امامت‌پدیا

پاسخ به شبهات کلامی ج۵ (کتاب)

این کتاب، جلد پنجم از مجموعهٔ شش جلدی پاسخ به شبهات کلامی است که با زبان فارسی به بررسی و پاسخ‌گویی به شبهات اعتقادی در حوزه‌های خداشناسی، دین و نبوت، پیامبر اسلام(ص)، امامت، معاد و عدل الهی می‌پردازد. این مجموعه اثر محمد حسن قدردان قراملکی می‌باشد و سازمان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫‏‫ انتشار آن را به عهده داشته است[۱].

پاسخ به شبهات کلامی
دفتر پنجم: معاد
از مجموعهپاسخ به شبهات کلامی
زبانفارسی
نویسندهمحمد حسن قدردان قراملکی
موضوع
مذهبشیعه
ناشرانتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‏‫
محل نشرتهران، ایران
سال نشر۱۴۰۳ ش
تعداد صفحه۴۲۴
شابک‏۹۷۸-۶۰۰-۱۰۸-۱۲۵-۵
شماره ملی۹۷۲۳۶۸۲

دربارهٔ کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «نویسنده در این کتاب، حدود هفتاد شبهه در باب معاد را طرح کرده و به آن پاسخ داده است. رویکرد اصلی کتاب، کلام فلسفی است. گاهی نیز به ضرورت، از رویکرد عرفانی هم استفاده شده است. انکار معاد، مرگ و عالم برزخ، اقسام معاد، قیامت و حشر، بهشت و عذاب اخروی، از جمله شبهات مطرح شده در این کتاب است. هدف کلی این تحقیق، تبیین عقلانی مسئله معاد و رفع شبهه‌ها و سؤالات آن است. ذکر مستندات و منابع شبه و پاسخ از نقاط قوت اثر است».

فهرست کتاب

پیشگفتار

مقدمه

  • مزایا و نوآوری‌های تحقیق

درآمد

  1. ادله عقلی و فلسفی
    1. دوگانه انگاری (علم به تفاوت روح و بدن)
    2. انطباع کبیر بر صغیر
    3. ثبات صور ذهنی
    4. پاسخ به یک شبهه
    5. یادآوری صور پیشین
    6. هماهنگی و حکم در صور ذهنی
    7. تصور کلیات
  2. شواهد علمی و تجربی
    1. ارتباط با ارواح
    2. مرگ موقت
    3. رؤیای صادقه
    4. روشن بینی
  1. روح حقیقت انسان
  2. امکان اعاده بدن دنیوی برای قادر مطلق
    1. خلق از عدم
    2. وقوع بهترین دلیل بر امکان
  3. سازگاری علم با تجدید حیات بدن دنیوی
  1. صفت حکمت الهی
  2. برهان حرکت
  3. فطرت
  4. تقریر جدید (ضرورت متعلق خارجی برای فطرت = تضایف)
  5. عدالت
  6. برهان حرکت
  7. تجرد روح
  • چهارم: ادله معاد
  1. رویکرد عقلی
  2. رویکرد علمی و تجربی
  3. رویکرد نقلی

فصل اول: شبهات منکران معاد

  1. قیاس باطل
  2. پیش بینی دانشمندان از افول ستارگان
  3. نادیده انگاشتن خداوند قادر مطلق
  • شبهه چهارم: استحاله اعاده معدوم
    • تحلیل و بررسی
  • شبهه پنجم: توجیه معاد با تناسخ
    • تحلیل و بررسی
  1. استحاله رجوع مجرد به ماده
  2. تعطیلی نفس
  3. لزوم اجتماع دو نفس در یک بدن
  4. فقدان ملاک وحدت نفس
  5. ضرورت رجوع تناسخ به معاد
  6. تناسخ ناسازگار با حکمت الهی
  1. عدم خروج نفس از بدن
  2. تحول ملکات انسانی به حیوانی
  3. اهلاک یک نوع و ایجاد نوع دیگر
  1. تفاوت رجعت با تناسخ
  2. تمثل مثالی
  3. انشای بدن دنیوی توسط نفس
  • شبهه هشتم: زنده شدن بعضی از مردگان در عصر پیامبران
  1. رجعت عزیر به دنیا
  2. زنده شدن همراهان حضرت موسی
  3. زنده شدن بعضی از مردگان توسط حضرت عیسی

