فرهنگ اقتصادی: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = فرهنگ | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== حضرت آیتالله العظمی خامنهای در باب فرهنگ اقتصادی به سه حوزه اساسی میپردازند: فرهنگ اقتصادی جهان؛ فرهنگ اقتصادی ایران، سیاستها و بایس...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| موضوع مرتبط = فرهنگ | | موضوع مرتبط = فرهنگ | ||
| عنوان مدخل = | | عنوان مدخل = | ||
| مداخل مرتبط = | | مداخل مرتبط = [[فرهنگ اقتصادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
در باب فرهنگ اقتصادی به سه حوزه اساسی اشاره شده است: فرهنگ اقتصادی [[جهان]]؛ فرهنگ اقتصادی [[ایران]]، [[سیاستها]] و بایستهها در فرهنگ اقتصادی. [[نظام]] موجود [[اقتصاد]] جهانی حاصل نظام سلطه است. این نظام سلطه در پی فتح و [[تسخیر]] همه امکانات جهانی و روی [[زمین]] است. [[هدف]] قدرتهای سلطهگر تأمین منافع خود در هر نقطهای از [[دنیا]]ست. معیار برای آنان «منافع ما» است؛ حتی اگر با منافع دگر [[سرزمینها]] تضاد داشته باشد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با هیأت رئیسه و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، ۷/۳/۱۳۸۱. اگرچه این بخش به فرهنگ سیاسی نیز بسیار نزدیک است؛ اما رهبر انقلاب به آثار اقتصادی مسأله توجه بیشتر دارد. در ضمن باید توجه داشت که تفکیک ابعاد اقتصادی سیاسی و... در فرهنگ یک تفکیک اعتباری است و همواره تداخل میان این ابعاد وجود دارد.</ref>. | |||
نظام سلطه زنجیرهای از [[دولتها]] و قدرتهایند؛ اما با تیزبینی و [[بصیرت]] میتوان دریافت که کمپانیها، مراکز [[اقتصادی]] و [[مالی]] بزرگی پشت سر این دولتهایند که در نهایت آنها سیاستهای امروز را تعیین میکنند. این کمپانیها و مراکز اقتصادی و مالی همه چیز را میخواهند: [[منابع مالی]] [[دنیا]]، منابع [[ثروت دنیا]]، بازارها و [[قدرت]] کار دنیا و به همه دنیا به چشم طعمه نگاه میکنند. برای دست یافتن به این طعمه دست به هر کاری میزنند؛ حتی طراحی یک [[جنگ]]. اگر عوامل مؤثر در پیدایش این جنگ سلسلهوار دنبال شود، به [[مطامع]] و اغراض آمیخته اقتصادی و [[سیاسی]] همان مراکزی میرسد که پشت پرده سیاستهای [[مقتدر]] دنیا تلاش و فعالیت میکنند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۱۵/۸/۱۳۸۳.</ref>. | |||
قدرتهای سلطهگر، دولتها را به دو گروه قابل قبول و غیر قابل قبول تقسیم میکنند. از نظر سلطهگر تنها دولتهایی قابل قبولاند که [[سلطه]] پذیر باشند؛ یعنی نفت، منابع، [[امنیت]]، اقتصاد، [[روابط خارجی]] و سیاستهای گوناگون [[کشور]] خود را در [[اختیار]] [[سلطهگر]] بگذارد؛ بیآنکه به مسائلی چون [[رعایت عدالت]]، [[دموکراسی]] و [[حقوق بشر]] در [[کشور]] زیر [[سلطه]] توجهی داشته باشد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با دانش آموزان و دانشجویان، ۱۰/۸/۱۳۷۴.</ref>. | |||
قدرتهای سلطهگر در نظام سلطه جهانی برای [[حفظ]] این رابطه [[سلطهگر]] و سلطهپذیر به سه موضوع سلطه [[فرهنگی]]، [[سلطه اقتصادی]] و سلطه علمی تکیه میکنند و مانع [[استقلال]]، [[خودباوری]] و [[پیشرفت]] کشورهای تحت سلطه در این سه موضوع میشوند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با هیأت علمی و کارشناسان جهاد دانشگاهی، ۱/۴/۱۳۸۳.</ref>. [[اتحاد]] [[امت اسلامی]] و [[همکاری]] سیاسی و [[اقتصادی]] [[دولتها]] و [[کشورهای اسلامی]] و حرکت در جهت تثبیت [[اقتدار]] [[ملتهای مسلمان]] در قالب «[[امت]] بزرگ [[اسلامی]]» رابطه سلطهگر و سلطهپذیر را به هم میزند و به همین علت؛ تلاش در این جهت، آمریکا و جریان سلطه را [[خشمگین]] میسازد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان سراسر کشور، ۱۱/۲/۱۳۷۰.</ref>. | |||
فرهنگ اقتصادی جریان [[سلطه]] در یک عبارت خلاصه میشود: «اقتصاد، خدای امروز دنیای مادی است؛ خدای [[واجب]] الاطاعهای که همه باید در مقابل او زانو بزنند و هر کاری برای به دست آوردن [[ثروت]] بکنند». آنها [[مظهر]] فرعونیت و قارونیت هستند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با جوانان استان سیستان و بلوچستان، ۶/۱۲/۱۳۸۱.</ref>. چه بسا ضدیت روزافزون با [[دین]] و [[معنویت]] در دو [[قرن]] اخیر، یک [[کار اقتصادی]] در جهت [[پیشرفت]] [[ثروتها]] و سرمایهها و بساط [[سرمایهداری]] در [[دنیا]] بوده است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با روحانیون و ائمه جمعه و جماعات استان مازندران، ۲۲/۲/۱۳۶۹.</ref>. | |||
در | در [[سنت الهی]]، [[نظام سلطه]] نابودشدنی است؛ اما ممکن است عناصری چون [[علم]] زیاد، [[ثروت]] زیاد، [[سیاستمداران]] [[عاقل]]، موقعیت خوب جغرافیایی یا [[تاریخی]] نابودی آن را به تأخیر بیاندازند. از بین رفتنش به معنای مرگ ناگهانی چند میلیون [[آدم]] نیست؛ بلکه به معنای نابودی [[هویت ملی]] آن دولتهاست<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت، ۵/۶/۱۳۸۰.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | ||
در [[اسلام]] پرداختن به | == اقتصاد در اسلام == | ||
