امامت‌پدیا

کعبه: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
(۶۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[کعبه در قرآن]] - [[کعبه در معارف مهدویت]]| پرسش مرتبط  = }}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[کعبه در قرآن]] - [[کعبه در تاریخ اسلامی]] - [[کعبه در معارف مهدویت]]| پرسش مرتبط  = }}


[[پرونده:درب کعبه.jpg|بندانگشتی|نمایی از درب کعبه]]
[[پرونده:درب کعبه.jpg|بندانگشتی|نمایی از درب کعبه]]
خط ۶: خط ۶:


== مقدمه ==
== مقدمه ==
این [[جایگاه]] [[مقدس]] را [[حضرت آدم]] {{ع}} به [[فرمان خداوند]] بنا نهاد، تا [[زیارتگاه]] [[یکتاپرستان]] باشد. [[حضرت ابراهیم]] به [[کمک]] فرزندش [[اسماعیل]]، [[خانه خدا]] را دوباره ساخت. در گوشه‌ای از این بنا، سنگی [[مقدس]] به نام "[[حجر الأسود]]" قرار دارد که [[زائران]] آن را می‌‌بوسند و لمس می‌‌کنند. کعبه، [[احترام]] خاصی دارد و در [[حج]]، [[زائران]] [[خانه خدا]] هفت بار به دور آن، [[طواف]] می‌‌کنند. این خانه [[توحید]]، پیش از [[اسلام]] به [[بتخانه]] [[مشرکان]] تبدیل شده بود، اما هنگامی که [[رسول خدا]] {{صل}} [[مکه]] را [[فتح]] کرد، [[دستور]] داد همه بت‌های درون کعبه و بیرون آن را شکستند. بنای کعبه در طول [[تاریخ]]، چندین بار به خاطر سیل و حوادث دیگر خراب شده و آن را دوباره ساخته‌اند. امروز، [[مسجد الحرام]] که در محوطه اطراف کعبه قرار دارد، یکی از شکوه‌مندترین و بزرگ‌ترین مساجد [[مسلمین]] است و به امر [[خداوند]]، [[مسلمانان]] از همه جای [[دنیا]]، هنگام [[نماز]] و [[عبادت]] رو به [[مسجد الحرام]] و کعبه می‌کنند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۸۹.</ref>.
«کعبه» نام معروف و اختصاصی [[خانه]] خداست که در [[مسجدالحرام]] واقع شده و [[قبله مسلمانان]] است. این خانه توسط [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و با کمک فرزندش اسماعیل ساخته شده است.


==بنای کعبه==
اولین بقعه‌ای از [[زمین]] که [[خلقت]] یافته، کعبه بوده و پس از آن تمام زمین هستی یافته است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}} «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>.
از [[قرآن]] و [[احادیث]] و [[تواریخ اسلامی]] به خوبی استفاده می‌شود که خانۀ کعبه پیش از [[ابراهیم]]، حتی از [[زمان]] [[آدم]] برپا شده بود، در [[سورۀ ابراهیم]] از قول این [[پیامبر]] بزرگ می‌خوانیم: «پروردگارا! من بعضی از فرزندانم را در این [[سرزمین]] خشک و سوزان در کنار خانۀ تو سکونت دادم»<ref>{{متن قرآن|رَبَّنَا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَشْكُرُونَ}} «پروردگارا! من برخی از فرزندانم را در درّه‌ای کشت‌ناپذیر نزدیک خانه محترم تو جای دادم تا در آن نماز برپا دارند؛ پس دل‌هایی از مردم را خواهان آنان گردان و به آنها از میوه‌ها روزی فرما باشد که سپاس گزارند» سوره ابراهیم، آیه ۳۷.</ref>.
این [[آیه]] [[گواهی]] می‌دهد موقعی که ابراهیم با فرزند شیرخوارش اسماعیل و همسرش به [[سرزمین مکه]] آمدند اثری از خانۀ کعبه وجود داشته است.
در [[سورۀ آل عمران]] نیز می‌خوانیم: «نخستین خانه‌ای که به منظور [[پرستش]] [[خداوند]] برای [[مردم]] ساخته شد در سرزمین مکه بود»<ref>{{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}} «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref> مسلم است که پرستش خداوند و ساختن مرکز [[عبادت]] از زمان ابراهیم آغاز نگردیده بلکه قبلاً و حتی از زمان آدم{{ع}} بوده است. همچنین قرآن می‌گوید: «بیاد آورید هنگامی را که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های [[خانه]] (کعبه) را بالا می‌بردند، و می‌گفتند: «پروردگارا! از ما بپذیر تو شنوا و دانائی»<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}} «و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>.
این تعبیر می‌رساند که شالوده‌های خانۀ کعبه وجود داشته و ابراهیم و اسماعیل پایه‌ها را بالا بردند.
در [[خطبه]] معروف [[قاصعه]] از [[نهج البلاغه]] نیز می‌خوانیم: «آیا نمی‌بینید که [[خداوند]] [[مردم]] [[جهان]] را از [[زمان]] [[آدم]] تا به امروز به وسیلۀ قطعات سنگی... [[امتحان]] کرده است، و آن را خانۀ [[محترم]] خود قرار داده، سپس به آدم و فرزندانش دستور داد که به گرد آن [[طواف]] کنند».
کوتاه سخن اینکه: [[آیات قرآن]] و [[روایات]] این تاریخچۀ معروف را [[تأیید]] می‌کند که خانۀ کعبه نخست به دست آدم ساخته شد، سپس در [[طوفان نوح]] فرو ریخت، و بعد به دست [[ابراهیم]] و فرزندش اسماعیل تجدید بنا گردید.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|قصه‌های قرآن]] ص ۱۲۲.</ref>


