امامت‌پدیا

پیشرفت: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
جز (جایگزینی متن - 'خلاء' به 'خلأ')
 
(۱۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{مدخل مرتبط
{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =  
| موضوع مرتبط = اهداف اسلام
| عنوان مدخل  =  
| عنوان مدخل  =  
| مداخل مرتبط = [[پیشرفت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
| مداخل مرتبط = [[پیشرفت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
خط ۶: خط ۶:
}}
}}


==مقدمه==
'''پیشرفت''' یعنی [[تکامل]] و حرکت به سمت اهداف که در [[نظام اسلامی]] اهداف مختلفی برای آن تبیین شده است مانند: ترویج [[اسلام]]؛ کسب [[قدرت]] و رسیدن به [[حیات طیبه]]. برخی از موضوعاتی که در زمینه پیشرفت به آن پرداخته می‌شود عبارت‌اند از: مسأله [[توحید]]؛ [[معاد]]؛ عدم تفکیک [[دنیا]] و [[آخرت]]؛ مسأله [[انسان]]؛ مسأله [[حکومت]]؛ مسأله [[عدالت]] و... . باید توجه داشت، در حوزه‌های مختلف [[سیاسی]]، [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]]، [[اقتصادی]] و فردی الزاماتی وجود دارد که باید تلاش کرد این الزامات و مقدمات فراهم آید تا حرکت در مسیر پیشرفت میسر گردد.  
[[مقام معظم رهبری]] پیش از تعریف مفهوم پیشرفت تأکید دارند که نباید [[توسعه]] به مفهوم رایج [[غربی]] تداعی بشود به این دلیل که امروز مفهوم توسعه، در اصطلاحات [[سیاسی]] و جهانی و بین‌المللی حرف رایجی است. از نظر ایشان ممکن است پیشرفتی که ما می‌گوییم، با آنچه که امروز از مفهوم توسعه در [[دنیا]] فهمیده می‌شود، وجوه مشترکی داشته باشد - که حتماً دارد - اما در [[نظام]] واژگانی ما، باید کلمه پیشرفت معنای خاص خودش را داشته باشد که با توسعه در نظام واژگانی امروز غرب، نبایستی [[اشتباه]] بشود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان، ۲۷/۲/۱۳۸۸.</ref>.
معظم له تصریح می‌کنند کلمه «پیشرفت» با دقت [[انتخاب]] شده و تعمداً از کلمه «توسعه» استفاده نشده است. به این علت که کلمه توسعه، یک بار ارزشی و معنایی دارد و التزاماتی با خودش همراه دارد که احیاناً ما با آن التزامات همراه و موافق نیستیم. به بیان ایشان ما نمی‌خواهیم یک اصطلاح جا افتاده متعارف جهانی را که معنای خاصی را از آن می‌فهمند، بیاوریم داخل مجموعه کار خودمان بکنیم. ایشان معتقدند بر این اساس مفهوم پیشرفت عرضه شده که معادل معنای [[فارسی]] پیشرفت را می‌دانیم و مفهوم پیشرفت، برای ما مفهوم روشنی است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۵۳.</ref>


==تعریف مقام معظم رهبری از پیشرفت==
== مقدمه ==
به طور کلی معظم له با تعابیر گوناگونی به تعریف این مفهوم پرداخته‌اند:
تعاریف مختلفی درباره پیشرفت شده است مانند:
# پیشرفت یعنی حرکت به سمت اهداف: در منظر معظم له معنای پیشرفت، پیشرفت ظاهری و مادی نیست؛ پیشرفت به سمت هدف‌هاست؛ یعنی یک امر [[معنوی]]، که با بهتر شدن [[انسان‌ها]] ممکن است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با وزیر و مسئولان وزارت کشور و استانداران، ۲۷/۹/۱۳۷۰.</ref>.
# پیشرفت یعنی حرکت به سمت اهداف: معنای پیشرفت، پیشرفت ظاهری و مادی نیست؛ بلکه پیشرفت به سمت هدف‌هاست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با وزیر و مسئولان وزارت کشور و استانداران، ۲۷/۹/۱۳۷۰.</ref>.
# پیشرفت یعنی [[تکامل]]: در جای دیگری مقام معظم رهبری، مفهوم پیشرفت را معادل مفهوم تکامل می‌دانند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد مقدس و زائران حضرت ثامن الحجج، علی بن موسی الرضا{{ع}}، در روز عید سعید فطر، ۱۵/۱/۱۳۷۱.</ref>.
# پیشرفت یعنی [[تکامل]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد مقدس و زائران حضرت ثامن الحجج، علی بن موسی الرضا{{ع}}، در روز عید سعید فطر، ۱۵/۱/۱۳۷۱.</ref>.
# پیشرفت یعنی پر کردن نقاط خلاء به بهترین وجه: [[مقام معظم رهبری]] پیشرفت را معادل با مفهوم تجدد نیز می‌دانند. از نظر ایشان این پیشرفت و تجدد در این است که نگاه کنید ببینید چه کم دارید، کجا خلا دارید و این خلا چگونه به بهترین وجه قابل پر شدن است؛ [[ذهن]] [[خلاق]] خودتان را به کار بیندازید و آن خلا را پر کنید<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان بسیجی، ۵/۳/۱۳۸۴.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۵۴.</ref>
# پیشرفت یعنی پر کردن نقاط خلأ به بهترین وجه<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان بسیجی، ۵/۳/۱۳۸۴.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۵۴.</ref>


==[[حیات طیبه]]، مفهومی محوری در تعریف پیشرفت==
== [[حیات طیبه]]، مفهومی محوری در تعریف پیشرفت ==
در چارچوب [[بینش]] مقام معظم رهبری، مفهوم حیات طیبه مفهومی است بنیادین که برای تبیین ابعاد مختلف پیشرفت باید به آن توجه داشت. این مفهوم هم در تبیین معنای پیشرفت، هم در تعیین مؤلفه‌ها و شاخص‌ها و هم در اهداف نهایی پیشرفت جایگاهی محوری و اساسی دارد. اما همین مفهوم با بیان‌های گوناگون تعریف شده است:
مفهوم حیات طیبه مفهومی است بنیادین که برای تبیین ابعاد مختلف پیشرفت باید به آن توجه داشت. این مفهوم هم در تبیین معنای پیشرفت، هم در تعیین مؤلفه‌ها و شاخص‌ها و هم در اهداف نهایی پیشرفت جایگاهی محوری و اساسی دارد.
حیات طیبه، یعنی نیل به [[آرامش]] و [[آسایش]]: از نظر مقام معظم رهبری، [[حیات]] [[اسلامی]]، حیات طیبه است و حیات طیبه، یعنی زندگی‌ای که کام [[انسان]] را شیرین کند و انسان با آن [[زندگی]]، [[احساس آرامش]] و آسایش نماید<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از اقشار مختلف مردم قم، به مناسبت فرا رسیدن ۱۹ دی ماه (سالروز قیام مردم قم)، ۱۹/۱۰/۱۳۶۸.</ref>.
حیات طیبه یعنی [[زندگی گوارا]]: مقام معظم رهبری بر پایه این [[آیه شریفه]] که می‌فرماید: {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref> حیات طیبه را به معنی زندگی گوارا می‌دانند. از نظر ایشان یک [[ملت]] وقتی زندگی گوارا دارد که [[احساس]] کند و ببیند که [[دنیا]] و [[آخرت]] او بر طبق [[مصلحت]] او به پیش می‌رود و به سمت هدف‌های او حرکت می‌کند؛ این [[زندگی]] گواراست؛ فقط «[[دنیا]]» نیست، فقط هم «[[آخرت]]» نیست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در صحن جامع رضوی مشهد مقدس، ۲/۱/۱۳۸۳.</ref>.


[[حیات طیبه]] یعنی تأمین همه [[خیرات]] مورد علاقه [[انسان]]: در جایی دیگر معظم له تصریح می‌کنند وقتی از [[حیات]] و [[نظام اسلامی]] صحبت می‌شود، منظور [[نظام]] و حیات طیبه‌ای است که همه خیرات مورد علاقه انسان در آن وجود دارد؛ هم [[رفاه]] مادی و [[امنیت اجتماعی]] و [[روحی]] تأمین می‌شود، و هم صفای [[معنوی]] و [[دانش]] و [[بینش]] و تحقیق و [[تعبد]] و [[خلوص]] و [[توجه به خدا]] [[مشاهده]] می‌گردد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در مراسم بیعت ائمه جمعه، روحانیون، مسئولان، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اقشار مختلف مردم و خانواده‌های معظم شهدای استان‌های یزد و کهکیلویه و بویر احمد، ۱۱/۴/۱۳۶۸.</ref>.
حیات طیبه، یعنی نیل به [[آرامش]] و [[آسایش]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از اقشار مختلف مردم قم، به مناسبت فرا رسیدن ۱۹ دی ماه (سالروز قیام مردم قم)، ۱۹/۱۰/۱۳۶۸.</ref>، حیات طیبه یعنی [[زندگی]] گوارا، یک [[ملت]] وقتی زندگی گوارا دارد که [[احساس]] کند و ببیند که [[دنیا]] و [[آخرت]] او بر طبق [[مصلحت]] او به پیش می‌رود و به سمت هدف‌ها حرکت می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در صحن جامع رضوی مشهد مقدس، ۲/۱/۱۳۸۳.</ref>؛ [[حیات طیبه]] یعنی تأمین همه [[خیرات]] مورد علاقه [[انسان]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در مراسم بیعت ائمه جمعه، روحانیون، مسئولان، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اقشار مختلف مردم و خانواده‌های معظم شهدای استان‌های یزد و کهکیلویه و بویر احمد، ۱۱/۴/۱۳۶۸.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۵۴.</ref>
حیات طیبه یعنی [[سعادت دنیا]] و آخرت: از نظر معظم له زندگی و حیات طیبه [[اسلامی]]، یعنی سعادت دنیا و عقبی و رفاه مادی و تعالی معنوی<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در مراسم بیعت اقشار مختلف مردم استان‌های ایلام و فارس و گروهی از طلاب پاکستانی، ۱۲/۴/۱۳۶۸.</ref>. ایشان معتقدند حیات طیبه معنایش این نیست که کسانی فقط [[نماز]] بخوانند، [[عبادت]] کنند و اصلاً به [[فکر]] زندگی و [[مادیات]] نباشند؛ بلکه، حیات طیبه، یعنی دنیا و آخرت و ماده و معنا را باهم داشتن. حیات طیبه، یعنی آن ملتی که تلاش می‌کند، [[سازندگی]] می‌کند، [[صنعت]] و [[بازرگانی]] و [[کشاورزی]] را به اوج می‌رساند، [[قدرت علمی]] و تکنیکی پیدا می‌کند، پیشرفت‌های گوناگون در همه جهت به دست می‌آورد؛ اما در همه این حالات، [[دل]] او هم با خداست و [[روز]] به روز هم با [[خدا]] آشناتر می‌شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم مشهد و زایران حضرت رضا{{ع}}، ۲۹/۱/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۵۴.</ref>


