب به نکوهش دلبستگی به دنیا، بیان فانی بودن زندگی دنیوی و تشویق به زهد، آخرتگرایی و بهرهگیری درست از فرصت زندگی اختصاص یافته است.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۱۲: جلد دوازدهم به نکوهش دنیا و ناپایداری آن، مرگ، قیامت، بهشت و دوزخ میپردازد و انسان را به آمادگی برای آخرت فرا میخواند. همچنین در این جلد، وظایف بندگی،تقوا، رابطه انسان با خدا و مباحث اعتقادیِ اسلام،ایمان، کفر و نفاق تبیین شده است.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۱۳: جلد سیزدهم به جایگاه و آموزههای قرآن کریم، عبادات و احکام دینی، و معیارهای خیر و شر میپردازد. همچنین در این جلد، فضایل و رذایل اخلاقی، آداب معاشرت و دوستی،شیوه رویارویی با مصائب، آداب جنگ و برخی مسائل اجتماعی و سیاسی از منظر امام علی(ع) بررسی شده است.
- بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة ج۱۴: جلد چهاردهم به موضوعات متنوعی از جمله فتنهها و بدعتها، عقل و قلب، فقر و غنا، زنان،شیطان و مسائل تربیتی و اجتماعی میپردازد. همچنین مجموعهای از حکمتهای اخلاقی، اجتماعی و مدیریتی امام علی(ع) درباره خودسازی، روابط انسانی، تدبیر زندگی، شناخت حق و باطل و بهرهگیری از تجربههای زندگی را در بر دارد.
دربارهٔ پدیدآورنده
دریافت متن
پانویس
- ↑ شبکه جامع کتاب گیسوم
- ↑ دینپرور، سید حسین، دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص 177- 178.
- ↑ پایگاه اطلاعرسانی حوزه