در [[اسلام]] پرداختن به اقتصاد برای [[حکومتها]] از اوجب [[واجبات]] است و چنان که در [[روایت نبوی]] {{متن حدیث|كَادَ الْفَقْرُ أَنْ يَكُونَ كُفْراً}}<ref>کلینی، ج۲، ص۳۰۷ و صدوق، ج۱، ص۱۱.</ref> آمده است، نسبت بین [[مشکلات]] [[اقتصادی]] و معضلات [[دینی]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۸/۲/۱۳۸۰.</ref> و نیز نسبت بین [[گشایش]] اقتصادی و گسترش دینی نسبتی وثیق است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت، ۵/۶/۱۳۸۰.</ref>. همچنین، بسیاری از کارهای خیری که [[شرع]] توصیه کرده، بدون در آمد اقتصادی ممکن نیست<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی، ۲۴/۷/۱۳۶۹.</ref>. | |||
اما مهمتر از این نکات، آن است که [[اقتصاد اسلامی]] ممکن بوده و دربارهاش کتاب هم نوشته شده است و برخی از [[اقدامات اقتصادی]] دولتی هم بر همان اساس است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار از دانشگاه صنعتی شریف، ۱/۹/۱۳۷۸.</ref>. اگرچه کسانی اقتصاد اسلامی را تنها با توجه به اهدافی چون [[عدالت]] تعریف میکنند؛ اما دقت در آموزههای [[شریعت]] روشن میکند که [[اسلام]] [[خط مشی]]، [[شیوه]] و چارچوب ویژه در [[اقتصاد]] دارد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت علمی کنگره امام خمینی، ۴/۱۱/۱۳۷۸.</ref>. | |||
مفاهیم اساسی اقتصاد، چون شکوفایی اقتصاد، [[رفاه]] مادی و [[پیشرفت]] مطلوب، در چارچوب اقتصاد اسلامی تعریفهای مناسب با این چارچوب را خواهند داشت. به هر حال این نحوه مفاهیم بر اساس مبانی [[معرفتی]]، فلسفی و [[اخلاقی]] تعریف و تعیین میشوند و [[اختلاف]] [[جوامع]] و [[ملل]] در این مبانی آشکار است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>. علاوه بر این، شرایط محیطی نیز در تعریف [[الگوها]] مؤثر است. برای نمونه، الگوی پیشرفت باید متناسب با شرایط [[تاریخی]]، جغرافیایی، اوضاع سرزمینی، وضع [[ملت]]، [[آداب]]، [[فرهنگ]] و [[میراث]] تدوین شود<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | |||
[[ | == جایگاه الگو در فرهنگ اقتصادی == | ||
[[الگو]] در فرهنگ، از جمله در فرهنگ اقتصادی مسألهای اساسی است. شرق [[کمونیستی]] که [[انسان]] را تنها وسیله تولید میدید و [[حاکمیت مطلق]] [[دولت]] بر اقتصاد را طرح میکرد، قابل الگو گرفتن نیست<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۳/۲/۱۳۷۹.</ref>. گرههای کور این [[الگو]] با پناه بردن به کانون [[سرمایهداری]] غرب نیز حل نمیشود<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۹/۴/۱۳۷۹.</ref> که خود در مقابله با حوادث و بحرانها توخالی و [[ناتوان]] است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مردم مریوان، ۲۶/۲/۱۳۸۸.</ref>. در چارچوب [[اقتصادی]] [[اسلام]]، بر خلاف [[نظام سرمایهداری]]، [[اقتصاد]] فقط برای [[اقامه عدل]]، [[حکم]] [[الله]] و هموار کردن [[راه خدا]] در مقابل پای [[مردم]]، [[ارزش]] و محبوبیت و جاذبه دارد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری «سید محمد خاتمی»، ۱۲/۵/۱۳۷۶.</ref>. به همین جهت میان مسأله [[سازندگی]] و [[توسعه]] مادی و اقتصادی [[کشور]] با [[ارزشها]] تعارض و تزاحمی نیست؛ بلکه توسعه همه جانبه لازم است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۳/۲/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۸/۲/۱۳۸۰؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲.</ref> برای این الگو، باید نمونهای عینی نیز ایجاد شود از اقتصاد اسلامی ایجاد شود<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>. | |||
[[ | == عدالت و فرهنگ اقتصادی == | ||
[[عدالت]]، شاخصه [[حکومت علوی]] است، عدالت برای همه و عدالت در همه [[شئون]]: اقتصادی، [[سیاست]]، [[جامعه]] و [[اخلاق]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۳۰/۶/۱۳۸۱.</ref>؛ اما [[عدالت اقتصادی]] و [[توزیع عادلانه ثروت]] عمومی و [[درآمد عمومی]] ملی بین آحاد جامعه بیشتر مورد توجه است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.</ref>. به همین جهت [[عدالت]] به عنوان یک مبنای اساسی و محور در همه [[سیاستهای اقتصادی]] باید مد نظر باشد. اهمیت عدالت تأکید پیاپی بر این نکته را ضروری میسازد که برنامههای [[توسعه]] باید حول محور عدالت تدوین شوند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، جلسه پرسش و پاسخ با مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی، ۴/۱۲/۱۳۷۷؛ پیام به ریاست محترم جمهوری در خصوص سیاستهای کلی برنامه پنج ساله سوم ۳۰/۲/۱۳۷۸؛ نامه به سران قوای سهگانه و ابلاغ سیاستهای کلی نظام ۲۰/۱۲/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۸/۲/۱۳۸۰؛ جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی ۲۲/۲/۱۳۸۲؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ۱۵/۵/۱۳۸۲؛ دیدار مسئولان وزارت امور خارجه و رؤسای نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور ۲۵/۵/۱۳۸۳؛ اجتماع بزرگ مردم رفسنجان ۱۸/۲/۱۳۸۴؛ ابلاغ سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه در چارچوب سند چشم انداز بیست ساله ۲۱/۱۰/۱۳۸۷.</ref>. عدالت به معنای در آمد برابر و یکسان بودن برخورداریها نیست؛ بلکه به معنای توزیع عادلانه ثروت و یکسان بودن فرصتها و [[حقوق]] است تا همه فرصت حرکت و [[پیشرفت]] داشته باشند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲؛ دیدار مردم شاهرود، ۲۰/۸/۱۳۸۵.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | |||