==اهمیت پیشرفت در اسلام==
== [[اهداف]] پیشرفت ==
در نظر [[مقام معظم رهبری]] اگرچه [[اسلام]] [[نهضت]] و حرکتی [[معنوی]] و [[اخلاقی]] است و [[هدف]] اعلای اسلام نیز عبارت است از ساخت [[انسان]] متکامل و منطبق با طراز [[اسلامی]]، اما بدون [[شک]] [[پیشرفت علم]] و پیشرفت و اعتلای [[اقتصادی]] جزو [[هدف‌های اسلامی]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اقتصاددانان شرکت کننده در اجلاس بانک توسعه اسلامی، ۲۵/۶/۱۳۸۳.</ref>. بنابراین هر کاری که افراد برای [[توسعه]] و پیشرفت [[کشور]] انجام دهند یک [[عبادت]] [[قطعی]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از معلمان و مسئولان امور فرهنگی کشور و جمعی از کارگران، به مناسبت روز معلم و روز جهانی کارگر، ۱۲/۲/۱۳۶۹.</ref>. از نظر ایشان هر حرکت [[علمی]] و [[فرهنگی]] و کاری که برای نوسازی و پیشرفت و [[آبادانی]] [[کشور اسلامی]] انجام می‌گیرد، یک عبادت است. فرقی هم بین این کارخانه و آن کارخانه و این [[مدرسه]] و آن مدرسه نیست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از کارگران، معلمان و فرهنگیان کشور، ۱۲/۲/۱۳۷۵.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص۱۲۶۷.</ref>
پیشرفت  یک هدف نهایی نیست، بلکه هدفی است مقدماتی که بسترساز حرکت به سمت اهداف متعالی در [[اندیشه توحیدی]] است. هدف پیشرفت را در موارد زیر می‌توان خلاصه کرد:
‌
# '''ترویج  اسلام با ارائه یک [[تمدن]] [[الگو]]:''' [[وظیفه]] اصلی یک مسلمان، [[ترویج]] اندیشه‌های [[توحیدی]] است و این مهم بدون پیشرفت مقدور نیست. طرفداران [[اسلام]] بایستی بتوانند اسلام را در چشم جهانیان آنچنان شیرین و پرجاذبه نشان بدهند که [[احساسات]] آنها هرگز به سردی نگراید و این [[امید]] در [[دل]] آنها باقی بماند. دستیابی به این مقصود ممکن نیست مگر اینکه جامعه مسلمانان به عنوان یک [[جامعه]] [[الگو]] از لحاظ همه اندازه‌ها و میزان‌هایی که در یک جامعه پیشرفته مورد نظر است، پیشگام باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با فرماندهان و مسئولان سازمان عقیدتی، سیاسی نواح مختلف نیروی انتظامی در سراسر کشور، ۲/۱۱/۱۳۷۰.</ref>.
==[[اهداف]] پیشرفت==
# '''کسب [[قدرت]]:''' [[هدف]] مهم دیگر از تلاش برای پیشرفت [[کشور]]، دستیابی به ابزار [[قدرت]] است. بدون پیشرفت در عرصه‌های گوناگون [[علمی]] و [[اقتصادی]] در دنیای امروز نمی‌توان با [[سلطه‌گران]] مقابله کرد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد مقدس و زائران حضرت ثامن الحجج، علی بن موسی الرضا{{ع}} در روز عید سعید فطر، ۱۵/۱/۱۳۷۱.</ref>.
از منظر مقام معظم رهبری، پیشرفت - با همه اهمیت و ارزشی که دارد- یک هدف نهایی نیست بلکه هدفی است مقدماتی که بسترساز حرکت به سمت اهداف متعالی در [[اندیشه توحیدی]] است. هدف پیشرفت از نظر ایشان را در موارد زیر می‌توان خلاصه کرد:
# '''هدف نهایی نیل به [[حیات طیبه]]:''' باز تولید [[حیات طیبه]] [[اسلامی]] در [[کشور]] می‌تواند الگوئی برای دنیای [[اسلام]] باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان و مدیران بخش‌های مختلف نظام، ۱۹/۶/۱۳۸۷.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۶۸ ـ ۱۲۶۹.</ref>


===[[ترویج]] اسلام با ارائه یک [[تمدن]] [[الگو]]===
== محتوای [[اسلامی]] پیشرفت ==
در دیدگاه مقام معظم رهبری مسأله ما این نیست که [[زندگی]] خودمان را [[نجات]] دهیم و گلیم خودمان را از آب بکشیم. مسأله این است که [[ملت ایران]] در حال پدید آوردن یک تمدن است. پایه اصلی این تمدن، نه بر [[صنعت]] و فناوری و [[علم]]، که بر [[فرهنگ]] و [[بینش]] و [[معرفت]] و کمال [[فکری]] [[انسانی]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات به مناسبت حلول سال ۱۳۷۳ شمسی، ۱/۱/۱۳۷۳.</ref>.
پیشرفت یک قالب دارد و یک محتوا که در تدوین الگو هم [[زمان]] باید به هر دو پرداخت. برخی از موضوعاتی که در این زمینه به آن پرداخته شده عبارت‌اند از:
در نگاه [[مقام معظم رهبری]]، [[وظیفه]] اصلی ما [[ترویج]] اندیشه‌های [[توحیدی]] است و این مهم بدون پیشرفت مقدور نیست. امروز [[گرایش]] به اندیشه‌های [[دینی]] بالاست؛ بنابراین طرفداران [[اسلام]] بایستی بتوانند اسلام را در چشم آنها آنچنان شیرین و پرجاذبه نشان بدهند که [[احساسات]] آنها هرگز به سردی نگراید و این [[امید]] در [[دل]] آنها باقی بماند. دستیابی به این مقصود ممکن نیست مگر اینکه [[جامعه ایران]] به عنوان یک [[جامعه]] [[الگو]] از لحاظ مادی، از لحاظ [[معنوی]]، از لحاظ [[نظم]]، از لحاظ [[امنیت]]، از لحاظ تلاش‌های [[اجتماعی]] و از لحاظ همه اندازه‌ها و میزان‌هایی که در یک جامعه پیشرفته مورد نظر است، پیشگام باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با فرماندهان و مسئولان سازمان عقیدتی، سیاسی نواح مختلف نیروی انتظامی در سراسر کشور، ۲/۱۱/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص۱۲۶۸.</ref>
# '''مسأله [[توحید]]:''' مسأله توحید مشکل اساسی [[بشریت]] را حل خواهد کرد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
# '''[[معاد]]:''' مسأله دوم در بحث محتوای پیشرفت ، قضیه معاد است. اینکه بدانیم حساب و کتابی در کار است. از نظر ایشان ملتی که این [[اعتقاد]] را داشته باشد و در برنامه عملی‌اش این معنا باشد در زندگی‌اش [[تحول]] اساسی به وجود خواهد آمد. اعتقاد به امتداد نتایج عمل، [[ایثار]] و [[جهاد]] را معنا می‌بخشد و منطقی می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
# '''عدم تفکیک [[دنیا]] و [[آخرت]]:''' عدم تفکیک دنیا و آخرت، مسأله مهم دیگری در مباحث محتوایی است. محتوای پیشرفت باید متضمن این مهم باشد که [[دنیا]] و [[آخرت]] از هم جدا نیستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
# '''مسأله [[انسان]]:''' مسأله دیگر در تعیین محتوای پیشرفت، مسأله انسان است: نگاه [[اسلام]] به انسان و محور بودن انسان است. انسان [[اسلامی]] با [[انسانی]] که در فلسفه‌های مادی غرب مطرح است، به کلی متفاوت است؛ لذا محور بودن انسان هم در اسلام با محور بودن انسان در آن مکاتب مادی به کلی متفاوت است. مسائلی مانند: [[عدالت]]، [[امنیت]]، [[رفاه]] و [[عبادت]] که مطرح می شود برای این است که فرد انسان [[سعادتمند]] شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
# '''مسأله [[حکومت]]:''' [[صلاح]] فردی در امر حکومت در اسلام امر مهم و اساسی است. هر کس به هر اندازه‌ای می‌خواهد در [[مدیریت]] مباشرت کند، بایستی صلاحیت آن را در خودش به وجود بیاورد یا در خودش ببیند و بپذیرد. بدون [[تدارک]] این صلاحیت، عمل نامشروعی انجام داده است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
# '''مسأله [[عدالت]]:''' یکی از ارکان اصلی محتوایی در الگوی پیشرفت اسلامی باید حتماً مسأله عدالت باشد. عدالت معیار [[حق و باطل]] حکومت‌هاست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
# '''مسأله نگاه غیرمادی به [[اقتصاد]]:''' [[اسلام]] برای ثروت اهمیت و اعتبار قائل است. [[تولید]] ثروت در اسلام مطلوب است؛ منتها با نگاه [[الهی]] و [[معنوی]]. نگاه الهی و معنوی این است که از این ثروت برای [[فساد]]، برای ایجاد [[سلطه]]، برای [[اسراف]] نباید استفاده کرد بلکه از آن بایستی برای [[سود]] [[جامعه]] بهره برد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۷۷ ـ ۱۲۷۹.</ref>


===[[کسب قدرت]]===
== عرصه‌های پیشرفت ==
[[هدف]] مهم دیگر از تلاش برای پیشرفت [[کشور]]، دستیابی به ابزار [[قدرت]] است. در نگاه [[مقام معظم رهبری]]، بدون پیشرفت در عرصه‌های گوناگون [[علمی]] و [[اقتصادی]] در دنیای امروز نمی‌توان با [[سلطه‌گران]] مقابله کرد. در منظر ایشان [[سلاح]] مدرن اگر در [[اختیار]] یک [[ملت]] [[عاقل]] و کامل باشد، بی‌خطر است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد مقدس و زائران حضرت ثامن الحجج، علی بن موسی الرضا{{ع}} در روز عید سعید فطر، ۱۵/۱/۱۳۷۱.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص۱۲۶۹.</ref>
پیشرفت دارای عرصه‌های مختلفی است که در الگوی [[اسلامی]] مطلوب باید به همه این عرصه‌ها با توجه به جایگاه و [[میزان]] اهمیت آن توجه داشت: برخی از این عرصه‌ها عبارت‌اند از: عرصه [[فکر]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>؛ عرصه [[علم]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>؛ عرصه [[زندگی]]: همه چیزهایی که در زندگی یک جامعه به عنوان مسائل و خطوط اساسی مطرح است، در همین عنوان «عرصه زندگی» می‌گنجد؛ مثل [[امنیت]]، [[عدالت]]، [[رفاه]]، [[استقلال]]، [[عزت ملی]]، [[آزادی]]، [[تعاون]]، [[حکومت]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref> و عرصه [[معنویت]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۸۱.</ref>


===هدف نهایی نیل به [[حیات طیبه]]===
== شاخص‌های پیشرفت ==
گفته شد کلمه حیات طیبه کلمه‌ای است محوری و اساسی در [[اندیشه]] مقام معظم رهبری. به نظر ایشان هدف از همه [[مبارزاتی]] که [[ملت ایران]] به [[رهبری امام]] بزرگوار انجام داد تا [[انقلاب]] به [[پیروزی]] رسید و همه تلاش‌هایی که بعد از [[پیروزی انقلاب]] در این کشور انجام شد، تشکیل حیات طیبه [[اسلامی]] بوده و هست: از نظر ایشان بازتولید [[حیات طیبه]] [[اسلامی]] در [[کشور]] ما می‌تواند همچنان الگوئی برای دنیای [[اسلام]] شود. در واقع ما آمدیم برای اینکه دنیای اسلام را متوجه به این [[حقیقت]] و این [[شجره طیبه]] کنیم. [[هدف]] [[انقلاب]]، جز این نبوده، الان هم هدف جز این چیز دیگری نیست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان و مدیران بخش‌های مختلف نظام، ۱۹/۶/۱۳۸۷.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۶۹.</ref>
برخی از شاخص‌های مطلوب و آرمانی در زمینه پیشرفت عبارت‌اند از:
# '''پذیرش غالب شاخص‌های متداول:''' شاخص‌هایی برای پیشرفت در [[دنیا]] معمول است که اغلب آنها مورد قبول است، مثل صنعتی شدن و فرا صنعتی شدن [[کشور]]، خودکفایی، وفور تولیدات، وفور صادرات، افزایش بهره‌وری، ارتقاء سطح سواد، ارتقاء سطح معلومات عمومی [[مردم]]، ارتقاء خدمات [[شهروندی]] و امثال اینها، شاخص‌هایی است که در دنیا برای یک کشور پیشرفته وجود دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.
# '''[[ضرورت]] ملاحظه عناصر اصلی هویت ملی:''' در تدوین شاخص‌ها، اساس [[تحول]] باید بر «ملاحظه عناصر اصلی هویت ملی» قرار داده شود که آرمان‌های اساسی و اصولی مهم‌ترین آنهاست. صنعتی شدن، فرا صنعتی شدن، پیشرفت [[علمی]]، پیشرفت خدماتی و پیشرفت‌های بهداشتی و درمانی، باشد؛ اما اساس اینها باید [[حفظ هویت]] ملی باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.
# '''توجه به مؤلفه‌ها و شاخص‌های [[معنوی]]:''' در کنار شاخص‌های مادی و مرسوم پیشرفت، [[عشق]] به [[معنویت]] و ارتباط با [[خدا]] از مهم‌ترین عواملی است که پیشرفت یک [[ملت]] را به معنای [[واقعی]] تضمین می‌کند؛ اگر این نشد، همه آنچه که دستاوردهای به معنای [[عرفی]] و رایج [[جهان]] پیشرفته محسوب می‌شود، ممکن است در راه‌های غلطی [[مصرف]] شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.
# '''شاخص‌ها و خلقیات [[اجتماعی]]:''' اگر خلقیات [[اسلامی]] رواج پیدا کند؛ بد عمل کردن نسبت به [[محرومان]] با بی‌اعتنا بودن نسبت به آنان یکی نخواهد بود؛ [[مال]] [[مردم]] خوردن وجود نخواهد داشت؛ مردم [[اهل]] [[صبر]] و [[استقامت]] می‌شوند و ...<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت آغاز سال جدید، ۱/۱/۱۳۷۶.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۸۶ ـ ۱۲۸۷.</ref>


