کعبه: تفاوت میان نسخه‌ها

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
 
(۲۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۶: خط ۶:


== مقدمه ==
== مقدمه ==
کعبه جایگاه مقدسی است که [[حضرت آدم]] {{ع}} به [[فرمان خداوند]] آنرا بنا نهاد، تا زیارتگاه [[یکتاپرستان]] باشد. [[حضرت ابراهیم]] به کمک فرزندش [[اسماعیل]]، [[خانه خدا]] را دوباره ساخت. در گوشه‌ای از این بنا، سنگی [[مقدس]] به نام "[[حجر الأسود]]" قرار دارد که [[زائران]] آن را می‌‌بوسند و لمس می‌‌کنند. کعبه، [[احترام]] خاصی دارد و در [[حج]]، [[زائران]] [[خانه خدا]] هفت بار به دور آن، [[طواف]] می‌‌کنند. این خانه [[توحید]]، پیش از [[اسلام]] به بتخانه [[مشرکان]] تبدیل شده بود، اما هنگامی که [[رسول خدا]] {{صل}} [[مکه]] را [[فتح]] کرد، [[دستور]] داد همه بت‌های درون کعبه و بیرون آن را شکستند. بنای کعبه در طول [[تاریخ]]، چندین بار به خاطر سیل و حوادث دیگر خراب شده و آن را دوباره ساخته‌اند. امروز، [[مسجد الحرام]] که در محوطه اطراف کعبه قرار دارد، یکی از شکوه‌مندترین و بزرگ‌ترین مساجد [[مسلمین]] است و به امر [[خداوند]]، [[مسلمانان]] از همه جای [[دنیا]]، هنگام [[نماز]] و [[عبادت]] رو به [[مسجد الحرام]] و کعبه می‌کنند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۸۹.</ref>.
«کعبه» نام معروف و اختصاصی [[خانه]] خداست که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و [[قبله مسلمانان]] است. این خانه توسط [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و با کمک فرزندش اسماعیل ساخته شده است.


==[[بنای کعبه]]==
اولین بقعه‌ای از [[زمین]] که [[خلقت]] یافته، کعبه بوده و پس از آن تمام زمین هستی یافته است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}} «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>.
===بازسازی کعبه===


== ارکان کعبه ==
در [[قرآن کریم]] آمده {{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref>. این معنا ممکن است یا از نظر [[امور دینی]] باشد که [[قیام]] [[حج]] و [[مناسک]] به او است، یا از نظر [[امور دنیا]] که موجب [[ایمنی]] از [[قتل]] و [[غارت]] و [[آسایش]] ضعفا و فایده بردن تجار و کسبه باشد؛ زیرا مدتی از سال که [[مراسم حج]] برپا می‌شود و [[اجتماع]] همگانی در آنجا تشکیل می‌گردد، موجب قیام و برپا بودن [[مردم]] شده و در آن اوقات از [[تجاوز]] و تعدی‌ها ایمن، و به جای قتل و غارت به [[اصلاح امور]] خود می‌پردازند. بعضی گفته‌اند: [[حیات]] [[مردمان]] به کعبه است؛ زیرا هرگاه کعبه از جمعیت خالی شود و مردم حج را ترک کنند هلاک می‌شوند. این نام (کعبه) فقط در دو مورد از قرآن کریم ([[آیات]] ۹۶ و ۹۸ [[سوره مائده]]) آمده است.
چهار زاویه کعبه به چهار «رکن» مشهور است. رکن شرقی (رکن [[حجر الاسود]])، رکن شمالی (رکن عراقی)، رکن غربی (رکن مغربی)، رکن جنوبی ([[رکن یمانی]]). هرگاه واژه رکن بدون پسوند به کار رود، مقصود از آن رکنی است که [[حجرالاسود]] در آن است. مسیر [[طواف]]، از رکن حجر الاسود آغاز می‌شود، سپس به رکن عراقی می‌رسد، پس از آن به رکن شامی و سپس به رکن یمانی و آن‌گاه باز به رکن حجرالاسود می‌رسد و همین جا یک شوط پایان می‌یابد.


از میان این چهار رکن، [[فضیلت]] رکن یمانی و رکن [[اسود]] از دو رکن دیگر بیشتر است؛ چنان که [[روایات]] زیادی از [[شیعه]] و [[سنی]] درباره فضیلت و اهمیت این دو رکن نقل شده است. در روایتی از [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده است که فرمود: {{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} لَا يَسْتَلِمُ إِلَّا الرُّكْنَ الْأَسْوَدَ وَ الْيَمَانِيَّ ثُمَّ يُقَبِّلُهُمَا وَ يَضَعُ خَدَّهُ عَلَيْهِمَا}}<ref>کافی، ج۴، ص۴۰۸، ش۸.</ref>؛ «[[رسول خدا]]{{صل}} دو رکن یمانی و اسود را استلام می‌کرد و آنها را می‌بوسید و صورتش را بر آنها می‌نهاد». [[ابو مریم]] نقل کرده است که همراه امام باقر{{ع}} طواف می‌کردم. در هر دوری که می‌زد، رکن یمانی را استلام می‌کرد و می‌فرمود: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيَّ حَتَّى أَتُوبَ وَ اعْصِمْنِي حَتَّى لَا أَعُودَ}}<ref>کافی، ج۴، ص۴۰۹.</ref>.
== علت نامگذاری کعبه ==
چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ چند قول است. [[امام حسن مجتبی]]{{ع}} فرمود: گروهی از [[یهودیان]] خدمت [[رسول اکرم]]{{صل}} آمده پرسش‌هایی کردند. از جمله سئوال کردند: چرا [[بیت الله]] را کعبه می‌نامند؟ آن حضرت فرمود: چون در وسط [[دنیا]] قرار گرفته است<ref>علل الشرایع (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸).</ref>.


در روایتی دیگر از [[امام صادق]]{{ع}} آمده است که {{متن حدیث|الرُّكْنُ الْيَمَانِيُّ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ، لَمْ يُغْلِقْهُ اللَّهُ مُنْذُ فَتَحَهُ‌}}<ref>کافی، ج۴، ص۴۰۹.</ref>؛ «رکن یمانی دری از درهای [[بهشت]] است و از روزی که گشوده شده، بسته نشده است». همچنین رکن یمانی از جاهایی است که [[دعا]] در آنجا به [[اجابت]] می‌رسد. به نقل از رسول خدا{{صل}} آمده است که فرمود: {{متن حدیث|مسح الحجر و الركن اليماني يحط الخطايا حطا}}؛ «مسح حجرالاسود و رکن یمانی، [[گناهان]] [[انسان]] را [[پاک]] می‌کند».
از [[امام صادق]]{{ع}} سؤال شد چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ فرمود: برای این که ساختمان آن، بر چهارگوش و چهار دیوار بنا شده است. سؤال شد چرا چهارگوش ساخته شده فرمود: برای این که در مقابل [[بیت المعمور]] است و آن چنین است. سؤال شد، چرا بیت المعمور مربع [[خلق]] شده است؟ فرمود: برای این که بیت المعمور در مقابل [[عرش]] است و آن مربع است. سؤال شد چرا عرش مربع [[آفریده]] شده، فرمود: برای این که کلماتی که [[اسلام]] بر آنها [[استوار]] گشته، چهار کلمه است: {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ اللَّهُ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}}<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸.</ref>.


بنا به مشهور، محلی که برای [[فاطمه بنت اسد]] شکافته شد تا به درون کعبه رود و فرزندش [[علی بن ابی طالب]] را به [[دنیا]] آورد، در کنار رکن یمانی بوده است، اما به دلیل بازسازی‌هایی که در دیوار کعبه صورت گرفته، هیچ اثری از محل ورود این بانوی بزرگوار بر کعبه دیده نمی‌شود<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۹۳.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۹۹.</ref>
نگاه کردن به کعبه [[عبادت]] است. [[امام ششم]] می‌فرماید: کسی که به [[خانه خدا]] نگاه کند و [[عارف]] به [[حق]] او باشد، همان [[طور]] که [[حرمت]] کعبه را می‌شناسد، [[خدای تعالی]] تمام [[گناهان]] او را می‌آمرزد و [[اندوه]] [[دنیا]] و [[آخرت]] را از او برطرف می‌سازد و مهماتش را کفایت می‌فرماید<ref>کافی (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.


==[[امنیت]] در [[حرم]]==
[[امام هشتم]]{{ع}} می‌فرماید: علت این که [[خانه کعبه]] در وسط روی [[زمین]] قرار گرفته، این است که [[مردم]] شرق و غرب [[جهان]]، از نظر آمدن به سوی او برابر باشند<ref>وسائل الشیعه (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.
از [[احکام]] اختصاصی کعبه و حرم «[[امن]]» بودن آن [[سرزمین مقدس]] است که هم امنیت [[تکوینی]] دارد: {{متن قرآن|آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ}}<ref>«از بیم امان بخشید» سوره قریش، آیه ۴.</ref> که اگر کسی بخواهد کعبه را محو سازد؛ به او [[امان]] داده نمی‌شود؛ مانند جریان [[ابرهه]] و هم امنیت [[تشریعی]] دارد؛ {{متن قرآن|وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}}<ref>«و هر که در آن در آید در امان است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref> کسی که داخل حرم شود، شرعاً در امان خواهد بود.