== جایگاه استقلال اقتصادی == | |||
[[استقلال اقتصادی]] در فرهنگ اقتصادی مطلوب جایگاه اساسی داشته و [[هدف]] به شمار میآید؛ همه سیاستهای اقتصادی باید در جهت استقلال اقتصادی بوده و آن را تضمین کنند<ref>حضرت [[آیتالله خامنهای]]، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۱/۹/۱۳۶۸؛ دیدار [[کارگران]] و فرهنگیان [[کشور]]، ۱۵/۲/۱۳۷۵؛ دیدار پرسنل و [[فرماندهان]] [[ارتش]]، ۲۸/۱/۱۳۷۵؛ دیدار جمع کثیری از کارگران و [[معلمان]]، ۱۵/۲/۱۳۷۸؛ دیدار [[استادان]] و [[دانشجویان]] کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>. با اینکه [[استقلال سیاسی]] مقدمه [[استقلال اقتصادی]] است؛ اما اعتلای [[سیاسی]] وابسته به استقلال اقتصادی و [[سازندگی]] [[کشور]] است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵؛ دیدار گروه کثیری از کارگران و کارآفرینان، ۴/۲/۱۳۸۷.</ref>. همچنین، اگرچه [[استقلال فرهنگی]] اساس است؛ اما استقلال اقتصادی مقدمه آن است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۱/۹/۱۳۶۸؛ دیدار اقشار مختلف مردم، ۱۵/۹/۱۳۶۸؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۱۰/۱/ ۱۳۶۹؛ دیدار کارگران و فرهنگیان کشور ۱۵/۲/۱۳۷۲؛ دیدار پرسنل و فرماندهان ارتش، ۲۸/۱/۱۳۷۵؛ دیدار گروه کثیری از کارگران و کارآفرینان، ۴/۲/۱۳۸۷.</ref>. [[تعهد]] عمومی در انجام درست کارها، [[تولید]] بر اساس نیاز واقعی، تعامل درست [[اقتصاد]] با [[دانش]] و بومی کردن [[دانش اقتصاد]] از شرایط استقلال اقتصادی است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران و فرهنگیان کشور، ۱۵/۲/۱۳۷۲.</ref> و این همه در [[سایه]] [[استقامت]] حاصل میشود<ref>حضرت آیتالله خامنهای، پیام به حجاج بیت الله الحرام، ۱۸/۱۱/۱۳۸۱.</ref>. با توجه به این امور، روشن است که زیر بنای [[استقلال]] و [[توسعه اقتصادی]]، [[فرهنگ]] است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۹/۹/۱۳۶۹.</ref>. اعتماد و اتکاء به نفس، در تلاشهای [[اقتصادی]]، جهت اصلی اقتصاد را ترسیم میکند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در مراسم گشایش هشتمین اجلاس سران کشورهای اسلامی، ۱۸/۹/۱۳۷۶.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | |||
[[ | == مردم محور توسعه == | ||
[[ | با توجه به رویکرد [[عدالتمحور]] در اقتصاد و نیز شرایط استقلال اقتصادی در فرهنگ اقتصادی، [[مردم]] باید محور [[توسعه]] باشند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲.</ref>. مردممحوری در اقتصاد دو وجه دارد: ۱) حضور و مشارکت مؤثر مردم در صحنه اقتصاد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵.</ref>؛ ۲) رعایت [[حقوق اقتصادی]] مردم<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم رفسنجان، ۱۸/۲/۱۳۸۴؛ دیدار اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.</ref>. [[فرهنگ]] سالم [[اقتصادی]] به هر دو وجه عنایت دارد. استعدادها در [[جامعه]] باید بشکفد و شکوفایی آن مستلزم [[توانایی]] همه [[انسانها]] در [[همکاری]] برای پیشبرد اهداف [[زندگی]] است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مردم شاهرود، ۲۰/۸/۱۳۸۵.</ref>. چنین تلاشی برای هر [[انسانی]]، چه در موضع یک فرد، چه در موضع یک [[حکومت]] لازم است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹؛ دیدار مردم شهرستان کازرون، ۱۶/۲/۱۳۸۷.</ref>. به همین جهت است که [[فرهنگ عمومی]]، [[باورها]] و سرمایههای [[معنوی]] و مادی [[مردم]] باید به صحنه آورده شود<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.</ref>. در تدوین [[سیاستهای اقتصادی]] توجه و عنایت جدی بر مشارکت [[عامه]] مردم در [[سازندگی]] [[کشور]] همیشه تأکید شده است<ref>مثلاً در برنامههای دوم و سوم توسعه: ۱۸/۸/۱۳۷۲ و ۳۰/۲/۱۳۷۸ و نیز در سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی ۲/۳/۱۳۸۴.</ref>. شاید [[رعایت حقوق]] عموم، موجب [[نارضایتی]] گروه خاصی شود؛ اما [[رضایت عمومی]] همه معضلات ناشی از [[مخالفت]] گروههای خاص را جبران میکند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۲/۶/۱۳۷۶.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | ||
[[امنیت اقتصادی]] برای [[توسعه اقتصادی]] بسیار مهم است و بدون آن همه امور به هم میریزد؛ [[امنیتی]] که [[مردم]] آن را [[احساس]] کنند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، پیام به ریاست محترم جمهوری در خصوص سیاستهای کلی برنامه پنج ساله سوم ۳۰/۲/۱۳۷۸؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۶/۱/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۸/۲/۱۳۸۰.</ref> و به همین جهت برای آن سیاستهای کلانی تدوین میشود<ref>برای نمونه: حضرت آیتالله خامنهای، نامه به سران قوای سهگانه و ابلاغ سیاستهای کلی نظام، ۲۰/۱۲/۱۳۷۹.</ref>. به همین جهت، [[فساد]] و [[خطا]] عنصری خطرناک و آسیبزا در | == پیشرفت و استقلال اقتصادی == | ||