==محتوای [[اسلامی]] پیشرفت==
== الزامات پیشرفت ==
یکی از ابعاد مهم [[اندیشه]] [[مقام معظم رهبری]] در تبیین و [[تفسیر]] [[الگوی اسلامی پیشرفت]] توجه ایشان به محتوای این [[الگو]] است. در [[حقیقت]] مقام معظم رهبری معتقدند پیشرفت یک قالب دارد و یک محتوا که در تدوین الگو هم [[زمان]] باید به هر دو پرداخت. مباحث معظم له در این خصوص را می‌توان ذیل مبحث مبانی طرح کرد. هر چند نوع پرداخت به موضوع و رئوس موارد مطرح شده به عنوان محتوای پیشرفت قدری متفاوت و متمایز می‌باشد اما در مجموع می‌توان آن را بیان تکمیلی ایشان در خصوص مبانی الگوی پیشرفت دانست.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۷.</ref>
دستیابی به [[آرمان]] پیشرفت بدون تمهید مقدمات ممکن نیست. در حوزه‌های مختلف [[سیاسی]]، [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]]، [[اقتصادی]] و فردی الزاماتی وجود دارد که باید تلاش کرد این الزامات و مقدمات فراهم آید تا حرکت در مسیر پیشرفت میسر گردد. بی‌توجهی به هر کدام از بخش‌ها زمینه کندی در حرکت و یا [[کاستی]] در کل مجموعه را فراهم خواهد ساخت<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۸۹.</ref>.


===مسأله [[توحید]]===
=== الزامات فرهنگی و اجتماعی پیشرفت ===
اولین مسأله از نظر مقام معظم رهبری، که در بحث محتوا باید در نظر گرفته شود، مسأله مبدأ و توحید و توجه به این چراغ راه اصلی است که {{متن قرآن|إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}}<ref>«ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» سوره بقره، آیه ۱۵۶.</ref>. ما برای خدائیم و به سوی او باز خواهیم گشت. از نظر مقام معظم رهبری مسأله توحید مشکل اساسی [[بشریت]] را حل خواهد کرد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۷.</ref>
[[فرهنگ]] جایگاه بسیار بالا و [[برتری]] دارد. اگر بخواهیم [[توسعه اقتصادی]] را به معنای صحیح کلمه در جامعه راه بیندازیم، احتیاج به تلاش فرهنگی داریم. کار [[اداری]]، [[ارتباط]] مستقیمی با توسعه اقتصادی دارد. اگر طرح‌های اقتصادی را به مجموعه [[دیوان]] سالاری غلط و معوج و عاری از وجدان کار و عاری از سواد و [[آگاهی]] از کیفیت کار بدهید، آن را ضایع خواهد کرد و این طرح را به ثمر نخواهد رساند. اگر روی فرهنگ عمومی کار نشود، در توسعه اقتصادی نیز مشکل به وجود خواهد آمد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۹/۹/۱۳۶۹.</ref>. اگر فرهنگ در کشوری دچار [[انحطاط]] شد و یک [[کشور]] [[هویت فرهنگی]] خود را از دست بدهد، حتی پیشرفت‌هایی که دیگران به آن کشور تزریق می‌کنند، نخواهد توانست آن کشور را از جایگاه شایسته‌ای در مجموعه [[بشریت]] برخوردار کند و [[منافع]] آن [[ملت]] را [[حفظ]] کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع کارکنان سازمان صدا و سیما، ۲۸/۲/۱۳۸۳.</ref>.


===[[معاد]]===
برخی از [[آداب]] و شرایط [[فرهنگی]] مناسب برای پیشرفت عبارت‌اند از:
از نظر مقام معظم رهبری مسأله دومی که در بحث محتوای پیشرفت اساسی است، قضیه معاد است. اینکه بدانیم حساب و کتابی در کار است. از نظر ایشان ملتی که این [[اعتقاد]] را داشته باشد که {{متن قرآن|فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ}}<ref>«پس هر کس همسنگ ذره‌ای نیکی ورزد، آن را خواهد دید،» سوره زلزال، آیه ۷.</ref> و در برنامه عملی‌اش این معنا باشد در زندگی‌اش [[تحول]] اساسی به وجود خواهد آمد. اعتقاد به امتداد نتایج عمل، [[ایثار]] و [[جهاد]] را معنا می‌بخشد و منطقی می‌کند. باید اینها جزو الگوی پیشرفت بیاید و در پیشرفت یک [[جامعه]] معنا پیدا کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۷.</ref>
# '''[[امر به معروف و نهی از منکر]]:''' اگر همه [[مردم]] [[وظیفه]] امر به معروف و نهی از منکر را برای خود قایل باشند، چنین چیزی تضمین کننده [[حیات طیبه]] در [[نظام اسلامی]] خواهد بود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از اقشار مختلف مردم قم، به مناسبت فرا رسیدن ۱۹ دی ماه (سالروز قیام مردم قم)، ۱۹/۱۰/۱۳۶۸.</ref>.
# '''گسترش [[فرهنگ]] [[آزاد]] اندیشی:''' بدون آزاد اندیشی، برای [[فکر]]، برای [[علم]]، برای میدان‌های [[عظیم]] پیشرفت بشری جایی وجود نخواهد داشت<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار اعضای هیأت دولت، ۸/۶/۱۳۸۴.</ref>.
# '''رشد خودباوری:'''  [[راز]] حرکت و پیشرفت یک [[ملت]] به سمت [[عروج]] [[معنوی]] و مادی این است که فرد به خود [[ایمان]] بیاورد و [[خودباختگی]] را کنار بگذارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران و مسئولان نظام در روز عید سعید فطر، ۱۱/۱۲/۱۳۷۳.</ref>.
# '''[[رشد]] [[احساس]] عزت ملی:''' یک [[ملت]] اگر احساس [[عزت]] کرد، پیشرفت خواهد کرد و الا استعدادها در او از بین خواهد شد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۸/۶/۱۳۸۴.</ref>. احساس عزت در همه عرصه‌های [[حیات انسانی]] معنا و حضور دارد و در هر حوزه‌ای شاخص‌هایی برای آن می‌توان در نظر گرفت مانند: عزت ملی در [[مدیریت]] [[کشور]]؛ در مسائل [[اقتصادی]]؛ در عرصه [[علم]]؛ در سیاست‌های گوناگون و در تعامل با کشورهای دیگر و [[دولت‌ها]] و قدرت‌ها؛ عزت ملی در عرصه [[فرهنگ]] و ...<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۹۲.</ref>.
# '''ارتقاء شأن اجتماعی [[علم]] و عالم:''' [[انسانی]] که با [[معارف]] [[فلسفی]] یا معارف [[عرفانی]] یا با دانشی از دانش‌های گوناگون [[بشر]] آشناست، یا دارای ذوق [[هنری]] است، [[مردم]] باید برای آن [[ارزش]] قائل باشند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با نخبگان استان کرمان، ۱۴/۲/۱۳۸۴.</ref>.
#رشد [[فرهنگ]] کار [[جهادی]]: این فرهنگ در همه صحنه‌ها و عرصه‌ها به کار می‌آید<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جهادگران و کشاورزان، ۱۴/۱۰/۱۳۸۲.</ref>.
# '''[[مبارزه]] با مصرف‌زدگی و [[اسراف]]:''' [[اقدام]] اساسی در زمینه پیشرفت و [[عدالت]]، مبارزه با اسراف و حرکت در سمت [[اصلاح]] الگوی [[مصرف]] و جلوگیری از ولخرجی‌ها و تضییع [[اموال]] جامعه است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا{{ع}}، ۱/۱/۱۳۸۸.</ref>.
# '''[[ایستادگی]] و [[صبر]]:''' پیشرفت‌ها، ناشی از ایستادگی و [[استقامت]] بر پایه [[ارزش‌ها]]ست. ایستادگی و [[پایداری]]، مهم‌ترین چیزی است که می‌توان آن را وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف قرار داد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری، ۳۱/۶/۱۳۸۳.</ref>. [[استقامت]]، یعنی در خط مستقیم [[پایداری]] و پافشاری کردن و زاویه‌ای ایجاد نکردن<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۵/۵/۱۳۸۲.</ref>.
# '''[[امنیت اجتماعی]]:''' زمانی که [[امنیت]] باشد، تحصیل، [[علم]]، پیشرفت، [[صنعت]]، [[ثروت]] و [[عبادت]] هم هست. [[دنیا]] و [[آخرت]] در [[سایه]] امنیت وجود دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در سالروز عید سعید مبعث، ۲۹/۴/۱۳۸۸.</ref>.
# '''[[همبستگی]] و [[وحدت]] ملی:''' اگر ملتی با [[اتحاد]] کلمه در میدان [[اقتصاد]] وارد شود، پیشرفت می‌کند. یک [[ملت]]، تمام آرمان‌های بزرگ خودش را در سایه وحدت ملی می‌تواند به دست آورد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زانران و مجاوران حضرت رضا{{ع}} در مشهد مقدس، ۱۶/۱/۱۳۷۹.</ref>.
# '''تراحم و تعاطف [[مؤمنان]]:''' تراحم و تعاطف مؤمنان با همدیگر وظیفه‌ای [[اخلاقی]] است که در پیشرفت و بنای [[اجتماعی]] تأثیر دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۶/۱/۱۳۸۱.</ref>.
# '''[[قدرت]] ملی:''' قدرت ملی برای [[جوامع بشری]]، کلید همه کامیابی‌ها و وسیله لازم برای رسیدن افراد جامعه به [[حیات طیبه]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت برگزاری مراسم حج، ۲۱/۱/۱۳۷۶.</ref>.
# '''[[همت]] مضاعف و کار مضاعف:''' به هیچ فرد و به هیچ ملتی، از [[خزانه]] [[غیبت]] [[الهی]] هیچ چیز نمی‌دهند، مگر با تلاش و [[کوشش]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با ایثارگران، در سالروز ورود آزادگان به میهن اسلامی، ۲۹/۵/۱۳۷۶.</ref>. کار متکی به [[ایمان]] و [[امید]]، علاج همه دردهای یک [[ملت]] است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان به مناسبت روز جهانی کارگر و سالگرد شهادت استاد مطهری، ۱۴/۲/۱۳۷۹.</ref>.
# '''[[امید]]:''' امید بزرگ‌ترین [[قوه]] محرکه [[انسان]] است. امید به [[پیروزی]]، امید به پیشرفت و امید به [[موفقیت]]، هر [[انسانی]] را به حرکت وادار می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع با شکوه مردم کرج، ۲۴/۷/۱۳۷۶.</ref>.
# '''[[تعهد]] و [[مسئولیت‌پذیری]]:''' برای بازسازی و [[عمران]] سرتاسر [[کشور]] و برای پیشرفت [[هدف‌ها]] و برنامه‌های اقتصادی، [[احساس]] تعهد و [[مسئولیت پذیری]] همه [[مردم]] بسیار مهم است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با ائمه جمعه، علما، مسئولان و اقشار مختلف مردم نیشابور، قصر شیرین، سرپل ذهاب، گیلان غرب، نفت شهر، سومار، رشت، خدابنده و قیدار و جمعی از روشندلان و گروهی از زایران پاکستانی، ۳/۸/۱۳۶۸.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۹۱ ـ ۱۲۹۷.</ref>