[[آیه مبارکه]] اطلاق دارد و تنها یک مورد استثنا شده است و آن این که اگر کسی [[حرمت]] حرم را نگه ندارد و در داخل حرم مرتکب جنایت شود در امان نخواهد بود و حد شرعی بر او جاری خواهد شد. نه تنها [[انسان‌ها]]، بلکه حیوانات و پرندگان هم در آن منطقه در امنیت‌اند، به طوری که متخلفان مورد [[مجازات]] قرار خواهند گرفت؛ چراکه اطلاق {{متن قرآن|مَنْ دَخَلَهُ}} شامل حیوانات و پرندگان هم می‌شود. [[امام صادق]]{{ع}} در [[تفسیر]] آیه مبارکه فرمود: {{متن حدیث|... وَ مَنْ دَخَلَهُ مِنَ الْوَحْشِ وَ الطَّيْرِ كَانَ آمِناً مِنْ أَنْ يُهَاجَ أَوْ يُؤْذَى حَتَّى يَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ}}<ref>فروع کافی، ج۴، ص۲۲۶؛ وسائل الشیعه ج۱۲، ص۵۵۷.</ref>.
== کعبه در آیات قرآن ==
{{اصلی|کعبه در قرآن}}
کعبه در [[قرآن کریم]] از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که به برخی از ویژگی‌های کعبه در قرآن اشاره می‌کنیم:
# '''مثابه:''' {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. نخستین ویژگی و صفتی که برای [[بیت الله]] در قرآن ذکر شده «مثابه» است که [[خانه خدا]] به عنوان [[مرجع]] و ملجأ و [[پناهگاه]] عمومی مطرح شده است.
# '''امنا:''' {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. دومین ویژگی که صاحب [[خانه]] برای خانه‌اش آورده، «[[امنیت]]» است که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین [[نعمت]] برای [[جوامع انسانی]] به شمار می‌رود و تحقق محیط و [[جامعه]] [[امن]] از آرزوهای دیرین [[بشر]] است.
# '''خانه [[مردم]]:''' {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>. ویژگی دیگر کعبه آن است که از آن ناس و همه مردم است و اختصاص به شخص یا گروه و نژاد خاصی ندارد؛ هم بنای آن برای مردم است، هم ملجأ. [[مرجع]] و مأمن برای آنان، و هم مایه قوام [[جوامع بشری]] است.
# '''[[خانه خدا]]:''' {{متن قرآن|وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ...}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. {{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>. ویژگی دیگر آنکه [[بیت الله]] است؛ تنها خانه‌ای که در [[قرآن]] به [[خدا]] نسبت داده شده است و جالب این که [[خداوند]] [[منان]]، در این دو [[آیه شریفه]]، آن را به خودش نسبت داده است. از این رو، دو تن از بهترین [[بندگان]] خود را [[مأمور]] تطهیر خانه‌اش ساخت.
# '''[[بانی]] آن ابراهیم:''' {{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. کعبه با دست توانای دو [[پیامبر عظیم الشأن]] [[الهی]] بازسازی و تجدید بنا گردید و به خاطر همین بانی، بر [[بیت المقدس]] [[فضیلت]] پیدا کرده است؛ زیرا که بانی کعبه، ابراهیم و بانی بیت المقدس سلیمان است.
# '''پایه‌های کعبه بر [[خلوص]] نهاده شد:''' {{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. بالا بردن قواعد و پی‌های [[کعبه]]، عبادتی خالصانه به دست [[حضرت ابراهیم]] و اسماعیل{{عم}} بوده؛ به طوری که برای این کار هیچ پاداشی نطلبیدند، بلکه تنها گفتند: {{متن قرآن|رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا}}<ref>«پروردگارا! از ما بپذیر» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. یعنی [[پاداش]] از دیدگاه این دو [[پیامبر عظیم الشأن]]، پذیرش عمل نزد [[خداوند]] است که عمل بدون قبولی [[خدا]]، ناچیز و بی‌ارزش است؛ از این رو، خداوند این دو [[پیامبر]] را به صفت [[بندگان]] [[مخلص]] ستود.
# '''نخستین [[معبد]]:''' {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ}}. پیشینه [[تاریخی]]، ویژگی دیگر [[بیت الله الحرام]] است، تا آنجا که در [[قرآن]]، به عنوان نخستین معبد عمومی در روی کره زمین شناسانده می‌شود. بدین‌سان کعبه بر [[بیت المقدس]] مقدم و [[قبله]] نخست جهانیان بود.
# '''[[مبارک]]:''' {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref> ویژگی دیگر کعبه مبارک بودن آن است؛ یعنی خانه‌ای است پر خیر و [[برکت]] و از آنجا که مبارکاً مطلق است؛ از این رو، هم شامل [[برکات]] مادی می‌شود و هم برکات معنوی.
# '''{{متن قرآن|هُدًى لِلْعَالَمِينَ}}:''' {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>؛ هدایت‌گری [[خانه خدا]] ویژگی دیگر آن است. [[مردم]] از راه دور و نزدیک به کنار این خانه می‌آیند و از هدایت‌های آن بهره‌مند می‌شوند.
# '''تجلیگاه [[توحید]]:''' {{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>. ویژگی دیگر کعبه آن است که بر توحید محض پایه‌گذاری شده و با هیچ شرکی؛ اعم از خفی و جلی، همراه نیست<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۱۰۸.</ref>.


{{متن حدیث|وَ سَأَلَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ أَحَدَهُمَا{{عم}} عَنِ الظَّبْيِ يَدْخُلُ الْحَرَمَ فَقَالَ لَا يُؤْخَذُ وَ لَا يُمَسُّ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ: {{متن قرآن|وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}}}}<ref>نور الثقلین، ج۱، ص۳۷۱.</ref>. در کجای [[دنیا]] چنین [[امنیتی]] وجود دارد؟ تا آنجا که شکار حیوانات، بلکه نشان دادن آن با گوشه چشم هم ممنوع باشد! آن هم در منطقه‌ای که {{متن قرآن|يُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ}}<ref>«در حالی که (بیرون از شهر مکّه) مردم از پیرامونشان ربوده می‌شوند؟» سوره عنکبوت، آیه ۶۷.</ref>. حتی [[انسان]] از جهت [[قرض]] و دَین هم در امان است و طلبکار [[حق]] ندارد طلب خود را در آن منطقه از بدهکار بخواهد؛ سماعه از امام صادق{{ع}} در این باره روایتی نقل کرده که گفت: {{متن حدیث|سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لِي عَلَيْهِ مَالٌ فَغَابَ عَنِّي زَمَاناً فَرَأَيْتُهُ يَطُوفُ حَوْلَ الْكَعْبَةِ أَ فَأَتَقَاضَاهُ مَالِي قَالَ لَا لَا تُسَلِّمْ عَلَيْهِ وَ لَا تُرَوِّعْهُ حَتَّى يَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ}}<ref>نور الثقلین، ج۱، ص۳۷۱.</ref>.
== امتیازات و ویژگی‌های کعبه ==
کعبه دارای [[احکام]] خاص و امتیازاتی است که هر یک دلیل بر [[شرافت]] و [[فضیلت]] آن است:
# تنها بنائی است که آن را [[خدای بزرگ]] نسبت به خود داده، و [[خانه]] خود خوانده است.
# بنای آن در آغاز، به وسیله [[جبرئیل]] و [[فرشتگان]]، و سپس به دست [[انبیا]] به ویژه قهرمان [[توحید]] حضرت [[خلیل]]{{ع}} انجام گشته است.
# نخستین بنائی است در زمین، که به عنوان ستایشگاه وجود یافته است.
# آن را خانه [[محترم]] معرفی، و قوام زندگانی [[مردم]] را مبتنی بر آن ساخته است. {{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref>.
# [[آیات الهی]] مانند: [[حجرالاسود]]، [[حجر اسماعیل]]، [[زمزم]]، [[مقام ابراهیم]] و دیگر [[آیات]] که هر یک نشانه روشنی بر شناسائی [[حق]] می‌باشد، در شعاع این خانه محسوس، و در طول [[زمان]] از دستبرد [[اجانب]] مصون مانده است.
# تمام انبیا و [[جانشینان]] عالی [[مقام]] آنان، سواره و پیاده و گاهی با پای برهنه، به جانب این [[خانه]] شتافته و آن را [[زیارت]] کرده‌اند.
# بنا به نقل [[اهل]] تحقیق، دیده نشده که کبوتران [[حرم]] و پرندگان از بالای آن عبور و پرواز نمایند.
# کسی که عمداً هتک حرمت این خانه کند و آن را به [[پلیدی]] [[آلوده]] سازد، [[کافر]] و محکوم به اعدام است.
# کسانی که [[اراده]] [[سوء]] داشته و خواسته‌اند به این خانه [[اهانت]] نمایند، هلاک شده‌اند.
# از نظر [[احترام]]، در رابطه با این خانه، در [[اسلام]] احکامی است که برای هیچ یک از مقدسات عالم وجود، این [[احکام]] صدور نیافته است: [[نمازگزاران]]، در تمام روی [[زمین]] به سوی این خانه و جهتی که محیط آن است باید [[نماز]] بگذارند. [[ذبح]] [[شرعی]]، محتضر در حال [[احتضار]]، میت [[مسلمان]] در حال [[دفن]]، باید رو به این جهت باشد. رو به [[قبله]]، [[وضو]] ساختن و [[تلاوت قرآن]] و [[دعا]] و نشستن و خوابیدن [[مستحب]] است. تخلیه، استبرأ، استنجأ، و مواقعه، رو به قبله و پشت به قبله جائز نمی‌باشد.
# آنکه از همه بیشتر به این خانه، امتیاز و [[فضیلت]] بخشیده و موجب جلال نهائی آن گردیده است و گویا در کالبد [[کعبه]] [[روح]] دمیده این است که کعبه واقعی دل‌های [[پاک]]، ولی الله الاعظم، امیرالمؤمنین علی{{ع}}، در درون آن چهره‌نمائی فرمود و زایشگاه آن حضرت شد!<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۹۱.</ref>


علاوه بر امنیت‌های ظاهری، امنیت معنوی هم در [[روایات]] برای [[حرم]] ذکر شده است؛ چنان‌که [[معاویة بن عمار]] از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده که آن حضرت فرمود: {{متن حدیث|إِذَا أَرَدْتَ دُخُولَ الْكَعْبَةِ فَاغْتَسِلْ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَهَا وَ لَا تَدْخُلْهَا بِحِذَاءٍ وَ تَقُولُ إِذَا دَخَلْتَ- اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ {{متن قرآن|وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}} فَآمِنِّي مِنْ عَذَابِ النَّارِ}}<ref>نور الثقلین، ج۱، ص۳۷۱.</ref>. از تمسک [[امام]]{{ع}} به [[آیه شریفه]]، فهمیده می‌شود که معنای [[آیه]] وسیع است و هر نوع [[امنیتی]] را شامل می‌شود، منتهی از بعضی روایات برداشت می‌شود که امنیت معنوی در حرم، مشروط به داشتن [[ولایت]] است<ref>فصلنامه میقات حج، ش۵۵، ص۲۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۳۸.</ref>
== [[احکام]] کعبه ==
[[وجوب]] [[نماز]] به سوی آن، وجوب [[طواف]] به سوی آن، وجوب [[ذبح]] [[شرعی]] به سوی آن، وجوب [[دفن]] [[مسلمان]] به سوی آن، حرمت [[جنگ]] کردن در کنار آن، حرمت تعقیب نمودن پناهنده به آن، حرمت رو یا پشت کردن به آن هنگام تخلیه، [[استحباب]] قرار دادن شخص در حال [[احتضار]] به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام [[خوابیدن]] و نشستن به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام [[وضو]] و [[تلاوت قرآن]] و [[دعا]] به سوی آن، [[کراهت]] به جای آوردن نمازهای شبانه [[روز]] (پنجگانه) در داخل آن، [[کراهت]] (یا [[حرمت]]) ساختن بنایی مرتفع‌تر از آن (در کنار [[مسجدالحرام]])، [[کافر]] و محکوم به اعدام شدن عامل هتک حرمت و [[آلوده]] به [[نجاست]] عمدی نمودن آن.