از مهمترین لوازم [[استقلال اقتصادی]] [[پیشرفت]] است که تأکید بر آن ضروری است. رویکرد مبنایی پیشرفت، در کنار [[عدالت]]، در تنظیم [[سیاستها]] ضروری است<ref>ابلاغ سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه در چارچوب سند چشم انداز بیست ساله، ۲۱/۱۰/۱۳۸۷.</ref>. [[پیشرفت]] [[امور اقتصادی]] و رفاهی [[انسانها]] بخشی از [[تعالی انسان]] است و یکی از [[وظایف]] همگانی، تلاش برای پیشرفت امور اقتصادی و رفاهی انسانها و پیش بردن [[مردم]] به سمت [[رفاه]] و تمتّع هرچه بیشتر از امکانات [[زندگی]] است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.</ref>. این نکته علاوه بر اینکه برای فهم مفهوم پیشرفت بسیار مهم است؛ بیانگر جایگاه مردمسالاری در پیشرفت اقتصادی است. به همین جهت است که پیشرفت، مستلزم [[اتحاد]] کلمه [[ملت]] در [[اقتصاد]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا{{ع}} در مشهد مقدس، ۶/۱/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۶/۱/۱۳۷۹.</ref> و تلاش ملی و همه جانبه است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.</ref>. شرایط رسیدن به پیشرفت چنین است: [[همت]] و تلاش [[مسئولان]] کشور؛ [[همکاری]] و شرکت مردم در بخشهایی که [[وظیفه]] اساسی آنهاست؛ و ایجاد مناسبات صحیح اقتصادی و [[اجتماعی]] در کشور، که این هم بر عهده مسئولان و هم بر عهده مردم است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.</ref>. در این [[مسئولیت همگانی]] جنسیت معیار نیست؛ اگرچه در هر شرایطی رعایت [[عفت]] و [[عفاف]] و عدم اختلاط و امتزاج [[زن]] و مرد لازم است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع زنان خوزستان، ۲۰/۱۲/۱۳۷۵.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | |||
== جایگاه روحیات مثبت در فرهنگ اقتصادی == | |||
[[روحیات]] مثبت در فرهنگ اقتصادی جایگاه مهمی دارند. برای نمونه، [[سکینه]] مسئولان در برونرفت از [[مشکلات]] اقتصادی بسیار مؤثر است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۴/۱۰/۱۳۷۸.</ref>؛ یا دو شاخص «[[وجدان]] کار» و «[[انضباط اجتماعی]]» راه حل بسیاری از [[مشکلات]] است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات به مناسبت حلول سال ۱۳۷۳ شمسی، ۱/۱/۱۳۷۳.</ref>؛ یا [[دلسوزی]]، [[کاردانی]]، پیگیری و قبول شرایط دشوار برای [[نجات]] [[کشور]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از کارگران و معلمان، ۱۵/۲/۱۳۷۸.</ref>، [[توسعه]] [[روح]] [[انفاق]] و [[نیکوکاری]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای شورای مرکزی و مسئولان کمیته امداد امام خمینی، ۱۲/۱۲/۱۳۷۰.</ref> ضروری است. گسترش این روحیهها نیاز به برنامه و پیگیری دارد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران، فرهنگیان نمونه و کارکنان بنیاد مسکن، ۱۲/۲/۱۳۷۴.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | |||
== امنیت اقتصادی == | |||
[[امنیت اقتصادی]] برای [[توسعه اقتصادی]] بسیار مهم است و بدون آن همه امور به هم میریزد؛ [[امنیتی]] که [[مردم]] آن را [[احساس]] کنند<ref>حضرت آیتالله خامنهای، پیام به ریاست محترم جمهوری در خصوص سیاستهای کلی برنامه پنج ساله سوم ۳۰/۲/۱۳۷۸؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۶/۱/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۸/۲/۱۳۸۰.</ref> و به همین جهت برای آن سیاستهای کلانی تدوین میشود<ref>برای نمونه: حضرت آیتالله خامنهای، نامه به سران قوای سهگانه و ابلاغ سیاستهای کلی نظام، ۲۰/۱۲/۱۳۷۹.</ref>. به همین جهت، [[فساد]] و [[خطا]] عنصری خطرناک و آسیبزا در فرهنگ اقتصادی است که امنیت اقتصادی را به خطر میاندازد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا{{ع}} در مشهد مقدس ۶/۱/۱۳۷۹؛ مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری آقای سید محمد خاتمی، ۱۱/۵/۱۳۸۰؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۱/۸/۱۳۸۲.</ref> که نباید با توجیههای گوناگون نادیده انگاشته شود<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا{{ع}}، ۱۲/۲/۱۳۸۰.</ref>. بزرگی خطا در دستگاه [[حکومتی]] به دو چیز است: ۱) بزرگی خطا، مانند فسادهای [[مالی]] بزرگ؛ ۲) [[مسئول]] و مؤتمن بودن [[خاطی]]؛ برخورد مناسب مسئولان دولتی و مسئولان [[قضایی]] در جای خود این معضل را میتواند حل کرده و [[کارآمدی]] [[نظام]] را افزایش دهد<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۵/۶/۱۳۸۰.</ref>. شتابزدگی در تصمیمگیریها یا عدم بهرهگیری مناسب از نظرات کارشناسی [[اقتصادی]] نیز آسیبزا است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref> | |||
== آسیبهای فرهنگ اقتصادی == | |||
