محبت به همسر در معارف و سیره معصوم
این مدخل زیرشاخهٔ بحث محبت به همسر است. محبت به همسر از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: محبت به همسر در معارف و سیره معصوم - پرسش مرتبط نداردمحبت به همسر در معارف و سیره معصوم
مقدمه
از بایستههای زندگی زناشویی عشقورزی و ابراز محبت به همسر است. در این بخش از بحث، مطالبی را با این عنوان بیان خواهیم کرد. نخست به اهمیت و جایگاه محبت و عشق و علاقه میان همسران اشاره میکنیم. آنگاه اشارهای به آثار و برکات آن خواهیم داشت. سپس لزوم ابراز علاقه و راهها و شیوههای ابراز محبت و علاقه را بررسی خواهیم کرد.
اهمیت و جایگاه محبت به همسر
زندگی خانوادگی حاصل مجموعهای از ارتباطهای انسانی میان اعضای خانواده است و ارتباط بین زن و شوهر کانون این ارتباطهاست. هرچه این ارتباطها درستتر باشد و با معیارهای الهی و انسانی بیشتر مطابقت داشته باشد، آثار و برکتهای بیشتری را در پی خواهد داشت شور و نشاط لازم برای زندگی از مهمترین برکات نیک اینگونه ارتباطهای سالم است. برای این منظور، هیچ عاملی چون مهر و محبت متقابل بین اعضای خانواده تأثیرگذار نیست. مهرورزی اکسیری اعظم است که خداوند آن را چون سرمایهای جاویدان و زندگیبخش در وجود همه بندگان صالحش قرار داده است. گرچه بندگان خدا از جایگاه و کارایی محبت آگاهاند و توان بهرهمندی از آن را در اختیار دارند، به علل گوناگون کمتر بدان توجه و اقبال دارند و تنها گروهی از این نعمت به خوبی بهره میبرند.
تبیین این بخش را با دو بیان از امامان معصوم(ع) پی میگیریم.
در بیان نخست، امام صادق(ع) درباره محبت و علاقه به زن میفرمایند: «آفرینش زن از مرد است و تمام همت او متوجه مردان است. به همین دلیل، زنانتان را دوست داشته باشید.»..[۱].
در بیان حکیمانه صادق آل محمد(ع) که ترجمان آیههای الهی در کلام وحیانی است[۲]، حقایقی چند نهفته که تفسیر آن را باید به اهلش واگذاشت. اما آنچه به ذهن قاصر نگارنده خطور میکند آن است که:
- آفرینش زن و مرد چنان به هم مربوط و نزدیک است که گویی آن دو از این جهت در هم تنیدهاند.
- سرّ دلبستگی و وابستگی تکوینی و جبری زن به مرد در همین حقیقت نهفته است. واقعیت این است که زنان بهطور تکوینی به مردان دل بستهاند و اساسا همه توجه زن به مرد است. این امر در تجارب زندگی اجتماعی این دو موجود به وضوح نمود دارد. از این روی توجه یا بیتوجهی مرد به زن و یا داشتن رفتاری همراه با مهر و محبت یا رفتاری خشن و ناپسند با زن برای وی فوقالعاده مهم است و در اخلاق و رفتار وی بسیار تأثیرگذار است.
- این تعلق خاطر و وابستگی که در عمل، وابستگی طرف مقابل را نیز به همراه خواهد داشت، منشأ کشش و جذب غریزی و فطری متقابل زن و مرد به هم شده و زمینه آرامش و سکونت روحی و روانی را که خداوند در دو آیه شریف قرآن بدان اشاره دارد، برای آنان فراهم میآورد.
- وجود این زمینههای تکوینی و جبری در آفرینش زن و مرد موجب شد تا صادق آل محمد(ع) خطاب به مردان چنین بفرمایند: «فَأَحِبُّوا نِسَاءَكُمْ». این حکم تشریعی و باید اخلاقی، بر حقایق و هستهای تکوینی استوار است.
- حضرت در این فرمان اخلاقی به مردان در واقع به شکرگزاری از این نعمت الهی دستور دادهاند؛ یعنی حال که خداوند زنان را با گرایش و محبت به شما برایتان آفریده است، پس شما نیز سپاسگزار این نعمت باشید و به آنان محبت کنید و گرایش نشان دهید.
- بخشی از گرایش زنان به شوهرانشان و گرایش مردان به زنانشان، تکوینی و جبری و بخشی دیگر تشریعی و اختیاری است؛ البته بخش علاقه تکوینی و جبری در زنان بیش از مردان است اما در هر حال هر یک از آنان به ویژه زنان، میتوانند در جهت همان امر تکوینی و پاسخ به ندای درونی خویش بیشتر به همسرانشان محبت و ابراز عشق و علاقه کنند تفاوت این دو در آن است که قسم نخست، جبری و خداداده است و زحمت و مجاهدهای لازم ندارد اما قسم دوم اختیاری است و به شدت به کوشش و مجاهده نیازمند است. البته این مجاهدهها و تلاشها دارای آثار و برکتهای بسیاری است. پروردگار نیز برای آن اجر و پاداش گرانبهایی در نظر گرفته است.
در روایت دوم که به وجود نازنین امام علی بن موسی الرضا(ع) منسوب است، ایشان زنان را به چند دسته تقسیم فرمودهاند و با معرفی برترین آنها، ایشان را اینگونه ارزشگذاری کردهاند: «آگاه باش که زنان گوناگوناند؛ برخی از آنان برای شوهرانشان غنیمت و غرامتاند که ایشان شوهردوست و عاشق همسرشاناند»[۳].
اهل لغت در بررسی معنای واژه «غنیمت» گفتهاند: «آن، هر سود و فایده قابل توجهی است که بدون زحمت و رنج، و یا با رنج کمی عاید انسان شود»[۴]. اما مقصود از «غرامت»، «بدهی، قرض یا هر چیزی است که به گردن شخص بار آید و او را همراه باشد»[۵]. در این حدیث شریف، شاید منظور امام رضا(ع) آن باشد که زن، به ویژه این گروه از زنان که عاشق و دلباخته همسرانشاناند برای شوهر نعمتی الهی و پرسود و منفعتاند که بدون رنج و زحمت به دست آمده است. اما او نمیتواند از این نعمت الهی به شیوه دلخواهش بهره برد و خود را در قبال آن مسئول و پاسخگو نداند، بلکه باید بدان توجهی تام داشته باشد و آنها را نوعی غرامت و دِین بداند که بر دوشش نهاده شده است. از اینروی، بر مرد است که او را پاس دارد و شاکر و قدردان آن نعمت باشد. روشن است که یکی از موارد شکر، شکر عملی است و شاید بتوان گفت که کمترین حد شکر این نعمت، مهرورزی و ابراز عشق و علاقه به اوست، البته، نتیجه چنین رفتاری، جز سکونت و آرامشی که در آیههای قرآن به آن اشاره شده است، نخواهد بود.