==اسماعیل و بنای کعبه==
در [[قرآن کریم]] آمده {{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref>. این معنا ممکن است یا از نظر [[امور دینی]] باشد که [[قیام]] [[حج]] و [[مناسک]] به او است، یا از نظر [[امور دنیا]] که موجب [[ایمنی]] از [[قتل]] و [[غارت]] و [[آسایش]] ضعفا و فایده بردن تجار و کسبه باشد؛ زیرا مدتی از سال که [[مراسم حج]] برپا می‌شود و [[اجتماع]] همگانی در آنجا تشکیل می‌گردد، موجب قیام و برپا بودن [[مردم]] شده و در آن اوقات از [[تجاوز]] و تعدی‌ها ایمن، و به جای قتل و غارت به [[اصلاح امور]] خود می‌پردازند. بعضی گفته‌اند: [[حیات]] [[مردمان]] به کعبه است؛ زیرا هرگاه کعبه از جمعیت خالی شود و مردم حج را ترک کنند هلاک می‌شوند. این نام (کعبه) فقط در دو مورد از قرآن کریم ([[آیات]] ۹۶ و ۹۸ [[سوره مائده]]) آمده است.
[[ابراهیم]] گاه گاهی به دیدن فرزندش اسماعیل می‌رفت و در هر [[سفر]]، [[مأموریت]] و داستانی داشت. در یکی از سفرها ابراهیم [[مأمور]] شد [[خانه کعبه]] را به کمک اسماعیل بنا کند.
طبق [[روایات]]، نخستین کسی که خانه کعبه را بنا کرد و [[حج]] به جا آورد، [[آدم]] [[ابوالبشر]] بود. سپس در توفان نوح، [[خدای تعالی]] اساس و پایه‌های آن را به [[آسمان]] برد و دوباره به [[زمین]] آورد. هنگامی که ابراهیم خواست از نو آن را بنا کند، [[جبرئیل]] بر وی فرود آمد و با خط کشیدن، محل آن را به وی نشان داد.
به هر صورت ابراهیم مأموریت خود را به فرزند [[ابلاغ]] کرد. وقتی اسماعیل از مکان آن پرسید، ابراهیم تپه‌ای را که در آن صحرا بود نشان داد و به او فرمود: باید این تپه را برداریم و به جای آن خانه کعبه را بنا کنیم.
ابراهیم دست به کار ساخت [[خانه]] شد. اسماعیل سنگ و [[گِل]] و سایر ابزار کار را آماده می‌کرد و به دست پدر می‌داد. همچنین مطابق [[حدیثی]] که نقل شده، [[فرشتگان]] نیز در نقل و انتقال سنگ‌ها و کارگذاردن آنها به آن دو کمک کردند تا خانه ساخته شد و [[حجرالاسود]] را که سنگی سیاه و در [[کوه]] [[ابوقبیس]] بود، به دستور خدای تعالی در جایگاه مخصوص [[نصب]] کردند<ref>علل الشرائع، ص۱۹۵ – ۱۹۶.</ref>.
خدای تعالی در [[سوره بقره]] حکایت می‌کند که ابراهیم و اسماعیل، در وقت [[بنای کعبه]] دعاهایی می‌کردند و از همین حکایت [[دعاها]] معلوم می‌شود که خدای تعالی دعای آنان را [[مستجاب]] فرمود، چنان که دعای ابراهیم را هنگام آوردن اسماعیل و [[هاجر]] به [[مکه]] و دعای او در هنگام [[مهاجرت]] به [[سوریه]]، و دعایی که برای [[آمرزش]] خود و پدر و مادرش کرد و دعایی که برای [[مردم]] مکه کرد و دعاهای دیگر او را مستجاب فرمود.