== اولین [[پوشش]] کعبه ==
== مشخصات ظاهری کعبه ==
در [[تاریخ]] آمده است اولین کسی که [[خانه خدا]] را [[جامه]] پوشاند، [[حضرت آدم]] بود که آن را با پیراهن موئی پوشانید. پس از ظهور اسلام و [[فتح مکه]]، اولین کسی که کعبه را با قماش [[یمانی]] پوشاند، [[پیغمبر]]{{صل}} بود<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۵۱.</ref>. اولین کسی که دستور داد جامه‌های گوناگون را از تن کعبه برداشته و یک جامه بر آن کنند، [[مهدی عباسی]] بود. و اولین کسی که کعبه را جامه گرانبها پوشاند، تُبّع [[زمامدار]] [[یمن]] بود<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۱۴۸.</ref>.
شکل کعبه تقریباً مربع و قدری مستطیل است. دیوارهای آن از بیرون با سنگ‌های حجاری شده کبود رنگ که به آنها (صمّا) گفته می‌شود، یعنی سنگ سفت و سخت ساخته شده و از درون با سنگ‌های مرمر سیاه که پاره‌ای از آنها منقوش و پاره‌ای از دوره شاهان (بنی قلادون [[مصر]]) در آن به یادگار گذاشته شده، بنا گردیده است.


== نام‌های کعبه ==
ساختمان کعبه از [[زمان]] [[عبدالله بن زبیر]] و [[حجاج ثقفی]] تا دوران ما، به همان شکل کنونی باقی مانده است. مشخصات کعبه بر اساس متر عبارت است از:
#'''[[بیت]]''': یکی از نام‌های [[خانه]] خداست. این نام در هفت مورد از [[آیات قرآن کریم]] یاد شده است<ref>فرهنگ عاشورا، محدثی، ص۷۹.</ref>. {{متن قرآن|وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ}}<ref>«در آن نشانه‌هایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بی‌گمان خداوند از جهانیان بی‌نیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>، {{متن قرآن|إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>، {{متن قرآن|إِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>، {{متن قرآن|فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ}}<ref>«بی‌گمان صفا و مروه از نشانه‌های (بندگی) خداوند است پس هر کس حج خانه (ی کعبه) بجای آورد یا عمره بگزارد بر او گناهی نیست که میان آن دو را بپیماید و هر که خود خواسته کاری نیک انجام دهد، خداوند سپاسگزاری داناست» سوره بقره، آیه ۱۵۸.</ref>، {{متن قرآن|مَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً}}<ref>«و نماز آنان نزد خانه (ی کعبه) جز سوت کشیدن و کف زدن نبود پس عذاب را برای کفری که می‌ورزیدید بچشید!» سوره انفال، آیه ۳۵.</ref>،{{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیزرا شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>، {{متن قرآن|فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ}}<ref>«پس باید پروردگار این خانه را بپرستند» سوره قریش، آیه ۳.</ref>. واژه «بیتی» در [[سوره بقره]] و [[حج]]<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵؛ سوره حج، آیه ۲۶.</ref>آمده است و [[خداوند متعال]] در هر دو مورد، این [[خانه]] را به خودش نسبت می‌دهد. از این کلمه عنوان «[[بیت الله]]» را هم می‌توان برای کعبه انتزاع کرد. کعبه تنها مکانی است که [[خداوند]] آن را به خود نسبت داده است. حتی [[بیت المقدس]] را با آن هم قداستش، به خودش نسبت نداده است.
# طول ضلع درِ کعبه؛ یعنی از رکن [[اسود]] تا رکن عراقی ۶۸ / ۱۱ متر.
#'''بیت الله''': یکی از مشهورترین نام‌های خانه خداست. اضافه آن تشریفیه است و نشانه [[شرافت]] این خانه است که به خداوند منتسب شده، مانند کلام الله و [[عیسی]] [[الله]]. این نام از دو آیه‌ای که در [[قرآن]] به عنوان «بیتی» آمده اتخاذ شده است<ref>سوره بقره، آیه ۱۱۹؛ سوره حج، آیه ۲۷.</ref>.
# طول رکن عراقی تا شامی، طرفی که [[حجر اسماعیل]] در آن قرار دارد. ۹۰/۹ متر.
#'''[[بیت الله الحرام]]''': کعبه را می‌گویند. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در وجه تسمیه آن می‌فرماید: کعبه را بیت الله الحرام می‌گویند، برای آنکه ورود [[مشرکین]] به داخل کعبه [[حرام]] شده است.
# طول رکن شامی تا رکن یمانی ۰۴/ ۱۲ متر.
#'''ناذِر''': نام کعبه در زمان‌های بسیار قدیم بوده است<ref>دایرةالمعارف فارسی، مصاحب، ذیل کعبه.</ref>.
# طول رکن یمانی تا رکن اسود ۱۸/۱۰ متر.


'''نام‌های کعبه''': [[آیات شریفه]] گویای این است که [[خانه]] خود را [[آفریدگار جهان]] به نام‌های متعدد، نامگذاری کرده تا هر نام به فضیلتی اشاره بوده و دلیل بر این باشد که چون مسمی با اهمیت و دارای [[شرافت]] است، به اسمای متعددی هم امتیاز یافته است. آن نام‎ها هشت تاست:
بنای کعبه از سنگ‌های سیاه و [[سختی]] ساخته شده که با کنار زدن پرده از روی آن، کاملاً آشکار است. این سنگ‌ها که از زمان بنای کعبه از سال ۱۰۴۰ ق. تا به امروز بر جای مانده، از کوه‌های [[مکه]] به ویژه [[جبل]] الکعبه که در محله شُبَیکه مکه بوده، گرفته شده است. سنگ‌ها اندازه‌های مختلف دارد، به طوری که بزرگ‌ترین آنها با طول و عرض و ارتفاع ۱۹۰، ۵۰ و ۲۸ سانتی‌متر و کوچک‌ترین آنها با طول و عرض ۵۰ و ۴۰ سانتی‌متر می‌باشد.
# صراخ: در [[تفسیر]] مولوی آمده که در [[روایت]] است، بنای این خانه قبل از [[آدم]]{{ع}} وجود داشته و آن را صراخ می‌گفتند.
# [[بیت الله]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ}} «ما تو را به درستی مژده‌آور و بیم‌دهنده فرستادیم و از تو درباره دوزخیان باز نپرسند» سوره بقره، آیه ۱۱۹؛ {{متن قرآن|وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ}} «و در میان مردم به حجّ بانگ بردار تا پیاده و سوار بر هر شتر تکیده‌ای که از هر راه دوری می‌رسند، نزد تو آیند» سوره حج، آیه ۲۷.</ref>: از مشهورترین نام‎های این خانه و اضافه آن تشریفیه است. این نام از دو آیه‌ای که در [[قرآن]] به عنوان «بیتی» آمده اتخاذ شده است.
#البیت<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ}} «کسانی که کافر شدند و در کفر مردند و گر همچند زمین زر به بازخرید خویش دهند از آنان پذیرفته نیست؛ آنها عذابی دردناک (در پیش) دارند و یاوری نخواهند داشت» سوره آل عمران، آیه ۹۱؛ {{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَا تُسْأَلُ عَنْ أَصْحَابِ الْجَحِيمِ}} «ما تو را به درستی مژده‌آور و بیم‌دهنده فرستادیم و از تو درباره دوزخیان باز نپرسند» سوره بقره، آیه ۱۱۹؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ}} «کسانی که بدان‌ها کتاب (آسمانی) داده‌ایم، آن را چنان که سزاوار خواندن آن است می‌خوانند، آنان بدان ایمان دارند؛ و کسانی که به آن انکار ورزند زیانکارند» سوره بقره، آیه ۱۲۱؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ}} «ای مؤمنان! از شکیبایی و نماز یاری بجویید که خداوند با شکیبایان است» سوره بقره، آیه ۱۵۳؛ {{متن قرآن|وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ}} «و نماز آنان نزد خانه (ی کعبه) جز سوت کشیدن و کف زدن نبود پس عذاب را برای کفری که می‌ورزیدید بچشید!» سوره انفال، آیه ۳۵؛ {{متن قرآن|وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ}} «و در میان مردم به حجّ بانگ بردار تا پیاده و سوار بر هر شتر تکیده‌ای که از هر راه دوری می‌رسند، نزد تو آیند» سوره حج، آیه ۲۷.</ref>: این نام در شش مورد یاد شده است، مانند: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ}}<ref>«در آن نشانه‌هایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است و حجّ این خانه برای خداوند بر عهده مردمی است که بدان راهی توانند جست؛ و هر که انکار کند (بداند که) بی‌گمان خداوند از جهانیان بی‌نیاز است» سوره آل عمران، آیه ۹۷.</ref>.
#[[بیت الحرام]]<ref>{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}} «ای مؤمنان! (حرمت) شعائر خداوند را و نیز (حرمت) ماه حرام و قربانی‌های بی‌نشان و قربانی‌های دارای گردن‌بند و (حرمت) زیارت‌کنندگان بیت الحرام را که بخشش و خشنودی پروردگارشان را می‌جویند؛ نشکنید و چون از احرام خارج شدید می‌توانید شکار کنید و نباید دشمنی با گروهی که شما را از (ورود به) مسجد الحرام باز داشتند، وادارد که به تجاوز دست یازید؛ و یکدیگر را در نیکی و پرهیزگاری یاری کنید و در گناه و تجاوز یاری نکنید و از خداوند پروا کنید، بی‌گمان خداوند سخت کیفر است» سوره مائده، آیه ۲.</ref>: یعنی. [[خانه]] با [[حرمت]].
#[[بیت العتیق]]<ref>{{متن قرآن|ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ}} «چنین است؛ و هر که حرمت‌های خداوند را سترگ بدارد همان نزد پروردگارش برای او بهتر است. و (گوشت) چارپایان بر شما حلال است جز آنچه (حرام بودن آن) برایتان خوانده شود پس، از پلیدی‌ها که بت‌هایند دوری گزینید و از گفتار دروغ (نیز) بپرهیزید» سوره حج، آیه ۳۰؛ {{متن قرآن|وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ}} «و برای هر امتی آیینی نهاده‌ایم تا نام خداوند را بر آنچه از چارپایان روزی آنان کرده است (به هنگام ذبح) یاد کنند پس خدای شما خدایی یگانه است؛ فرمانبردار او باشید و فروتنان را نوید ده» سوره حج، آیه ۳۴.</ref>.
#[[بیت المعمور]]<ref>{{متن قرآن|وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ}} «و سوگند به آن خانه آبادان» سوره طور، آیه ۴.</ref>.
#[[بکه]]<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْرًا لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ}} «توبه کسانی که پس از ایمان خویش کفر ورزیدند سپس بر کفر افزودند هرگز پذیرفته نخواهد شد و آنانند که گمراهند» سوره آل عمران، آیه ۹۰.</ref>.
#کعبه<ref>{{متن قرآن|أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ * جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ذَلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ * اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}} «شکار دریا و خوراک آن بر شما حلال است تا شما و کاروانیان را بهره‌ای باشد و شکار خشکی تا در احرامید بر شما حرام است و از خداوند که به سوی وی گرد آورده می‌شوید پروا کنید * خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست * بدانید که خداوند سخت کیفر و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره مائده، آیه ۹۶-۹۸.</ref>.