حال به راستی چرا انسان اینگونه است؟ چرا با رفتاری آمیخته با مهر و محبت بین زن و شوهر، در خانه و بین افراد خانواده فضایی حاکم خواهد شد که برایند آن آرامش قلبی برای اعضای خانواده است؟
این بدان جهت است که انسان تشنه محبت است و نیاز به مهرورزی، یکی از اساسیترین نیازهای بشر است. این نیاز فطری و احساس غریزی را در همه مردان و زنان، از همان روزهای نخست تولد به شکلهای گوناگون و به روشنی میتوان دید. دختر و پسری که سالهای طولانی در دامن پدر و مادر و در فضای آکنده از مهر و محبت خانوادگی به سر بردهاند، اکنون و پس از ازدواج نیز هنوز بدان نیازمندند. آن دو، اکنون به گونهای از محبت مستقیم پدر و مادر و خویشان و دوستان محروم شدهاند و این نیاز و احساسشان به گونهای کامل و تام پاسخ داده نمیشود. افزون بر این، آن دو، به ویژه زن، غم و اندوه هجران و دوری از خانواده را نیز در دل دارند. حال همسر باید جای همه آنان را پر کند و در حد توان پاسخگوی آن نیازها باشد[۶].
ایمان و خردمندی، نشان مهرورزی به همسر
مسئله محبت به همسر چندان با اهمیت است که پیامبر مکرم(ص) نهتنها محبت به همسر (زن) را نشان ایمان دانستهاند، بلکه افزایش محبت به زن را نشان افزایش ایمان میدانند. امام موسی بن جعفر(ع) از پدران بزرگوار و جد گرامیشان(ع) نقل میکنند: «هرگاه ایمان بندهای از بندگان خدا فزونی یافت، محبت او به زن (همسرش) نیز افزایش خواهد یافت»[۷].
همچنین امیرمؤمنان(ع) در بیان زیبایی درباره نسبت مهرورزی و محبت به هم با خردمندی میفرمایند: «مهر و محبت به هم، خود نشان نیمی از عقل است»[۸].[۹]
لزوم ابراز علاقه و محبت به همسر
تأثیر فوقالعاده و سحرآمیز محبت همسران به هم و همه اجر و پاداشهای بسیار آن، تنها زمانی خود را نشان میدهد که این اکسیر اعظم ابراز و افشا شود. اگر هر یک از زن و شوهر عشق و علاقه قلبی و درونی خود را به دیگری ابراز کند و نشان دهد، استحکام پایههای خانواده و استمرار آن را خواهد دید. علاقه و محبت بدون ابراز و اظهار، چون سرمایهای راکد و بایگانی شده است که در دسترس نیست و نمیتوان از آن استفاده کرد. چنین سرمایهای بیاثر و خودبهخود بیارزش خواهد بود.
همسران باید علاقه و مهر و محبت را، بهطور مستقیم یا غیر مستقیم و به شیوههای گوناگون به یکدیگر ابراز و اظهار کنند. این کار چندان تأثیرگذار است که گاه تا سالها در افراد باقی میماند. این حقیقت در بیان حکیمانه پیامبر اسلام(ص) به زیبایی بیان شده است. امام صادق(ع) از جد بزرگوارشان رسول خدا(ص) نقل کردهاند: «وقتی مرد به همسرش میگوید: "من تو را دوست دارم"، این سخن او هیچگاه از قلب زن بیرون نمیرود»[۱۰].
در نقلی دیگر امام موسی بن جعفر(ع) از پدران بزرگوارشان و ایشان از پیامبر اسلام(ص) این دستور اخلاقی و تربیتی را نقل کردهاند: «هر یک از شما که به دیگری علاقهمند است، باید آن را به محبوب خویش اظهار و اعلان کند؛ چراکه اظهار و اعلان محبت، بیش از هر چیز دیگری موجب اصلاح امور آنان خواهد شد»[۱۱].
بیان این حقیقت و ارائه چنین دستور اخلاقی و تربیتی از زبان پیامآور وحی الهی و مربی بشر، نشان اهمیت این امر خطیر در تربیت نفوس است[۱۲].
آثار و برکتهای ابراز محبت به همسر
مهرورزی، محبت و عشق زن و شوهر به هم، زمینه را برای آرامش در فضای خانه و میان اعضای خانواده فراهم خواهد کرد. چنین فضایی نتایج بسیار مثبتی را در پی خواهد داشت. افزون بر این، عاملی مؤثر برای پیشگیری از انواع ناراحتیها، کدورتها، اختلافها و کشمکشهای خانوادگی و نیز دارویی شفابخش برای این معضلات خواهد بود. چنین فضای دلپذیری میدان را چندان برای بروز خشم و کینهورزی تنگ میکند که فرد میلی به بروز چنین رفتارهای نادرستی در خود احساس نمیکند. کسانی که یکدیگر را دوست دارند و به هم عشق میورزند، بسیاری از امور ناپسند موجود در طرف مقابل را نادیده میگیرند. حتی برخی امور ناپسند در دیده آنان پسندیده جلوه میکند؛ چراکه به فرموده پیامبر اسلام(ص)، دوستی و محبت موجب میشود بدیهای محبوب دیده نشود[۱۳].
عشق، علاقه، دلدادگی و محبت به همسر، به ویژه بیان و ابراز آن به شیوههای گوناگون، برکات بسیاری برای آنان و همه اعضای خانواده دارد. اشاره به نمونهای از آنها در این مجال مناسب است:
- جلب توجه همسر: ابراز محبت و عشق و علاقه موجب خواهد شد زن یا مرد همه توجه همسرش را به خویش جلب کند؛ چشم و دل او را از خود لبریز سازد و جایی برای چیز یا کسی دیگر باقی نگذارد. شاید کم نباشند همسرانی که به سبب بیتوجهی به این مسئله مهم و در نتیجه، احساس بیاعتمادی و بیتوجهی به یکدیگر، حس نیاز به محبت در آنان ارضا نشده باشد.
- ایجاد صفا و صمیمیت بیشتر میان آنان: ارتباط زناشویی و خانوادگی اگر با صفا و صمیمیت همراه باشد، موجب گرمابخشی و شور و نشاط بین اعضای خانواده به ویژه همسران میشود. صفا و رونق یک خانواده مدیون ابراز عشق و علاقه بین دو رکن اساسی خانواده، یعنی زن و شوهر است. بقیه ظواهر زندگی، اعم از خانه و آنچه در آن است پوسته بیروحی بیش نیست.