از جمله دعاهایی که در هنگام بنای کعبه کردند، این بود:
== علت نامگذاری کعبه ==
پروردگارا این عمل را از ما بپذیر که تو شنوا و [[دانایی]]، پروردگارا ما را [[مسلمان]] (و [[تسلیم]] [[فرمان]]) خود گردان و [[فرزندان]] ما را نیز جماعتی مسلمان (و تسلیم و [[فرمانبردار]]) خویش گردان، و [[مناسک]] ما (و [[آداب]] [[عبادت]] و راه و روش آن) را به ما بیاموز و بر ما ببخشا (و ما را تحت [[عنایت]] خویش قرار ده) که تو [[بخشنده]] و [[مهربانی]]؛ پروردگارا میان فرزندان ما [[پیغمبری]] از خودشان برانگیز که [[آیات]] تو را بر ایشان بخواند و کتاب و [[حکمت]] به آنها بیاموزد که به [[راستی]] تو [[عزیز]] و فرزانه‌ای<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ * رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ * رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}} «و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی * پروردگارا! و ما را فرمانبردار خود بگمار و از فرزندان ما خویشاوندانی  را فرمانبردار خویش (برآور) و شیوه‌های پرستشمان را به ما بنما و توبه ما را بپذیر  بی‌گمان تویی که توبه‌پذیر مهربانی * پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیه‌هایت را برای آنها می‌خواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی می‌آموزد و به آنها پاکیزگی می‌بخشد، برانگیز! بی‌گمان تویی که پیروزمند فرزانه‌ای» سوره بقره، آیه ۱۲۷ - ۱۲۹.</ref>.
چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ چند قول است. [[امام حسن مجتبی]]{{ع}} فرمود: گروهی از [[یهودیان]] خدمت [[رسول اکرم]]{{صل}} آمده پرسش‌هایی کردند. از جمله سئوال کردند: چرا [[بیت الله]] را کعبه می‌نامند؟ آن حضرت فرمود: چون در وسط [[دنیا]] قرار گرفته است<ref>علل الشرایع (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸).</ref>.
[[خدای بزرگ]] نیز عملشان را مقبول درگاه خویش قرار داد، فرزندانشان را مسلمان گرداند، مناسک و آداب [[حج]] و سایر آداب عبادت را به ایشان آموخت و [[پیغمبر]] [[بزرگواری]] از جنس خود آنان میانشان [[مبعوث]] فرمود تا [[آیات الهی]] را برایشان بخواند و [[علم]] و کتاب و حکمت به ایشان بیاموزد.
در [[حدیثی]] است که [[رسول خدا]] فرمود:
{{متن حدیث|أَنَا دَعْوَةُ أَبِي إِبْرَاهِيمَ‌}}؛ من همان [[دعوت]] و خواسته پدرم [[ابراهیم]] هستم<ref>تفسیر قمی، ص۵۳.</ref>.
بدین ترتیب بنای [[خداپرستی]] به دست قهرمان [[یکتاپرستی]] و فرزند بزرگوارش در [[سرزمین مکه]] بنا شد و ابراهیم [[مأمور]] شد تا [[مردم]] را به [[طواف]] و [[زیارت]] آن [[خانه]] دعوت کند و متن [[فرمان الهی]] در این باره این بود:
و مردم را به ادای [[مناسک حج]] اعلام کن تا مردم پیاده و سواره از هر راه دوری به سوی تو آیند، تا در آنجا [[شاهد]] [[منافع]] خویش باشند و [[نام خدا]] را در روزهایی معین یاد کنند که ما از حیوانات زبان بسته روزیشان دادیم پس از آنها بخورند و به [[درمانده]] [[فقیر]] بخورانند، سپس از [[احرام]] خویش بیرون آیند و به نذرها و پیمان‌های خویش [[وفا]] کنند و طواف [[خانه کعبه]] را به جا آرند<ref>{{متن قرآن|وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ * لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ * ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ}} «و در میان مردم به حجّ بانگ بردار تا پیاده و سوار بر هر شتر تکیده‌ای که از هر راه دوری می‌رسند، نزد تو آیند * تا سودهایی که برای آنان دارد ببینند و نام خداوند را در روزهایی معین بر آنچه از دام‌ها  که روزیشان کرده است (هنگام قربانی) یاد کنند آنگاه از آن بخورید و بینوای مستمند را خوراک دهید * سپس باید آلایش‌های خود را بپیرایند و نذرهاشان را بجای آورند و خانه دیرین (کعبه) را طواف کنند» سوره حج، آیه ۲۷-۲۹.</ref>.


ابراهیم فرمان الهی را به مردم [[ابلاغ]] کرد و مناسک حج را به آنها یاد داد و تا [[زمان]] [[ظهور اسلام]] [[مردم]] [[حج]] به جا می‌آوردند، ولی [[طیّ]] سال‌ها، پیرایه‌هایی بر آن بسته بودند. [[اسلام]] که آمد آن پیرایه‌ها و خرافاتی را که [[اعراب]] بر آن بسته بودند، از بین برد و همان دستورهای اولیه [[ابراهیم]] را که به [[فرمان الهی]] به مردم [[ابلاغ]] کرده بود، برجای نهاد و به صورت [[فریضه]] بر مردم [[واجب]] نمود.
از [[امام صادق]]{{ع}} سؤال شد چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ فرمود: برای این که ساختمان آن، بر چهارگوش و چهار دیوار بنا شده است. سؤال شد چرا چهارگوش ساخته شده فرمود: برای این که در مقابل [[بیت المعمور]] است و آن چنین است. سؤال شد، چرا بیت المعمور مربع [[خلق]] شده است؟ فرمود: برای این که بیت المعمور در مقابل [[عرش]] است و آن مربع است. سؤال شد چرا عرش مربع [[آفریده]] شده، فرمود: برای این که کلماتی که [[اسلام]] بر آنها [[استوار]] گشته، چهار کلمه است: {{متن حدیث|سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ اللَّهُ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ}}<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸.</ref>.


[[شیخ کلینی]] و [[صدوق]] و با کمی [[اختلاف]]، دنباله داستان را از [[امام صادق]]{{ع}} بدین مضمون نقل کرده‌اند: هنگامی که بنای [[خانه کعبه]] به پایان رسید، برای آن [[خانه]] دو در ساختند که یکی برای ورود و در دیگر برای خروج بود. در ضمن برای آن درها نیز آستانه‌ای ساختند و حلقه‌ای نیز بر آن آویختند، ولی درها و خانه پرده نداشت. تا اینکه اسماعیل زنی از [[قبیله]] «[[حمیر]]» گرفت. او [[زن]] عاقله‌ای بود و وقتی اسماعیل برای تهیه آذوقه به [[طایف]] رفت، او در [[مکه]] بود. روزی پیرمردی را دید که با سر و روی گرد آلود از راه رسید و از او سؤالاتی کرد و در ضمن از حالشان پرسید. او در پاسخ، خوبی حالشان را به اطلاع وی رسانید و سپس از حال خصوصی آن زن سؤال کرد و او همان پاسخ را داد. به دنبال آن پرسید: تو از چه طایفه‌ای هستی؟
نگاه کردن به کعبه [[عبادت]] است. [[امام ششم]] می‌فرماید: کسی که به [[خانه خدا]] نگاه کند و [[عارف]] به [[حق]] او باشد، همان [[طور]] که [[حرمت]] کعبه را می‌شناسد، [[خدای تعالی]] تمام [[گناهان]] او را می‌آمرزد و [[اندوه]] [[دنیا]] و [[آخرت]] را از او برطرف می‌سازد و مهماتش را کفایت می‌فرماید<ref>کافی (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.
زن در پاسخ گفت: من زنی از [[قبیله حمیر]] هستم.
پیرمرد نامه‌ای به آن زن داد و گفت: وقتی شوهرت آمد، این [[نامه]] را به او بده. و خداحافظی کرد و از مکه خارج شد.
اسماعیل از طایف برگشت و آن زن نامه را به او داد. وقتی خواند گفت: دانستی آن پیر مرد که بود؟ پاسخ داد: نه، مرد خوش سیمایی بود که به تو شباهت داشت. اسماعیل گفت: او پدر من بود.


