پاسخ به شبهات کلامی ج۶ (کتاب)

پاسخ به شبهات کلامی دفتر ششم: عدل الهی
از مجموعه	پاسخ به شبهات کلامی
زبان	فارسی
نویسنده	محمد حسن قدردان قراملکی
موضوع	کلام شبهه شبهات
مذهب	شیعه
ناشر	انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫
محل نشر	تهران، ایران
سال نشر	۱۴۰۳ ش
تعداد صفحه	۳۳۲
شابک	‏۹۷۸-۶۰۰-۱۰۸-۱۲۵-۵
شماره ملی	۹۷۲۳۶۸۲

این کتاب، جلد ششم از مجموعهٔ شش جلدی پاسخ به شبهات کلامی است که با زبان فارسی به بررسی و پاسخ‌گویی به شبهات اعتقادی در حوزه‌های خداشناسی، دین و نبوت، پیامبر اسلام(ص)، امامت، معاد و عدل الهی می‌پردازد. این مجموعه اثر محمد حسن قدردان قراملکی می‌باشد و سازمان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫‏‫ انتشار آن را به عهده داشته است.

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب حاضر دفتر ششم از مجموعه شش جلدی پاسخ به شبهات کلامی است که به پاسخ پنجاه اشکال و شبهه در حوزه عدل الهی اختصاص دارد. در این کتاب نویسنده در رویکردی توصیفی ـ تحلیلی به اثبات عدل الهی و با بهره‌مندی رویکردی عقلی (کلامی، فلسفی، عرفانی و عملی) و نقلی (آیات و روایات) به پاسخ‌گویی شبهات مطرح پرداخته است. نکته شایان توجه در این مطالعه آن است که نویسنده ابتدا برای پاسخ‌گویی کلی به شبهات عدل الهی به تبیین و اثبات عدالت الهی با برهان لمّی می‌پردازد. در این مسیر نخست سه امر مقدماتی؛ تعریف عدل، خیر و شر و حاکمیت نظام علیت بر امور جهان تحلیل شده است. در ادامه به شبهاتی چون: چرایی رخنه شر در عالم مادی، فلسفه خلقت حیوانات وحشی و موذی، فلسفه خلقت شیطان و مهلت به وی، شرارت اخلاقی، تبعیض در زشتی و زیبایی و فقر و ثروت و... پاسخ داده شده است».

فهرست کتاب

پیشگفتار

مقدمه

• اهمیت و ضرورت تحقیق
• پیشینه تحقیق
• پرسش و فرضیه تحقیق
• روش تحقیق
• مزایا و نوآوری‌های تحقیق
• ساختار تحقیق

فصل اول: درآمد

• اول: تعریف عدل

1. توازن و استقامت
2. تساوی و نفی تبعیض
3. اعطا و رعایت حق مستحق
   1. ملازمه ترک عدالت با ظلم
   2. جود و احسان متفاوت با عدالت
4. افاضه بر حسب استعداد و قابلیت
   1. ارزیابی
   2. تبیین عدالت الهی
   3. تناسب و استقامت مقام ذات اسما و صفات الهی
   4. تناسب و توازن در افاضه فیض
   5. تناسب و توازن در آفرینش
   6. رعایت تساوی و حقوق افراد
5. پاداش و ثواب الهی استحقاق یا فضل
6. اصل انتصاف و أعواض

• دوم: تعریف خیر و شر

1. تعریف ماهوی خیر و شر
   1. تفکیک خیر و شر واقعی از ظاهری
2. تعریف مصداقی شر
   1. ارزیابی

• سوم: تدبیر و اداره عالم بر اساس نظام علیت
• رهاورد حاکمیت اصل علیت

1. انحصار علل موثر در طبیعت به علل مادی
2. تخلف ناپذیری قوانین طبیعی
   1. فرضیه ضد خلاف واقع

• چهارم: اثبات عدل الهی به طریق برهان لمی
  • اثبات قدرت مطلق
  • اثبات غنا و بی‌نیازی
  • اثبات علم مطلق

1. تقریر اول: نداشتن انگیزه قبح در فعل الهی
   1. استحاله صدور فعل غیرعادلانه از خدا
2. تقریر دوم: لزوم سنخیت بین فعل و فاعل
3. تقریر سوم: نظام احسن فلاسفه

