تبعید در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

در متون [[تاریخی]] نوعی تبعید مطرح شده که تبعید با [[رأی]] عمومی یا "طرد [[اجتماعی]]" نامیده می‌شود. در این نوع تبعید که در یونان باستان معمول بوده، برخی افراد که اقامت آنان در یک محل خطرناک و زیان‌آور تشخیص داده می‌شد، با استناد به آرای عمومی و بدون [[محاکمه]] و [[دادرسی]] و اتهامی خاص به گونه موقت از شهر بیرون رانده ‌می‌شدند.<ref>فرهنگ علوم سیاسی، ص‌۳۰۲.</ref>

==تبعید در [[اقوام]] پیشین==

در [[کتاب مقدس]] از تبعید [[قوم یهود]] به دست بخت‌النصر یاد شده و آمده است که وی برای مدتی طولانی گروهی از آنان را از دیار خود بیرون کرد و به [[بابل]] انتقال داد.<ref>کتاب مقدس، اول تواریخ: ۹.</ref> در برخی [[آیات قرآن]] نیز از تبعید گروهی از [[یهود]] یاد شده است؛ از جمله در [[آیه]] {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ}}<ref>«آیا به (سرگذشت) بزرگان بنی اسرائیل پس از موسی ننگریسته‌ای که به پیامبری که داشتند گفتند: پادشاهی بر ما بگمار تا در راه خداوند کارزار کنیم. گفت: آیا گمان نمی‌کنید که اگر جنگ بر شما مقرّر شود، کارزار نکنید؟ گفتند: چرا در راه خداوند جنگ نکنیم در حالی که ما از سرزمینمان رانده و از فرزندانمان مانده‌ایم؛ اما چون بر آنان جنگ مقرر شد جز تنی چند رو گرداندند و خداوند به (احوال) ستمکاران داناست» سوره بقره، آیه ۲۴۶.</ref> ذکر شده که برخی [[یهودیان]] تبعید شده،<ref>روح‌المعانی، ج۲، ص۲۵۰؛ التحریر والتنویر، ج۲، ص۴۸۷.</ref> از [[پیامبر]] خویش خواستند تا فرمانده‌ای برای آنان برگزیند تا با [[نبرد]] کردن با [[دشمنان]]، به وطن خود بازگردند. [[مفسران]] گروهی از [[جباران]] یا [[جالوت]] یا عمالقه را از کسانی شمرده‌اند که بر [[سرزمین]] آنان مسلط شدند و مردان را از شهر بیرون راندند و [[زنان]] و فرزندانشان را به [[اسارت]] گرفتند.<ref>مجمع‌البیان، ج۲، ص۶۱۰ ـ ۶۱۱؛ المیزان، ج۲، ص۲۹۷.</ref>

همچنین [[قرآن]] به سرگذشت [[سامری]] اشاره کرده که در پی ایجاد [[انحراف]] و کجروی در میان بنی‌اسرائیل، [[حضرت موسی]]{{ع}} وی را از میان [[قوم]] خود [[تبعید]] کرد: {{متن قرآن|قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا}}<ref>«(موسی) گفت: برو که تو را در زندگی (کیفر) این است که بگویی: (به من) دست نزنید!  و تو را موعدی است که در آن با تو خلاف نمی‌ورزند و (اینک) در خدایت که پیوسته در خدمتش بودی بنگر که آن را می‌سوزانیم سپس (خاکستر) آن را در دریا به هر سو می‌پاشیم» سوره طه، آیه ۹۷.</ref>.<ref>تفسیرقرطبی، ج۱۱، ص‌۲۴۰؛ فتح القدیر، ج‌۳، ص‌۳۸۳؛ المیزان، ج‌۱۴، ص‌۱۹۷.</ref> برخی گفته‌اند که حضرت موسی به بنی‌اسرائیل [[فرمان]] داد تا [[همنشینی]] و [[سخن گفتن]] و [[غذا خوردن]] با سامری را ترک گویند،<ref>جامع‌البیان، ج‌۱۶، ص‌۲۵۶؛ مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۴۷؛ تفسیر‌قرطبی، ج‌۱۱، ص‌۲۴۰.</ref> در نتیجه وی مجبور به ترک [[شهر]] شد و در بیابان [[همنشین]] درندگان گردید.<ref>مجمع‌البیان، ج‌۷، ص‌۴۷؛ زادالمسیر، ج‌۵، ص‌۲۲۰؛ فتح‌القدیر، ج‌۳، ص‌۳۸۳.</ref>