فصل دوم: مرگ و عالم برزخ

  • مقدمه (چگونگی مرگ و اقسام آن)
  1. مرگ طبیعی
  2. مرگ اخترامی
  3. مرگ ارادی
  1. تمثل روح
  2. مشاهده جسم لطیف مثالی
  1. استمرار علاقه روح به بدن و انتفاع میت از حاضران
  2. انتفاع شرکت‌کنندگان
  3. تکریم میت و صاحبان عزا
  4. تسلی بازماندگان
  1. مقصود از قبر، قالب مثالی
  2. امکان سؤال از کالبد مثالی
  3. تفسیر فرشته به صورت اعمال انسان
  • شبهه ششم: قبر و عذاب آن
    • تحلیل و بررسی
  1. رویکرد کلامی و حدیثی
    1. تحلیل و بررسی
  2. رویکرد فلسفی و عرفانی
    1. ادله رویکرد فوق
      1. روایات
      2. تحلیل عقلی
  1. تفکیک بین مادی طبیعی و برزخی (مماثلت خواب و برزخ)
  2. وجود تکامل در مجردات
  • شبهه هشتم: امکان بازگشت از برزخ
    • تحلیل و بررسی
  1. دلالت قرآن بر وقوع
  2. امکان زنده کردن بدن دنیوی برای قادر مطلق
  3. بازگشت با بدن مثالی
  4. انشای بدن دنیوی
  1. تعلق روح مرده به کالبد پرنده
  1. احضار و ارتباط با روح در منابع دینی
  2. احضار روح از کانال‌های خاص
  3. چگونگی احضار و مکالمه با روح

فصل سوم: معاد جسمانی یا روحانی رویکردها

  • دیدگاه اول: معاد جسمانی صرف
    • نقد و نظر
  1. ادله تجرد روح
  2. انکار تجرد روح انکار حقیقت معاد جسمانی
  3. اعاده معدوم
  4. ابهام در تعریف نفس به جسم لطیف
  5. تغییر و فساد لازمه مادیت
  6. لزوم تناسخ
  7. لزوم بقای عرض بدون معروض
  8. شبهات دیگر
  1. تعارض با نصوص دینی
  2. انحصار معاد به انسان‌های کامل
  3. مادی انگاری قوه خیال
  4. تناسخ
  5. جمع معاد عقلی و جسمانی
  • دیدگاه سوم: معاد مثالی
    • تحلیل و بررسی
  1. ناسازگاری با نصوص دینی
  2. تناسخ
  3. قرائت دیگر (معاد هور قلیایی)
  • دیدگاه چهارم: معاد جسمانی و روحانی
  1. شبهه اول: تفاوت اجمالی بدن محشور با بدن دنیوی
  2. شبهه دوم: تفاوت وجود مادی دنیوی و اخروی (تفکیک بین ماده و جسم)
  3. شبهه سوم: شبهه أکل و مأکول
  4. پاسخ شبهه
    1. لازم نبودن اعاده همه اجزا (اعاده جز اصلی)
      1. تحلیل و بررسی
    2. عدم جذب تمام اجزای ماکول در بدن یک آکل
      1. ترمیم این نظریه
    3. تأویل نصوص دینی (ضرورت مماثلت نه عینیت)
      1. ترسیم وحدت عرفی بدن اخروی و دنیوی
    4. انشای بدن دنیوی توسط نفس
  5. شبهه چهارم: لزوم تناسخ
    1. تحلیل و بررسی
      1. عدم خروج کامل نفس از بدن
      2. فراهم نشدن شرایط اجتماع دو نفس
      3. خلق دفعی بدن
      4. ارتقای بدن به سوی نفس
      5. تحلیل وبررسی
      6. بدن پرتو نفس
      7. نظریه مختار (تناسبت کمی بدن‌ها و نفوس)
  6. شبهه پنجم: علت تعلق نفس دنیوی بر بدن جسمانی
  7. شبهه ششم: مکان بهشت و جهنم
  8. شبهه هفتم: محدودیت مواد زمین و تکثر انسان‌ها و حیوانات
    1. پاسخ شبهه
  9. شبهه هشتم: عدم توجیه عذاب اخروی
  1. مقدمات دیدگاه فوق
  2. توضیح و تبیین نظریه صدرا
  3. تفاوت جسم و نظام دنیوی و اخروی
  4. پاسخ صدرا به شبهه عدم تطابقت نظریه‌اش با قرآن
  5. آیات
  6. روایات
  7. علامه طباطبایی
  8. امام خمینی
  9. استاد مطهری
  10. دنیا، حاکمیت اسباب، آخرت، حاکمیت اراده (ابداع)
  11. تفاوت جسم و ماده
  12. تحلیل و ارزیابی نظریه حکمت متعالیه
    1. چگونگی وجود جسم بدون ماده
    2. حصر وجود به مادی مثالی و مجرد
    3. چگونگی وجود بدن جسمانی در صفع نفس
    4. لزوم حرکت قهقری و تنزل
    5. عدم مطابقت با نصوص دینی
    6. عدم دلالت ادله نقلی بر مدعا
  13. تحلیل نظریه معاد مثالی و جسمانی
  14. دیدگاه مختار (ترمیم و تکمیل دیدگاه متعالیه)
    1. بدن اخروی بدن جسمانی دارای ماده
    2. انشای بدن جسمانی توسط نفس یا خداوند
    3. بدن مثالی، بدن همراه بدن دنیوی
    4. مطابقت با نصوص دینی
  15. نتیجه‌گیری