زن که این حرف را شنید گفت: ای وای بر من.
[[امام هشتم]]{{ع}} می‌فرماید: علت این که [[خانه کعبه]] در وسط روی [[زمین]] قرار گرفته، این است که [[مردم]] شرق و غرب [[جهان]]، از نظر آمدن به سوی او برابر باشند<ref>وسائل الشیعه (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).</ref>.
اسماعیل گفت: چرا؟ می‌ترسی جایی از [[بدن]] تو را دیده باشد؟
زن گفت: نه! ولی می‌ترسم در [[حق]] او کوتاهی کرده باشم.
این واقعه گذشت تا روزی آن [[زن]] به اسماعیل گفت: آیا بر درهای کعبه پرده‌ای نیاویزیم؟ اسماعیل گفت: آری خوب است. به دنبال این پیشنهاد دو پرده تهیه کردند و بر درهای کعبه آویختند. زن که چنان دید پیشنهاد کرد که خوب است پرده دیگری نیز تهیه کنیم و همه دیوارهای اطراف کعبه را بپوشانیم که این سنگ‌ها بدنما شده است. اسماعیل با این پیشنهاد نیز موافقت کرد و آن زن به دنبال این [[تصمیم]] از [[قبیله]] خود [[استمداد]] نمود و پشم زیادی تهیه کرد و زن‌های قبیله مشغول رشتن آن پشم‌ها و بافتن آن شدند و هر قطعه‌ای که حاضر می‌شد، به قسمتی از [[خانه کعبه]] می‌آویختند. وقتی که هنگام [[حج]] و آمدن [[مردم]] به [[مکه]] شد قسمت زیادی از آن را پوشاندند، اما هنوز بخشی از آن بدون [[پوشش]] مانده بود. [[همسر]] اسماعیل گفت: خوب است این قسمت را با حصیر‌های علف بپوشانیم. و همین کار را کردند.
هنگامی که [[اعراب]] برای [[زیارت]] آمدند و آن وضع را [[مشاهده]] کردند، گفتند: سزاوارتر آن است که برای تعمیر این [[خانه]]، هدیه‌ای بیاوریم. و پس از آن مرسوم شد که برای خانه کعبه [[هدیه]] بیاورند. وقتی مقدار زیادی [[پول]] و [[هدایا]] جمع شد، آن [[حصیر]] را برچیده و به جای آن پرده‌هایی کشیدند. بدین ترتیب تمام خانه کعبه پوشیده شد.


کعبه سقف نداشت و اسماعیل چوب‌هایی بدین منظور تهیه کرد و به وسیله آنها، سقفی بر آن زد و روی آن را با [[گِل]] پوشانید.
== کعبه در آیات قرآن ==
اسماعیل و مردم مکه از نظر آب در مضیقه بودند. این موضوع را به [[ابراهیم]] گفتند. او به [[دستور خداوند]] مکان‌هایی را حفر کرد تا به آب رسید و از این نظر نیز [[آسوده]] خاطر شدند.
{{اصلی|کعبه در قرآن}}
اسماعیل از آن همسرش صاحب [[فرزندی]] شد، ولی آن فرزند اولاددار نشد. پس از او چهار زن دیگر [[اختیار]] کرد که [[خداوند]] از هر یک چهار پسر بدو داد که در مجموع صاحب [[دوازده]] یا شانزده پسر شد<ref>فروع کافی، ج۱، ص۲۲۰ - ۲۲۱.</ref>. ولی در این [[حدیث]] نام فرزندانش ذکر نشده است.
کعبه در [[قرآن کریم]] از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که به برخی از ویژگی‌های کعبه در قرآن اشاره می‌کنیم:
اما در کتاب‌های [[تاریخی]] آمده که اسامی [[فرزندان]] اسماعیل بدین شرح بوده است: نابت<ref>تاریخ طبری، ج۱، ص۲۲۰ - ۲۲۱؛ نجّار، قصص الانبیاء، ص۱۰۹.</ref>، قیدار، أدبیل، مبسام، مشماع، دومه، مسا، حدار، [[تیما]]، یطور، نافیش و قدمه.
# '''مثابه:''' {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. نخستین ویژگی و صفتی که برای [[بیت الله]] در قرآن ذکر شده «مثابه» است که [[خانه خدا]] به عنوان [[مرجع]] و ملجأ و [[پناهگاه]] عمومی مطرح شده است.
# '''امنا:''' {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. دومین ویژگی که صاحب [[خانه]] برای خانه‌اش آورده، «[[امنیت]]» است که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین [[نعمت]] برای [[جوامع انسانی]] به شمار می‌رود و تحقق محیط و [[جامعه]] [[امن]] از آرزوهای دیرین [[بشر]] است.
# '''خانه [[مردم]]:''' {{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>. ویژگی دیگر کعبه آن است که از آن ناس و همه مردم است و اختصاص به شخص یا گروه و نژاد خاصی ندارد؛ هم بنای آن برای مردم است، هم ملجأ. [[مرجع]] و مأمن برای آنان، و هم مایه قوام [[جوامع بشری]] است.
# '''[[خانه خدا]]:''' {{متن قرآن|وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ...}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. {{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>. ویژگی دیگر آنکه [[بیت الله]] است؛ تنها خانه‌ای که در [[قرآن]] به [[خدا]] نسبت داده شده است و جالب این که [[خداوند]] [[منان]]، در این دو [[آیه شریفه]]، آن را به خودش نسبت داده است. از این رو، دو تن از بهترین [[بندگان]] خود را [[مأمور]] تطهیر خانه‌اش ساخت.
# '''[[بانی]] آن ابراهیم:''' {{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. کعبه با دست توانای دو [[پیامبر عظیم الشأن]] [[الهی]] بازسازی و تجدید بنا گردید و به خاطر همین بانی، بر [[بیت المقدس]] [[فضیلت]] پیدا کرده است؛ زیرا که بانی کعبه، ابراهیم و بانی بیت المقدس سلیمان است.
# '''پایه‌های کعبه بر [[خلوص]] نهاده شد:''' {{متن قرآن|وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}}<ref>«و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. بالا بردن قواعد و پی‌های [[کعبه]]، عبادتی خالصانه به دست [[حضرت ابراهیم]] و اسماعیل{{عم}} بوده؛ به طوری که برای این کار هیچ پاداشی نطلبیدند، بلکه تنها گفتند: {{متن قرآن|رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا}}<ref>«پروردگارا! از ما بپذیر» سوره بقره، آیه ۱۲۷.</ref>. یعنی [[پاداش]] از دیدگاه این دو [[پیامبر عظیم الشأن]]، پذیرش عمل نزد [[خداوند]] است که عمل بدون قبولی [[خدا]]، ناچیز و بی‌ارزش است؛ از این رو، خداوند این دو [[پیامبر]] را به صفت [[بندگان]] [[مخلص]] ستود.
# '''نخستین [[معبد]]:''' {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ}}. پیشینه [[تاریخی]]، ویژگی دیگر [[بیت الله الحرام]] است، تا آنجا که در [[قرآن]]، به عنوان نخستین معبد عمومی در روی کره زمین شناسانده می‌شود. بدین‌سان کعبه بر [[بیت المقدس]] مقدم و [[قبله]] نخست جهانیان بود.
# '''[[مبارک]]:''' {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref> ویژگی دیگر کعبه مبارک بودن آن است؛ یعنی خانه‌ای است پر خیر و [[برکت]] و از آنجا که مبارکاً مطلق است؛ از این رو، هم شامل [[برکات]] مادی می‌شود و هم برکات معنوی.
# '''{{متن قرآن|هُدًى لِلْعَالَمِينَ}}:''' {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref>؛ هدایت‌گری [[خانه خدا]] ویژگی دیگر آن است. [[مردم]] از راه دور و نزدیک به کنار این خانه می‌آیند و از هدایت‌های آن بهره‌مند می‌شوند.
# '''تجلیگاه [[توحید]]:''' {{متن قرآن|وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا}}<ref>«و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده» سوره حج، آیه ۲۶.</ref>. ویژگی دیگر کعبه آن است که بر توحید محض پایه‌گذاری شده و با هیچ شرکی؛ اعم از خفی و جلی، همراه نیست<ref>[[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|اماکن جغرافیایی در قرآن]]، ص ۱۰۸.</ref>.