===عدم تفکیک [[دنیا]] و [[آخرت]]===
=== الزامات [[سیاسی]] و [[اداری]] پیشرفت ===
مقام معظم رهبری معتقدند عدم تفکیک دنیا و آخرت، مسأله مهم دیگری در مباحث محتوایی است. الگوی [[پیشرفت اسلامی]] حاوی این مضمون اساسی است: {{عربی|الدنيا مزرعة الآخرة}}. محتوای پیشرفت باید متضمن این مهم باشد که [[دنیا]] و [[آخرت]] از هم جدا نیستند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۸.</ref>
[[تدارک]] شرایط سیاسی و اداری لازم، برای پیشرفت همه جانبه امری ضروری است. برخی از شرایط و عناصر سیاسی را می‌توان در چند عنوان زیر خلاصه کرد:
# '''استقرار و [[استقلال]] [[حکومت]]:''' اولین مقدمه سیاسی لازم برای پیشرفت، استقرار و استقلال حکومت است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از مردم آمل، ۲۱/۳/۱۳۷۷.</ref>.
# '''اعتماد به حکومت:''' زمانی که مدیران اصلی [[کشور]] مورد اعتماد مردم باشند و مردم در کار آنان، نشانه‌های [[لیاقت]] و [[صداقت]] را ببینند، [[کارها]] آسان‌تر و روان‌تر انجام می‌گیرد و وسوسه‌ها موجب [[کارشکنی]] و [[عدم همکاری]] نمی‌شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی، ۱۰/۳/۱۳۶۹.</ref>.
# '''[[امنیت]] و [[آرامش]] سیاسی:''' [[امنیت سیاسی]] در کشور و در هر منطقه‌ای، اساس پیشرفت است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با سران و معتمدان عشایر کردستان، ۲۴/۲/۱۳۸۸.</ref>. همچنین اگر یک کشور بخواهد به سمتی که برای آن مطلوب است پیشرفت کند، به محیط آرام و بی‌تشنج احتیاج دارد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم اراک، ۲۴/۸/۱۳۷۹.</ref>.
# '''انسجام سیاسی:''' وجود انسجام در [[سیاست‌ها]] و نیز انسجام بین مسئولین، مهم‌ترین شرط پیشرفت است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم اصفهان، ۸/۸/۱۳۸۰.</ref>.
# '''به‌کارگیری مدیران [[متعهد]]:''' یکی از زمینه‌های پیشرفت به کار گیری مدیران [[دلسوز]] و کارآمد، با [[احساس]] [[تعهد]] و به کارگرفتن ابتکارها و استعدادهای [[انسانی]] در رأس کار قرار بگیرد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از اصناف، ۱۰/۴/۱۳۸۰.</ref>.
# '''[[نظارت]] و پیگیری:''' نظارت بر زیر مجموعه‌ها در [[نظام مدیریتی]] مهم است. چشم‌های [[بینا]] و [[بصیر]] و باز یک مدیر وقتی در دائره مسئولیتش می‌چرخد، می‌تواند [[صحت]] کار و پیشرفت آن را تضمین کند. اگر از این مهم [[غفلت]] بشود، ممکن است در همان بخشی که غفلت شده [[نابسامانی]] انجام بگیرد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رئیس جمهوری و اعضای هیأت دولت، ۲/۶/۱۳۸۷.</ref>.
# '''[[مبارزه با فساد]]:''' اداره [[کشور]] متوقف بر مبارزه با فساد است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با نمایندگان هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی، ۲۷/۳/۱۳۸۳.</ref>. مبارزه با فساد وسیله‌ای برای [[احساس امنیت]] و [[اطمینان]] سرمایه‌گذار سالم است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از اصناف، ۱۰/۴/۱۳۸۰.</ref>.
# '''[[مبارزه]] تمام‌عیار:''' نیل به پیشرفت [[الهی]] و [[اسلامی]] مستلزم تهیه تدارکات و تجهیزات کافی در تمام ابعاد فردی، [[سیاسی]]، [[اجتماعی]] و اقتصادی برای مقابله با دشمنان است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۲۹۷ ـ ۱۳۰۰.</ref>


===مسأله [[انسان]]===
=== الزامات [[علمی]] ===
[[مقام معظم رهبری]]، مسأله دیگر در تعیین محتوای پیشرفت را مسأله انسان می‌دانند: نگاه [[اسلام]] به انسان و محور بودن انسان ایشان معتقدند انسان [[اسلامی]] با [[انسانی]] که در فلسفه‌های مادی غرب و [[پوزیتیویسم]] [[قرن]] نوزده مطرح است، به کلی متفاوت است؛ این یک انسان است، آن یک انسان دیگر است. اصلاً تعریف این دو انسان یکی نیست؛ لذا محور بودن انسان هم در اسلام با محور بودن انسان در آن مکاتب مادی به کلی متفاوت است. ایشان معتقدند همه این مسائلی که ما داریم بحث می‌کنیم: مسأله [[عدالت]]، مسأله [[امنیت]]، مسأله [[رفاه]]، مسأله [[عبادت]]، برای این است که فرد انسان [[سعادتمند]] شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۸.</ref>
یکی از مهم‌ترین الزامات نیل به پیشرفت همه جانبه توجه به [[تولید علم]] و نظریه‌پردازی است. بدون توجه به این مهم در هیچ عرصه‌ای [[رشد]] صورت نمی‌گیرد. یکی از [[فرایض]] حتمی برای [[نسل]] امروز [[کشور]] را تقویت بنیه علمی کشور است. اگر علم نباشد، اقتصاد، صنعت و حتی [[مدیریت]] و مسائل اجتماعی عقب خواهد ماند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر، ۹/۱۲/۱۳۷۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۳۰۰.</ref>


===مسأله [[حکومت]]===
=== الزامات معنوی و [[رفتاری]] ===  
مسأله بعدی محتوایی در منظر [[رهبری]]، مسأله حکومت است. ایشان [[صلاح]] فردی در امر حکومت در اسلام را یک امر بسیار مهم و اساسی می‌دانند. مقام معظم رهبری بر این باورند که هر کسی به هر اندازه‌ای می‌خواهد در [[مدیریت]] مباشرت کند، بایستی صلاحیت آن را در خودش به وجود بیاورد یا در خودش ببیند و بپذیرد. بدون [[تدارک]] این صلاحیت، عمل نامشروعی انجام داده است. همچنین ایشان عدم [[علو]]، عدم [[اسراف]] و عدم استثثار را مسائل مهمی در امر حکومت می‌دانند که بایستی در محتوای الگوی پیشرفت [[زندگی]] ما برای بلندمدت حتماً گنجانده و ملاحظه شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۸.</ref>
در [[اسلام]] همه چیز مقدمه [[خودسازی]] [[انسان]] و خودسازی نیز مقدمه [[حیات طیبه]] است. اگر [[بشر]] تحت [[تربیت الهی]] قرار گیرد، حیات طیبه در نفس او به وجود خواهد آمد و محیط را هم [[طیب]] و طاهر خواهد کرد و اگر تربیت الهی نباشد و [[عزم]] و اراده‌ای را که انسان برای پیمودن [[راه خدا]] به آن، احتیاج دارد از دست بدهد و خود را در دست هواها و هوس‌های بشری رها کند، در حد حیوانیت باقی خواهد ماند و [[حیوانی]] خطرناک‌تر از حیوان‌های دیگر خواهد شد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار عمومی به مناسبت عید سعید فطر، ۲۸/۱۰/۱۳۷۷.</ref>.


===مسأله عدالت===
حیات طیبۀ [[انسان]] در [[سایه]] [[حاکمیت]] [[دین خدا]] وقتی حاصل خواهد شد که [[انسان‌ها]] [[دل]] خود را با [[یاد خدا]] زنده نگه دارند و به کمک آن بتوانند با همه جاذبه‌های [[شر]] و [[فساد]] [[مبارزه]] کنند. [[اخلاص]] در مسیر پیشرفت بسیار مهم است، اگر کار برای [[خدا]] نباشد هم اجری ندارد و هم پیشرفت ایجاد نخواهد شد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رئیس جمهور و اعضای هیات دولت به مناسبت آغاز هفته دولت، ۲/۶/۱۳۷۷.</ref>.
در منظر مقام معظم رهبری یکی از ارکان اصلی محتوایی در الگوی پیشرفت اسلامی باید حتماً مسأله عدالت باشد. اصلاً عدالت معیار [[حق و باطل]] حکومت‌هاست. یعنی در اسلام اگر چنانچه شاخص عدالت وجود نداشت، [[حقانیت]] و [[مشروعیت]] زیر سؤال خواهد رفت<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۹.</ref>


===مسأله نگاه غیرمادی به [[اقتصاد]]===
یک [[ملت]] اگر بخواهد [[راه رشد]] و کمال و پیشرفت را طی کند، باید از لحاظ [[ایمان]] [[فکری]]، به جای محکمی متکی باشد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع دانشجویان دانشگاه تهران، ۲۲/۲/۱۳۷۷.</ref>. تدین، رعایت [[دینی]]، در حد وسع و امکان، مایه توجهات [[الهی]] و توفیقات [[انسانی]] و مایه پیشرفت است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های شیراز، ۱۴/۲/۱۳۸۷.</ref>. از [[ترویج]] [[گناه]] و [[فساد]] در [[جامعه]] باید با [[جدیت]] تمام جلوگیری کرد<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]]، ص۱۳۰۰.</ref>.
در منظر [[مقام معظم رهبری]] بسیاری از این مشکلاتی که در [[دنیا]] پیش آمده، به خاطر نگاه مادی به مسأله اقتصاد و مسأله [[پول]] و [[ثروت]] است. [[اسلام]] برای ثروت اهمیت و اعتبار قائل است. [[تولید]] ثروت در اسلام مطلوب است؛ منتها با نگاه [[الهی]] و [[معنوی]]. نگاه الهی و معنوی این است که از این ثروت برای [[فساد]]، برای ایجاد [[سلطه]]، برای [[اسراف]] نباید استفاده کرد بلکه از آن بایستی برای [[سود]] [[جامعه]] بهره برد<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>. این موضوع یکی دیگر از مهم‌ترین مسائل محتوایی است که در تدوین الگوی [[اسلامی]] - [[ایرانی]] پیشرفت باید به آن توجه داشت.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۷۹.</ref>
 