=== [[بیت الحرام]] ===
پایه‌های آن از سرب مذاب ساخته شده و بدین ترتیب بنایی است نسبتاً مستحکم و [[استوار]]. پیش از بنای [[قریش]]، کعبه دو در داشته است: یکی در ناحیه شرقی محل در فعلی و دیگری در ناحیه غربی که از یکی وارد و از دیگری خارج می‌شده‌اند، اما قریش تنها در ناحیه شرقی آن دری [[نصب]] کرد. بعدها [[ابن زبیر]] در دیگر را گشود که به وسیله حجاج بسته شد و اکنون همان یک در باقی مانده است. این در تا به حال چندین بار عوض شده است و آخرین بار در سال ۱۳۹۸ قمری به دستور خالد بن عبدالعزیز در جدیدی ساخته و [[نصب]] گردید. ساختمان کعبه نیز از سال ۱۰۴۰ تا [[قرن]] اخیر تعمیر نشده بود، ولی در سال ۱۳۷۷ قمری و سپس ۱۴۱۷ به دستور سعود بن عبد العزیز و فهد بن عبدالعزیز در آن تعمیراتی صورت گرفت.
یعنی خانه‌ای که [[محترم]] است. یکی از نام‌های [[خانه]] خداست که در [[قرآن کریم]] نیز ذکر شده است<ref>سوره مائده، آیه ۲ و ۹۷ و ۹۵؛ سوره ابراهیم، آیه ۳۷.</ref>. [[بیت]] الحرم هم به آن گفته می‌شود. از [[امام ششم]]{{ع}} سؤال شد چرا بیت الحرام نامیده شده است؟ فرمود: برای این که ورود [[مشرکین]] به این خانه [[حرام]] شده است<ref>علل الشرایع (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۷).</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۰۹.</ref>


=== [[بیت العتیق]] ===
سقف کعبه به صورت دو سقفی است که با سه پایه چوبی که در میانه آن در یک ردیف قرار گرفته، نگهداری می‌شود. اطراف آن سنگ‌های مرمر نصب شده و در کنار آن پلکانی قرار دارد که برای رسیدن به سقف بالایی تعبیه شده است.
یکی از نام‌های خانه خداست که در قرآن کریم هم آمده است {{متن قرآن|وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ}}<ref>«و خانه دیرین (کعبه) را طواف کنند» سوره حج، آیه ۲۹.</ref>؛ برای عتیق در این [[آیه شریفه]] چهار معنی گفته شده است:
#در [[تفسیر]] ابوالفتوح آورده که این خانه را از این جهت عتیق نامیده‌اند، برای آنکه هر کس [[زیارت]] کند آن را، [[خداوند]] از [[آتش جهنم]] آزادش می‌سازد.
# امام ششم{{ع}} فرمود: نامیده شده به عتیق، یعنی آزاد شده؛ برای این که از غرق شدن در [[طوفان نوح]] [[آزاد]] گردید.
# آزاد شده از [[تسلط]] [[جباران]]. از [[امام پنجم]]{{ع}} سؤال شد که معنی عتیق کدام است؟ حضرت فرمود: این خانه، آزاد است و احدی مالک آن نیست.
# به معنی کهنه و قدیم. [[ابو حمزه ثمالی]] می‌گوید: امام پنجم{{ع}} در [[مسجد الحرام]] نشسته بود، پرسیدم چرا این خانه را [[خدای تعالی]]، عتیق نامیده است؟ فرمود: خداوند آن را پیش از آفریده‌ها [[آفریده]] است و سپس [[زمین]] را آفرید و از زیر آن، زمین را گسترش داد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، پاورقی، ص۱۵۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۱۰.</ref>


== [[پوشش]] داخل کعبه ==
پیش‌تر به اندازه‌های اضلاع کعبه، اشاره کردیم و اکنون توضیح ذیل را از زبان مسؤول فعلی کعبه که از [[خاندان]] [[آل]] شیبه است و اینان از پیش از [[اسلام]] تا به امروز سدانت و حراست کعبه را در [[اختیار]] داشته و دارند می‌آوریم: بنای آن از سنگ سخت (الحجارة الصلبة الزرقاء) است. ارتفاع آن حدود پانزده متر (به طول دقیق ۸۵/۱۴) و طول جهتی که [[حجر]] (اسماعیل) در آن است و وجه برابرش ده متر و ده (به [[طور]] دقیق ۲۲/۱۰) سانتی‌متر است و طول دو ضلع دیگر دوازده (به طور دقیق ۵۸/۱۱ متر) است. زاویه‌های کعبه نیز تقریباً به سمت جهات اربعه؛ شمال، جنوب، شرق و غرب است. [[حجرالاسود]] در ارتفاع ۱۰/۱ از [[زمین]] قرار گرفته و در کعبه نیز حدود دو متری از زمین مطاف ارتفاع دارد و با نردبان باید بالا رفت. کعبه از دریا حدود ۳۰۰ متر بالاتر است. محل کعبه تقریباً در وسط [[مسجدالحرام]] است و بیشتر به ضلع شرقی جنوبی مسجدالحرام نزدیک است تا به دو ضلع دیگر.
در گذشته داخل کعبه هم [[جامه]] مخصوصی داشته است. مادر [[عباس بن عبدالمطلب]] روزی [[نذر]] می‌کند که اگر حاجتش برآورده شود داخل کعبه را بپوشاند. وقتی حاجتش برآورده شد، به [[عهد]] خود [[وفا]] کرد. تا مدتی این رویه باقی بود ولی بعدها [[منسوخ]] شد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۵۲.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۲۲۷.</ref>


'''حِبَری''': به روپوش یا پارچه سیاه رنگی که گاه کعبه را بدان می‌پوشانیدند، گویند<ref>فصلنامه میقات حج، ش۲۵، ص۹۷.</ref>.
اطراف کعبه، میدان مطاف است و این یک دایره مستطیلی است که قطر شمالی جنوبی ۵۱ متر و قطر شرقی غربی آن ۴۱ متر است. دایره مطاف که خارج از مستطیل کعبه است، در غرب و جنوب با فاصله ۵۱ متر و شرق و شمال ۴۱ متر است. زمانی که ما در جهت شرقی از طرف باب السلام یا باب النبی وارد [[مسجدالحرام]] شویم و به کعبه نگاه کنیم، می‌بینیم این [[خانه]]، از پارچه‌ای سیاه که آیاتی از [[قرآن]] را بر آن بافته‌اند، پوشیده شده و با احتشام و جبروت جلوه می‌کند. این [[آیات قرآنی]] با رشته نقره‌ای طلافام بر آن بافته شده و اطراف آن را گرفته است. در کعبه نیز پوشیده از نقره‌ای است که طلای [[خالص]] روی آن گرفته و آیاتی با طلا بر روی آن برجسته شده است<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۸۲.</ref>.


'''حِزام''': کمربند قسمت بالای پرده کعبه را می‌گویند که به عرض ۹۵ سانتیمتر است و دور تا دور آن [[آیات قرآن]] با خطوط [[نقره]] آمیخته با طلا بافته می‌شود.
== تاریخچه کعبه ==
{{اصلی|کعبه در تاریخ اسلامی|بنای کعبه}}
کعبه تاکنون ۱۲ بار تجدید بنا شده است. درباره [[تاریخ]] و سابقه کعبه آورده‌اند: بنای آن به دو هزار سال قبل از [[آدم]] بر می‌گردد و آن را صراخ می‌گفتند. پس این خانه پیش از [[عهد]] آدم [[ابوالبشر]] بر پا بوده و [[حج]] می‌شده است، ولی طرز [[ستایش]] و [[نیایش]] آنان در دست نیست. اما در دوره‌های پس از آدم{{ع}}، هندوها و [[اعتقادات]] شان این بوده که بودا به [[زیارت]] کعبه رفته و در آن وقت روح‌اش در [[حجرالاسود]] [[حلول]] کرد؛ بدین جهت کعبه را [[محترم]] می‌شمرده‌اند. [[اعراب]]، قرن‌ها پیش از [[اسلام]] نظر به این که نیای بزرگ [[عرب]] [[حضرت اسماعیل]]{{ع}} در بنای آن سهم به سزایی داشته، از نقاط حج دوردست به زیارت این خانه می‌آمده‌اند. [[ایرانیان]] قبل از اسلام، کعبه را عزیز شمرده و [[معتقد]] بوده‌اند که [[روح]] اهورا مزدا در آن حلول کرده است. اما با [[ظهور اسلام]]، تمام [[خرافات]] و شرک‌ها و بت‌پرستی‌ها نابود شد و همگان این خانه را [[خانه خدا]] دانسته و اکنون خانه [[وحدت]]، خانه [[حقیقت]] و [[یکتاپرستی]] است.


== خروج از کعبه ==
امیرالمؤمنین علی{{ع}} در پاسخ مسائل مرد شامی فرمودند: دو هزار سال پیش از [[آدم]]، [[خانه کعبه]] [[حج]] می‌شده و [[ملائکه]] می‌آمدند و حج می‌کردند. پس این [[خانه]]، پرونده چندین هزار ساله دارد که امروز به دست نسل حاضر از [[مسلمین]] رسیده و [[قبله مسلمانان]] [[جهان]] است.
ورود به کعبه [[مستحب]] است و آدابی برای آن ذکر شده است. اما خروج از کعبه هم آدابی دارد. [[عبدالله بن سنان]] می‌گوید: [[امام]] صادق‌{{ع}} در حالی که از کعبه بیرون می‌آمد، شنیدم که می‌گفت: [[الله اکبر]]، الله اکبر (۳بار) سپس گفت: «خدایا [[آزمایش]] ما را به [[مشقت]] نیفکن، پروردگارا دشمنان‌مان را به شمامت ما مگمار، تویی که [[زیان]] و سود می‌رسانی». سپس فرود آمد و کنار نردبان [[نماز]] خواند، در حالی که نردبان را سمت چپ خود قرار داده و رو به کعبه بود و میان او و کعبه کسی حایل نبود. سپس به سوی خانه‌اش، روانه شد.