از مهمترین [[آسیبهای فرهنگی]] در [[اقتصاد]] حرکت به سمت شکافهای عظیم اقتصادی و [[اجتماعی]] با توجیههای گوناگون است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۰/۶/۱۳۸۸.</ref> که از آفات سوء [[سیاستها]] در گذر از دوران سخت اقتصادی به یک دوران باز است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان، ۱۴/۲/۱۳۷۹.</ref>. در حوزه عمومی ممکن است خطایی کوچک، اما گسترده وجود داشته باشد. برای نمونه، [[مصرف]] بیرویه و زیاد قشرهای [[مرفه]] از آسیبهای عمومی فرهنگ اقتصادی است<ref>حضرت آیتالله خامنهای، پیام نوروزی به مناسبت حلول سال ۱۳۷۱ هجری شمسی، ۱/۱/۱۳۷۱.</ref>. نمونههایی متعدد از فسادهای اقتصادی را میتوان مثال آورد؛ مانند [[رشوه]] و [[ارتشاء]]، کسب [[ثروت]] از راههای [[نامشروع]]، استفاده از امتیازات بیجا، ثروتهای بادآورده و [[فقیر]] کردن دیگران به قیمت [[ثروتمندی]] خود، به وجود آوردن امتیازات انحصاری و عدم فرصتهای برابر، نبود [[امنیت شغلی]]، عدم [[ثبات]] [[مقررات]]، بستن دست و پای افراد کاری، [[رشد]] [[گرایش]] مصرفی، ترجیح دلالی بر [[تولید]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۶/۱/۱۳۷۹.</ref>. رواج [[قاچاق]]، [[رباخواری]]، [[مصرفگرایی]] [[افراطی]] و گرایش به [[تفاخر]] در استفاده از مصنوعات خارجی در مقابل نمونههای داخلی آن<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.</ref>. [[تجملگرایی]] هم در [[مسئولان حکومتی]] و هم در میان [[مردم]]<ref>حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۵/۶/۱۳۸۰.</ref> از دیگر [[مناسبات اقتصادی]] و اجتماعی غلط است<ref>[[ابوالحسن حسنی|حسنی، ابوالحسن]]، [[نظام فرهنگ اسلامی - حسنی (مقاله)|مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱ (کتاب)|منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱]]، ص۵۵۰-۵۶۵.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۷: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:فرهنگ]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۲
این مدخل زیرشاخهٔ بحث فرهنگ است. فرهنگ اقتصادی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: فرهنگ اقتصادی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
در باب فرهنگ اقتصادی به سه حوزه اساسی اشاره شده است: فرهنگ اقتصادی جهان؛ فرهنگ اقتصادی ایران، سیاستها و بایستهها در فرهنگ اقتصادی. نظام موجود اقتصاد جهانی حاصل نظام سلطه است. این نظام سلطه در پی فتح و تسخیر همه امکانات جهانی و روی زمین است. هدف قدرتهای سلطهگر تأمین منافع خود در هر نقطهای از دنیاست. معیار برای آنان «منافع ما» است؛ حتی اگر با منافع دگر سرزمینها تضاد داشته باشد[۱].
نظام سلطه زنجیرهای از دولتها و قدرتهایند؛ اما با تیزبینی و بصیرت میتوان دریافت که کمپانیها، مراکز اقتصادی و مالی بزرگی پشت سر این دولتهایند که در نهایت آنها سیاستهای امروز را تعیین میکنند. این کمپانیها و مراکز اقتصادی و مالی همه چیز را میخواهند: منابع مالی دنیا، منابع ثروت دنیا، بازارها و قدرت کار دنیا و به همه دنیا به چشم طعمه نگاه میکنند. برای دست یافتن به این طعمه دست به هر کاری میزنند؛ حتی طراحی یک جنگ. اگر عوامل مؤثر در پیدایش این جنگ سلسلهوار دنبال شود، به مطامع و اغراض آمیخته اقتصادی و سیاسی همان مراکزی میرسد که پشت پرده سیاستهای مقتدر دنیا تلاش و فعالیت میکنند[۲].
قدرتهای سلطهگر، دولتها را به دو گروه قابل قبول و غیر قابل قبول تقسیم میکنند. از نظر سلطهگر تنها دولتهایی قابل قبولاند که سلطه پذیر باشند؛ یعنی نفت، منابع، امنیت، اقتصاد، روابط خارجی و سیاستهای گوناگون کشور خود را در اختیار سلطهگر بگذارد؛ بیآنکه به مسائلی چون رعایت عدالت، دموکراسی و حقوق بشر در کشور زیر سلطه توجهی داشته باشد[۳].
قدرتهای سلطهگر در نظام سلطه جهانی برای حفظ این رابطه سلطهگر و سلطهپذیر به سه موضوع سلطه فرهنگی، سلطه اقتصادی و سلطه علمی تکیه میکنند و مانع استقلال، خودباوری و پیشرفت کشورهای تحت سلطه در این سه موضوع میشوند[۴]. اتحاد امت اسلامی و همکاری سیاسی و اقتصادی دولتها و کشورهای اسلامی و حرکت در جهت تثبیت اقتدار ملتهای مسلمان در قالب «امت بزرگ اسلامی» رابطه سلطهگر و سلطهپذیر را به هم میزند و به همین علت؛ تلاش در این جهت، آمریکا و جریان سلطه را خشمگین میسازد[۵].
فرهنگ اقتصادی جریان سلطه در یک عبارت خلاصه میشود: «اقتصاد، خدای امروز دنیای مادی است؛ خدای واجب الاطاعهای که همه باید در مقابل او زانو بزنند و هر کاری برای به دست آوردن ثروت بکنند». آنها مظهر فرعونیت و قارونیت هستند[۶]. چه بسا ضدیت روزافزون با دین و معنویت در دو قرن اخیر، یک کار اقتصادی در جهت پیشرفت ثروتها و سرمایهها و بساط سرمایهداری در دنیا بوده است[۷].
در سنت الهی، نظام سلطه نابودشدنی است؛ اما ممکن است عناصری چون علم زیاد، ثروت زیاد، سیاستمداران عاقل، موقعیت خوب جغرافیایی یا تاریخی نابودی آن را به تأخیر بیاندازند. از بین رفتنش به معنای مرگ ناگهانی چند میلیون آدم نیست؛ بلکه به معنای نابودی هویت ملی آن دولتهاست[۸].[۹]
اقتصاد در اسلام
در اسلام پرداختن به اقتصاد برای حکومتها از اوجب واجبات است و چنان که در روایت نبوی «كَادَ الْفَقْرُ أَنْ يَكُونَ كُفْراً»[۱۰] آمده است، نسبت بین مشکلات اقتصادی و معضلات دینی[۱۱] و نیز نسبت بین گشایش اقتصادی و گسترش دینی نسبتی وثیق است[۱۲]. همچنین، بسیاری از کارهای خیری که شرع توصیه کرده، بدون در آمد اقتصادی ممکن نیست[۱۳].