در [[تاریخ]] [[طبری]] با [[اختلاف]] در نقل، این اسامی آمده و گفته که مادر این دوازده پسر «[[سیده]]» دختر [[مضاض بن عمرو جرهمی]] بوده و [[نسل]] [[عرب]] به نابت و قیدار می‌رسد<ref>تاریخ طبری، ج۱، ص۲۲۰ - ۲۲۱.</ref>.
== امتیازات و ویژگی‌های کعبه ==
[[مسعودی]] می‌نویسد: اسماعیل سیزده پسر داشت که بزرگ‌ترین آنها قیدار بود<ref>مسعودی، اثبات الوصیة، ص۳۵.</ref>.
کعبه دارای [[احکام]] خاص و امتیازاتی است که هر یک دلیل بر [[شرافت]] و [[فضیلت]] آن است:
در [[بحارالانوار]] از کتاب [[قصص]] الانبیاء نقل شده است که اسماعیل پس از [[مرگ]] مادر، زنی از [[قبیله]] [[جرهم]] گرفت به نام «زعله» یا «عماده» و از وی صاحب فرزند نشد. سپس او را [[طلاق]] داد و «سیده» دختر [[حارث بن مضاض]] را به همسری [[اختیار]] کرد و از وی صاحب چندین فرزند شد<ref>بحارالانوار، ج۱۲، ص۱۱۳.</ref>.
# تنها بنائی است که آن را [[خدای بزرگ]] نسبت به خود داده، و [[خانه]] خود خوانده است.
[[ثعلبی]] گفته که سیده دختر مضاض بن عمرو جرهمی بود.
# بنای آن در آغاز، به وسیله [[جبرئیل]] و [[فرشتگان]]، و سپس به دست [[انبیا]] به ویژه قهرمان [[توحید]] حضرت [[خلیل]]{{ع}} انجام گشته است.
طبری هم همین را نقل کرده است، ولی [[یعقوبی]] نام این [[زن]] را «حیفاء» نوشته است<ref>تاریخ یعقوبی، ص۳۰.</ref>.<ref>[[سید هاشم رسولی محلاتی|رسولی محلاتی، سید هاشم]]، [[تاریخ انبیاء (کتاب)|تاریخ انبیاء]] ص ۱۷۷-۱۸۱.</ref>
# نخستین بنائی است در زمین، که به عنوان ستایشگاه وجود یافته است.
# آن را خانه [[محترم]] معرفی، و قوام زندگانی [[مردم]] را مبتنی بر آن ساخته است. {{متن قرآن|جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ}}<ref>«خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.</ref>.
# [[آیات الهی]] مانند: [[حجرالاسود]]، [[حجر اسماعیل]]، [[زمزم]]، [[مقام ابراهیم]] و دیگر [[آیات]] که هر یک نشانه روشنی بر شناسائی [[حق]] می‌باشد، در شعاع این خانه محسوس، و در طول [[زمان]] از دستبرد [[اجانب]] مصون مانده است.
# تمام انبیا و [[جانشینان]] عالی [[مقام]] آنان، سواره و پیاده و گاهی با پای برهنه، به جانب این [[خانه]] شتافته و آن را [[زیارت]] کرده‌اند.
# بنا به نقل [[اهل]] تحقیق، دیده نشده که کبوتران [[حرم]] و پرندگان از بالای آن عبور و پرواز نمایند.
# کسی که عمداً هتک حرمت این خانه کند و آن را به [[پلیدی]] [[آلوده]] سازد، [[کافر]] و محکوم به اعدام است.
# کسانی که [[اراده]] [[سوء]] داشته و خواسته‌اند به این خانه [[اهانت]] نمایند، هلاک شده‌اند.
# از نظر [[احترام]]، در رابطه با این خانه، در [[اسلام]] احکامی است که برای هیچ یک از مقدسات عالم وجود، این [[احکام]] صدور نیافته است: [[نمازگزاران]]، در تمام روی [[زمین]] به سوی این خانه و جهتی که محیط آن است باید [[نماز]] بگذارند. [[ذبح]] [[شرعی]]، محتضر در حال [[احتضار]]، میت [[مسلمان]] در حال [[دفن]]، باید رو به این جهت باشد. رو به [[قبله]]، [[وضو]] ساختن و [[تلاوت قرآن]] و [[دعا]] و نشستن و خوابیدن [[مستحب]] است. تخلیه، استبرأ، استنجأ، و مواقعه، رو به قبله و پشت به قبله جائز نمی‌باشد.
# آنکه از همه بیشتر به این خانه، امتیاز و [[فضیلت]] بخشیده و موجب جلال نهائی آن گردیده است و گویا در کالبد [[کعبه]] [[روح]] دمیده این است که کعبه واقعی دل‌های [[پاک]]، ولی الله الاعظم، امیرالمؤمنین علی{{ع}}، در درون آن چهره‌نمائی فرمود و زایشگاه آن حضرت شد!<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۰.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۹۱.</ref>
 