==تبعید در [[عصر جاهلیت]]==

در اسلام نیز برای ارتکاب برخی جرایم [[کیفر]] تبعید مقرر شده که به برخی از جرایم مزبور و نیز برخی گروه‌هایی که به سبب ارتکاب جرایمی [[تبعید]] یا به آن [[تهدید]] شده‌اند اشاره می‌شود:

===محاربه===

درباره چگونگی تبعید [[محارب]] نیز [[فقها]] [[اختلاف]] نظر دارند؛ بسیاری از [[فقیهان]] امامی و برخی از [[فقهای اهل سنت]] گفته‌اند که وی به طور مستمر از شهری به [[شهر]] دیگر تبعید می‌شود تا [[توبه]] کند؛<ref>مجمع البیان، ج‌۳، ص‌۲۹۲؛ ر. ک: زبدة‌البیان، ص‌۸۳۶؛ المغنی، ج‌۱۰، ص‌۳۱۳.</ref> ولی عده‌ای برآن‌اند که محارب تنها از [[وطن]] خود [[اخراج]] می‌شود.<ref>التبیان، ج‌۳، ص‌۵۰۶.</ref> برخی دیگر گفته‌اند که وی از شهر خود تبعید و در شهری دیگر [[زندانی]] می‌گردد.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌۶، ص‌۱۵۲؛ جواهر الکلام، ج‌۴۱، ص‌۵۹۳؛ الفقه الاسلامی، ج‌۷، ص‌۵۴۷۵.</ref> برخی از فقیهان مدت تبعید را یک سال دانسته‌اند؛<ref>الجامع للشرایع، ص‌۲۴۲؛ جواهر الکلام، ج‌۴۱، ص‌۵۹۳؛ المبدع، ج‌۷، ص‌۴۶۲.</ref> ولی بیشتر فقها آن را تا [[زمان]] توبه محارب می‌دانند.<ref> السرائر، ج‌۳، ص‌۴۵۵؛ مسالک الافهام، ج‌۱۵، ص‌۱۸؛ الفقه علی المذاهب الاربعه، ج‌۵، ص‌۴۱۱.</ref> برخی فقها با استناد به عموم [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«کیفر کسانی که با خداوند و پیامبرش به جنگ برمی‌خیزند و در زمین به تبهکاری می‌کوشند جز این نیست که کشته یا به دار آویخته شوند یا دست‌ها و پاهایشان ناهمتا بریده شود یا از سرزمین خود تبعید گردند؛ این (کیفرها) برای آنان خواری در این جهان است و در جهان واپسین عذابی سترگ خواهند داشت» سوره مائده، آیه ۳۳.</ref> تفاوتی میان [[زن]] و مرد قائل نشده و [[کیفر]] تبعید را شامل [[زنان]] محارب نیز شمرده‌اند؛<ref> الخلاف، ج‌۵، ص‌۴۷۰؛ السرائر، ج‌۳، ص‌۵۱۰؛ شرح الازهار، ج‌۴، ص‌۳۷۶.</ref> اما به نظر شماری از [[فقهای شیعه]] و [[اهل‌سنت]] این کیفر، ویژه مردان است.<ref>الفقه علی‌المذاهب الاربعه، ج۵، ص‌۴۱۰؛ المبسوط، ج‌۹، ص‌۱۹۷؛ النفی والتغریب، ص‌۴۰۷.</ref> اگر محارب پیش از [[دستگیری]] [[توبه]] کند مجازات‌های او از جمله تبعید ساقط خواهد شد: {{متن قرآن|إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«جز آن کسان که پیش از آنکه بر آنان دست یابید توبه کرده باشند، پس بدانید که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۳۴.</ref> البته این [[حکم]] به نظر فقهای شیعه و [[اهل سنت]] تنها مربوط به [[حق الله]] است؛ اما در مورد [[حق‌الناس]] از جمله [[سرقت]] [[اموال]] و کشتن افراد یا مجروح کردن آنان [[مسئولیت]] محارب برطرف نمی‌شود<ref> مجمع‌الفائده، ج‌۱۳، ص‌۲۹۸؛ زبدة البیان، ص‌۸۳۶؛ الام، ج‌۶، ص‌۱۶۴.</ref>.<ref>[[جواد رقوی|رقوی، جواد]]، [[تبعید (مقاله)|مقاله «تبعید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷</ref>