- سکونت و آرامش: فلسفه اصلی تحقق ازدواج و پیوند زناشویی، همین سکونت و آرامش است. این سکونت و آرامش خود حاصل محبت و عشق و علاقهای است که هر یک از زن و شوهر به یکدیگر ابراز میکنند حتی اگر زن و شوهر به هم علاقه داشته باشند ولی به هر دلیل آن را به یکدیگر نشان ندهند و اظهار نکنند، باز هم آرامشی که باید گرمابخش فضای خانواده و ارتباط اعضای خانواده با هم باشد، وجود نخواهد داشت و ارتباطی خشک و بیروح و فضایی سرد بر آن حاکم خواهد شد.
- اعتماد: ارتباطهای انسانی و اجتماعی به شدت به اعتماد متقابل نیازمند است. نبود این اعتماد دوام و استمرار ارتباط و اصل موجودیت آن را در معرض خطر نابودی قرار خواهد داد؛ چراکه بیاعتمادی بدترین و خطرناکترین آفت ارتباطهای انسانی است.
- جلوگیری از درگیریها و کشمکشها یا جدایی: اغلب درگیریها و کشمکشهای خانوادگی و زناشویی در اثر کاهش محبت و علاقه و در نتیجه از دست رفتن حس اعتماد به یکدیگر رخ میدهد. متأسفانه، درک نکردن این مسئله مهم و در نتیجه درمان نشدن به هنگام و کافی آن موجب درگیریهای حاد و حتی فیزیکی و زد و خورد بین همسران میشود و در پایان به جدایی و ویرانی بنیان خانواده میانجامد.
- استحکام بنیان خانواده: اظهار و ابراز عشق و علاقه و در یک کلام ارتباط عاشقانه بین زن و شوهر، آنان را به یکدیگر علاقهمندتر میکند. آنان دل هم را تسخیر میکنند و ارتباط زناشوییشان عمیقتر میشود. سرانجام به زندگی دلگرمتر میشوند و رفتهرفته به پیمانهای میان خویش وفادارتر میشوند[۱۴].
شیوههای ابراز محبت به همسر
با گذشت زمان بر یافتههای علمی و تجارب بشر افزوده شد و انسان برای حل مسائل خویش از جمله مشکلات و معضلات خانوادگی، از آنها بهره برد. اینکه با دیگران چه رفتاری داشته باشیم به تجربه و آگاهیهایی نیاز دارد که همه افراد از آن بهرهمند نیستند. ارتباط زناشویی نیز چنین است این مسئله به ویژه درباره زوجهای جوان که هنوز در سنین آغازین جوانیاند و پس از ازدواج با فضایی جدید و نیازموده روبهرو میشوند بیشتر خودنمایی میکند. آنان از ارتباط زناشویی چندان آگاهیای ندارند و هنوز هیچ تجربهای را نیندوختهاند. چه بسیار زنان و مردانی که به همسرانشان عشق میورزند و دوست دارند این علاقه را به گونهای ابراز کنند، اما راه و روش آن را نمیدانند.
ضرورت آموختن این مسئله زمانی بیشتر احساس میشود که بدانیم برخی همسران شخصیتی عاطفی و زودرنج دارند و بیشتر به ابراز علاقه و محبت، احساس نیاز میکنند. در چنین مواردی اگر همسر نتواند علاقه و محبت خود را به خوبی و در جای مناسب بروز دهد ارتباط زناشویی آنان به تزلزل و سستی دچار میشود و پیامدهای خطرناکی را در پی خواهد داشت. مسئله دیگر تشخیص راه درست ابراز محبت با توجه به تفاوت آشکار و نهان در شخصیت افراد است؛ چراکه هر یک از زنان و مردان شخصیت روحیه و ویژگیهایی یگانه دارند طبیعی است که با این ویژگیهای گوناگون نمیتوان و نباید برای همه نسخهای یکسان ارائه داد؛ ممکن است برای فردی هدیه مناسب باشد و بهترین شیوه ابراز محبت به او شمرده شود، ولی برای دیگری احترام و تعریف و تمجید کارسازتر باشد؛ یکی خرید تهیه اسباب و اثاثیه منزل را میپسندد، مانند بسیاری از خانمها؛ دیگری کتاب یا لباس شیک و مد روز را. در نظر گرفتن اموری چون رعایت مسائل و ارزشهای مذهبی و فرهنگی، شئون خانوادگی، رسوم ملی و محلی، مسائل عرضی و حیثیتی، مسائل مالی، پرهیز از افراط و تفریط و... نیز در ابراز محبت اهمیت دارد.
با استفاده از سخنان حکیمانه و سیره مبارک اهلبیت(ع) و نظرهای کارشناسان، شاید بتوان فهرستی از شیوههای پسندیده و کاربردی از راههای اظهار عشق و علاقه همسران را به یکدیگر ارائه داد. این شیوهها به اجمال عبارتاند از:
درباره خلقوخوی پسندیده همسرمان سخن بگوییم
انسان خویشتن را بسیار دوست دارد و به محبت دیگران نیز نیازمند است. اگر به این نیاز او به درستی پاسخ داده نشود از جنبههای گوناگون به ویژه بُعد عاطفی به مشکل دچار خواهد شد. او همیشه در پی افرادی است که محبوب آنان باشد. در برابر با کسانی که وی را نمیپسندند و دوستش ندارند سخت دشمن است.
زن و شوهر مانند دیگر انسانها خود را دوست دارند و از دیگران انتظار محبت دارند. وقتی مردی از ویژگیهای خوب و پسندیده همسرش نزد وی سخن میگوید و به منزله نکتههای مثبت شخصیت او از آنها یاد میکند، موجی از رضامندی و شوق درونی فضای شخصیتی او را فرامیگیرد. این همان واقعیتی است که در کلام حکیمانه پیامبر اعظم اسلام(ص) به آن اشاره شده است. ایشان فرمودهاند: «وقتی مرد به همسرش میگوید: "تو را دوست دارم"، این سخن او هیچگاه از قلب زن بیرون نمیرود»[۱۵].
همچنین اگر زن خوبیها و زیباییهای شخصیت شوهرش را نزد وی بر زبان آورد، به او خواهد فهماند که من تو را دوست دارم بدین ترتیب، دل او را تسخیر میکند و او دیگر دل در گرو دیگران نخواهد سپرد. این عمل زن و شوهر در واقع پردهای حفاظتی برای هر دو شخصیت و غذایی مقوی برای روح و روان اوست و عاملی مهم برای ثبات و ماندگاری بیشتر بنیان خانواده است[۱۶].