اما مهمتر از این نکات، آن است که اقتصاد اسلامی ممکن بوده و دربارهاش کتاب هم نوشته شده است و برخی از اقدامات اقتصادی دولتی هم بر همان اساس است[۱۴]. اگرچه کسانی اقتصاد اسلامی را تنها با توجه به اهدافی چون عدالت تعریف میکنند؛ اما دقت در آموزههای شریعت روشن میکند که اسلام خط مشی، شیوه و چارچوب ویژه در اقتصاد دارد[۱۵].
مفاهیم اساسی اقتصاد، چون شکوفایی اقتصاد، رفاه مادی و پیشرفت مطلوب، در چارچوب اقتصاد اسلامی تعریفهای مناسب با این چارچوب را خواهند داشت. به هر حال این نحوه مفاهیم بر اساس مبانی معرفتی، فلسفی و اخلاقی تعریف و تعیین میشوند و اختلاف جوامع و ملل در این مبانی آشکار است[۱۶]. علاوه بر این، شرایط محیطی نیز در تعریف الگوها مؤثر است. برای نمونه، الگوی پیشرفت باید متناسب با شرایط تاریخی، جغرافیایی، اوضاع سرزمینی، وضع ملت، آداب، فرهنگ و میراث تدوین شود[۱۷].[۱۸]
جایگاه الگو در فرهنگ اقتصادی
الگو در فرهنگ، از جمله در فرهنگ اقتصادی مسألهای اساسی است. شرق کمونیستی که انسان را تنها وسیله تولید میدید و حاکمیت مطلق دولت بر اقتصاد را طرح میکرد، قابل الگو گرفتن نیست[۱۹]. گرههای کور این الگو با پناه بردن به کانون سرمایهداری غرب نیز حل نمیشود[۲۰] که خود در مقابله با حوادث و بحرانها توخالی و ناتوان است[۲۱]. در چارچوب اقتصادی اسلام، بر خلاف نظام سرمایهداری، اقتصاد فقط برای اقامه عدل، حکم الله و هموار کردن راه خدا در مقابل پای مردم، ارزش و محبوبیت و جاذبه دارد[۲۲]. به همین جهت میان مسأله سازندگی و توسعه مادی و اقتصادی کشور با ارزشها تعارض و تزاحمی نیست؛ بلکه توسعه همه جانبه لازم است[۲۳] برای این الگو، باید نمونهای عینی نیز ایجاد شود از اقتصاد اسلامی ایجاد شود[۲۴].
عدالت و فرهنگ اقتصادی
عدالت، شاخصه حکومت علوی است، عدالت برای همه و عدالت در همه شئون: اقتصادی، سیاست، جامعه و اخلاق[۲۵]؛ اما عدالت اقتصادی و توزیع عادلانه ثروت عمومی و درآمد عمومی ملی بین آحاد جامعه بیشتر مورد توجه است[۲۶]. به همین جهت عدالت به عنوان یک مبنای اساسی و محور در همه سیاستهای اقتصادی باید مد نظر باشد. اهمیت عدالت تأکید پیاپی بر این نکته را ضروری میسازد که برنامههای توسعه باید حول محور عدالت تدوین شوند[۲۷]. عدالت به معنای در آمد برابر و یکسان بودن برخورداریها نیست؛ بلکه به معنای توزیع عادلانه ثروت و یکسان بودن فرصتها و حقوق است تا همه فرصت حرکت و پیشرفت داشته باشند[۲۸].[۲۹]
جایگاه استقلال اقتصادی
استقلال اقتصادی در فرهنگ اقتصادی مطلوب جایگاه اساسی داشته و هدف به شمار میآید؛ همه سیاستهای اقتصادی باید در جهت استقلال اقتصادی بوده و آن را تضمین کنند[۳۰]. با اینکه استقلال سیاسی مقدمه استقلال اقتصادی است؛ اما اعتلای سیاسی وابسته به استقلال اقتصادی و سازندگی کشور است[۳۱]. همچنین، اگرچه استقلال فرهنگی اساس است؛ اما استقلال اقتصادی مقدمه آن است[۳۲]. تعهد عمومی در انجام درست کارها، تولید بر اساس نیاز واقعی، تعامل درست اقتصاد با دانش و بومی کردن دانش اقتصاد از شرایط استقلال اقتصادی است[۳۳] و این همه در سایه استقامت حاصل میشود[۳۴]. با توجه به این امور، روشن است که زیر بنای استقلال و توسعه اقتصادی، فرهنگ است[۳۵]. اعتماد و اتکاء به نفس، در تلاشهای اقتصادی، جهت اصلی اقتصاد را ترسیم میکند[۳۶].[۳۷]
مردم محور توسعه
با توجه به رویکرد عدالتمحور در اقتصاد و نیز شرایط استقلال اقتصادی در فرهنگ اقتصادی، مردم باید محور توسعه باشند[۳۸]. مردممحوری در اقتصاد دو وجه دارد: ۱) حضور و مشارکت مؤثر مردم در صحنه اقتصاد[۳۹]؛ ۲) رعایت حقوق اقتصادی مردم[۴۰]. فرهنگ سالم اقتصادی به هر دو وجه عنایت دارد. استعدادها در جامعه باید بشکفد و شکوفایی آن مستلزم توانایی همه انسانها در همکاری برای پیشبرد اهداف زندگی است[۴۱]. چنین تلاشی برای هر انسانی، چه در موضع یک فرد، چه در موضع یک حکومت لازم است[۴۲]. به همین جهت است که فرهنگ عمومی، باورها و سرمایههای معنوی و مادی مردم باید به صحنه آورده شود[۴۳]. در تدوین سیاستهای اقتصادی توجه و عنایت جدی بر مشارکت عامه مردم در سازندگی کشور همیشه تأکید شده است[۴۴]. شاید رعایت حقوق عموم، موجب نارضایتی گروه خاصی شود؛ اما رضایت عمومی همه معضلات ناشی از مخالفت گروههای خاص را جبران میکند[۴۵].[۴۶]