== [[احکام]] کعبه ==
[[وجوب]] [[نماز]] به سوی آن، وجوب [[طواف]] به سوی آن، وجوب [[ذبح]] [[شرعی]] به سوی آن، وجوب [[دفن]] [[مسلمان]] به سوی آن، حرمت [[جنگ]] کردن در کنار آن، حرمت تعقیب نمودن پناهنده به آن، حرمت رو یا پشت کردن به آن هنگام تخلیه، [[استحباب]] قرار دادن شخص در حال [[احتضار]] به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام [[خوابیدن]] و نشستن به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام [[وضو]] و [[تلاوت قرآن]] و [[دعا]] به سوی آن، [[کراهت]] به جای آوردن نمازهای شبانه [[روز]] (پنجگانه) در داخل آن، [[کراهت]] (یا [[حرمت]]) ساختن بنایی مرتفع‌تر از آن (در کنار [[مسجدالحرام]])، [[کافر]] و محکوم به اعدام شدن عامل هتک حرمت و [[آلوده]] به [[نجاست]] عمدی نمودن آن.
 
== مشخصات ظاهری کعبه ==
شکل کعبه تقریباً مربع و قدری مستطیل است. دیوارهای آن از بیرون با سنگ‌های حجاری شده کبود رنگ که به آنها (صمّا) گفته می‌شود، یعنی سنگ سفت و سخت ساخته شده و از درون با سنگ‌های مرمر سیاه که پاره‌ای از آنها منقوش و پاره‌ای از دوره شاهان (بنی قلادون [[مصر]]) در آن به یادگار گذاشته شده، بنا گردیده است.
 
ساختمان کعبه از [[زمان]] [[عبدالله بن زبیر]] و [[حجاج ثقفی]] تا دوران ما، به همان شکل کنونی باقی مانده است. مشخصات کعبه بر اساس متر عبارت است از:
# طول ضلع درِ کعبه؛ یعنی از رکن [[اسود]] تا رکن عراقی ۶۸ / ۱۱ متر.
# طول رکن عراقی تا شامی، طرفی که [[حجر اسماعیل]] در آن قرار دارد. ۹۰/۹ متر.
# طول رکن شامی تا رکن یمانی ۰۴/ ۱۲ متر.
# طول رکن یمانی تا رکن اسود ۱۸/۱۰ متر.
 
بنای کعبه از سنگ‌های سیاه و [[سختی]] ساخته شده که با کنار زدن پرده از روی آن، کاملاً آشکار است. این سنگ‌ها که از زمان بنای کعبه از سال ۱۰۴۰ ق. تا به امروز بر جای مانده، از کوه‌های [[مکه]] به ویژه [[جبل]] الکعبه که در محله شُبَیکه مکه بوده، گرفته شده است. سنگ‌ها اندازه‌های مختلف دارد، به طوری که بزرگ‌ترین آنها با طول و عرض و ارتفاع ۱۹۰، ۵۰ و ۲۸ سانتی‌متر و کوچک‌ترین آنها با طول و عرض ۵۰ و ۴۰ سانتی‌متر می‌باشد.
 
پایه‌های آن از سرب مذاب ساخته شده و بدین ترتیب بنایی است نسبتاً مستحکم و [[استوار]]. پیش از بنای [[قریش]]، کعبه دو در داشته است: یکی در ناحیه شرقی محل در فعلی و دیگری در ناحیه غربی که از یکی وارد و از دیگری خارج می‌شده‌اند، اما قریش تنها در ناحیه شرقی آن دری [[نصب]] کرد. بعدها [[ابن زبیر]] در دیگر را گشود که به وسیله حجاج بسته شد و اکنون همان یک در باقی مانده است. این در تا به حال چندین بار عوض شده است و آخرین بار در سال ۱۳۹۸ قمری به دستور خالد بن عبدالعزیز در جدیدی ساخته و [[نصب]] گردید. ساختمان کعبه نیز از سال ۱۰۴۰ تا [[قرن]] اخیر تعمیر نشده بود، ولی در سال ۱۳۷۷ قمری و سپس ۱۴۱۷ به دستور سعود بن عبد العزیز و فهد بن عبدالعزیز در آن تعمیراتی صورت گرفت.
 