از همسرمان تعریف و تمجید کنیم
یکی دیگر از شیوههای اظهار علاقه به همسر و در ادامه همان شیوه پیشین، تعریف و تمجید از همسر است. بیشک هر یک از ما در زندگی و روابط اجتماعی کم و بیش ضعفها و قوتهایی داریم بیان این قوتها و برخی ویژگیهای برجسته و خوب با زبان تعریف و تمجید از همسر، خود نوعی ابراز علاقه است. به ویژه اگر این تعریفها در حضور دیگران و برای نشان دادن برجستگیهای اخلاقی و رفتاری باشد. تأثیر مثبت این اقدام چندان زیاد است که حتی اگر از بستگان نزدیکان و دوستان همسر نیز تعریف شود او این اقدام را نوعی ابراز علاقه و محبت به خود میشمارد.
سیره مبارک اهلبیت(ع) نیز چنین بوده است. در منابع تاریخی و روایی این رخداد درسآموز از حضرت علی(ع)، نقل شده است: در روزهای نخست زندگی باسعادت و پربرکت حضرت علی و فاطمه زهرا(ع)، رسول خدا(ص) و به دیدن ایشان رفتند و از احوال ایشان پرسوجو فرمودند. ایشان از دخترشان فاطمه زهرا پرسیدند: «دخترم، چگونهای و همسرت را چگونه یافتی؟» فاطمه زهرا(س) چنین پاسخ دادند: «پدرجان، او بهترین همسر است»[۱۷].[۱۸]
با او همنشین باشیم
یکی دیگر از شیوههای ابراز محبت همسران، همنشینی آنان با یکدیگر است؛ به ویژه اگر مرد یا زن متوجه شود که همسرش وی را بر دیگران ترجیح داده و ساعتی را برای همنشینی با وی اختصاص داده است. عمق تأثیر مثبت این اقدام آمیخته با محبت بر شخصیت و روحیه همسر را زمانی درمییابیم که به این سخن حکیمانه پیامبر بزرگوار اسلام(ص) توجه کنیم. آن بزرگوار در این باره چنین فرمودهاند: «در پیشگاه خداوند نشستن مرد در کنار همسرش از اعتکاف در مسجد من، دوستداشتنیتر است»[۱۹].
حتی گفتهاند سالی که جنگ بدر رخ داد، حضرت(ص) به سبب حضور در جنگ با مشرکان، به انجام اعتکاف موفق نشدند به همین سبب برای جبران آن سال بعد دو دهه از ماه مبارک رمضان را معتکف بودند[۲۰]. همه این رخدادها از ارزش والای این عبادت حکایت دارد و نشان میدهد که اعتکاف آن هم در مسجدالنبی(ص) عملی بسیار باارزش و دارای ثواب فراوان است. رسول خدا(ص) ابراز عشق و علاقه مرد به همسرش را چندان بااهمیت و ارزشمند دانستهاند که آن را با چنین عبادتی مقایسه فرموده و آن را از چنین عبادتی با ارزشتر و نزد خداوند محبوبتر دانستهاند. این برخورد دقیق و ظریف حضرت از توجه ایشان به نیازهای عاطفی زن و مرد، به ویژه زنان نشان دارد؛ نیازی که باید به گونهای درست و کامل ارضا شود. شکی نیست که اگر مرد یا زن بخشی از اوقات شبانه روز خویش را به این کار اختصاص دهد و در کنار همسرش بنشیند؛ با او همصحبت شود؛ به سخنانش گوش فرادهد؛ از وی دلجویی کند؛ و از همنشینی با او لذت ببرد، به خوبی به این نیاز طبیعی و فطریاش پاسخ میدهد و او را نیز عاشق و دلداده خویش میکند[۲۱].
همصحبت خوبی برای همسرمان باشیم
عشق، محبت و علاقه آغازین یک زوج به ویژه زوجهای جوان که خداوند پس از ازدواج در دل ایشان مینهد[۲۲]، با دیدن خوبیها و زیباییهای ظاهری و باطنی در ایشان تقویت میشود. همصحبتی، به ویژه خوب صحبت کردن با همسر، یکی از بهترین راههای ابراز عشق و علاقه به همسر و تقویت محبت دوسویه در آنهاست.
همسر دوست دارد شریک زندگیاش با او همصحبت باشد. وقتی لب میگشاید، از دهانش درّ سخن ببارد. افراد خوشصحبت و خوشسخن کسانیاند که دیگران آرزوی شنیدن سخنان ایشان را دارند آنان برای سخن گفتن واژههایی زیبا برمیگزینند؛ به مقتضای حال سخن میگویند؛ معانی و مفاهیمی درست و سنجیده را در نظر میگیرند؛ و با خوشرویی عباراتی را به زبان جاری میکنند. چنین اشخاصی سلاطین سخناند؛ مخاطب را در قبضه خود دارند و به فرموده امیرمؤمنان(ع)، همیشه آنان را تشنه سخنان خود دارند و با این شیوه سخنوری، سیرابشان میکنند[۲۳].
چه خوب است همسران با هم خوشصحبت باشند؛ به ویژه هنگامی که در برابر هم سخن میگویند، واژههایی بسیار دقیق و زیبا برگزینند و به خوبی و خوشرویی بر زبان جاری سازند. این شیوه سخن گفتن با همسر، به ویژه درباره زنان نهتنها محبت و عشق درونی به همسر را به گونهای زیبا بروز میدهد و همسر را از آن آگاه میسازد، بلکه تأثیری فوقالعاده نیز بر تقویت محبت و علاقه همسر خواهد داشت. سخن حکیمانه و زیبای رسول خدا(ص) در همین زمینه[۲۴]، از تأثیر فوقالعاده همصحبتی و خوشصحبتی همسران در افزایش مهر و محبت میان آنها نشان دارد[۲۵].
گاه با همسرمان درد و دل کنیم
انسان همواره در حال تحول و دگرگونی است. عوامل بیرونی و درونی بسیاری بر انسان تأثیر میگذارند یا از وی تأثیر میپذیرند. به همین دلیل، انسان همیشه در وضعیت مساوی و یکسانی به سر نخواهد برد. گاه خوشحال است و گاه غمگین.
گاه دنیا را چون بهشتی برین باصفا و دلانگیز میبیند اما گاه دچار چنان مشکلات و معضلاتی پیچیده میشود که چون به هر سوی نظر میافکند، جز جهنمی سوزان و زندانی کشنده نمیبیند. در چنین اوضاع فوقالعادهای، به شدت نیازمند همدل و همراهی است تا وی را یاری دهد.
