نظام مدیریت

این مدخل زیرشاخهٔ بحث مدیریت است. نظام مدیریت از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: نظام مدیریت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مبانی نظام مدیریت

مبانی نظام سیاسی و جهان‌بینی و بینش اسلامی که در عمل و اقدام فرد و دولت دارای تأثیر شگرف است، در پنج محور عمده بررسی می‌شود: توحید؛ تکریم انسان؛ تداوم حیات پس از مرگ؛ استعداد بی‌پایان انسان در وصول به تعالی و تکامل و جریان و سر کلی عالم به سوی حاکمیت حق.

همچنین هشت اصل به عنوان اصول نظام اسلامی بیان شده است که به عنوان اصول کاربردی در نظام مدیریت اسلامی قابل پیگیری هستند، این اصول عبارت‌اند از: ۱) ایمان روشن‌بینانه و استوار، دور از خرافه‌گری و سست‌اندیشی و هویت اسلامی و انقلابی. ۲) عدالت‌محوری. ۳) حفظ استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی. ۴) تقویت خودباوری و اعتماد به نفس ملی. ۵) جهاد علمی (نهضت تولید علم). ۶) تثبیت و تأمین آزادی و آزاداندیشی. ۷) اصلاح و تصحیح روش‌ها. ۸) شکوفایی اقتصادی.

خدامحوری و دین‌مداری

اولین و مهم‌ترین رکن نظام سیاسی و مدیریتی در یک نظام دینی «خدامحوری» مقابل اومانیسم و انسان‌محوری است، منشأ همه احکام و قوانین در چنین نظامی در همه مراتب بر اساس دین و شریعت اسلام می‌باشد.

هماهنگی دین و دنیا

از مبانی مهم و اثرگذار در مدیریت اسلامی، باور به هماهنگی و در هم‌آمیختگی دین و دنیا و عدم تعارض میان این دو است و بر خلاف رویکردهای مرتاضانه و صوفیانه افراطی است که دینداری را با آبادانی و پیشرفت ناسازگار می‌بینند. بدون دین و با حذف دین از حیات دنیوی انسان، تمدن انسانی رو به سقوط و افول خواهد رفت، چنان که امروز تمدن غرب، شاهد این مدعاست.

پیوستگی دنیا و آخرت

اعتقاد و ایمان به استمرار حیات انسان پس از مرگ و باور به پیوستگی دنیا و آخرت، از مبانی مؤثر در تقوا و تعهد مدیران و کارکنان سیستم اداری و کارآمدی و اصلاح نظام مدیریت است.

آرمان و رفاه

آرمان و رفاه را می‌توان در کنار یکدیگر تحصیل نمود و جامعه‌ای که به آخرت اعتقاد دارد، به رفاه و پیشرفت دنیوی و مادی نایل خواهد آمد.

فرهنگ‌محوری

یکی از مهم‌ترین مبانی نظام سیاسی و به تبع آن نظام مدیریت فرهنگ است که به مثابه روح در کالبد جامعه دمیده شده و در همه عرصه‌ها و شئون مختلف از اقتصاد و مدیریت گرفته تا سایر امور جاری و ساری می‌باشد. اما بر خلاف نظر برخی که فرهنگ را قابل برنامه‌ریزی نمی‌دانند، امر فرهنگ از امور مهمه‌ای است که قابل برنامه‌ریزی و پالایش است و باید در نظام اسلامی جمعی نسبت به آن سیاست‌گزاری و برنامه‌ریزی کنند.

عقلانیت و معنویت

خرد و عقل بزرگ‌ترین نعمت الهی است که خداوند متعال به انسان ارزانی داشته و انبیای الهی برای برانگیختن و تکمیل عقول انسانی مبعوث شده‌اند. به واسطه عقل است که انسان راه صحیح زندگی را در عرصه‌های مختلف می‌یابد، عقلانیت و تجربه‌گرایی در رشته‌های علوم انسانی از جایگاه والایی برخوردار است و به ویژه نقش آن در نظام سیاسی و حکومتی پرفروغ بوده و در تفکر و روح ایرانی ـ اسلامی سابقه طولانی، حتی بیش از اروپا و غرب داشته است.