[[یونس]] می‌گوید: به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: وقتی وارد کعبه شدم، چه کنم؟ فرمود: هرگاه وارد شدی دو حلقه در را بگیر، سپس برو تا به دو ستون برسی، پس بر سنگ سرخ نماز بخوان و چون از کعبه خارج شدی و از نردبان فرود آمدی، در سمت راست خود دو رکعت نماز بخوان<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، قم، چاپ اول، ص۱۰۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۶۸.</ref>
[[تاریخ]] گویای این مطلب است که هر کس از [[ستمکاران]] و گردن‌کشان که قصد [[اهانت]] به این خانه کرده، صاحب خانه آنها را [[عبرت]] جهانیان کرده و نابودشان ساخته است. بعضی [[مفسران]] ذیل [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref> آورده‌اند: بدان جهت بکّه نامیده شده که گردن‌های [[ستمگران]] را می‌کوبد و کسی قصد [[سوء]] به آن نکرده، مگر آنکه [[خداوند]] او را [[شکست]] داده است. در داستان تُبَّع در [[روایت]] است که وقتی [[اراده]] بی‌احترامی به این خانه را کرد، دیدگانش از حدقه بیرون آمد و به صورتش افتاد و در [[فتنه]] [[قرامطه]] یکی از آنان که خواست ناودان طلایی کعبه را [[سرقت]] کند از بام خانه [[سقوط]] کرد و هلاک شد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. داستان [[ابرهه]] و [[اصحاب فیل]] نیز که در [[قرآن]] آمده نمونه‌ای از این دست است.


== داخل کعبه ==
== نام‌های کعبه ==
کفِ [[خانه خدا]] از سطح [[مسجد الحرام]]، دو متر بلندتر است و سطح آن از الواح مرمر فرش شده است. داخل کعبه، روبروی باب، محرابی است که [[حضرت رسول]]{{صل}} در آنجا [[نماز]] خوانده است. محل تولد [[حضرت علی]]{{ع}} در گوشه غربی [[خانه]]، سمت راست در خانه، با ساختمان کوچکی که تقریباً دو ذرع در دو ذرع دیوارش تا سقف بالا رفته، مشخص است. در شمال این خانه، محلی است به نام باب التوبه که از آنجا به بام کعبه بالا می‌روند. این در را باب علی هم می‌گویند.
[[خانه خدا]] به چند اسم نامیده شده است. نام‌های جداگانه هر کدام به فضیلتی اشاره دارد: صراخ، [[بیت الله]]، البیت، [[بیت الحرام]]<ref>سوره مائده، آیه ۲.</ref>، [[بیت العتیق]]، [[بیت المعمور]]<ref>{{متن قرآن|وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ}} «و سوگند به آن خانه آبادان» سوره طور، آیه ۴.</ref>، [[بکه]]، کعبه،[[بیت الله الحرام]]، [[بیت]] الحرم، [[بینه]]، حمساء، دار الصفا، دوار، ذات الودع، ضراح، قادس، قریة القدیمه، [[مذهب]]، ناذر.
 
[[نماز خواندن]] داخل کعبه به هر جهت که باشد رو به [[قبله]] است. سنگی سرخ رنگ در داخل کعبه و کف آن قرار دارد. [[پیامبر]] و امامانی که داخل کعبه شده‌اند بر روی آن سنگ نماز خوانده‌اند<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۱۰۱.</ref>.
 
کعبه دو سقف دارد. ارتفاع داخل تا سقف اول که موازی در کعبه است حدود ۵/۸ متر و ارتفاع داخلی کعبه از کف تا سقف دوم حدود ۹ متر است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ج۱، ص۱۸۰.</ref>. برای روشن ساختن سقف دوم کعبه، چهار روزنه تعبیه شده که به وسیله سنگ‌های مرمری به نام «بلق» [[تزیین]] گردیده‌اند. این سنگ‌ها را برای [[عبدالله بن زبیر]] از [[صنعای یمن]] آورده بودند.
 
بام کعبه را نیز با سنگ‌های مرمر پوشانیده‌اند. اندازه اضلاع درونی کعبه به این شرح است: از گوشه [[حجر الاسود]] تا گوشه شامی ۸۰/۷ متر، و فاصله میان [[رکن یمانی]] و رکن [[حجرالاسود]] ۵/۶ متر است<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه و مدینه، اصغر قائدان، مشعر، ص۷۷.</ref>. از ابتدای ساخت کعبه توسط [[حضرت ابراهیم]]{{ع}}، [[قبائل]]، [[طوایف]]، [[پادشاهان]] و افراد مختلفی، هدایایی را برای [[نصب]] در کعبه ارسال می‌کرده‌اند. نخستین هدایایی که درون آن آویزان گردید، دو شاخ گوسفند یا قوچ بود که گفته می‌شد همان شاخ‌های ذبیح ابراهیم{{ع}} است. این دو شاخ در دوران «[[عبدالله بن زبیر]]» از بین رفته است<ref>اخبار مکه، ازرقی، ص۱۷۶.</ref>. در دوران [[اسلامی]]، تقدیم [[هدایا]] افزایش یافت و «[[عمر بن خطاب]]»، [[خلیفه]] وقت پس از فتح «[[مداین]]»، دو نیم ماه زرین که برای او فرستاده بودند را در کعبه آویخت. پس از وی [[خلفای اموی]] و [[عباسی]] از جمله «[[عبدالملک بن مروان]]، [[ولید بن عبدالملک]]، [[سفاح]] و [[هارون]]» نیز هدایایی تقدیم داشته‌اند که طی سالیان دراز همواره [[زینت]] بخش کعبه بوده است.
 
هم اکنون در درون کعبه سه ستون چوبی منبت‌کاری شده از چوب عود وجود دارد که قطر هر یک ۲۵ سانتیمتر است. دیوارهای داخلی با حریر قرمز و سقف آن با پرده‌های [[زیبا]] پوشیده شده و روی آنها اسامی [[پروردگار]] و عباراتی چون {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}، {{متن قرآن|مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ}} نوشته شده است. اکنون در طول هر سال دوبار، درون کعبه را با «آب [[زمزم]]» و «گلاب قمصر» کاشان شستشو می‌دهند. به گفته «[[متقی]] الهندی» [[پیامبر]]{{صل}} برای نخستین بار به هنگام [[فتح مکه]] پس از [[شکستن بت‌ها]] و از بین بردن تصاویر نقش شده بر [[دیوار]]، داخل [[خانه]] را با آب زمزم شستشو دادند<ref>کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، متقی هندی، ج۵، ص۲۹۹.</ref> که این رسم تا کنون پابرجاست.
 
ورود به کعبه و [[خواندن نماز]] در آن [[فضیلت]] فراوانی دارد و در این باره از سوی پیامبر{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{عم}} سفارش‌های فراوانی شده است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۷۳.</ref>.
 
== دیوار کعبه ==
دیوار کعبه از بیرون با سنگ‌های حجاری شده کبود رنگ که به آنها صما گفته می‌شود ساخته شده و از درون با سنگ‌های مرمر سیاه که پاره‌ای از آنها منقوش و پاره‌ای از دوره شاهان (بنی قلادون [[مصر]]) در آن به یادگار گذاشته شده، بنا گردیده است.
 
ارتفاع دیوارها از سطح [[مسجدالحرام]] ۸۵/۱۴ متر و طول ضلعی که باب [[بیت]] در آن قرار دارد ۵۸/۱۱ متر و طول ضلعی که ناودان در آن است ۲۲/۱۰ متر می‌باشد. در زاویه دیوارها، ارکان کعبه (رکن [[حجرالاسود]]، رکن عراقی، رکن شامی، [[رکن یمانی]]) قرار دارد. حجرالاسود به ارتفاع یک متر و نیم از سطح مسجدالحرام به دیوار کعبه چسبیده است. در قسمت پایین دیوار کعبه، سنگ نمای کم عرضی وجود دارد که از [[دیوار]]، مقداری جلوتر است، آن را شاذروان می‌گویند.
 
این که چرا دیوارهای کعبه این همه مرتفع ساخته شده، شاید برای این باشد که شاخص برای دیده اطرافیان باشد. شاید هم برای این باشد که در صبح و عصر برای [[طواف]] کنندگان، مانع از تابش [[خورشید]] و [[آفتاب]] سوزان، لااقل در قسمتی از دایره طواف بوده و بر آنها [[سایه]] افکند. یا شاید برای این است که چون [[خانه خدا]] است، باید از دیگر بناها مرتفع‌تر باشد. در روایتی [[امام پنجم]]{{ع}} می‌فرماید: برای احدی سزاوار نیست که [[خانه]] خود را از [[خانه کعبه]] مرتفع‌تر بنا کند<ref>علل الشرایع (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۸۱).</ref>.
 
برای برخی این سؤال مطرح است که چرا کعبه به عنوان بهترین بقعه روی [[زمین]]، این همه ساده ساخته شده است؟ پاسخ گفته‌اند: برای این که اگر [[خدا]] دستور می‌داد خانه او را به جای سنگ‌های کبود رنگ کم [[ارزش]]، از سنگ‌ها و جواهرات گران‌بها مانند زمرد سبز، یاقوت سرخ، [[عقیق]] [[یمنی]]، برلیان، طلای سرخ و... بنا کنند، [[مردم]] ظاهربین، از [[حکمت]] و [[اسرار]] [[حج]] بر کنار می‌ماندند<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۸۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۹۶.</ref>
 
== سنگ سرخ ==
«رخامة الحمراء» سنگی است سرخ رنگ که در داخل کعبه و کف آن قرار دارد. [[پیامبر]] و امامانی که داخل کعبه شده‌اند بر روی آن سنگ [[نماز]] خوانده‌اند. در [[روایات]] نیز آمده است وقتی وارد کعبه شدید، بر روی سنگ سرخ دو رکعت نماز بخوانید. [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: هرگاه خواستی وارد کعبه شوی، پیش از ورود [[غسل]] کن و با کفش وارد نشو... سپس بین دو ستون بر روی سنگ سرخ، دو رکعت نماز بخوان، در رکعت اول [[سوره]] [[حم سجده]] و در رکعت دوم به تعداد آیه‌های آن از [[قرآن]] بخوان<ref>حج و عمره در قرآن حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۱۰۱.</ref>.
[[معاویه بن عمار]] می‌گوید: [[امام کاظم]]{{ع}} را دیدم که وارد کعبه شد و بر سنگ سرخ دو رکعت نماز گزارد<ref>حج و عمره در قرآن حدیث، محمدی ری شهری، دارالحدیث، ص۱۰۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۵۷۹.</ref>
 
== مُستَجار ==
«مستجار» به قسمتی از دیوار پشت [[کعبه]] و کنار رکن یمانی گفته می‌شود. این مکان [[شاهد]] حادثه‌ای عظیم بوده و به عظمت و [[قدرت الهی]] برای ورود [[فاطمه بنت اسد]]{{ع}}، مادر [[مولود کعبه]] (علی{{ع}}) شکافته شد. [[خداوند متعال]] این افتخار بزرگ را تنها نصیب [[شیعه]] ساخت که [[امام]] و پیشوای او در بهترین مکان‌های [[دنیا]] متولد گردید. در [[شفاء]] الغرام آمده است: از این رو به این مکان مستجار گفته‌اند که پناه گیرنده به آن، چون «مستجار من [[ذنوب]]» است و [[گناه]] وی ریخته می‌شود. چون بعضی از [[صحابه رسول خدا]]{{صل}} به این مکان [[التزام]] می‌جسته‌اند به نام «مُلتَزَم و متعوذ» نیز معروف است<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ج۱، ص۳۱۷.</ref>. چون پشت باب الکعبه است به آن «دبر الکعبه» هم می‌گویند.