از سوی دیگر، زن و شوهر با تشکیل زندگی مشترک، آرامآرام به هم عادت میکنند و انس و الفتی بین آنان برقرار میشود. طبیعی است، وقتی مشکلات و نگرانیها به انسان روی میآورد همسران بیش از دیگران میتوانند همراه و همدل یکدیگر باشند و با درددل کردن با هم در چنین وضعیتی دیگری را یاری دهند. آنان میتوانند سنگ صبور هم باشند و برای یکدیگر عقدهگشایی کنند تا به بیانی عرفی، سبک شوند و از غم و اندوه و بحران روحی و روانی تا اندازهای رهایی یابند.
هر یک از زن یا شوهر در کنار برخی مشکلات مشترک، مشکلاتی ویژه نیز دارند؛ برای مثال اغلب مردان بیرون از خانه و در محل کار و ارتباطهای اجتماعی به گرفتاریها و مشکلاتی دچار میشوند در چنین وضعیتی مرد به همراهی و همدلی همسر در خانه نیاز دارد تا قدری از مشکلاتش کاسته شود و آرامشی نسبی برای تدبیر بیشتر درباره مشکلاتش بیابد. این خود نوعی وابستگی به همسر است، و اینگونه وابستگی به همسر در اغلب زنان و مردان دیده میشود. اما این وابستگیها در زنان شدیدتر است. تنهایی در خانه، دوری از خانواده، برخی کاستیها در خانواده، برخی بیمهریها، برخی بیماریها و حالات ویژه و... میتواند برای زنان مشکل ساز شود. در چنین حالاتی، شوهر باید با درایت کافی او را دریابد و با شنیدن سخنان و درددلهای وی از مشکلاتش بکاهد[۲۶].
از همسرمان دلجویی کنیم
زندگی انسان در دنیا با بسیاری از بلایا و مشکلات آمیخته است. بیماری، شکستهای مالی، شغلی و حیثیتی، دوری زن و شوهر از هم به دلیل مسافرت، شغل، زندان، از دست دادن عزیزان و...، نمونهای از این مشکلات است. هر یک از این مشکلات، خود موجب نگرانی و رنج روحی و روانی انسان میشود. زندگی و روابط زناشویی نیز مشمول این قانون است. زن و مرد در چنین وضعیتی، به انواع ناراحتیها گرفتار میشوند و نیاز به دلجویی و ابراز محبت و علاقه را بیشتر در خود احساس میکنند. به این دلیل لازم است زن و مرد برای رفع این نگرانیها و ناراحتیهای روحی و روانی از هم دلجویی کنند و از این راه عشق و محبت درونیشان را نیز به یکدیگر ابراز نمایند.
این مسئله به ویژه برای زوجهایی که دارای روحیاتی عاطفیتر و احساسیترند و عشق و علاقه بیشتری میانشان وجود دارد، لازمتر است. در چنین وضعیتی، بهترین شیوه ابراز محبت، دلجویی است. بیان نمونهای از اینگونه ابراز علاقهها در سیره اهلبیت(ع) بسیار مناسب است[۲۷].
خود را برای همسر بیاراییم
وظیفه هر یک از همسران آراستن خود برای دیگری است. خودآرایی و زیبا جلوه دادن زن برای شوهر و شوهر برای زن، شیوهای مطلوب برای ابراز عشق و علاقه به یکدیگر است. اگر مردی ببیند که همسرش خود را تنها برای او آرایش میکند و همیشه آراسته و پاکیزه است این اقدام او در اعماق جان همسرش تأثیری بسیار مثبت خواهد داشت. او چون میبیند که این اقدام همسرش تنها به سبب علاقه به اوست، محبت و علاقهاش به وی دو چندان میشود. اگر مرد نیز چنین کند، نهتنها همان تأثیر را داراست، بلکه به جهت احساسی و عاطفیتر بودن زن، تأثیر مثبت آن چندبرابر خواهد بود.
البته این اقدام به ظاهر کماهمیت، آثار مثبت و برکات بسیاری برای زن و شوهر و زندگی زناشویی دارد. اشاره به گوشهای از جنبههای اهمیت این مسئله در حفظ بنیاد خانواده و استمرار آن و نیز اشاره به جایگاه این مسئله در دیدگاه اهلبیت(ع) مناسب است. برخی از این موارد عبارت است از: نجات از انحرافها و تحکیم خانواده؛ پاسخ به نیاز فطری همسر؛ نشاندهنده ایمان؛ ادای حق همسر؛ افزایش عفت و پاکدامنی؛ افزایش انس و الفت[۲۸].
در مواقع لازم از همسرمان دفاع کنیم
وقتی به انسان ستم شود یا از او بدگویی و عیبجویی گردد، از نظر روانی او به یاوری شفیق نیاز دارد تا از وی دفاع کند. هر یک از زن و شوهر خود را یاور دیگری میداند به همین دلیل اگر به هر کدام ستم شود از همسر خویش انتظار یاری دارد. اینجاست که اگر مرد یا زن بتواند به این درخواست درونی دیگری به خوبی پاسخ دهد موجب رضامندی وی میشود و از این راه، محبت و علاقه خود را به وی ابراز داشته است نشان دادن چنین رفتارهایی همسران را به هم علاقهمندتر میکند و از این راه زندگی استحکام بیشتری مییابد. اما اگر خدای ناکرده مرد یا زن در پاسخگویی به این نیاز دیگری به هر دلیل، بیتوجهی کند، زندگی به شکل جدی در خطر میافتد. اگر در پی کنکاش بیشتر باشیم که این پاسخگویی چه زمان بهتر و بیشتر خود را نشان میدهد در پاسخ باید گفت که هر اندازه محبت درونی در همسر انسان بیشتر شکوفا شده باشد، پاسخگویی بارزتر و رساتر خواهد بود[۲۹].
رفاه و آسایش همسر را تأمین کنیم
انسان در زندگی به وسایل ابزار و اثاثیهای نیازمند است تا با کمک آنها به مقصود خویش برسد. وقتی با استفاده و بهرهگیری از این وسایل و ابزار در منزل، محیط کار یا هر موقعیت دیگری به هدفش رسید و مشکلی از وی مرتفع شد، به آسایش و راحتی دست یافته و این خود موجب آرامش روحی و روانی وی میشود.
این مسئله در زندگی زناشویی و امور خانواده بیشتر خودنمایی میکند. زن و مرد نیز مانند دیگر انسانها به رفاه آسایش و آرامش با تهیه و تدارک برخی وسایل و ابزار زندگی نیازمندند البته خانمها بیش از مردان در این امور حساسیت نشان میدهد و این مسئله برای آنان حیاتیتر مینماید. اسباب و اثاثیه منزل و آشپزخانه، لباس و اجناس ویژه زنان، از جمله وسایلیاند که تهیه و تدارک آنها برای زنان اهمیت دارد و موجب آسایش جسمی و آرامش روحی و روانی آنان میشود. به همین دلیل تهیه و تدارک این وسایل به دست مرد برای زن بسیار اهمیت دارد؛ چراکه نشان عشق و علاقه او به همسرش خواهد بود. در نتیجه، آسایش و آرامش وی را نیز در پی خواهد داشت[۳۰].