فصل چهارم: شبهات مربوط به قیامت و حشر

  1. توجه نفخه اول به زندگان
    1. نظریه صدرا
    2. نظریه علامه طباطبایی
  2. معنای حقیقی نفخ و استعاره‌ای صور
    1. شواهد قرآنی دیدگاه فوق
  3. معنای استعاره ای نفخ و صور
  4. معنای ظاهری نفخ و صور
  • شبهه دوم: حشر و تعمیم آن به دیگر موجودات
  1. حشر حیوانات (استقلالی و تبعی)
  2. حشر نباتات
  3. حشر جوامد
  4. تحلیل و بررسی
    1. اختصاص حشر حیوانات به حشر برزخی
    2. امکان انشای بدن توسط نفس حیوانی
    3. حکمت عذاب و انتقام‌گیری از حیوان ظالم
  1. وزن هر شی به حسب آن
  2. عدم امکان وزن اعمال با شاخص‌های مادی
  3. نبود و تعدد موازین به حسب تعمیم توزین به اعتقادات، اعمال و تروک
  4. نتیجه توزین
  1. آیات دال بر مجازات و پاداش تمام اعمال
  2. آیه دال بر درهم آمیختن اعمال خیر و شر
  3. استحقاق پاداش نیکوکار و عقاب مجرم حکم عقل و عقلا
  4. احباط موجب ظلم
  5. تأثیر تکوینی فعل در نفس
  6. اختصاص احباط به کافر
    1. حکم عبادات کافر
    2. حکم اعمال خیر کافر
  1. حمل کتاب بر کتاب مکتوب و امکان وقوعی آن
  2. حمل کتاب بر اعمال تکوینی
  3. صدر المتألهین
  4. امام خمینی
  5. علامه طباطبایی
  6. جوادی آملی
  7. حسن‌زاده آملی
  8. مکارم شیرازی
  • شبهه هشتم: تحویل نامه اعمال به دست راست یا چپ
    • تحلیل و بررسی
    • شواهد معنای کنایه ای کتاب و اعطای آن به دست راست و چپ
  1. رعایت زبان و مرتکزات عرفی
  2. الزام و الصاق کتاب همه بر گردن
  3. ابهام در چگونگی اعطای دو کتاب (ثواب‌ها و گناهان) برای انسان
  4. توجیه علامه
  5. استعمال «بیمینه» به جای «لیمینه»
  6. بخش «وراء ظهره»
  7. آیه «ندعو کل أناس بامامهم»
  8. تکوینی بودن نظام اخروی
  • شبهه نهم: چگونگی گواهی و تکلم اعضای بدن
    • اشاره ای به دیدگاهها
  1. نطق به قدرت الهی
  2. ایجاد نطق در اعضا توسط خداوند
  3. نطق کنایه ای
  4. تحلیل و بررسی
  5. نطق و شهادت حقیقی اعضا
    1. امکان علم در جوامد
    2. اعتراف بعضی از فیزیکدانان به وجود آگاهی در ماده
    3. تأیید ضبط و حفظ آثار و انعکاس‌های مادی در جوامد توسط علم
    4. جهان هولوگرافیک
    5. دلالت ادله نقلی بر وجود علم در جوامد
  6. ادله و شواهد وجود آگاهی در اعضای بدن
    1. معنای شهادت
    2. اعتراض انسان به شهادت اعضا
    3. پذیرش شهادت توسط اعضا
    4. نسبت انطاق به خدا
    5. وجود نطق در همه اشیا
    6. وجود حیات در همه وجودهای اخروی
    7. تذکار
  • شبهه دهم: صراط پلی باریک‌تر از مو و تیزتر از شمشیر
    • تحلیل و بررسی
  1. تفسیر ظاهری و مادی از صراط و وصف آن
  2. تأویل وصف صراط
  3. نظری به دو دیدگاه
  4. تفسیر به حجج و ادله
  5. تفسیر صراط به معاصی
  6. تفسیر صراط به اعمال انسان و ظهور آن در آخرت
  7. دلیل دیدگاه
  8. صدر المتألهین
  9. فیض کاشانی
  10. معاصران
  11. تذکر
  12. شبهات شفاعت
  1. پاسخ شبهه بر مبنای اعتباری انگاری کیفرهای اخروی
    1. توقف شفاعت به استحقاق
    2. تقسیم شفاعت به مقبول و مردود
  2. پاسخ شبهه بر مبنای تکوینی انگاری کیفرهای اخروی
    1. شفاعت مدیون ملکات انسان و تکمیل آنها
    2. صدر المتألهین
    3. فیض کاشانی
    4. علامه طباطبایی
    5. استاد مطهری
    6. سید جلال الدین آشتیانی
    7. استاد جوادی آملی
    8. نتیجه و ماحصل