زمانی که [[خانه کعبه]] دو در داشت، در دیگر آن در کنار مستجار بود که مسدود شد. اینجا نیز از مکان‌های [[استجابت دعا]] است. در برخی از [[احادیث]] به ملتزم هم تعبیر شده است<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۸۷۹.</ref>.
[[خداوند]] [[خانه خدا]] را هفده بار و در چهارده [[آیه]] یاد کرده است: دوبار با واژه «الکعبه»، هفت بار با «البیت» یک بار با «بیت»، دوبار با «[[البیت الحرام]]» دوبار با «البیت العتیق»، یک بار با «بیتک المحرم» و دوبار با واژه «بیتی». «المسجد الحرام» نیز پانزده بار در [[قرآن کریم]] یاد شده است و یک بار تنها با واژه «المسجد» آمده است<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، ص۹۳.</ref>.
 
==[[حطیم]]==
 
==[[فضیلت]] کعبه==
کعبه، هسته مرکزی و اساس اصلی [[مراسم حج]] است. صاحب [[خانه]]، [[شرافت]] و فضیلت خانه‌اش را با [[آیات]] خود در [[قرآن کریم]] معرفی می‌کند. در [[سوره آل عمران]] می‌خوانیم: {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ * فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان * در آن نشانه‌هایی روشن (چون) مقام ابراهیم وجود دارد و هر که در آن در آید در امان است» سوره آل عمران، آیه ۹۷-۹۶.</ref>.
در این [[آیه شریفه]]، [[خداوند]] [[برتری]] کعبه را بر دیگر بقاع مقدسه از چند جهت معرفی فرموده است:
#این خانه، نخستین ستایش‌گاه بوده است.
#[[مبارک]] بودن این خانه؛ که هر کسی به جانب آن بشتابد، [[ثروت]] و [[زندگی]] او [[برکت]] می‌یابد.
#کعبه موجب [[هدایت]] و [[راهنمایی]] جهانیان است؛ مهم این است که این صفت از صفات ذات اقدس [[خدای تعالی]]؛ و [[پیامبران]] او و [[قرآن مجید]] است.
#نشانه‌های روشن این خانه است که همه آثار [[قدرت]] و [[توحید]] است. از آن نشانه‌های روشن، [[حجر الاسود]]، [[مقام ابراهیم]]، [[حجر اسماعیل]] است.
#این خانه و حریم آن، [[پناهگاه]] محکم و محل امنی است، برای پناه‌آورندگان.
#این خانه، خانه [[مردم]] است و تمام [[انسان‌ها]] از هر نژاد، رنگ، زبان را در [[سایه]] [[اسلام]] به صورت یک [[خانواده]] کنار هم جمع و [[متحد]] می‌گرداند: در [[سوره بقره]] [[آیه]] ۱۲۵ می‌خوانیم: {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref> یعنی [[خانه کعبه]]، محل بازگشت و [[اجتماع]] مردم و موضعی ایمن برای هر کس است. هر که به آن پناه برد، از [[سخط]] [[عذاب الهی]] ایمن می‌شود.
 
در [[سوره مائده]] آیه ۹۷ آمده است {{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref> کعبه موجب [[حیات]] [[مردم]] می‌شود، چنان که در [[روایات]] بسیاری رسیده است که مادامی که کعبه معمور و مردم به [[حج]] بروند، آنان را هلاکتی نیست و هرگاه کعبه از جمعیت خالی شود و مردم حج را ترک کنند، هلاک می‌گردند.
 
در [[سوره حج]] [[آیه]] ۲۶ می‌خوانیم: {{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref> یعنی این که این مکان [[مقدس]]، پیوسته باید از لوث [[شرک]] و آلودگی‌های [[گناه]] و دیگر [[پلیدی‌ها]] مصون باشد تا بیشتر مورد رغبت قرار گیرد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۰.</ref>.
[[فخر رازی]] در [[فضیلت]] کعبه می‌آورد: این [[خانه]] را چند فضیلت و نشانه‌های روشن باشد که آن را ممتاز ساخته است:
#بنائی از آن شریف‌تر ساخته نشده است، چون صاحب آن حضرت جلیل، مهندساش [[جبرئیل]]، [[بانی]] حضرت [[خلیل]] و شاگرد [[حضرت اسماعیل]] است.
#پرندگان تاکنون از بالای این خانه عبور نکرده و چون به آنجا می‌رسند، [[تغییر]] جهت می‌دهند.
#کعبه دارای [[مقام ابراهیم]] است که قدم‌های او در سنگ فرو رفته و تا امروز باقی مانده‌ست و این از [[آیات]] عجیبه است.
#وحوش مختلفه در حوالی [[حرم]] گردآمده و با هم مأنوس و تا آن [[زمان]] که در آن حدودند، به یکدیگر [[آزار]] نمی‌رسانند<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، پاورقی، ص۱۳۱.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۳۹.</ref>
 
== امتیازات کعبه ==
کعبه دارای [[احکام]] خاص و امتیازاتی است که هر یک دلیل بر [[شرافت]] و [[فضیلت]] آن است:
# تنها بنائی است که آن را [[خدای بزرگ]] نسبت به خود داده، و [[خانه]] خود خوانده است.
# بنای آن در آغاز، به وسیله [[جبرئیل]] و [[فرشتگان]]، و سپس به دست [[انبیا]] به ویژه قهرمان [[توحید]] حضرت [[خلیل]]{{ع}} انجام گشته است.
# نخستین بنائی است در زمین، که به عنوان ستایشگاه وجود یافته است.
# آن را خانه [[محترم]] معرفی، و قوام زندگانی [[مردم]] را مبتنی بر آن ساخته است. {{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref>.
# [[آیات الهی]] مانند: [[حجرالاسود]]، [[حجر اسماعیل]]، [[زمزم]]، [[مقام ابراهیم]] و دیگر [[آیات]] که هر یک نشانه روشنی بر شناسائی [[حق]] می‌باشد، در شعاع این خانه محسوس، و در طول [[زمان]] از دستبرد [[اجانب]] مصون مانده است.
# تمام انبیا و [[جانشینان]] عالی [[مقام]] آنان، سواره و پیاده و گاهی با پای برهنه، به جانب این [[خانه]] شتافته و آن را [[زیارت]] کرده‌اند.
# بنا به نقل [[اهل]] تحقیق، دیده نشده که کبوتران [[حرم]] و پرندگان از بالای آن عبور و پرواز نمایند.
# کسی که عمداً هتک حرمت این خانه کند و آن را به [[پلیدی]] [[آلوده]] سازد، [[کافر]] و محکوم به اعدام است.
# کسانی که [[اراده]] [[سوء]] داشته و خواسته‌اند به این خانه [[اهانت]] نمایند، هلاک شده‌اند.
# از نظر [[احترام]]، در رابطه با این خانه، در [[اسلام]] احکامی است که برای هیچ یک از مقدسات عالم وجود، این [[احکام]] صدور نیافته است: [[نمازگزاران]]، در تمام روی [[زمین]] به سوی این خانه و جهتی که محیط آن است باید [[نماز]] بگذارند. [[ذبح]] [[شرعی]]، محتضر در حال [[احتضار]]، میت [[مسلمان]] در حال [[دفن]]، باید رو به این جهت باشد. رو به [[قبله]]، [[وضو]] ساختن و [[تلاوت قرآن]] و [[دعا]] و نشستن و خوابیدن [[مستحب]] است. تخلیه، استبرأ، استنجأ، و مواقعه، رو به قبله و پشت به قبله جائز نمی‌باشد.
# آنکه از همه بیشتر به این خانه، امتیاز و [[فضیلت]] بخشیده و موجب جلال نهائی آن گردیده است و گویا در کالبد [[کعبه]] [[روح]] دمیده این است که کعبه واقعی دل‌های [[پاک]]، ولی الله الاعظم، امیرالمؤمنین علی{{ع}}، در درون آن چهره‌نمائی فرمود و زایشگاه آن حضرت شد!<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۹۱.</ref>


== مناصب کعبه ==
[[امام پنجم]]{{ع}} می‌فرماید: خداوند [[بیت المعمور]] را محل توجه برای اهل آسمان و کعبه را برای [[اهل]] [[زمین]] قرار داد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۸۷.</ref>
هنگام ظهور اسلام در شبه جزیره، برای هر چه بهتر برگزار کردن [[مراسم حج]] و [[پذیرایی]] زایران مناصبی وجود داشت که میان [[قبایل]] و یا افراد خاصی تقسیم می‌شد. این مناصب که در طول [[تاریخ]] خود باعث تنش‌ها و برخوردهایی میان متصدیان آنها می‌شد، عبارت بودند از:
# سِقایت: آب دادن [[حاجیان]] و زایران کعبه به عهده «عباس» ـ عموی پیامبر ـ از [[بنی هاشم]] بود.
# عُقاب یا لواءِ: [[پرچمداری]] در دست [[ابوسفیان]]، [[صخر بن حرب]] از [[بنی امیه]].
# رِفادت: میهمانداری و پذیرایی زایران به دست «[[حارث بن عامر]]» از بنی نَوفَل.
# [[حجابت]]: دربانی، کلیدداری، سِدانت (پرده‌داری)، [[لواء]] و دارالنّدوه، به دست «[[عثمان بن طلحه]]» از [[بنی عبدالدار]].
# قُبَّه: [[اسلحه]] [[خانه]] و محل جمع‌آوری مهمات و سلاح‌های [[جنگی]] در دست «[[خالد بن ولید]]» از [[بنی مخزوم]].
# سِفارت: در رابطه با روانه کردن نماینده برای انجام مذاکرات [[صلح]] یا [[جنگ]] یا اظهار مفآخرت در برابر [[اقوام]] دیگر است که در دست [[عمر بن خطاب]] از [[بنی عدی]] بود.
# اَیسار و اَزلام: بخت‌آزمایی و شرط‌بندی، در دست [[صفوان بن امیه]] از بنی جُمَح.
# [[قضا]] و [[داوری]]: که در میان افراد دست به دست می‌گشته است.
# حفاظت اموالِ متعلق به کعبه و [[بت‌ها]] به عهده [[حارث بن قیس]] از بنی سَهم.
# [[قیادت]]: سرداری و [[سرپرستی]] کاروان‌های [[بازرگانی]] در دست «ابوسفیان» از [[بنی‌امیه]]
# مؤسسه پرداخت دیه و غرامت: در [[اختیار]] طایفه [[بنی تیم]] بن مُرَّه.
# اَعِنّه: سرپرستی چارپایان و ستوران [[قریش]] به هنگام جنگ بود.
# عمارت: نگهبانی و [[مراقبت]] از [[مسجد الحرام]]، به دست «[[شیبة بن عثمان]]» از بنی عبدالدار<ref>تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، اصغر قائدان، مشعر، ص۷۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۹۹۱.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:1100842.jpg|22px]] [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|'''قصه‌های قرآن''']]
# [[پرونده:13681351.jpg|22px]] [[سید هاشم رسولی محلاتی|رسولی محلاتی، سید هاشم]]، [[تاریخ انبیاء (کتاب)|'''تاریخ انبیاء''']]
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
# [[پرونده:IM010430.jpg|22px]] [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|'''اماکن جغرافیایی در قرآن''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


نسخهٔ کنونی تا ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲

کعبه از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: کعبه در قرآن - کعبه در تاریخ اسلامی - کعبه در معارف مهدویت - پرسش مرتبط ندارد
نمایی از درب کعبه

کعبه، خانه خدا، بنایی سنگی و چهار گوش به صورت مکعب که در شهر مکه و در مسجد الحرام قرار دارد و قبله مسلمانان است.