نیازهای همسر را به خوبی برآوریم
خداوند انسان را همراه با برخی نیازمندیها آفریده است. البته راههای درست پاسخگویی به این نیازها را نیز به شکلهای گوناگون به انسان ابلاغ کرده و نشان داده است. ارضای درست و کامل این نیازها موجب شکوفایی استعدادها، ایجاد توانمندی و قدرتهای جدید و به کمال رسیدن انسان در ابعاد گوناگون میشود و شاید به همین دلیل نیز خوشایند انسان است.
ازدواج و زندگی زناشویی یکی از راههای درست ارضای برخی از این نیازهاست. مرد یا زن وقتی با کمک همسرش به ارضای غریزه یا نیازی موفق میشود، حالتی از رضامندی درونی در وی پیدا میشود به همین سبب، احساس خوشایندی به همسرش که او را در این اقدام کمک کرده است پیدا میکند. بنابراین هرگاه زن یا مرد به همسرش در ارضای این نیازها کمک به گونهای علاقه و محبت خود را به وی ابراز کرده است[۳۱].
صداقتمان را به همسر نشان دهیم
صداقت و راستی از ویژگیهای برجسته اخلاقی است و نشان دادن این حسن خلق در رفتار، از کمالات انسانی است. در متون دینی از رسول خدا(ص) و امامان معصوم(ع) امتیازهای برجستهای درباره این ویژگی پسندیده و کسانی که وجود خود را به این ویژگی خوب آراستهاند، بیان شده است.
در بیانی زیبا مولای سخن و امیر بیان(ع)، صداقت و راستی را حقیقت ایمان معرفی کردهاند[۳۲]. در روایتی دیگر صدق را نشان کمال ایمان دانستهاند[۳۳]. امام صادق(ع) صداقت را در کنار ویژگیهای نیکوی دیگر چون برّ، یقین، رضا، وفا، علم و حلم سهمی از سهام هفتگانه ایمان برشمردهاند[۳۴].[۳۵]
امین و حافظ اسرار همسرمان باشیم
زندگی انسان زوایای آشکار و پنهان بسیاری دارد، هر شخص میکوشد نقاط مثبت و افتخارآفرین زندگیاش برای دیگران آشکار شود. اما بخشی از رخدادهای زندگی خود را که قابل افشا و بازگویی برای دیگران نیست از اسرار زندگی شخصی خود میداند و به هر دلیل از نگاه دیگران پوشیده نگه میدارد. البته ممکن است تنها به افراد یا گروهی خاص اجازه دهد از آن آگاه شوند و به امانت نگاهش دارند بنابراین حفظ اسرار زندگی افراد که نتیجه امانتداری است برای آنان بسیار بااهمیت است. هر شخص که در حفظ اسرار انسان به وی کمک کند و حافظ اسرارش باشد، از دیدگاه او فردی امین است که برای وی ارزش قایل شده و وی را اکرام کرده است این اقدامها خود نشان علاقه و محبت بین طرفین است در برابر به کسی که به هر دلیل و بهانهای به وی خیانت کند و اسرار وی را آشکار سازد، بدگمان است و رفتار او را بیاحترامی و بیمحبتی به خود خواهد پنداشت.
مسئله امانتداری و حفظ اسرار میان اعضای خانواده به ویژه زن و شوهر نیز مطرح است و البته حساسیت بیشتری دارد. هر یک از زن و یا شوهر که به زندگی و همسرش علاقهمند باشد، خواهد کوشید اسرار خانوادگی خود و همسرش را حفظ کند. زمانی که زن یا شوهر ببیند همسرش در حفظ اسرارش میکوشد این برایش خوشایند است و نشان علاقه و محبتش به وی خواهد بود، به همین دلیل امانتداری و حفظ اسرار از بهترین ویژگیهای زنان و مردان و از شاخصهای معتبر برای انتخاب همسر است[۳۶].[۳۷]
خاطرات و مناسبتهای خوشایند همسرمان را به یاد آوریم
برخی خاطرات و مناسبتها خوشایند انسان است و یادآوری آن نیز موجب خوشحالی و سرور قلبی اوست. بیشک روزی یافتن بندگان خداوند از نعمتهای الهی برای آنان شادیآور و فرحبخش است و یادآوری نعمت و هر آنچه از زمان مکان و امور دیگر که به آن مربوط است نیز برایشان خوشایند خواهد بود.
زن و مرد نیز پس از گذران سالهای عمر، هر یک خاطراتی خوش و گاه تلخ در زندگی خویش خواهند داشت. یادآوری خاطرات شیرین و خوش زندگی برایشان خوشایند و فرحبخش خواهد بود. از شیوههای مطلوب برای اظهار عشق و علاقه به همسر، یادآوری این مناسبتهاست؛ برای نمونه یادآوری سالروز تولد همسر، سالروز ازدواج، سالروز تولد فرزندان، یادآوری موفقیتها، برخی اعیاد، و... با خرید هدایا، شیرینی و.... شیوهای خوب و پسندیده است. همسران خوشسلیقه با استفاده از چنین راهکارهای زیبا و پسندیدهای عشق و علاقه خود را به همسرشان ابراز میکنند[۳۸].
به بهانههای گوناگون به همسرمان هدیه بدهیم
از جمله کارهایی که مصداق بارز ابراز عشق و علاقه به همسر است اهدای هدیه به اوست. هدیه، پیک خوشبختی، خوشبینی و استحکام روابط بین انسانهاست. هدیه بهترین ابزار جلب و جذب محبت دیگران است. امام صادق(ع)، شیعیانی را که در پی جلب محبت دیگران به سوی خود با هدف احیای امر اهلبیت(ع) باشند، دعا فرموده و مشمول رحمت واسعه الهی دانستهاند حضرت درباره بیان وظایف شیعیانشان فرمودهاند: «خدای رحمت کند بندهای را که دوستی و محبت مردم را به سوی خویش جلب کند»[۳۹].