پیشرفت و استقلال اقتصادی
از مهمترین لوازم استقلال اقتصادی پیشرفت است که تأکید بر آن ضروری است. رویکرد مبنایی پیشرفت، در کنار عدالت، در تنظیم سیاستها ضروری است[۴۷]. پیشرفت امور اقتصادی و رفاهی انسانها بخشی از تعالی انسان است و یکی از وظایف همگانی، تلاش برای پیشرفت امور اقتصادی و رفاهی انسانها و پیش بردن مردم به سمت رفاه و تمتّع هرچه بیشتر از امکانات زندگی است[۴۸]. این نکته علاوه بر اینکه برای فهم مفهوم پیشرفت بسیار مهم است؛ بیانگر جایگاه مردمسالاری در پیشرفت اقتصادی است. به همین جهت است که پیشرفت، مستلزم اتحاد کلمه ملت در اقتصاد[۴۹] و تلاش ملی و همه جانبه است[۵۰]. شرایط رسیدن به پیشرفت چنین است: همت و تلاش مسئولان کشور؛ همکاری و شرکت مردم در بخشهایی که وظیفه اساسی آنهاست؛ و ایجاد مناسبات صحیح اقتصادی و اجتماعی در کشور، که این هم بر عهده مسئولان و هم بر عهده مردم است[۵۱]. در این مسئولیت همگانی جنسیت معیار نیست؛ اگرچه در هر شرایطی رعایت عفت و عفاف و عدم اختلاط و امتزاج زن و مرد لازم است[۵۲].[۵۳]
جایگاه روحیات مثبت در فرهنگ اقتصادی
روحیات مثبت در فرهنگ اقتصادی جایگاه مهمی دارند. برای نمونه، سکینه مسئولان در برونرفت از مشکلات اقتصادی بسیار مؤثر است[۵۴]؛ یا دو شاخص «وجدان کار» و «انضباط اجتماعی» راه حل بسیاری از مشکلات است[۵۵]؛ یا دلسوزی، کاردانی، پیگیری و قبول شرایط دشوار برای نجات کشور[۵۶]، توسعه روح انفاق و نیکوکاری[۵۷] ضروری است. گسترش این روحیهها نیاز به برنامه و پیگیری دارد[۵۸].[۵۹]
امنیت اقتصادی
امنیت اقتصادی برای توسعه اقتصادی بسیار مهم است و بدون آن همه امور به هم میریزد؛ امنیتی که مردم آن را احساس کنند[۶۰] و به همین جهت برای آن سیاستهای کلانی تدوین میشود[۶۱]. به همین جهت، فساد و خطا عنصری خطرناک و آسیبزا در فرهنگ اقتصادی است که امنیت اقتصادی را به خطر میاندازد[۶۲] که نباید با توجیههای گوناگون نادیده انگاشته شود[۶۳]. بزرگی خطا در دستگاه حکومتی به دو چیز است: ۱) بزرگی خطا، مانند فسادهای مالی بزرگ؛ ۲) مسئول و مؤتمن بودن خاطی؛ برخورد مناسب مسئولان دولتی و مسئولان قضایی در جای خود این معضل را میتواند حل کرده و کارآمدی نظام را افزایش دهد[۶۴]. شتابزدگی در تصمیمگیریها یا عدم بهرهگیری مناسب از نظرات کارشناسی اقتصادی نیز آسیبزا است[۶۵].[۶۶]
آسیبهای فرهنگ اقتصادی
از مهمترین آسیبهای فرهنگی در اقتصاد حرکت به سمت شکافهای عظیم اقتصادی و اجتماعی با توجیههای گوناگون است[۶۷] که از آفات سوء سیاستها در گذر از دوران سخت اقتصادی به یک دوران باز است[۶۸]. در حوزه عمومی ممکن است خطایی کوچک، اما گسترده وجود داشته باشد. برای نمونه، مصرف بیرویه و زیاد قشرهای مرفه از آسیبهای عمومی فرهنگ اقتصادی است[۶۹]. نمونههایی متعدد از فسادهای اقتصادی را میتوان مثال آورد؛ مانند رشوه و ارتشاء، کسب ثروت از راههای نامشروع، استفاده از امتیازات بیجا، ثروتهای بادآورده و فقیر کردن دیگران به قیمت ثروتمندی خود، به وجود آوردن امتیازات انحصاری و عدم فرصتهای برابر، نبود امنیت شغلی، عدم ثبات مقررات، بستن دست و پای افراد کاری، رشد گرایش مصرفی، ترجیح دلالی بر تولید[۷۰]. رواج قاچاق، رباخواری، مصرفگرایی افراطی و گرایش به تفاخر در استفاده از مصنوعات خارجی در مقابل نمونههای داخلی آن[۷۱]. تجملگرایی هم در مسئولان حکومتی و هم در میان مردم[۷۲] از دیگر مناسبات اقتصادی و اجتماعی غلط است[۷۳].