فصل پنجم: بهشت و جهنم

  1. محلی دور از دسترس انسان
  2. عدم خلقت فعلی بهشت و جهنم
  3. بهشت و جهنم پرتو و تجسم اعمال نفس
    1. تقریر دیگر
  • شبهه دوم: فلسفه خلقت پیشین بهشت و جهنم
    • تحلیل و بررسی
  • شبهه سوم: فلسفه درهای متعدد بهشت و جهنم
    • تحلیل و بررسی
  1. حمل «در» و شمارگان آن به معنای ظاهری
  2. تفسیر «در» به اختلاف و تنوع مراتب بهشت و جهنم
  3. تفسیر «در» به قوای شناخت انسان و اعمال آنها
    1. تقریر دیگر
  4. حمل «در» و شمارگان آن به کنایه و مبالغه
    1. ارزیابی دیدگاه‌ها
  1. رویکرد اول: توجیه عذاب اخروی با رویکرد اعتباری انگاری کیفر
    1. عذاب مقتضای عدل الهی
      1. تحلیل و بررسی
    2. عدم بازخواست خداوند
    3. کیفر غایت تکلیف
    4. عقاب، ضامن اجرای تکلیف
    5. کیفر، مقتضای وعید الهی
      1. پاسخ
      2. نقل و نقد
    6. عقاب لطف الهی
      1. تحلیل و بررسی
    7. کیفر مقتضای معصیت
      1. تحلیل و بررسی
    8. عقاب، مقتضای عبودیت و مولویت
      1. پاسخ
    9. عقاب، ظهور اسمای الهی
      1. تحلیل و بررسی
    10. عقاب، مایه تصفیه و تطهیر نفس
      1. تحلیل و بررسی
    11. عقاب، تشفی خاطر مظلوم
  2. رویکرد دوم: تکوینی انگاری عذاب اخروی
    1. کیفر مقتضای تجسم عمل
    2. طرف داران کیفر تکوینی
  • شبهه پنجم: چگونگی عذاب آخرت (تجسم اعمال)
    • تحلیل و بررسی
  1. تقریر اول: درج و ثبت اثر فعل در نفس
    1. نقش نفس در تجسم عذاب
    2. توضیح بیشتر از چگونگی عذاب
    3. مشاهده اعمال زشت خود
    4. خلق عذاب توسط نفس
  2. تقریر دوم: عذاب صورت باطنی و ملکوتی عمل
    1. علوم تجربی و تجسم اعمال
    2. شبهات تجسم اعمال
  1. پاسخ حلی
  2. جواب نقضی
  3. نتیجه و چکیده بحث
  1. اول: تفکیک بین کافر مقصر و قاصر (مستضعف فکری)
    1. امام خمینی
    2. آیت‌الله خویی
    3. علامه طباطبایی
    4. شهید مطهری
    5. استاد محمد تقی جعفری
    6. استاد سبحانی
    7. ادله عدم عذاب کافر قاصر
      1. قرآن
        1. قبح عقاب بلابیان
        2. قبح عقاب ناتوان
      2. روایات
        1. تفسیر کفر به جحود