==عرصه‌های [[پیشرفت]]==
[[رهبر معظم انقلاب]]، پیشرفت را دارای عرصه‌های مختلفی می‌دانند که در الگوی [[اسلامی]] مطلوب باید به همه این عرصه‌ها با توجه به جایگاه و [[میزان]] اهمیت آن توجه داشت. در منظر معظم له چهار عرصه اساسی وجود دارد، که پیشرفت باید در همه این عرصه‌ها صورت بگیرد:
#عرصه [[فکر]]: از نظر معظم له پیشرفت در عرصه فکر، اولین عرصه پیشرفت است. ایشان معتقدند ما بایستی [[جامعه]] را به سمت یک جامعه متفکر حرکت دهیم و این موضوع را یک آموزه [[قرآنی]] می‌دانند. ما باید جوشیدن فکر و [[اندیشه‌ورزی]] را در جامعه خودمان به یک [[حقیقت]] نمایان و واضح تبدیل کنیم<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
#عرصه [[علم]]: [[مقام معظم رهبری]] عرصه دوم پیشرفت را عرصه علم می‌داند. [[علمی]] که از نظر ایشان خود، محصول فکر است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
#عرصه [[زندگی]]: عرصه سوم پیشرفت در منظر معظم له، عرصه زندگی است. ایشان معتقدند همه چیزهایی که در زندگی یک جامعه به عنوان مسائل و خطوط اساسی مطرح است، در همین عنوان «عرصه زندگی» می‌گنجد؛ مثل [[امنیت]]، [[عدالت]]، [[رفاه]]، [[استقلال]]، [[عزت ملی]]، [[آزادی]]، [[تعاون]]، [[حکومت]]<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.
#عرصه [[معنویت]]: عرصه چهارم پیشرفت که از نظر معظم له از سه عرصه قبلی مهم‌تر است و [[روح]] همه اینهاست پیشرفت در عرصه معنویت است.
ایشان معتقدند ما بایستی الگوی پیشرفت را جوری تنظیم کنیم که نتیجه آن این باشد که جامعه [[ایرانی]] به سمت معنویت بیشتر پیش برود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۱.</ref>
 
==شاخص‌های [[پیشرفت]]==
از نظر [[حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]] باید یک برنامه بلندمدت، یک [[راهبرد]] کلی و یک [[استراتژی]] تدوین شده وجود داشته باشد تا بشود در هر برهه‌ای از [[زمان]] پیشرفت را با آن سنجید. به نظر [[مقام معظم رهبری]] اهمیت سنجش کیفی بیشتر از سنجش کمی است. به همین دلیل همه این راهبردهای کمی و کیفی را بایستی قابل تشخیص و قابل ارزیابی کرد<ref>آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار مدیران صدا و سیما، ۱۵/۱۱/۱۳۸۱.</ref>.
 
===ارزیابی شاخص‌های [[غربی]] [[توسعه]]===
تئوری‌های سنتی [[توسعه اقتصادی]] به طور عمده بر انباشت [[سرمایه]] تأکید داشتند و در آنها [[نیروی انسانی]] به عنوان عامل توسعه در درجه دوم اهمیت قرار داشت. [[تصور]] بر این بود در بلندمدت [[مردم]] [[فقیر]] نیز از [[منافع]] حاصل از [[رشد اقتصادی]] بهره‌مند می‌شوند. اما چنین نشد و در بسیاری از کشورهای در حال توسعه با وجود برخورداری از نرخ بالای [[رشد]]، بسیاری از مردم در [[فقر]] به سر می‌بردند و حتی نیازهای اولیه زندگی‌شان نیز رفع نمی‌شد<ref>MA: Addison-Wesley Reading Sixth Edition، Economic Development، Todaro، M. P. (۱۹۹۷)،.</ref>.
بنابراین، در [[توانایی]] تئوری‌های سنتی توسعه برای [[حل مشکلات]] اغلب کشورهای در حال توسعه، تردید جدی ایجاد شد. در اوائل دهه ۱۹۷۰، جورج مورس دبیرکل وقت [[سازمان]] جهانی کار<ref>nternational Labour Organisation..</ref> (ILO) به عدم کفایت شاخص GNP در کار اندازه‌گیری سطح توسعه تصریح و [[اشتغال]] را به عنوان یک معیار اساسی در کنار GNP معرفی کرد<ref>Diejomaoh، V.P. (۱۹۷۸)، Introduction to Human resources and African Development، New York:Praeger، pp. ۱-۶..</ref>.
پس از آن با تلاش برخی محققان و [[اندیشمندان]] از [[تسلط]] بلامنازع شاخص انباشت سرمایه و رشد GNP به عنوان عامل اصلی توسعه در متون ویژه توسعه کاسته شد و [[گرایش]] به [[تئوری]] منابع [[انسانی]] شکل گرفت. مبتنی بر این گرایش، استفاده بهینه از نیروی انسانی و توسعه نیروی انسانی باید مهم‌ترین دغدغه و [[هدف]] اساسی توسعه باشد. اگر این دو هدف تأمین گردد، دستیابی به رشد اقتصادی و سطح [[زندگی]] بالا امکان پذیر خواهد بود. برخی براین باورند تئوری‌های مبتنی بر منابع [[انسانی]] (علاوه بر [[سرمایه]]) با وضعیت کشورهای در حال [[توسعه]] سازگاری بیشتری دارند. نقش و اهمیت [[نیروی انسانی]] در توسعه به تدریج مورد تأکید قرار گرفت تا اینکه مفهوم توسعه انسانی در گزارش توسعه ۱۹۹۰ برنامه توسعه [[سازمان]] [[ملل]] [[متحد]]<ref>United Nations Development Programme..</ref> توسط آمارتیا سن و [[محبوب]] [[الحق]] [[اندیشمند]] پاکستانی به کار گرفته شد<ref>UNDP، (۱۹۹۰)، Human Development Report، ۱۹۹۰. U. N. Development Program، Oxford University Press، Oxford..</ref>. از آن پس، در گزارش‌های سالانه توسعه سازمان ملل متحد برای ارزیابی توسعه انسانی از شاخص‌های HPI<ref>Human Poverty Index..</ref>،HDI<ref>Human Development Index..</ref> و GDI<ref>Gender-related Development Index..</ref> شامل متغیرهای سواد، [[بهداشت]]، [[آموزش]]، [[طول عمر]]، جنسیت و درآمد استفاده شد. در این شاخص‌ها جایگاه نیروی انسانی به عنوان عامل توسعه ارتقاء یافت.
 
برخی از محققان تصریح می‌کنند در اثر این تحولات، رویکرد [[انسان]] محوری یا قابلیت انسانی<ref>Human capability..</ref> که در دهه ۱۹۸۰ توسط آمارتیا سن مطرح شده بود<ref>Sen Amartya، (۱۹۸۱)، Public Action and the Quality of Life in Developing Countries. Oxford Bulletin of Economics and Statistics، Vol. ۴۳،No.۴، pp.۲۸۷-۳۱۹..</ref>، در دهه ۱۹۹۰ به صورت یک رویکرد جدید توسعه معرفی شد<ref>Sen،. Amartya، (۱۹۹۷)، Editorial: Human Capital and Human Capability، World Development، Vol.۲۵، No.۱۲،pp.۱۹۵۹-۱۹۶۱..</ref>. بر اساس این رویکرد، جایگاه انسان از عامل توسعه به فاعل توسعه ارتقاء یافت، به گونه‌ای که نوع نگرش به انسان به عنوان عامل [[اقتصادی]] و ارزیابی [[رفتار]] وی به وسیله سطح مطلوبیت، منابع و درآمد دچار [[تحول]] شد. در این دگرگونی به کارکردهای مبتنی بر خواست‌ها و [[اعمال انسان]] به عنوان محور توسعه شامل برخورداری از بهداشت، [[سلامت]]، [[مسکن]]، [[مشارکت اجتماعی]] و... توجه شد<ref>توسعه اسلامی با رویکرد نیروی انسانی: مفهوم و روش، منصور زراء نژاد همایش اقتصاد اسلامی و توسعه (۱۳۸۷) در مشهد.</ref>.
البته این مجمل، صرفاً سرگذشت اجمالی شاخص‌های مطرح شده ذیل تئوری‌های اقتصادی توسعه است. در صورتی که توسعه، فرایندی است عام و فراگیر و همه وجوه [[زندگی]] [[انسان]] مدرن را تحت تأثیر قرار داده است. شاخص‌های [[توسعه]] در سایر وجوه [[فرهنگی]]، [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] دارای اشکالات و نواقص اساسی‌تری است که لازم است در جای خود به آن پرداخته شود. بخشی از مهم‌ترین انتقادات [[مقام معظم رهبری]] در خصوص مدل‌های مرسوم توسعه معطوف به همین نوع از شاخص‌هاست.
[[رهبر معظم انقلاب]] در تبیین و رد یا [[تأیید]] شاخص‌های مرسوم، بر اتخاذ رویکرد اقتباسی - مثل سایر ابعاد و حوزه‌های دیگر - تأکید می‌کنند. به طور کلی از نظر ایشان باید ببینیم یک شاخص با مبانی و اهداف کلی [[نظام اسلامی]] همسو هست یا خیر. از نظر [[حضرت آیت‌الله خامنه‌ای]] ممکن است یک [[کشور]] از لحاظ رفتارهای اجتماعی‌اش [[منضبط]]، مؤدب و با [[اخلاق]] باشد، [[ثروت]] و [[علم]] را هم به دست بیاورد، اما در عین حال همین ثروت و علم، و همین [[انضباط]] مردمی خودش را برای نابود کردن یک [[ملت]] دیگر به کار گیرد. مقام معظم رهبری، این [[منطق]] را غلط و مخالف با منطق [[اسلامی]] می‌داند. [[علمی]] که در راه [[کشتار]] و [[جنایت]] به کار بیفتد و کشوری که این نوع علم را داشته باشد و تحولی که بخواهد به اینجا منتهی شود، منطبق با منطق اسلامی نیست. از نظر ایشان [[خداپرستی]]، [[عشق]] به [[معنویت]] و [[عواطف]] و [[محبت]] در [[انسان‌ها]] باید تقویت بشود. ایشان معتقدند [[تحول]] اجتماعی یا اقتصادی‌ای که انسان‌ها را نسبت به هم بی‌تفاوت و بی‌محبت می‌کند، [[ممدوح]] نیست؛ [[مذموم]] است. ما تحولی می‌خواهیم که بین پدرها، مادرها، [[خانواده‌ها]]، [[فرزندان]]، [[دوستان]] و [[همسایگان]] [[الفت]] و محبت بیشتر به وجود آورد و [[مردم]] تا چهل [[خانه]] آن طرف‌تر را [[همسایه]] خود بدانند. محیط، محیط تراحم و تعاطف باشد؛ همه افراد [[جامعه]] نسبت به همدیگر [[احساس مسئولیت]] کنند {{متن حدیث|كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ‌}}<ref>النوری، حسین. مستدرک الوسائل. (اول: بیروت، آل البیت)، ج۱۴، ص۲۴۸، ب ۶۳، ح۱۶۶۱۲، حلیة الاولیاء، ج۸، ص۲۷۱.</ref>. همه شما [[مسئول]] از رعیت‌تان هستید؛ یعنی آن کسی که مورد رعایت شما باید قرار بگیرد. آن تحولی که در پیوندها و [[نظامات اجتماعی]] به یک چنین حقایقی منتهی بشود، آن [[پیشرفت]] است؛ پیشرفت مورد نظر [[اسلام]] و [[جمهوری اسلامی]] این است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.
 