سقف کعبه به صورت دو سقفی است که با سه پایه چوبی که در میانه آن در یک ردیف قرار گرفته، نگهداری می‌شود. اطراف آن سنگ‌های مرمر نصب شده و در کنار آن پلکانی قرار دارد که برای رسیدن به سقف بالایی تعبیه شده است.
 
پیش‌تر به اندازه‌های اضلاع کعبه، اشاره کردیم و اکنون توضیح ذیل را از زبان مسؤول فعلی کعبه که از [[خاندان]] [[آل]] شیبه است و اینان از پیش از [[اسلام]] تا به امروز سدانت و حراست کعبه را در [[اختیار]] داشته و دارند می‌آوریم: بنای آن از سنگ سخت (الحجارة الصلبة الزرقاء) است. ارتفاع آن حدود پانزده متر (به طول دقیق ۸۵/۱۴) و طول جهتی که [[حجر]] (اسماعیل) در آن است و وجه برابرش ده متر و ده (به [[طور]] دقیق ۲۲/۱۰) سانتی‌متر است و طول دو ضلع دیگر دوازده (به طور دقیق ۵۸/۱۱ متر) است. زاویه‌های کعبه نیز تقریباً به سمت جهات اربعه؛ شمال، جنوب، شرق و غرب است. [[حجرالاسود]] در ارتفاع ۱۰/۱ از [[زمین]] قرار گرفته و در کعبه نیز حدود دو متری از زمین مطاف ارتفاع دارد و با نردبان باید بالا رفت. کعبه از دریا حدود ۳۰۰ متر بالاتر است. محل کعبه تقریباً در وسط [[مسجدالحرام]] است و بیشتر به ضلع شرقی جنوبی مسجدالحرام نزدیک است تا به دو ضلع دیگر.
 
اطراف کعبه، میدان مطاف است و این یک دایره مستطیلی است که قطر شمالی جنوبی ۵۱ متر و قطر شرقی غربی آن ۴۱ متر است. دایره مطاف که خارج از مستطیل کعبه است، در غرب و جنوب با فاصله ۵۱ متر و شرق و شمال ۴۱ متر است. زمانی که ما در جهت شرقی از طرف باب السلام یا باب النبی وارد [[مسجدالحرام]] شویم و به کعبه نگاه کنیم، می‌بینیم این [[خانه]]، از پارچه‌ای سیاه که آیاتی از [[قرآن]] را بر آن بافته‌اند، پوشیده شده و با احتشام و جبروت جلوه می‌کند. این [[آیات قرآنی]] با رشته نقره‌ای طلافام بر آن بافته شده و اطراف آن را گرفته است. در کعبه نیز پوشیده از نقره‌ای است که طلای [[خالص]] روی آن گرفته و آیاتی با طلا بر روی آن برجسته شده است<ref>آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۸۲.</ref>.
 
== تاریخچه کعبه ==
{{اصلی|کعبه در تاریخ اسلامی|بنای کعبه}}
کعبه تاکنون ۱۲ بار تجدید بنا شده است. درباره [[تاریخ]] و سابقه کعبه آورده‌اند: بنای آن به دو هزار سال قبل از [[آدم]] بر می‌گردد و آن را صراخ می‌گفتند. پس این خانه پیش از [[عهد]] آدم [[ابوالبشر]] بر پا بوده و [[حج]] می‌شده است، ولی طرز [[ستایش]] و [[نیایش]] آنان در دست نیست. اما در دوره‌های پس از آدم{{ع}}، هندوها و [[اعتقادات]] شان این بوده که بودا به [[زیارت]] کعبه رفته و در آن وقت روح‌اش در [[حجرالاسود]] [[حلول]] کرد؛ بدین جهت کعبه را [[محترم]] می‌شمرده‌اند. [[اعراب]]، قرن‌ها پیش از [[اسلام]] نظر به این که نیای بزرگ [[عرب]] [[حضرت اسماعیل]]{{ع}} در بنای آن سهم به سزایی داشته، از نقاط حج دوردست به زیارت این خانه می‌آمده‌اند. [[ایرانیان]] قبل از اسلام، کعبه را عزیز شمرده و [[معتقد]] بوده‌اند که [[روح]] اهورا مزدا در آن حلول کرده است. اما با [[ظهور اسلام]]، تمام [[خرافات]] و شرک‌ها و بت‌پرستی‌ها نابود شد و همگان این خانه را [[خانه خدا]] دانسته و اکنون خانه [[وحدت]]، خانه [[حقیقت]] و [[یکتاپرستی]] است.
 
امیرالمؤمنین علی{{ع}} در پاسخ مسائل مرد شامی فرمودند: دو هزار سال پیش از [[آدم]]، [[خانه کعبه]] [[حج]] می‌شده و [[ملائکه]] می‌آمدند و حج می‌کردند. پس این [[خانه]]، پرونده چندین هزار ساله دارد که امروز به دست نسل حاضر از [[مسلمین]] رسیده و [[قبله مسلمانان]] [[جهان]] است.
 
[[تاریخ]] گویای این مطلب است که هر کس از [[ستمکاران]] و گردن‌کشان که قصد [[اهانت]] به این خانه کرده، صاحب خانه آنها را [[عبرت]] جهانیان کرده و نابودشان ساخته است. بعضی [[مفسران]] ذیل [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ}}<ref>«بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.</ref> آورده‌اند: بدان جهت بکّه نامیده شده که گردن‌های [[ستمگران]] را می‌کوبد و کسی قصد [[سوء]] به آن نکرده، مگر آنکه [[خداوند]] او را [[شکست]] داده است. در داستان تُبَّع در [[روایت]] است که وقتی [[اراده]] بی‌احترامی به این خانه را کرد، دیدگانش از حدقه بیرون آمد و به صورتش افتاد و در [[فتنه]] [[قرامطه]] یکی از آنان که خواست ناودان طلایی کعبه را [[سرقت]] کند از بام خانه [[سقوط]] کرد و هلاک شد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۳.</ref>. داستان [[ابرهه]] و [[اصحاب فیل]] نیز که در [[قرآن]] آمده نمونه‌ای از این دست است.
 