        2. ایجاد حلقه سوم بین ایمان و کفر
      3. دلیل عقلی
        1. پاسخ چند شبهه دیگر
        2. اطلاق کافر بر شاک، غافل و جاهل
        3. مطلق کافر، موضوع عذاب اخروی
        4. اختصاص تقیید به جاهل و شاک مسلمانان
  2. دوم: تبیین عذاب کافر با مبنای تکوینی انگاری عذاب
  • شبهه پانزدهم: عملخیر کافر
    • تحلیل و بررسی (توجه به حسن فاعلی)
    • چگونگی تأثیر اعمال خیر کفار
  • شبهه شانزدهم: عذاب جاودانه کافر
    • تحلیل و بررسی
  1. تأثیر ماندگاری کفر در نفس
  2. توجیه و تأویل عذاب ابدی

کتابنامه

فهرست آیات

فهرست روایات

فهرست اشعار

نمایه

نمایه موضوعی

دربارهٔ پدیدآورنده

 
محمد حسن قدردان قراملکی
حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد حسن قدردان قراملکی، (متولد ۱۳۴۴ ش، تبریز)، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی همچون حضرات آیات: جواد تبریزی، جعفر سبحانی و عبدالله جوادی آملی پیگیری کرد. عضوهیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، انجمن عالی حکمت و انجمن مهدویت از جمله فعالیت‌های وی است. او علاوه بر تدریس دروس حوزوی تاکنون چندین جلد کتاب و مقاله به رشته تحریر درآورده است.«امامت»، «آیین خاتم»، «خداشناسی توحیدی»، «خاتمیت و جاودانگى اسلام»، «حکومت دینى از منظر استاد شهید مطهرى»، «حقوق متقابل مردم و حکومت»، «خدا در حکمت و شریعت»، «معجزه در قلمرو عقل و دین»، «جایگاه مصلحت در سیره نظری و عملی معصومان (ع)»، «حدوث و قدم»، «اسلام»، «نقش پیامبر در وحی»، «امامت علی و توجیه‌های مخالفان»، «تحلیلی از وحی و شبهات آن» و «حقیقت وحی تجربه دینی یا عرفانی؟» برخی از این آثار است.[۲]

کتاب‌های وابسته

  1. پاسخ به شبهات کلامی ج۱ (کتاب)
  2. پاسخ به شبهات کلامی ج۲ (کتاب)
  3. پاسخ به شبهات کلامی ج۳ (کتاب)
  4. پاسخ به شبهات کلامی ج۴ (کتاب)
  5. پاسخ به شبهات کلامی ج۵ (کتاب)
  6. پاسخ به شبهات کلامی ج۶ (کتاب)

پانویس

  1. ↑ شبکه جامع کتاب گیسوم
  2. ↑ پایگاه اندیشوران حوزه
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=پاسخ_به_شبهات_کلامی_ج۵_(کتاب)&oldid=1348083»