[[مقام معظم رهبری]] معتقدند پیشرفتی که بر فرد محوری و [[اباحه]] لذاتی که [[انسان]] به طور مطلق [[دوست]] می‌دارد، مبتنی باشد، پیشرفت نیست. دنیای صنعتی غرب امروز بر این پایه [[استوار]] است: اباحه [[لذات]]، هر لذتی که شرطش فقط این است که [[تعدی]] به دیگری نباشد. هر چیزی که دوست می‌داری، [[مباح]] است. می‌گوید از این خوشم می‌آید، پس باید انجام بدهم. این ممنوع و مطرود است. ما این را پیشرفت نمی‌دانیم<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.
همچنین معظم له، اقتداری که مبتنی بر [[ظلم]] به ملت‌های دیگر و به بهای [[پسرفت]] ملت‌های دیگر باشد و پیشرفت و تحولی که در [[خدمت]] یک طبقه خاص - طبقه [[سرمایه‌دار]] –باشد، را مردود می‌دانند. به نظر ایشان پیشرفتی که خدمت طبقه سرمایه‌دارها باشد، پیشرفتی که با باختن [[هویت]] مستقل ملی همراه باشد و انسان خودش را از دست بدهد، پسرفت است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>. همچنین به نظر معظم له [[تقلید]]، رایج شدن و پیشرفت تقلید، وابسته کردن [[اقتصاد]]، [[تقلیدی]] کردن [[علم]]، ترجمه‌گرایی در [[دانشگاه]]؛ که هر چه که آن طرف مرزها، مرزهای [[غربی]] و کشورهای اروپایی، گفته‌اند، ما همان را [[ترجمه]] کنیم، زبان ملی را مغشوش کردن، [[هویت اسلامی]] ملی را سلب کردن و مدل [[بازی]] به جای مدل‌سازی، پیشرفت نیست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۲.</ref>
 
===شاخص‌های مطلوب===
مقام معظم رهبری هم‌زمان با [[نقد]] و رد برخی شاخص‌های متداول و مسلط، برخی شاخص‌های مطلوب و آرمانی مورد نظر را نیز عرضه می‌کنند.
 
====پذیرش غالب شاخص‌های متداول====
معظم له معتقدند شاخص‌هایی برای پیشرفت در [[دنیا]] معمول است که اغلب اینها مورد قبول است، مثل صنعتی شدن و فرا صنعتی شدن [[کشور]]، خودکفایی، وفور تولیدات، وفور صادرات، افزایش بهره‌وری، ارتقاء سطح سواد، ارتقاء سطح معلومات عمومی [[مردم]]، ارتقاء خدمات [[شهروندی]]، [[خدمت]] دادن به [[شهروندان]] [[رشد]] نرخ [[عمر]] متوسط -[[امید]] به [[زندگی]]- کاهش [[مرگ و میر]] [[کودکان]]، ریشه‌کنی بیماری‌های گوناگون در کشور، رشد [[ارتباطات]] و امثال اینها، شاخص‌هایی است که در دنیا برای یک کشور پیشرفته ذکر می‌کنند و ما این شاخص‌ها را رد نمی‌کنیم و قبول داریم. اما از نظر ایشان مسأله اساسی در اینجا این است که وقتی این شاخص‌ها را به ما تحویل می‌دهند در لابه‌لای آن، چیزهایی است که جزو شاخص‌های [[پیشرفت]] و [[توسعه]] نیست بلکه عناصری را به میان می‌آورند که به نوعی صادر کردن [[فرهنگ]] مخالف با [[هویت]] و [[شخصیت]] ملی و میل برای وابسته کردن کشورهاست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۶.</ref>
 
====[[ضرورت]] ملاحظه عناصر اصلی [[هویت ملی]]====
از نظر [[مقام معظم رهبری]] در تدوین شاخص‌ها اساس [[تحول]] باید بر «ملاحظه عناصر اصلی هویت ملی» قرار داده شود، که آرمان‌های اساسی و اصولی مهم‌ترین آنهاست. صنعتی شدن، فرا صنعتی شدن، پیشرفت [[علمی]]، پیشرفت خدماتی و پیشرفت‌های بهداشتی و درمانی، باشد؛ اما اساس اینها باید [[حفظ هویت]] ملی باشد. از نظر ایشان اگر یک کشوری همه اینها را داشت، اما از لحاظ ملی، یک کشور بی‌هویت بود، فرهنگش وابسته به دیگران بود، از گذشته و [[تاریخ]] خود هیچ بهره‌ای نداشت، یا اگر گذشته‌ای داشت، آن گذشته را از چشمش دور نگه داشتند یا آن را در نظرش [[تحقیر]] کردند، این کشور مطلقاً پیشرفت نخواهد کرد؛ زیرا هویت ملی، اساس هر پیشرفتی است<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۷.</ref>
 
====توجه به مؤلفه‌ها و شاخص‌های [[معنوی]]====
در منظر مقام معظم رهبری در کنار شاخص‌های مادی و مرسوم پیشرفت، [[عشق]] به [[معنویت]] و [[ارتباط با خدا]] نیز از مهم‌ترین عواملی است که پیشرفت یک [[ملت]] را به معنای [[واقعی]] خودش تضمین می‌کند؛ اگر این نشد، همه آنچه که دستاوردهای به معنای [[عرفی]] و رایج [[جهان]] پیشرفته محسوب می‌شود، ممکن است در راه‌های غلطی [[مصرف]] شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.</ref>. به نظر ایشان [[بشر]] علاوه بر التذاذ مادی، محتاج و [[مشتاق]] التذاذ [[معنوی]] هم هست. بشر [[حیوان]] نیست که علف جلوی او بریزند و برایش کافی باشد. [[انسان]] می‌خواهد با [[صفا]] و [[نورانی]] باشد. انسان از [[نورانیت]] و صفا و [[بندگی خدا]] [[احساس]] [[لذت]] [[روحی]] می‌کند<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم مشهد و زایران حضرت رضا{{ع}}، ۲۹/۱/۱۳۷۰.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۷.</ref>
 
====شاخص‌ها و خلقیات [[اجتماعی]]====
از منظر [[مقام معظم رهبری]] اگر خلقیات [[اسلامی]] - همان چیزهایی که در [[اسلام]] برای یک انسان [[فضیلت]] است، همان چیزهایی که به تعبیر [[روایات]]، [[جنود]] [[عقل]] است - رواج پیدا کند؛ بد عمل کردن نسبت به [[محرومان]] با بی‌اعتنا بودن نسبت به آنان همراه نباشد؛ [[مال]] [[مردم]] خوردن وجود نداشته باشد؛ مردم [[اهل]] [[صبر]] و [[استقامت]] باشند؛ اهل [[توکل]] و [[تواضع]] و [[حلم]] باشند، نسبت به یکدیگر بدبین نباشند؛ نسبت به احوال یکدیگر بی‌تفاوت نباشند؛ نسبت به [[سرنوشت]] [[جامعه]] [[قناعت]] وجود داشته باشد؛ [[زیاده‌روی]] و [[اسراف]] و ریخت و پاش و نشانی از [[حرص]] و [[افزون‌طلبی]] در [[امور مادی]] نباشد، این جامعه به [[بهشت]] و گلستان تبدیل می‌شود<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت آغاز سال جدید، ۱/۱/۱۳۷۶.</ref>.
[[رهبر معظم انقلاب]] معتقدند عموم خُلقیات مثبتی که یک ملت را از حضیض بیکارگی و [[فقر]] و [[ذلت]] و [[عقب‌ماندگی]] بیرون می‌کشد و به اوج [[پیشرفت مادی]] می‌رساند، در اسلام مورد توصیه مؤکد قرار گرفته است. در واقع، همین خصوصیات و خُلقیات مثبتی که امروز کمبودش را در میان ملت خودمان نیز احساس می‌کنیم، ناشی از همین بی‌توجهی به [[معارف اسلامی]] است؛ زیرا همان روزی که در داخل [[کشور]] ما حرکت [[روشنفکری]] به وجود آمد و عده‌ای احساس کردند باید به [[غربیان]] روکنند و از آنها یاد بگیرند این نقاط مثبت را یاد نگرفتند. آنها به جای اینکه خُلقیات مثبت را یاد بگیرند و [[ترویج]] کنند، چیزهای ظاهری و کم‌ارزش و یا [[مضر]] را آموختند و رواج دادند. از جمله، [[آزادی جنسی]]، اختلاط [[زن]] و مرد، [[بی‌اعتنایی]] به [[معنویت]]، حذف [[دین]]، [[بدگویی]] به [[روحانیان]] و یا مواردی مانند نوع و شکل [[لباس]] و میز و صندلی، و در کل، امور این‌گونه را که یا خیلی کم اهمیت بودند، یا اصلاً اهمیت نداشتند و یا حتی مضر هم بودند. بر همین اساس ایشان معتقدند اگر بتوانیم [[اخلاق]] را [[اسلامی]] کنیم، [[فرهنگ]] را اسلامی کنیم، [[مردم]] را با خُلقیات اسلامی پرورش دهیم و صفاتی را که در [[صدر اسلام]] از یک [[جماعت]] کوچک، یک [[ملت]] [[عظیم]] و [[مقتدر]] درست کرد، در ملتمان زنده کنیم، همین‌ها بزرگ‌ترین دستاوردهاست<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با وزیر و مسئولان «وزارت ارشاد» و اعضای «شوراهای فرهنگ عمومی کشور»، ۱۹/۴/۱۳۷۴.</ref>.
ایشان با ذکر چند شاخص دیگر معتقدند نیل به ابعاد و معیارهای زیر می‌تواند معیار خوبی برای یک [[جامعه]] پیشرفته مطلوب [[اسلام]] باشد: [[پیشرفت]] در [[تولید]] [[ثروت]] ملی، پیشرفت در [[دانش]] و فناوری، پیشرفت در [[اقتدار ملی]] و [[عزت]] بین‌المللی، پیشرفت در اخلاق و در معنویت، پیشرفت در [[امنیت]] [[کشور]] - هم [[امنیت اجتماعی]]، هم [[امنیت اخلاقی]] برای مردم - پیشرفت در ارتقای بهره‌وری، پیشرفت در [[قانون‌گرایی]] و [[انضباط اجتماعی]]؛ پیشرفت در [[وحدت]] و [[انسجام]] ملی؛ پیشرفت در [[رفاه عمومی]]؛ پیشرفت در [[رشد]] [[سیاسی]]؛ [[مسئولیت‌پذیری]]، [[عزم]] و [[اراده]] ملی<ref>حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا{{ع}}، ۱/۱/۱۳۸۸.</ref>.<ref>[[امیر سیاه‌پوش|سیاه‌پوش، امیر]]، [[پیشرفت اسلامی - سیاه‌پوش (مقاله)|مقاله «پیشرفت اسلامی»]]، [[منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ (کتاب)|منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲]] ص ۱۲۸۷.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
خط ۱۱۱: خط ۹۶:
== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
[[رده:اهداف اسلام]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۱۶

این مدخل زیرشاخهٔ بحث اهداف اسلام است. پیشرفت از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: پیشرفت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

پیشرفت یعنی تکامل و حرکت به سمت اهداف که در نظام اسلامی اهداف مختلفی برای آن تبیین شده است مانند: ترویج اسلام؛ کسب قدرت و رسیدن به حیات طیبه. برخی از موضوعاتی که در زمینه پیشرفت به آن پرداخته می‌شود عبارت‌اند از: مسأله توحید؛ معاد؛ عدم تفکیک دنیا و آخرت؛ مسأله انسان؛ مسأله حکومت؛ مسأله عدالت و... . باید توجه داشت، در حوزه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فردی الزاماتی وجود دارد که باید تلاش کرد این الزامات و مقدمات فراهم آید تا حرکت در مسیر پیشرفت میسر گردد.

مقدمه

تعاریف مختلفی درباره پیشرفت شده است مانند:

  1. پیشرفت یعنی حرکت به سمت اهداف: معنای پیشرفت، پیشرفت ظاهری و مادی نیست؛ بلکه پیشرفت به سمت هدف‌هاست[۱].
  2. پیشرفت یعنی تکامل[۲].
  3. پیشرفت یعنی پر کردن نقاط خلأ به بهترین وجه[۳].[۴]

حیات طیبه، مفهومی محوری در تعریف پیشرفت

مفهوم حیات طیبه مفهومی است بنیادین که برای تبیین ابعاد مختلف پیشرفت باید به آن توجه داشت. این مفهوم هم در تبیین معنای پیشرفت، هم در تعیین مؤلفه‌ها و شاخص‌ها و هم در اهداف نهایی پیشرفت جایگاهی محوری و اساسی دارد.