مقدمه

«کعبه» نام معروف و اختصاصی خانه خداست که در مسجدالحرام واقع شده و قبله مسلمانان است. این خانه توسط حضرت ابراهیم(ع) و با کمک فرزندش اسماعیل ساخته شده است.

اولین بقعه‌ای از زمین که خلقت یافته، کعبه بوده و پس از آن تمام زمین هستی یافته است[۱].

در قرآن کریم آمده ﴿جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ﴾[۲]. این معنا ممکن است یا از نظر امور دینی باشد که قیام حج و مناسک به او است، یا از نظر امور دنیا که موجب ایمنی از قتل و غارت و آسایش ضعفا و فایده بردن تجار و کسبه باشد؛ زیرا مدتی از سال که مراسم حج برپا می‌شود و اجتماع همگانی در آنجا تشکیل می‌گردد، موجب قیام و برپا بودن مردم شده و در آن اوقات از تجاوز و تعدی‌ها ایمن، و به جای قتل و غارت به اصلاح امور خود می‌پردازند. بعضی گفته‌اند: حیات مردمان به کعبه است؛ زیرا هرگاه کعبه از جمعیت خالی شود و مردم حج را ترک کنند هلاک می‌شوند. این نام (کعبه) فقط در دو مورد از قرآن کریم (آیات ۹۶ و ۹۸ سوره مائده) آمده است.

علت نامگذاری کعبه

چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ چند قول است. امام حسن مجتبی(ع) فرمود: گروهی از یهودیان خدمت رسول اکرم(ص) آمده پرسش‌هایی کردند. از جمله سئوال کردند: چرا بیت الله را کعبه می‌نامند؟ آن حضرت فرمود: چون در وسط دنیا قرار گرفته است[۳].

از امام صادق(ع) سؤال شد چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ فرمود: برای این که ساختمان آن، بر چهارگوش و چهار دیوار بنا شده است. سؤال شد چرا چهارگوش ساخته شده فرمود: برای این که در مقابل بیت المعمور است و آن چنین است. سؤال شد، چرا بیت المعمور مربع خلق شده است؟ فرمود: برای این که بیت المعمور در مقابل عرش است و آن مربع است. سؤال شد چرا عرش مربع آفریده شده، فرمود: برای این که کلماتی که اسلام بر آنها استوار گشته، چهار کلمه است: «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ اللَّهُ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ»[۴].

نگاه کردن به کعبه عبادت است. امام ششم می‌فرماید: کسی که به خانه خدا نگاه کند و عارف به حق او باشد، همان طور که حرمت کعبه را می‌شناسد، خدای تعالی تمام گناهان او را می‌آمرزد و اندوه دنیا و آخرت را از او برطرف می‌سازد و مهماتش را کفایت می‌فرماید[۵].

امام هشتم(ع) می‌فرماید: علت این که خانه کعبه در وسط روی زمین قرار گرفته، این است که مردم شرق و غرب جهان، از نظر آمدن به سوی او برابر باشند[۶].

کعبه در آیات قرآن

مقالهٔ اصلی: کعبه در قرآن

کعبه در قرآن کریم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که به برخی از ویژگی‌های کعبه در قرآن اشاره می‌کنیم:

  1. مثابه: ﴿وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ﴾[۷]. نخستین ویژگی و صفتی که برای بیت الله در قرآن ذکر شده «مثابه» است که خانه خدا به عنوان مرجع و ملجأ و پناهگاه عمومی مطرح شده است.
  2. امنا: ﴿وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا﴾[۸]. دومین ویژگی که صاحب خانه برای خانه‌اش آورده، «امنیت» است که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نعمت برای جوامع انسانی به شمار می‌رود و تحقق محیط و جامعه امن از آرزوهای دیرین بشر است.
  3. خانه مردم: ﴿وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ﴾[۹]. ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ﴾[۱۰]. ویژگی دیگر کعبه آن است که از آن ناس و همه مردم است و اختصاص به شخص یا گروه و نژاد خاصی ندارد؛ هم بنای آن برای مردم است، هم ملجأ. مرجع و مأمن برای آنان، و هم مایه قوام جوامع بشری است.
  4. خانه خدا: ﴿وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ...﴾[۱۱]. ﴿وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ﴾[۱۲]. ویژگی دیگر آنکه بیت الله است؛ تنها خانه‌ای که در قرآن به خدا نسبت داده شده است و جالب این که خداوند منان، در این دو آیه شریفه، آن را به خودش نسبت داده است. از این رو، دو تن از بهترین بندگان خود را مأمور تطهیر خانه‌اش ساخت.
  5. بانی آن ابراهیم: ﴿وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ﴾[۱۳]. کعبه با دست توانای دو پیامبر عظیم الشأن الهی بازسازی و تجدید بنا گردید و به خاطر همین بانی، بر بیت المقدس فضیلت پیدا کرده است؛ زیرا که بانی کعبه، ابراهیم و بانی بیت المقدس سلیمان است.
  6. پایه‌های کعبه بر خلوص نهاده شد: ﴿وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ﴾[۱۴]. بالا بردن قواعد و پی‌های کعبه، عبادتی خالصانه به دست حضرت ابراهیم و اسماعیل(ع) بوده؛ به طوری که برای این کار هیچ پاداشی نطلبیدند، بلکه تنها گفتند: ﴿رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا﴾[۱۵]. یعنی پاداش از دیدگاه این دو پیامبر عظیم الشأن، پذیرش عمل نزد خداوند است که عمل بدون قبولی خدا، ناچیز و بی‌ارزش است؛ از این رو، خداوند این دو پیامبر را به صفت بندگان مخلص ستود.
  7. نخستین معبد: ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ﴾. پیشینه تاریخی، ویژگی دیگر بیت الله الحرام است، تا آنجا که در قرآن، به عنوان نخستین معبد عمومی در روی کره زمین شناسانده می‌شود. بدین‌سان کعبه بر بیت المقدس مقدم و قبله نخست جهانیان بود.
  8. مبارک: ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا﴾[۱۶] ویژگی دیگر کعبه مبارک بودن آن است؛ یعنی خانه‌ای است پر خیر و برکت و از آنجا که مبارکاً مطلق است؛ از این رو، هم شامل برکات مادی می‌شود و هم برکات معنوی.
  9. ﴿هُدًى لِلْعَالَمِينَ﴾: ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ﴾[۱۷]؛ هدایت‌گری خانه خدا ویژگی دیگر آن است. مردم از راه دور و نزدیک به کنار این خانه می‌آیند و از هدایت‌های آن بهره‌مند می‌شوند.
  10. تجلیگاه توحید: ﴿وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا﴾[۱۸]. ویژگی دیگر کعبه آن است که بر توحید محض پایه‌گذاری شده و با هیچ شرکی؛ اعم از خفی و جلی، همراه نیست[۱۹].

امتیازات و ویژگی‌های کعبه

کعبه دارای احکام خاص و امتیازاتی است که هر یک دلیل بر شرافت و فضیلت آن است:

  1. تنها بنائی است که آن را خدای بزرگ نسبت به خود داده، و خانه خود خوانده است.
  2. بنای آن در آغاز، به وسیله جبرئیل و فرشتگان، و سپس به دست انبیا به ویژه قهرمان توحید حضرت خلیل(ع) انجام گشته است.
  3. نخستین بنائی است در زمین، که به عنوان ستایشگاه وجود یافته است.
  4. آن را خانه محترم معرفی، و قوام زندگانی مردم را مبتنی بر آن ساخته است. ﴿جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ﴾[۲۰].
  5. آیات الهی مانند: حجرالاسود، حجر اسماعیل، زمزم، مقام ابراهیم و دیگر آیات که هر یک نشانه روشنی بر شناسائی حق می‌باشد، در شعاع این خانه محسوس، و در طول زمان از دستبرد اجانب مصون مانده است.
  6. تمام انبیا و جانشینان عالی مقام آنان، سواره و پیاده و گاهی با پای برهنه، به جانب این خانه شتافته و آن را زیارت کرده‌اند.
  7. بنا به نقل اهل تحقیق، دیده نشده که کبوتران حرم و پرندگان از بالای آن عبور و پرواز نمایند.
  8. کسی که عمداً هتک حرمت این خانه کند و آن را به پلیدی آلوده سازد، کافر و محکوم به اعدام است.
  9. کسانی که اراده سوء داشته و خواسته‌اند به این خانه اهانت نمایند، هلاک شده‌اند.
  10. از نظر احترام، در رابطه با این خانه، در اسلام احکامی است که برای هیچ یک از مقدسات عالم وجود، این احکام صدور نیافته است: نمازگزاران، در تمام روی زمین به سوی این خانه و جهتی که محیط آن است باید نماز بگذارند. ذبح شرعی، محتضر در حال احتضار، میت مسلمان در حال دفن، باید رو به این جهت باشد. رو به قبله، وضو ساختن و تلاوت قرآن و دعا و نشستن و خوابیدن مستحب است. تخلیه، استبرأ، استنجأ، و مواقعه، رو به قبله و پشت به قبله جائز نمی‌باشد.
  11. آنکه از همه بیشتر به این خانه، امتیاز و فضیلت بخشیده و موجب جلال نهائی آن گردیده است و گویا در کالبد کعبه روح دمیده این است که کعبه واقعی دل‌های پاک، ولی الله الاعظم، امیرالمؤمنین علی(ع)، در درون آن چهره‌نمائی فرمود و زایشگاه آن حضرت شد![۲۱].[۲۲]

احکام کعبه

وجوب نماز به سوی آن، وجوب طواف به سوی آن، وجوب ذبح شرعی به سوی آن، وجوب دفن مسلمان به سوی آن، حرمت جنگ کردن در کنار آن، حرمت تعقیب نمودن پناهنده به آن، حرمت رو یا پشت کردن به آن هنگام تخلیه، استحباب قرار دادن شخص در حال احتضار به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام خوابیدن و نشستن به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام وضو و تلاوت قرآن و دعا به سوی آن، کراهت به جای آوردن نمازهای شبانه روز (پنجگانه) در داخل آن، کراهت (یا حرمت) ساختن بنایی مرتفع‌تر از آن (در کنار مسجدالحرام)، کافر و محکوم به اعدام شدن عامل هتک حرمت و آلوده به نجاست عمدی نمودن آن.