هدیه دادن به افراد و خویشان و آثار و برکات آن چندان اهمیت دارد که در روایتها و سیره اهلبیت(ع) درباره آن بهطور ویژه سفارش شده است. اهمیت اهدای هدیه در خانواده بیش از موارد دیگر است؛ چراکه هدیه دادن خود گونهای ابراز عشق و علاقه اعضای خانواده به یکدیگر است و بر شدت آن میافزاید. از این راه، روابط بین آنها بیشتر میشود و در نتیجه پایهها و بنیاد خانواده مستحکمتر میشود. به همین سبب سفارش شده است تا به بهانههای گوناگون، از جمله هنگام ورود به خانه از کار و تلاش روزانه یا پس از بازگشت از مسافرت، حتما سوغاتی را تهیه کنید و به اهل خانه به ویژه همسر بدهید اگر چیز مناسبی نیافتید باز هم مطلوب نیست دست خالی به منزل بروید. حتی اگر شده سنگی را با خود بردارید و به خانه ببرید.
رسول خدا(ص) نیز بر خرید هدیه هنگام بازگشت به خانه بسیار سفارش و تأکید کردهاند. ابن عباس در این زمینه چنین گزارش کرده است: «رسول خدا(ص) فرمودند: هر کس به بازار برود و هدیهای بخرد و برای اهل خانهاش ببرد، مانند کسی است که صدقهای را برای مستمندان و نیازمندان برده است»[۴۰].[۴۱]
منابع
پانویس
- ↑ «عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: إِنَّ الْمَرْأَةَ خُلِقَتْ مِنَ الرَّجُلِ وَ إِنَّمَا هِمَّتُهَا فِي الرِّجَالِ فَأَحِبُّوا نِسَاءَكُمْ وَ إِنَّ الرَّجُلَ خُلِقَ مِنَ الْأَرْضِ وَ إِنَّمَا هِمَّتُهُ فِي الْأَرْضِ» (محمد بن شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص٢۶٩؛ محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، علل الشرایع، ج۲، ص۴٩٨؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج١٠٠، ص۶۶).
- ↑ گویا حضرت به این دو آیه شریف اشاره دارد که خداوند آفرینش زن را به خلقت مرد نسبت داده و فرموده است: ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ﴾ «و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بیگمان در این، نشانههایی است برای گروهی که میاندیشند» سوره روم، آیه ۲۱؛ در آیه دوم زن و مرد را از جنسی واحد دانسته و فرموده است: ﴿هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا﴾ «اوست که شما را از تنی یگانه آفرید و از (خود) او همسرش را پدید آورد تا بدو آرامش یابد» سوره اعراف، آیه ۱۸۹.
- ↑ «عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا(ع) قَالَ: وَ اعْلَمْ أَنَّ النِّسَاءَ شَتَّى فَمِنْهُنَّ الْغَنِيمَةُ وَ الْغَرَامَةُ وَ هِيَ الْمُتَحَبِّبَةُ لِزَوْجِهَا وَ الْعَاشِقَةُ لَهُ وَ مِنْهُنَّ الْهِلَالُ إِذَا تَجَلَّى وَ مِنْهُنَّ الظَّلَامُ الْحِنْدِيسُ الْمُقَطِّبَةُ فَمَنْ ظَفِرَ بِصَالِحِهِنَّ يَسْعَدُ وَ مَنْ وَقَعَ فِي طَالِحِهِنَّ فَقَدِ ابْتُلِيَ وَ لَيْسَ لَهُ انْتِقَامٌ» (علی بن موسی الرضا(ع)، فقه الرضا(ع)، ص٢٣۴؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۰۰ ص٢٣۴؛ میرزا حسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج١۴، ص١۶١).
- ↑ سید علیاکبر قرشی، قاموس القرآن، ج۵، ص۱۲۲، واژه غنم؛ محمد بندرریگی، المنجد، ج۲، واژه غنم.
- ↑ فخرالدین الطریحی، مجمعالبحرین، ج۳، واژه غنم.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۳۶.
- ↑ «عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): كُلَّمَا ازْدَادَ الْعَبْدُ إِيمَاناً ازْدَادَ حُبّاً لِلنِّسَاءِ» (نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۹۲؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۲۲۸).
- ↑ این روایت به لسان گوناگون از حضرت علی و امام صادق(ع) نقل شده است. در یکی از معروفترین نقلها زراره از امام صادق(ع) نقل میکند که ایشان در بیان مطالبی بسیار مهمچنین فرمودند: «... التَّوَدُّدُ نِصْفُ الْعَقْلِ...» (محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴١۶؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۷۱، ص١۶٨؛ حسن بن شعبه حرانی، تحف العقول، ص۲۲۱).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۴۰.
- ↑ «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِ إِنِّي أُحِبُّكِ لَا يَذْهَبُ مِنْ قَلْبِهَا أَبَداً» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۵۶٩؛ محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۲۳).
- ↑ «عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): إِذَا أَحَبَّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُعْلِمْهُ فَإِنَّهُ أَصْلَحُ لِذَاتِ الْبَيْنِ» (محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۷۱، ص۱۸۲). در نقلی دیگر این حدیث به نقل از امام جعفر صادق(ع) بدون تتمه، چنین نقل شده است: «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): إِذَا أَحَبَّ أَحَدُكُمْ صَاحِبَهُ أَوْ أَخَاهُ فَلْيُعْلِمْهُ» (محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۷۱، ص۱۸۱؛ محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعة، ج۱۲، ص۵۵؛ احمد بن علی الطبرسی، مشکاة الأنوار، ص۲۳۰).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۴۰.
- ↑ «رَوَى أَبُو الدَّرْدَاءِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): حُبُّكَ لِلشَّيْءِ يُعْمِي وَ يُصِمُّ» (محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۰؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج٧۴، ص١۶۶؛ ابن ابی جمهور احسائی، عوالی اللئالی، ج۱، ص١٢۴).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۴۲-۲۵۱.
- ↑ «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): قَوْلُ الرَّجُلِ لِلْمَرْأَةِ إِنِّي أُحِبُّكِ لَا يَذْهَبُ مِنْ قَلْبِهَا أَبَداً» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۵۶٩؛ محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۲۳).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۵۲.
- ↑ «قَالَ(ص): كَيْفَ أَنْتِ يَا بُنَيَّةِ! وَ كَيْفَ رَأَيْتِ زَوْجَكِ؟ قَالَتْ لَهُ: يَا أَبَتِ خَيْرَ زَوْجٍ» (محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۴٣، ص١٣۴).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۵۷.
- ↑ «عَنِ النَّبِيِّ(ص) قَالَ: جُلُوسُ الْمَرْءِ عِنْدَ عِيَالِهِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنِ اعْتِكَافٍ فِي مَسْجِدِي هَذَا» (ابوالحسین مسعود بن عیسی ورام بن ابی فراس نیشابوری، تنبیه الخواطر (مجموعة ورام)، ج۲، ص۱۲۱).