فصل دوم شرور و حکمت در خلقت عالم ماده و بلایای طبیعی

• شبهه اول: علت عدم خلق عالم بدون شر درد و رنج
  • تحلیل و بررسی (عالم مجردات؛ عالم خیر محض)
• شبهه دوم: چرایی وجود شرور در عالم مادی
  • تحلیل و بررسی (وجود مادی ملازم با شرور و آسیب‌ها)
  • دو پاسخ فلسفی

1. تضاد و شرور، لازمه دوام فیض
2. شرور لازمه عالم ماده

• شبهه سوم: فلسفه خلقت عالم ماده ملازم با شرور
  • تحلیل و بررسی

1. قلت شرور و کثرت خیرات
2. ترجیح خیرات کیفی بر کمی
3. عدم خلقت عالم ماده مساوی ترک خیر کثیر

• شبهه چهارم: تبعیض در خلقت جماد، نبات و حیوان
  • تحلیل و بررسی

1. توقف وجود برتر بر وجود مادون
2. توقف حیات بر وجود نباتات و حیوانات
3. عدم معقولیت خلق جماد، نبات، حیوان به صورت انسان
4. لوازم باطل تبدل خلقت حیوان به انسان
5. لوازم باطل خلقت انسان‌های متعدد به جای خلق حیوانات

• شبهه پنجم: شرور و بلایای طبیعی
  • تحلیل و بررسی

1. پاسخ اول: شر بالذات نبودن بلایای طبیعی
2. پاسخ دوم: بلایای طبیعی لازمه عالم ماده
   1. تحلیل زلزله و آتشفشان
   2. آغاز خلقت انسان پیش از اتمام یا حین رانش زمین؟
   3. پاسخ یک اشکال (تصرف تکوینی خداوند در سرد شدن هستهزمین)
   4. تحلیل سیل
      1. سیل، معلول سیلان و جریان آب؟
      2. سیل، معلول بارش بیشتر
   5. تحلیل رعد و برق
      1. رعد و برق تابع نظام علیت
      2. فایده‌های رعد و برق
   6. امکان مقابله با بعضی از بلایای طبیعی
3. پاسخ سوم: شر، موجب تعالی روح انسانی
4. پاسخ چهارم: شرور مبدأ خیرات
5. پاسخ پنجم: شرور امتحان و آزمایش الهی
6. پاسخ ششم: شرور کیفر گناهان
7. پاسخ هفتم: شرور، زنگ بیدار باش فطرت
   1. تواضع و دوری از تکبر
8. پاسخ هشتم: شر، معلول جهل
9. پاسخ نهم: مرگ قطع لطف الهی
10. پاسخ دهم: مرگ، انتقال به حیات دیگر
    1. پاسخ دو شبهه
       1. مرگ، عامل تسریع عذاب آخرت
       2. مرگ، عامل از دست رفتن تکامل انسان
11. پاسخ یازدهم: جبران شرور و آسیب‌ها
    1. مسئله عوض
    2. معاصران
    3. جبران انواع شرور و ناملایمت‌ها در روایات
       1. مرگ و میرهای ناشی از حوادث طبیعی
       2. انواع بیماری ها
       3. فقر و تهیدستی

فصل سوم: شرور و حکمت در آفرینش حیوانات

• شبهه اول: شکار حیوانات ضعیف توسط حیوانات قوی
  • تحلیل و بررسی

1. کنترل گردونه حیات حیوانات و فایده‌های آن
2. کنترل گردونه حیات نباتها و حیات انسانی
3. جلوگیری از آلودگی محیط زیست
4. مرگ طبیعی جایگزین بدتر
5. مرگ اخترامی، زمینه رشد و تحول
6. آسیب به منافع اقتصادی و جانی انسان
7. گوشت خوار بودن خود انسان
8. جبران درد و رنج