حیات طیبه، یعنی نیل به آرامش و آسایش[۵]، حیات طیبه یعنی زندگی گوارا، یک ملت وقتی زندگی گوارا دارد که احساس کند و ببیند که دنیا و آخرت او بر طبق مصلحت او به پیش می‌رود و به سمت هدف‌ها حرکت می‌کند[۶]؛ حیات طیبه یعنی تأمین همه خیرات مورد علاقه انسان[۷].[۸]

اهداف پیشرفت

پیشرفت یک هدف نهایی نیست، بلکه هدفی است مقدماتی که بسترساز حرکت به سمت اهداف متعالی در اندیشه توحیدی است. هدف پیشرفت را در موارد زیر می‌توان خلاصه کرد:

  1. ترویج اسلام با ارائه یک تمدن الگو: وظیفه اصلی یک مسلمان، ترویج اندیشه‌های توحیدی است و این مهم بدون پیشرفت مقدور نیست. طرفداران اسلام بایستی بتوانند اسلام را در چشم جهانیان آنچنان شیرین و پرجاذبه نشان بدهند که احساسات آنها هرگز به سردی نگراید و این امید در دل آنها باقی بماند. دستیابی به این مقصود ممکن نیست مگر اینکه جامعه مسلمانان به عنوان یک جامعه الگو از لحاظ همه اندازه‌ها و میزان‌هایی که در یک جامعه پیشرفته مورد نظر است، پیشگام باشد[۹].
  2. کسب قدرت: هدف مهم دیگر از تلاش برای پیشرفت کشور، دستیابی به ابزار قدرت است. بدون پیشرفت در عرصه‌های گوناگون علمی و اقتصادی در دنیای امروز نمی‌توان با سلطه‌گران مقابله کرد[۱۰].
  3. هدف نهایی نیل به حیات طیبه: باز تولید حیات طیبه اسلامی در کشور می‌تواند الگوئی برای دنیای اسلام باشد[۱۱].[۱۲]

محتوای اسلامی پیشرفت

پیشرفت یک قالب دارد و یک محتوا که در تدوین الگو هم زمان باید به هر دو پرداخت. برخی از موضوعاتی که در این زمینه به آن پرداخته شده عبارت‌اند از:

  1. مسأله توحید: مسأله توحید مشکل اساسی بشریت را حل خواهد کرد[۱۳].
  2. معاد: مسأله دوم در بحث محتوای پیشرفت ، قضیه معاد است. اینکه بدانیم حساب و کتابی در کار است. از نظر ایشان ملتی که این اعتقاد را داشته باشد و در برنامه عملی‌اش این معنا باشد در زندگی‌اش تحول اساسی به وجود خواهد آمد. اعتقاد به امتداد نتایج عمل، ایثار و جهاد را معنا می‌بخشد و منطقی می‌کند[۱۴].
  3. عدم تفکیک دنیا و آخرت: عدم تفکیک دنیا و آخرت، مسأله مهم دیگری در مباحث محتوایی است. محتوای پیشرفت باید متضمن این مهم باشد که دنیا و آخرت از هم جدا نیستند[۱۵].
  4. مسأله انسان: مسأله دیگر در تعیین محتوای پیشرفت، مسأله انسان است: نگاه اسلام به انسان و محور بودن انسان است. انسان اسلامی با انسانی که در فلسفه‌های مادی غرب مطرح است، به کلی متفاوت است؛ لذا محور بودن انسان هم در اسلام با محور بودن انسان در آن مکاتب مادی به کلی متفاوت است. مسائلی مانند: عدالت، امنیت، رفاه و عبادت که مطرح می شود برای این است که فرد انسان سعادتمند شود[۱۶].
  5. مسأله حکومت: صلاح فردی در امر حکومت در اسلام امر مهم و اساسی است. هر کس به هر اندازه‌ای می‌خواهد در مدیریت مباشرت کند، بایستی صلاحیت آن را در خودش به وجود بیاورد یا در خودش ببیند و بپذیرد. بدون تدارک این صلاحیت، عمل نامشروعی انجام داده است[۱۷].
  6. مسأله عدالت: یکی از ارکان اصلی محتوایی در الگوی پیشرفت اسلامی باید حتماً مسأله عدالت باشد. عدالت معیار حق و باطل حکومت‌هاست[۱۸].
  7. مسأله نگاه غیرمادی به اقتصاد: اسلام برای ثروت اهمیت و اعتبار قائل است. تولید ثروت در اسلام مطلوب است؛ منتها با نگاه الهی و معنوی. نگاه الهی و معنوی این است که از این ثروت برای فساد، برای ایجاد سلطه، برای اسراف نباید استفاده کرد بلکه از آن بایستی برای سود جامعه بهره برد[۱۹].[۲۰]

عرصه‌های پیشرفت

پیشرفت دارای عرصه‌های مختلفی است که در الگوی اسلامی مطلوب باید به همه این عرصه‌ها با توجه به جایگاه و میزان اهمیت آن توجه داشت: برخی از این عرصه‌ها عبارت‌اند از: عرصه فکر[۲۱]؛ عرصه علم[۲۲]؛ عرصه زندگی: همه چیزهایی که در زندگی یک جامعه به عنوان مسائل و خطوط اساسی مطرح است، در همین عنوان «عرصه زندگی» می‌گنجد؛ مثل امنیت، عدالت، رفاه، استقلال، عزت ملی، آزادی، تعاون، حکومت[۲۳] و عرصه معنویت[۲۴].[۲۵]

شاخص‌های پیشرفت

برخی از شاخص‌های مطلوب و آرمانی در زمینه پیشرفت عبارت‌اند از:

  1. پذیرش غالب شاخص‌های متداول: شاخص‌هایی برای پیشرفت در دنیا معمول است که اغلب آنها مورد قبول است، مثل صنعتی شدن و فرا صنعتی شدن کشور، خودکفایی، وفور تولیدات، وفور صادرات، افزایش بهره‌وری، ارتقاء سطح سواد، ارتقاء سطح معلومات عمومی مردم، ارتقاء خدمات شهروندی و امثال اینها، شاخص‌هایی است که در دنیا برای یک کشور پیشرفته وجود دارد[۲۶].
  2. ضرورت ملاحظه عناصر اصلی هویت ملی: در تدوین شاخص‌ها، اساس تحول باید بر «ملاحظه عناصر اصلی هویت ملی» قرار داده شود که آرمان‌های اساسی و اصولی مهم‌ترین آنهاست. صنعتی شدن، فرا صنعتی شدن، پیشرفت علمی، پیشرفت خدماتی و پیشرفت‌های بهداشتی و درمانی، باشد؛ اما اساس اینها باید حفظ هویت ملی باشد[۲۷].
  3. توجه به مؤلفه‌ها و شاخص‌های معنوی: در کنار شاخص‌های مادی و مرسوم پیشرفت، عشق به معنویت و ارتباط با خدا از مهم‌ترین عواملی است که پیشرفت یک ملت را به معنای واقعی تضمین می‌کند؛ اگر این نشد، همه آنچه که دستاوردهای به معنای عرفی و رایج جهان پیشرفته محسوب می‌شود، ممکن است در راه‌های غلطی مصرف شود[۲۸].
  4. شاخص‌ها و خلقیات اجتماعی: اگر خلقیات اسلامی رواج پیدا کند؛ بد عمل کردن نسبت به محرومان با بی‌اعتنا بودن نسبت به آنان یکی نخواهد بود؛ مال مردم خوردن وجود نخواهد داشت؛ مردم اهل صبر و استقامت می‌شوند و ...[۲۹].[۳۰]

الزامات پیشرفت

دستیابی به آرمان پیشرفت بدون تمهید مقدمات ممکن نیست. در حوزه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و فردی الزاماتی وجود دارد که باید تلاش کرد این الزامات و مقدمات فراهم آید تا حرکت در مسیر پیشرفت میسر گردد. بی‌توجهی به هر کدام از بخش‌ها زمینه کندی در حرکت و یا کاستی در کل مجموعه را فراهم خواهد ساخت[۳۱].

الزامات فرهنگی و اجتماعی پیشرفت

فرهنگ جایگاه بسیار بالا و برتری دارد. اگر بخواهیم توسعه اقتصادی را به معنای صحیح کلمه در جامعه راه بیندازیم، احتیاج به تلاش فرهنگی داریم. کار اداری، ارتباط مستقیمی با توسعه اقتصادی دارد. اگر طرح‌های اقتصادی را به مجموعه دیوان سالاری غلط و معوج و عاری از وجدان کار و عاری از سواد و آگاهی از کیفیت کار بدهید، آن را ضایع خواهد کرد و این طرح را به ثمر نخواهد رساند. اگر روی فرهنگ عمومی کار نشود، در توسعه اقتصادی نیز مشکل به وجود خواهد آمد[۳۲]. اگر فرهنگ در کشوری دچار انحطاط شد و یک کشور هویت فرهنگی خود را از دست بدهد، حتی پیشرفت‌هایی که دیگران به آن کشور تزریق می‌کنند، نخواهد توانست آن کشور را از جایگاه شایسته‌ای در مجموعه بشریت برخوردار کند و منافع آن ملت را حفظ کند[۳۳].

برخی از آداب و شرایط فرهنگی مناسب برای پیشرفت عبارت‌اند از:

  1. امر به معروف و نهی از منکر: اگر همه مردم وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را برای خود قایل باشند، چنین چیزی تضمین کننده حیات طیبه در نظام اسلامی خواهد بود[۳۴].
  2. گسترش فرهنگ آزاد اندیشی: بدون آزاد اندیشی، برای فکر، برای علم، برای میدان‌های عظیم پیشرفت بشری جایی وجود نخواهد داشت[۳۵].
  3. رشد خودباوری: راز حرکت و پیشرفت یک ملت به سمت عروج معنوی و مادی این است که فرد به خود ایمان بیاورد و خودباختگی را کنار بگذارد[۳۶].
  4. رشد احساس عزت ملی: یک ملت اگر احساس عزت کرد، پیشرفت خواهد کرد و الا استعدادها در او از بین خواهد شد[۳۷]. احساس عزت در همه عرصه‌های حیات انسانی معنا و حضور دارد و در هر حوزه‌ای شاخص‌هایی برای آن می‌توان در نظر گرفت مانند: عزت ملی در مدیریت کشور؛ در مسائل اقتصادی؛ در عرصه علم؛ در سیاست‌های گوناگون و در تعامل با کشورهای دیگر و دولت‌ها و قدرت‌ها؛ عزت ملی در عرصه فرهنگ و ...[۳۸].
  5. ارتقاء شأن اجتماعی علم و عالم: انسانی که با معارف فلسفی یا معارف عرفانی یا با دانشی از دانش‌های گوناگون بشر آشناست، یا دارای ذوق هنری است، مردم باید برای آن ارزش قائل باشند[۳۹].
  6. رشد فرهنگ کار جهادی: این فرهنگ در همه صحنه‌ها و عرصه‌ها به کار می‌آید[۴۰].
  7. مبارزه با مصرف‌زدگی و اسراف: اقدام اساسی در زمینه پیشرفت و عدالت، مبارزه با اسراف و حرکت در سمت اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از ولخرجی‌ها و تضییع اموال جامعه است[۴۱].
  8. ایستادگی و صبر: پیشرفت‌ها، ناشی از ایستادگی و استقامت بر پایه ارزش‌هاست. ایستادگی و پایداری، مهم‌ترین چیزی است که می‌توان آن را وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف قرار داد[۴۲]. استقامت، یعنی در خط مستقیم پایداری و پافشاری کردن و زاویه‌ای ایجاد نکردن[۴۳].
  9. امنیت اجتماعی: زمانی که امنیت باشد، تحصیل، علم، پیشرفت، صنعت، ثروت و عبادت هم هست. دنیا و آخرت در سایه امنیت وجود دارد[۴۴].
  10. همبستگی و وحدت ملی: اگر ملتی با اتحاد کلمه در میدان اقتصاد وارد شود، پیشرفت می‌کند. یک ملت، تمام آرمان‌های بزرگ خودش را در سایه وحدت ملی می‌تواند به دست آورد[۴۵].
  11. تراحم و تعاطف مؤمنان: تراحم و تعاطف مؤمنان با همدیگر وظیفه‌ای اخلاقی است که در پیشرفت و بنای اجتماعی تأثیر دارد[۴۶].
  12. قدرت ملی: قدرت ملی برای جوامع بشری، کلید همه کامیابی‌ها و وسیله لازم برای رسیدن افراد جامعه به حیات طیبه است[۴۷].
  13. همت مضاعف و کار مضاعف: به هیچ فرد و به هیچ ملتی، از خزانه غیبت الهی هیچ چیز نمی‌دهند، مگر با تلاش و کوشش[۴۸]. کار متکی به ایمان و امید، علاج همه دردهای یک ملت است[۴۹].
  14. امید: امید بزرگ‌ترین قوه محرکه انسان است. امید به پیروزی، امید به پیشرفت و امید به موفقیت، هر انسانی را به حرکت وادار می‌کند[۵۰].
  15. تعهد و مسئولیت‌پذیری: برای بازسازی و عمران سرتاسر کشور و برای پیشرفت هدف‌ها و برنامه‌های اقتصادی، احساس تعهد و مسئولیت پذیری همه مردم بسیار مهم است[۵۱].[۵۲]