مشخصات ظاهری کعبه

شکل کعبه تقریباً مربع و قدری مستطیل است. دیوارهای آن از بیرون با سنگ‌های حجاری شده کبود رنگ که به آنها (صمّا) گفته می‌شود، یعنی سنگ سفت و سخت ساخته شده و از درون با سنگ‌های مرمر سیاه که پاره‌ای از آنها منقوش و پاره‌ای از دوره شاهان (بنی قلادون مصر) در آن به یادگار گذاشته شده، بنا گردیده است.

ساختمان کعبه از زمان عبدالله بن زبیر و حجاج ثقفی تا دوران ما، به همان شکل کنونی باقی مانده است. مشخصات کعبه بر اساس متر عبارت است از:

  1. طول ضلع درِ کعبه؛ یعنی از رکن اسود تا رکن عراقی ۶۸ / ۱۱ متر.
  2. طول رکن عراقی تا شامی، طرفی که حجر اسماعیل در آن قرار دارد. ۹۰/۹ متر.
  3. طول رکن شامی تا رکن یمانی ۰۴/ ۱۲ متر.
  4. طول رکن یمانی تا رکن اسود ۱۸/۱۰ متر.

بنای کعبه از سنگ‌های سیاه و سختی ساخته شده که با کنار زدن پرده از روی آن، کاملاً آشکار است. این سنگ‌ها که از زمان بنای کعبه از سال ۱۰۴۰ ق. تا به امروز بر جای مانده، از کوه‌های مکه به ویژه جبل الکعبه که در محله شُبَیکه مکه بوده، گرفته شده است. سنگ‌ها اندازه‌های مختلف دارد، به طوری که بزرگ‌ترین آنها با طول و عرض و ارتفاع ۱۹۰، ۵۰ و ۲۸ سانتی‌متر و کوچک‌ترین آنها با طول و عرض ۵۰ و ۴۰ سانتی‌متر می‌باشد.

پایه‌های آن از سرب مذاب ساخته شده و بدین ترتیب بنایی است نسبتاً مستحکم و استوار. پیش از بنای قریش، کعبه دو در داشته است: یکی در ناحیه شرقی محل در فعلی و دیگری در ناحیه غربی که از یکی وارد و از دیگری خارج می‌شده‌اند، اما قریش تنها در ناحیه شرقی آن دری نصب کرد. بعدها ابن زبیر در دیگر را گشود که به وسیله حجاج بسته شد و اکنون همان یک در باقی مانده است. این در تا به حال چندین بار عوض شده است و آخرین بار در سال ۱۳۹۸ قمری به دستور خالد بن عبدالعزیز در جدیدی ساخته و نصب گردید. ساختمان کعبه نیز از سال ۱۰۴۰ تا قرن اخیر تعمیر نشده بود، ولی در سال ۱۳۷۷ قمری و سپس ۱۴۱۷ به دستور سعود بن عبد العزیز و فهد بن عبدالعزیز در آن تعمیراتی صورت گرفت.

سقف کعبه به صورت دو سقفی است که با سه پایه چوبی که در میانه آن در یک ردیف قرار گرفته، نگهداری می‌شود. اطراف آن سنگ‌های مرمر نصب شده و در کنار آن پلکانی قرار دارد که برای رسیدن به سقف بالایی تعبیه شده است.

پیش‌تر به اندازه‌های اضلاع کعبه، اشاره کردیم و اکنون توضیح ذیل را از زبان مسؤول فعلی کعبه که از خاندان آل شیبه است و اینان از پیش از اسلام تا به امروز سدانت و حراست کعبه را در اختیار داشته و دارند می‌آوریم: بنای آن از سنگ سخت (الحجارة الصلبة الزرقاء) است. ارتفاع آن حدود پانزده متر (به طول دقیق ۸۵/۱۴) و طول جهتی که حجر (اسماعیل) در آن است و وجه برابرش ده متر و ده (به طور دقیق ۲۲/۱۰) سانتی‌متر است و طول دو ضلع دیگر دوازده (به طور دقیق ۵۸/۱۱ متر) است. زاویه‌های کعبه نیز تقریباً به سمت جهات اربعه؛ شمال، جنوب، شرق و غرب است. حجرالاسود در ارتفاع ۱۰/۱ از زمین قرار گرفته و در کعبه نیز حدود دو متری از زمین مطاف ارتفاع دارد و با نردبان باید بالا رفت. کعبه از دریا حدود ۳۰۰ متر بالاتر است. محل کعبه تقریباً در وسط مسجدالحرام است و بیشتر به ضلع شرقی جنوبی مسجدالحرام نزدیک است تا به دو ضلع دیگر.

اطراف کعبه، میدان مطاف است و این یک دایره مستطیلی است که قطر شمالی جنوبی ۵۱ متر و قطر شرقی غربی آن ۴۱ متر است. دایره مطاف که خارج از مستطیل کعبه است، در غرب و جنوب با فاصله ۵۱ متر و شرق و شمال ۴۱ متر است. زمانی که ما در جهت شرقی از طرف باب السلام یا باب النبی وارد مسجدالحرام شویم و به کعبه نگاه کنیم، می‌بینیم این خانه، از پارچه‌ای سیاه که آیاتی از قرآن را بر آن بافته‌اند، پوشیده شده و با احتشام و جبروت جلوه می‌کند. این آیات قرآنی با رشته نقره‌ای طلافام بر آن بافته شده و اطراف آن را گرفته است. در کعبه نیز پوشیده از نقره‌ای است که طلای خالص روی آن گرفته و آیاتی با طلا بر روی آن برجسته شده است[۲۳].

تاریخچه کعبه

مقاله‌های اصلی: کعبه در تاریخ اسلامی و بنای کعبه

کعبه تاکنون ۱۲ بار تجدید بنا شده است. درباره تاریخ و سابقه کعبه آورده‌اند: بنای آن به دو هزار سال قبل از آدم بر می‌گردد و آن را صراخ می‌گفتند. پس این خانه پیش از عهد آدم ابوالبشر بر پا بوده و حج می‌شده است، ولی طرز ستایش و نیایش آنان در دست نیست. اما در دوره‌های پس از آدم(ع)، هندوها و اعتقادات شان این بوده که بودا به زیارت کعبه رفته و در آن وقت روح‌اش در حجرالاسود حلول کرد؛ بدین جهت کعبه را محترم می‌شمرده‌اند. اعراب، قرن‌ها پیش از اسلام نظر به این که نیای بزرگ عرب حضرت اسماعیل(ع) در بنای آن سهم به سزایی داشته، از نقاط حج دوردست به زیارت این خانه می‌آمده‌اند. ایرانیان قبل از اسلام، کعبه را عزیز شمرده و معتقد بوده‌اند که روح اهورا مزدا در آن حلول کرده است. اما با ظهور اسلام، تمام خرافات و شرک‌ها و بت‌پرستی‌ها نابود شد و همگان این خانه را خانه خدا دانسته و اکنون خانه وحدت، خانه حقیقت و یکتاپرستی است.

امیرالمؤمنین علی(ع) در پاسخ مسائل مرد شامی فرمودند: دو هزار سال پیش از آدم، خانه کعبه حج می‌شده و ملائکه می‌آمدند و حج می‌کردند. پس این خانه، پرونده چندین هزار ساله دارد که امروز به دست نسل حاضر از مسلمین رسیده و قبله مسلمانان جهان است.

تاریخ گویای این مطلب است که هر کس از ستمکاران و گردن‌کشان که قصد اهانت به این خانه کرده، صاحب خانه آنها را عبرت جهانیان کرده و نابودشان ساخته است. بعضی مفسران ذیل آیه شریفه ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ﴾[۲۴] آورده‌اند: بدان جهت بکّه نامیده شده که گردن‌های ستمگران را می‌کوبد و کسی قصد سوء به آن نکرده، مگر آنکه خداوند او را شکست داده است. در داستان تُبَّع در روایت است که وقتی اراده بی‌احترامی به این خانه را کرد، دیدگانش از حدقه بیرون آمد و به صورتش افتاد و در فتنه قرامطه یکی از آنان که خواست ناودان طلایی کعبه را سرقت کند از بام خانه سقوط کرد و هلاک شد[۲۵]. داستان ابرهه و اصحاب فیل نیز که در قرآن آمده نمونه‌ای از این دست است.

نام‌های کعبه

خانه خدا به چند اسم نامیده شده است. نام‌های جداگانه هر کدام به فضیلتی اشاره دارد: صراخ، بیت الله، البیت، بیت الحرام[۲۶]، بیت العتیق، بیت المعمور[۲۷]، بکه، کعبه،بیت الله الحرام، بیت الحرم، بینه، حمساء، دار الصفا، دوار، ذات الودع، ضراح، قادس، قریة القدیمه، مذهب، ناذر.

خداوند خانه خدا را هفده بار و در چهارده آیه یاد کرده است: دوبار با واژه «الکعبه»، هفت بار با «البیت» یک بار با «بیت»، دوبار با «البیت الحرام» دوبار با «البیت العتیق»، یک بار با «بیتک المحرم» و دوبار با واژه «بیتی». «المسجد الحرام» نیز پانزده بار در قرآن کریم یاد شده است و یک بار تنها با واژه «المسجد» آمده است[۲۸].

امام پنجم(ع) می‌فرماید: خداوند بیت المعمور را محل توجه برای اهل آسمان و کعبه را برای اهل زمین قرار داد[۲۹].[۳۰]

منابع

  1. تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه
  2. فرزانه، محرم، اماکن جغرافیایی در قرآن

پانویس

  1. ↑ ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ﴾ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  2. ↑ «خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.
  3. ↑ علل الشرایع (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸).
  4. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸.
  5. ↑ کافی (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).
  6. ↑ وسائل الشیعه (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).
  7. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  8. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  9. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  10. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  11. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  12. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.
  13. ↑ «و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.
  14. ↑ «و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.
  15. ↑ «پروردگارا! از ما بپذیر» سوره بقره، آیه ۱۲۷.
  16. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  17. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  18. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده» سوره حج، آیه ۲۶.
  19. ↑ فرزانه، محرم، اماکن جغرافیایی در قرآن، ص ۱۰۸.
  20. ↑ «خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.
  21. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۰.
  22. ↑ تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه، ص ۷۹۱.
  23. ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۸۲.
  24. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  25. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۳.
  26. ↑ سوره مائده، آیه ۲.
  27. ↑ ﴿وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ﴾ «و سوگند به آن خانه آبادان» سوره طور، آیه ۴.
  28. ↑ حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، ص۹۳.
  29. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۴.
  30. ↑ تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه، ص ۷۸۷.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=کعبه&oldid=1354139»