منابع
پانویس
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با هیأت رئیسه و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، ۷/۳/۱۳۸۱. اگرچه این بخش به فرهنگ سیاسی نیز بسیار نزدیک است؛ اما رهبر انقلاب به آثار اقتصادی مسأله توجه بیشتر دارد. در ضمن باید توجه داشت که تفکیک ابعاد اقتصادی سیاسی و... در فرهنگ یک تفکیک اعتباری است و همواره تداخل میان این ابعاد وجود دارد.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۱۵/۸/۱۳۸۳.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با دانش آموزان و دانشجویان، ۱۰/۸/۱۳۷۴.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با هیأت علمی و کارشناسان جهاد دانشگاهی، ۱/۴/۱۳۸۳.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان سراسر کشور، ۱۱/۲/۱۳۷۰.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با جوانان استان سیستان و بلوچستان، ۶/۱۲/۱۳۸۱.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با روحانیون و ائمه جمعه و جماعات استان مازندران، ۲۲/۲/۱۳۶۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت، ۵/۶/۱۳۸۰.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ کلینی، ج۲، ص۳۰۷ و صدوق، ج۱، ص۱۱.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۸/۲/۱۳۸۰.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت، ۵/۶/۱۳۸۰.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی، ۲۴/۷/۱۳۶۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار از دانشگاه صنعتی شریف، ۱/۹/۱۳۷۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت علمی کنگره امام خمینی، ۴/۱۱/۱۳۷۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۳/۲/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۹/۴/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مردم مریوان، ۲۶/۲/۱۳۸۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری «سید محمد خاتمی»، ۱۲/۵/۱۳۷۶.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۳/۲/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۸/۲/۱۳۸۰؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۳۰/۶/۱۳۸۱.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، جلسه پرسش و پاسخ با مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی، ۴/۱۲/۱۳۷۷؛ پیام به ریاست محترم جمهوری در خصوص سیاستهای کلی برنامه پنج ساله سوم ۳۰/۲/۱۳۷۸؛ نامه به سران قوای سهگانه و ابلاغ سیاستهای کلی نظام ۲۰/۱۲/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۸/۲/۱۳۸۰؛ جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی ۲۲/۲/۱۳۸۲؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ۱۵/۵/۱۳۸۲؛ دیدار مسئولان وزارت امور خارجه و رؤسای نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور ۲۵/۵/۱۳۸۳؛ اجتماع بزرگ مردم رفسنجان ۱۸/۲/۱۳۸۴؛ ابلاغ سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه در چارچوب سند چشم انداز بیست ساله ۲۱/۱۰/۱۳۸۷.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲؛ دیدار مردم شاهرود، ۲۰/۸/۱۳۸۵.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۱/۹/۱۳۶۸؛ دیدار کارگران و فرهنگیان کشور، ۱۵/۲/۱۳۷۵؛ دیدار پرسنل و فرماندهان ارتش، ۲۸/۱/۱۳۷۵؛ دیدار جمع کثیری از کارگران و معلمان، ۱۵/۲/۱۳۷۸؛ دیدار استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵؛ دیدار گروه کثیری از کارگران و کارآفرینان، ۴/۲/۱۳۸۷.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، ۱/۹/۱۳۶۸؛ دیدار اقشار مختلف مردم، ۱۵/۹/۱۳۶۸؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۱۰/۱/ ۱۳۶۹؛ دیدار کارگران و فرهنگیان کشور ۱۵/۲/۱۳۷۲؛ دیدار پرسنل و فرماندهان ارتش، ۲۸/۱/۱۳۷۵؛ دیدار گروه کثیری از کارگران و کارآفرینان، ۴/۲/۱۳۸۷.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران و فرهنگیان کشور، ۱۵/۲/۱۳۷۲.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، پیام به حجاج بیت الله الحرام، ۱۸/۱۱/۱۳۸۱.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۹/۹/۱۳۶۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در مراسم گشایش هشتمین اجلاس سران کشورهای اسلامی، ۱۸/۹/۱۳۷۶.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۵/۵/۱۳۸۲.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۸/۶/۱۳۷۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم رفسنجان، ۱۸/۲/۱۳۸۴؛ دیدار اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار مردم شاهرود، ۲۰/۸/۱۳۸۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹؛ دیدار مردم شهرستان کازرون، ۱۶/۲/۱۳۸۷.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.
- ↑ مثلاً در برنامههای دوم و سوم توسعه: ۱۸/۸/۱۳۷۲ و ۳۰/۲/۱۳۷۸ و نیز در سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی ۲/۳/۱۳۸۴.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با رئیس جمهور و هیأت وزیران، ۲/۶/۱۳۷۶.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ ابلاغ سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه در چارچوب سند چشم انداز بیست ساله، ۲۱/۱۰/۱۳۸۷.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۲/۹/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) در مشهد مقدس، ۶/۱/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۶/۱/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع زنان خوزستان، ۲۰/۱۲/۱۳۷۵.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۴/۱۰/۱۳۷۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات به مناسبت حلول سال ۱۳۷۳ شمسی، ۱/۱/۱۳۷۳.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از کارگران و معلمان، ۱۵/۲/۱۳۷۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای شورای مرکزی و مسئولان کمیته امداد امام خمینی، ۱۲/۱۲/۱۳۷۰.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران، فرهنگیان نمونه و کارکنان بنیاد مسکن، ۱۲/۲/۱۳۷۴.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، پیام به ریاست محترم جمهوری در خصوص سیاستهای کلی برنامه پنج ساله سوم ۳۰/۲/۱۳۷۸؛ خطبههای نماز جمعه تهران ۲۶/۱/۱۳۷۹؛ خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۸/۲/۱۳۸۰.
- ↑ برای نمونه: حضرت آیتالله خامنهای، نامه به سران قوای سهگانه و ابلاغ سیاستهای کلی نظام، ۲۰/۱۲/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) در مشهد مقدس ۶/۱/۱۳۷۹؛ مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری آقای سید محمد خاتمی، ۱۱/۵/۱۳۸۰؛ دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی، ۱۱/۸/۱۳۸۲.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، ۱۲/۲/۱۳۸۰.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۵/۶/۱۳۸۰.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۱۸/۶/۱۳۸۸.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۰/۶/۱۳۸۸.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان، ۱۴/۲/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، پیام نوروزی به مناسبت حلول سال ۱۳۷۱ هجری شمسی، ۱/۱/۱۳۷۱.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران، ۲۶/۱/۱۳۷۹.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم همدان، ۱۵/۴/۱۳۸۳.
- ↑ حضرت آیتالله خامنهای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، ۱۵/۶/۱۳۸۰.
- ↑ حسنی، ابوالحسن، مقاله «نظام فرهنگ اسلامی»، منظومه فکری آیتالله العظمی خامنهای ج۱، ص۵۵۰-۵۶۵.