الزامات سیاسی و اداری پیشرفت

تدارک شرایط سیاسی و اداری لازم، برای پیشرفت همه جانبه امری ضروری است. برخی از شرایط و عناصر سیاسی را می‌توان در چند عنوان زیر خلاصه کرد:

  1. استقرار و استقلال حکومت: اولین مقدمه سیاسی لازم برای پیشرفت، استقرار و استقلال حکومت است[۵۳].
  2. اعتماد به حکومت: زمانی که مدیران اصلی کشور مورد اعتماد مردم باشند و مردم در کار آنان، نشانه‌های لیاقت و صداقت را ببینند، کارها آسان‌تر و روان‌تر انجام می‌گیرد و وسوسه‌ها موجب کارشکنی و عدم همکاری نمی‌شود[۵۴].
  3. امنیت و آرامش سیاسی: امنیت سیاسی در کشور و در هر منطقه‌ای، اساس پیشرفت است[۵۵]. همچنین اگر یک کشور بخواهد به سمتی که برای آن مطلوب است پیشرفت کند، به محیط آرام و بی‌تشنج احتیاج دارد[۵۶].
  4. انسجام سیاسی: وجود انسجام در سیاست‌ها و نیز انسجام بین مسئولین، مهم‌ترین شرط پیشرفت است[۵۷].
  5. به‌کارگیری مدیران متعهد: یکی از زمینه‌های پیشرفت به کار گیری مدیران دلسوز و کارآمد، با احساس تعهد و به کارگرفتن ابتکارها و استعدادهای انسانی در رأس کار قرار بگیرد[۵۸].
  6. نظارت و پیگیری: نظارت بر زیر مجموعه‌ها در نظام مدیریتی مهم است. چشم‌های بینا و بصیر و باز یک مدیر وقتی در دائره مسئولیتش می‌چرخد، می‌تواند صحت کار و پیشرفت آن را تضمین کند. اگر از این مهم غفلت بشود، ممکن است در همان بخشی که غفلت شده نابسامانی انجام بگیرد[۵۹].
  7. مبارزه با فساد: اداره کشور متوقف بر مبارزه با فساد است[۶۰]. مبارزه با فساد وسیله‌ای برای احساس امنیت و اطمینان سرمایه‌گذار سالم است[۶۱].
  8. مبارزه تمام‌عیار: نیل به پیشرفت الهی و اسلامی مستلزم تهیه تدارکات و تجهیزات کافی در تمام ابعاد فردی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای مقابله با دشمنان است[۶۲].[۶۳]

الزامات علمی

یکی از مهم‌ترین الزامات نیل به پیشرفت همه جانبه توجه به تولید علم و نظریه‌پردازی است. بدون توجه به این مهم در هیچ عرصه‌ای رشد صورت نمی‌گیرد. یکی از فرایض حتمی برای نسل امروز کشور را تقویت بنیه علمی کشور است. اگر علم نباشد، اقتصاد، صنعت و حتی مدیریت و مسائل اجتماعی عقب خواهد ماند[۶۴].[۶۵]

الزامات معنوی و رفتاری

در اسلام همه چیز مقدمه خودسازی انسان و خودسازی نیز مقدمه حیات طیبه است. اگر بشر تحت تربیت الهی قرار گیرد، حیات طیبه در نفس او به وجود خواهد آمد و محیط را هم طیب و طاهر خواهد کرد و اگر تربیت الهی نباشد و عزم و اراده‌ای را که انسان برای پیمودن راه خدا به آن، احتیاج دارد از دست بدهد و خود را در دست هواها و هوس‌های بشری رها کند، در حد حیوانیت باقی خواهد ماند و حیوانی خطرناک‌تر از حیوان‌های دیگر خواهد شد[۶۶].

حیات طیبۀ انسان در سایه حاکمیت دین خدا وقتی حاصل خواهد شد که انسان‌ها دل خود را با یاد خدا زنده نگه دارند و به کمک آن بتوانند با همه جاذبه‌های شر و فساد مبارزه کنند. اخلاص در مسیر پیشرفت بسیار مهم است، اگر کار برای خدا نباشد هم اجری ندارد و هم پیشرفت ایجاد نخواهد شد[۶۷].

یک ملت اگر بخواهد راه رشد و کمال و پیشرفت را طی کند، باید از لحاظ ایمان فکری، به جای محکمی متکی باشد[۶۸]. تدین، رعایت دینی، در حد وسع و امکان، مایه توجهات الهی و توفیقات انسانی و مایه پیشرفت است[۶۹]. از ترویج گناه و فساد در جامعه باید با جدیت تمام جلوگیری کرد[۷۰].

منابع

  1.   سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲

پانویس

  1. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با وزیر و مسئولان وزارت کشور و استانداران، ۲۷/۹/۱۳۷۰.
  2. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد مقدس و زائران حضرت ثامن الحجج، علی بن موسی الرضا(ع)، در روز عید سعید فطر، ۱۵/۱/۱۳۷۱.
  3. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان بسیجی، ۵/۳/۱۳۸۴.
  4. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۵۴.
  5. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از اقشار مختلف مردم قم، به مناسبت فرا رسیدن ۱۹ دی ماه (سالروز قیام مردم قم)، ۱۹/۱۰/۱۳۶۸.
  6. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در صحن جامع رضوی مشهد مقدس، ۲/۱/۱۳۸۳.
  7. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در مراسم بیعت ائمه جمعه، روحانیون، مسئولان، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اقشار مختلف مردم و خانواده‌های معظم شهدای استان‌های یزد و کهکیلویه و بویر احمد، ۱۱/۴/۱۳۶۸.
  8. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۵۴.
  9. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با فرماندهان و مسئولان سازمان عقیدتی، سیاسی نواح مختلف نیروی انتظامی در سراسر کشور، ۲/۱۱/۱۳۷۰.
  10. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع مردم مشهد مقدس و زائران حضرت ثامن الحجج، علی بن موسی الرضا(ع) در روز عید سعید فطر، ۱۵/۱/۱۳۷۱.
  11. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان و مدیران بخش‌های مختلف نظام، ۱۹/۶/۱۳۸۷.
  12. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۶۸ ـ ۱۲۶۹.
  13. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  14. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  15. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  16. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  17. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  18. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  19. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  20. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۷۷ ـ ۱۲۷۹.
  21. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  22. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  23. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  24. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در نخستین نشست «اندیشه‌های راهبردی»، ۱۰/۹/۱۳۸۹.
  25. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۸۱.
  26. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.
  27. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.
  28. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.
  29. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت آغاز سال جدید، ۱/۱/۱۳۷۶.
  30. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۸۶ ـ ۱۲۸۷.
  31. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۸۹.
  32. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۹/۹/۱۳۶۹.
  33. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع کارکنان سازمان صدا و سیما، ۲۸/۲/۱۳۸۳.
  34. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از اقشار مختلف مردم قم، به مناسبت فرا رسیدن ۱۹ دی ماه (سالروز قیام مردم قم)، ۱۹/۱۰/۱۳۶۸.
  35. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار اعضای هیأت دولت، ۸/۶/۱۳۸۴.
  36. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگزاران و مسئولان نظام در روز عید سعید فطر، ۱۱/۱۲/۱۳۷۳.
  37. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای هیأت دولت، ۸/۶/۱۳۸۴.
  38. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲ ص ۱۲۹۲.
  39. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با نخبگان استان کرمان، ۱۴/۲/۱۳۸۴.
  40. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جهادگران و کشاورزان، ۱۴/۱۰/۱۳۸۲.
  41. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، ۱/۱/۱۳۸۸.
  42. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری، ۳۱/۶/۱۳۸۳.
  43. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران، ۱۵/۵/۱۳۸۲.
  44. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در سالروز عید سعید مبعث، ۲۹/۴/۱۳۸۸.
  45. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ زانران و مجاوران حضرت رضا(ع) در مشهد مقدس، ۱۶/۱/۱۳۷۹.
  46. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران، ۱۶/۱/۱۳۸۱.
  47. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت برگزاری مراسم حج، ۲۱/۱/۱۳۷۶.
  48. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با ایثارگران، در سالروز ورود آزادگان به میهن اسلامی، ۲۹/۵/۱۳۷۶.
  49. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با کارگران و معلمان به مناسبت روز جهانی کارگر و سالگرد شهادت استاد مطهری، ۱۴/۲/۱۳۷۹.
  50. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع با شکوه مردم کرج، ۲۴/۷/۱۳۷۶.
  51. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با ائمه جمعه، علما، مسئولان و اقشار مختلف مردم نیشابور، قصر شیرین، سرپل ذهاب، گیلان غرب، نفت شهر، سومار، رشت، خدابنده و قیدار و جمعی از روشندلان و گروهی از زایران پاکستانی، ۳/۸/۱۳۶۸.
  52. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۹۱ ـ ۱۲۹۷.
  53. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با جمع کثیری از مردم آمل، ۲۱/۳/۱۳۷۷.
  54. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی، ۱۰/۳/۱۳۶۹.
  55. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با سران و معتمدان عشایر کردستان، ۲۴/۲/۱۳۸۸.
  56. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم اراک، ۲۴/۸/۱۳۷۹.
  57. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در اجتماع بزرگ مردم اصفهان، ۸/۸/۱۳۸۰.
  58. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از اصناف، ۱۰/۴/۱۳۸۰.
  59. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رئیس جمهوری و اعضای هیأت دولت، ۲/۶/۱۳۸۷.
  60. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با نمایندگان هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی، ۲۷/۳/۱۳۸۳.
  61. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با گروه کثیری از اصناف، ۱۰/۴/۱۳۸۰.
  62. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با دانشجویان، ۱۸/۸/۱۳۸۵.
  63. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۲۹۷ ـ ۱۳۰۰.
  64. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر، ۹/۱۲/۱۳۷۹.
  65. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۳۰۰.
  66. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار عمومی به مناسبت عید سعید فطر، ۲۸/۱۰/۱۳۷۷.
  67. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار رئیس جمهور و اعضای هیات دولت به مناسبت آغاز هفته دولت، ۲/۶/۱۳۷۷.
  68. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در جمع دانشجویان دانشگاه تهران، ۲۲/۲/۱۳۷۷.
  69. ↑ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیانات در دیدار با اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های شیراز، ۱۴/۲/۱۳۸۷.
  70. ↑ سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲، ص۱۳۰۰.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=پیشرفت&oldid=1268800»