• شبهه دوم: فلسفه خلقت حیوانات وحشی و سمی
  • تحلیل و بررسی

1. ضرورت کلی و جمعی نگری
2. حیوانات مختلف عامل تعدیل چرخه طبیعت
3. فایده‌ها و منافع مستقیم حیوانات برای انسان
4. حذف بعضی از حيوانات موجب اخلال با تعطیلی در خلقت چرخه حیوانات
5. عدم خلقت حیوان موذی، مساوی تعطیلی فیض
6. سم و خوی درندگی، ابزار حیات و دفاع
7. خوی حصر گرایانه انسان
8. قلت قربانیان

فصل چهارم: شر و حکمت در آفرینش شیطان

• شبهه اول: فلسفه خلقت شیطان؟
  • تحلیل و بررسی

1. تکامل و تعالی نفس در گرو وسوسه و گمراهی
2. تصرف شیطان در حد وسوسه و نه الزام

• شبهه دوم: حکمت خلقت اولیه شیطان
  • تحلیل و بررسی

1. عدم خلق شیطان برای گمراهی
2. استفاده شیطان از اختیار خود
3. شیطان، مکمل تکامل انسان

شبهه سوم: حکمت مهلت خداوند بر شیطان

فصل پنجم شرور و ناعدالتی در عالم انسانی

• مبحث اول: شرور اخلاقی

1. شبهه اول: فلسفه خلقت انسان شرور و دارای غریزه گناه و ظلم
   1. تحلیل و بررسی
      1. اختیار مقدمه تکامل انسان
      2. برگشت شرور اخلاقی به عدم
2. شبهه دوم: فلسفه خلق امثال هیتلر و صدام
   1. تحلیل و بررسی
      1. خلق انسان مختار نه جانی
      2. خلق انسان‌های جانی، تابع نظام علیت
      3. لوازم باطل دخالت خدا در خلقت انسان‌ها
      4. جبران حق مقتولین و مظلومان
3. شبهه سوم: امکان خلق انسان مختار بدون شر اخلاقی
   1. تحلیل و بررسی (توجه به ماهیت مختار)
4. شبهه چهارم: سازگاری اختیار با عصمت
   1. تحلیل و بررسی
5. شبهه پنجم: علت عدم کنترل اراده شر و گناه توسط خداوند
   1. تحلیل و بررسی
      1. تصرف در نیت و انگیزه موجب جبر
      2. تصرف در فعل، موجب جبر

• مبحث دوم: بیماری‌های جسمانی و روانی

1. شبهه ششم: فلسفه وجود انواع بیماری‌ها و میکروب‌ها
   1. تحلیل و بررسی
      1. میکروب، لازمه مفید عالم مادی و انسانی
      2. پیشرفت علم، بستر شیوع بیماری‌ها
      3. پیش‌بینی راهکارهای تکوینی برای مقابله با میکروب‌ها و تأمین سلامتی

دربارهٔ پدیدآورنده

محمد حسن قدردان قراملکی

حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد حسن قدردان قراملکی، (متولد ۱۳۴۴ ش، تبریز)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: جواد تبریزی، جعفر سبحانی و عبدالله جوادی آملی پیگیری کرد. عضوهیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، انجمن عالی حکمت و انجمن مهدویت از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس حوزوی تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است.«امامت»، «آیین خاتم»، «خداشناسی توحیدی»، «خاتمیت و جاودانگى اسلام»، «حکومت دینى از منظر استاد شهید مطهرى»، «حقوق متقابل مردم و حکومت»، «خدا در حکمت و شریعت»، «معجزه در قلمرو عقل و دین»، «جایگاه مصلحت در سیره نظری و عملی معصومان (ع)»، «حدوث و قدم»، «اسلام»، «نقش پیامبر در وحی»، «امامت علی و توجیه‌های مخالفان»، «تحلیلی از وحی و شبهات آن» و «حقیقت وحی تجربه دینی یا عرفانی؟» برخی از این آثار است.

کتاب‌های وابسته

اصل مجموعه

1. پاسخ به شبهات کلامی ج۱ (کتاب)
2. پاسخ به شبهات کلامی ج۲ (کتاب)
3. پاسخ به شبهات کلامی ج۳ (کتاب)
4. پاسخ به شبهات کلامی ج۴ (کتاب)
5. پاسخ به شبهات کلامی ج۵ (کتاب)
6. پاسخ به شبهات کلامی ج۶ (کتاب)