پیشرفت و عدالت

یکی از نکته‌های مهم و اساسی شعار پیشرفت و عدالت است. بدون همراهی این دو اصل مهم، جامعه به سعادت نخواهد رسید و آرامش و رفاه روحی و معنوی به دست نخواهد آمد، حتی اگر از لحاظ برخورداری مادی و رفاه، بخشی از مردم به اوج قله‌های ثروت و قدرت رسیده باشند.

مردم‌سالاری دینی

مردم‌سالاری دینی «نظام خدمت‌رسانی خالصانه و بی‌منت از سر ادای وظیفه همراه با پاکدستی و پاکدامنی» تعریف کرده‌اند. حقیقت مردم‌سالاری دینی این است که یک نظام با هدایت الهی و اراده مردمی اداره شود و پیش برود. قوام مردم‌سالاری دینی به رأی مردم، رعایت انصاف، عدالت و دوری از افراط و تفریط است. ارتباط و اعتماد مستحکم مردم با نظام و مبانی اصلی نظام، حفظ روحیه و شور انقلابی در مردم و دچار نشدن آنها به یأس و سرخوردگی، از اهداف جمهوری اسلامی است.

اهداف نظام مدیریت

یکی از مقومات نظام اسلامی تعیین محدوده اهداف است. عمل و شعاع حرکت و ادامه راه، بسته به نوع اهداف و محدوده آنها، متفاوت است. هدف‌های بزرگ، به خودی خود، حرکت‌ها و شخصیت‌های بزرگ را تولید می‌کند. هدف‌ها و آرمان‌ها و افکار و تأملات انسان درباره زندگی و جامعه و آینده و وظایف بشر، عناصر سازنده شخصیت انسان است. در مدیریت اسلامی مبتنی بر نظریه رشد، هدف و مقصود اصلی نظام سیاسی به رشد رساندن، به تکامل الهی رساندن مردم و اداره و هدایت صحیح جامعه و حکومت است که رهبر معظم انقلاب همواره بر آن تأکید داشته‌اند:

1. دستیابی به الگوی حکومت علوی: باید کاری کرد که نظام و کشور و جامعه اسلامی، یک جامعه علوی باشد، باید زبان و بازو و راه و سبک کار امیر المؤمنین(ع) باشد.
2. رشد معنویت و فضائل اخلاقی؛
3. حیات طیبه: زندگی‌ای که در آن، هم روح انسان، هم جسم انسان، هم دنیای انسان، هم آخرت انسان تأمین است؛ زندگی فردی در آن تأمین است، آرامش روحی در آن هست، سکینه و اطمینان در آن هست، آسایش جسمانی در آن وجود دارد؛ فوائد اجتماعی، سعادت اجتماعی، عزت اجتماعی، استقلال و آزادی عمومی هم در آن تأمین است، وصول به چنین حیاتی از اهداف حکومت اسلامی است.
4. گسترش عدالت و امنیت و رفاه، از اهداف اساسی نظام اسلامی است.
5. تأمین سعادت دنیا و آخرت مردم: یکی از اهداف مدیریت، پیوند سعادت دنیا و آخرت است که تا رسیدن به یک جامعه اسلامی که نیک‌بختی دنیا و آخرت مردم را به طور کامل تأمین کند و تباهی و کج‌روی و ظلم و انحطاط را ریشه‌کن سازد، فاصله زیادی داریم.
6. علم و حکمت، تزکیه و اخلاق، عدالت و انصاف: در رأس برنامه‌های دعوت اسلامی، سه چیز از همه مهم‌تر است که در آیات کریمه قرآن به آنها تصریح شده است: علم و حکمت، تزکیه و اخلاق، عدالت و انصاف. نخبگان و مسئولان کشور اسلامی در درجه اول، مخاطب این سخن‌اند.
7. سمت‌گیری به سوی اهداف و آرمان‌های دینی و تقویت ایمان دینی مردم: این مطلب، جهت اصلی حکومت اسلامی است، تزکیه و تعلیم، جزو وظایف اصلی پیغمبر است. در جوامع اسلامی، مسئولان باید همان راه را بروند؛ باید تعلیم دهند و تربیت کنند؛ باید ایمان دینی را در ذهن‌ها تقویت و راسخ کنند.
8. سیطره و تسلط علمی و عزت سیاسی و رفاه اقتصادی و فضایل اخلاقی.

جستارهای وابسته

• نظام اداری

منابع

1. نظرزاده، عبدالله، مقاله «نظام مدیریت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۱