- ↑ «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: كَانَتْ بَدْرٌ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَمْ يَعْتَكِفْ رَسُولُ اللَّهِ(ص) فَلَمَّا أَنْ كَانَ مِنْ قَابِلٍ اعْتَكَفَ عَشْرَيْنِ عَشْراً لِعَامِهِ وَ عَشْراً قَضَاءً لِمَا فَاتَهُ» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۴، ص١٧۵).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۵۹.
- ↑ ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ﴾ «و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بیگمان در این، نشانههایی است برای گروهی که میاندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.
- ↑ «قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(ع): كَانَ لِي فِيمَا مَضَى أَخٌ فِي اللَّهِ... وَ كَانَ أَكْثَرَ دَهْرِهِ صَامِتاً فَإِنْ قَالَ بَذَّ الْقَائِلِينَ وَ نَقَعَ غَلِيلَ السَّائِلِينَ...» (سید رضی، نهجالبلاغه، حکمت ۲۸۹).
- ↑ «وقتی مرد به همسرش میگوید: "من تو را دوست دارم" این سخن او هیچگاه از قلب زن بیرون نمیرود» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص۵۶٩؛ محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۲۳).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۶۲.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۶۵.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۶۷.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۷۳.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۸۱.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۸۶.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۸۸.
- ↑ «قَالَ عَلِيٌّ(ع): إِنَّ مِنْ حَقِيقَةِ الْإِيمَانِ أَنْ يُؤْثِرَ الْعَبْدُ الصِّدْقَ حَيْثُ يَضُرُّ عَلَى الْكَذِبِ حَيْثُ يَنْفَعُ وَ لَا يَعْدُو الْمَرْءُ بِمَقَالِهِ عَمَلَهُ» (احمد بن علی الطبرسی، مشکاة الأنوار، ص۱۸۲؛ میرزاحسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج٨ ص۴۵۶).
- ↑ «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَالَ: أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَمَلَ إِسْلَامُهُ وَ لَوْ كَانَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَى قَدَمِهِ خَطَايَا لَمْ تَنْقُصْهُ الصِّدْقُ وَ الْحَيَاءُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ الشُّكْرُ» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۲، ص۵۶).
- ↑ «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَضَعَ الْإِيمَانَ عَلَى سَبْعَةِ أَسْهُمٍ، عَلَى الْبِرِّ وَ الصِّدْقِ وَ الْيَقِينِ وَ الرِّضَا وَ الْوَفَاءِ وَ الْعِلْمِ وَ الْحِلْمِ ثُمَّ قَسَمَ ذَلِكَ بَيْنَ النَّاسِ...» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۲، ص۴٢).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۸۹.
- ↑ امام باقر(ع) فرمودند: «عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ بَشَّارٍ الْوَاسِطِيِّ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ(ع) أَسْأَلُهُ عَنِ النِّكَاحِ، فَكَتَبَ إِلَيَّ مَنْ خَطَبَ إِلَيْكُمْ فَرَضِيتُمْ دِينَهُ وَ أَمَانَتَهُ فَزَوِّجُوهُ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسادٌ كَبِيرٌ» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص٣۴٧).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۹۱.
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۹۵.
- ↑ «عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَقُولُ: إِنَّهُ لَيْسَ مِنِ احْتِمَالِ أَمْرِنَا التَّصْدِيقُ لَهُ وَ الْقَبُولُ فَقَطْ مِنِ احْتِمَالِ أَمْرِنَا سَتْرُهُ وَ صِيَانَتُهُ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِ. فَأَقْرِئْهُمُ السَّلَامَ وَ قُلْ لَهُمْ: رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً اجْتَرَّ مَوَدَّةَ النَّاسِ إِلَى نَفْسِهِ. حَدِّثُوهُمْ بِمَا يَعْرِفُونَ وَ اسْتُرُوا عَنْهُمْ مَا يُنْكِرُونَ» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۲، ص۲۲۲). این مضمون روایی به گونههای دیگر در منابع روایی نیز نقل شده است؛ ر.ک: محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعة، ج١۶، ص۲۲۰؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۲، ص۶۵؛ ج۴٧؛ ج۷۲؛ محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، الأمالی، ص۶٩؛ همو، الخصال، ج۱، ص۲۵؛ نعمان بن محمد تمیمی، مغربی دعائم الإسلام، ج۱، ص۶١؛ و....
- ↑ «عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَى عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِيجَ وَ لْيَبْدَأْ بِالْإِنَاثِ قَبْلَ الذُّكُورِ فَإِنَّ مَنْ فَرَّحَ ابْنَتَهُ فَكَأَنَّمَا أَعْتَقَ رَقَبَةً مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ وَ مَنْ أَقَرَّ بِعَيْنِ ابْنٍ فَكَأَنَّمَا بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ مَنْ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ جَنَّاتِ النَّعِيمِ» (محمد بن علی بن بابویه (الصدوق)، الأمالی، ص۵۵۴؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۶١، ص۵٩؛ محمد بن الحسن الحر العاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۵۴). همچنین سفارش شده است که از مسلمانان و مؤمنانی که با ما قرابتی ندارند نیز هدیه بپذیریم؛ چراکه همان قرابت دینی و ایمانی بسنده است: «عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْكَرْخِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) عَنِ الرَّجُلِ تَكُونُ لَهُ الضَّيْعَةُ الْكَبِيرَةُ. فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْمِهْرَجَانِ أَوِ النَّيْرُوزِ أَهْدَوْا إِلَيْهِ الشَّيْءَ لَيْسَ هُوَ عَلَيْهِمْ يَتَقَرَّبُونَ بِذَلِكَ إِلَيْهِ. فَقَالَ: أَ لَيْسَ هُمْ مُصَلِّينَ؟ قُلْتُ: بَلَى. قَالَ: فَلْيَقْبَلْ هَدِيَّتَهُمْ وَ لْيُكَافِهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) قَالَ: لَوْ أُهْدِيَ إِلَيَّ كُرَاعٌ لَقَبِلْتُ وَ كَانَ ذَلِكَ مِنَ الدِّينِ وَ لَوْ أَنَّ كَافِراً أَوْ مُنَافِقاً أَهْدَى إِلَيَّ وَسْقاً مَا قَبِلْتُ وَ كَانَ ذَلِكَ مِنَ الدِّينِ أَبَى اللَّهُ لِي زَبْدَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُنَافِقِينَ وَ طَعَامَهُمْ» (محمد بن یعقوب الکلینی الرازی، الکافی، ج۵، ص١۴٣).
- ↑ طوسی، اسدالله، همسران شایسته، ص ۲۹۷.