== نام‌های کعبه ==
[[خانه خدا]] به چند اسم نامیده شده است. نام‌های جداگانه هر کدام به فضیلتی اشاره دارد: صراخ، [[بیت الله]]، البیت، [[بیت الحرام]]<ref>سوره مائده، آیه ۲.</ref>، [[بیت العتیق]]، [[بیت المعمور]]<ref>{{متن قرآن|وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ}} «و سوگند به آن خانه آبادان» سوره طور، آیه ۴.</ref>، [[بکه]]، کعبه،[[بیت الله الحرام]]، [[بیت]] الحرم، [[بینه]]، حمساء، دار الصفا، دوار، ذات الودع، ضراح، قادس، قریة القدیمه، [[مذهب]]، ناذر.
 
[[خداوند]] [[خانه خدا]] را هفده بار و در چهارده [[آیه]] یاد کرده است: دوبار با واژه «الکعبه»، هفت بار با «البیت» یک بار با «بیت»، دوبار با «[[البیت الحرام]]» دوبار با «البیت العتیق»، یک بار با «بیتک المحرم» و دوبار با واژه «بیتی». «المسجد الحرام» نیز پانزده بار در [[قرآن کریم]] یاد شده است و یک بار تنها با واژه «المسجد» آمده است<ref>حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، ص۹۳.</ref>.
 
[[امام پنجم]]{{ع}} می‌فرماید: خداوند [[بیت المعمور]] را محل توجه برای اهل آسمان و کعبه را برای [[اهل]] [[زمین]] قرار داد<ref>راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۴.</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۷۸۷.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
# [[پرونده:IM010703.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|'''محمدنامه''']]
# [[پرونده:1100842.jpg|22px]] [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[قصه‌های قرآن (کتاب)|'''قصه‌های قرآن''']]
# [[پرونده:IM010430.jpg|22px]] [[محرم فرزانه|فرزانه، محرم]]، [[اماکن جغرافیایی در قرآن (کتاب)|'''اماکن جغرافیایی در قرآن''']]
# [[پرونده:13681351.jpg|22px]] [[سید هاشم رسولی محلاتی|رسولی محلاتی، سید هاشم]]، [[تاریخ انبیاء (کتاب)|'''تاریخ انبیاء''']]
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


خط ۶۵: خط ۹۵:
{{پانویس}}
{{پانویس}}


[[رده:کعبه]]
[[رده:مسجد الحرام]]
[[رده:مدخل فرهنگنامه آخرالزمان]]
[[رده:مدخل فرهنگنامه آخرالزمان]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲

کعبه از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: کعبه در قرآن - کعبه در تاریخ اسلامی - کعبه در معارف مهدویت - پرسش مرتبط ندارد

کعبه، خانه خدا، بنایی سنگی و چهار گوش به صورت مکعب که در شهر مکه و در مسجد الحرام قرار دارد و قبله مسلمانان است.

نمایی از درب کعبه

مقدمه

«کعبه» نام معروف و اختصاصی خانه خداست که در مسجدالحرام واقع شده و قبله مسلمانان است. این خانه توسط حضرت ابراهیم(ع) و با کمک فرزندش اسماعیل ساخته شده است.

اولین بقعه‌ای از زمین که خلقت یافته، کعبه بوده و پس از آن تمام زمین هستی یافته است[۱].

در قرآن کریم آمده ﴿جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ﴾[۲]. این معنا ممکن است یا از نظر امور دینی باشد که قیام حج و مناسک به او است، یا از نظر امور دنیا که موجب ایمنی از قتل و غارت و آسایش ضعفا و فایده بردن تجار و کسبه باشد؛ زیرا مدتی از سال که مراسم حج برپا می‌شود و اجتماع همگانی در آنجا تشکیل می‌گردد، موجب قیام و برپا بودن مردم شده و در آن اوقات از تجاوز و تعدی‌ها ایمن، و به جای قتل و غارت به اصلاح امور خود می‌پردازند. بعضی گفته‌اند: حیات مردمان به کعبه است؛ زیرا هرگاه کعبه از جمعیت خالی شود و مردم حج را ترک کنند هلاک می‌شوند. این نام (کعبه) فقط در دو مورد از قرآن کریم (آیات ۹۶ و ۹۸ سوره مائده) آمده است.

علت نامگذاری کعبه

چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ چند قول است. امام حسن مجتبی(ع) فرمود: گروهی از یهودیان خدمت رسول اکرم(ص) آمده پرسش‌هایی کردند. از جمله سئوال کردند: چرا بیت الله را کعبه می‌نامند؟ آن حضرت فرمود: چون در وسط دنیا قرار گرفته است[۳].

از امام صادق(ع) سؤال شد چرا کعبه را کعبه نامیده‌اند؟ فرمود: برای این که ساختمان آن، بر چهارگوش و چهار دیوار بنا شده است. سؤال شد چرا چهارگوش ساخته شده فرمود: برای این که در مقابل بیت المعمور است و آن چنین است. سؤال شد، چرا بیت المعمور مربع خلق شده است؟ فرمود: برای این که بیت المعمور در مقابل عرش است و آن مربع است. سؤال شد چرا عرش مربع آفریده شده، فرمود: برای این که کلماتی که اسلام بر آنها استوار گشته، چهار کلمه است: «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ اللَّهُ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ»[۴].

نگاه کردن به کعبه عبادت است. امام ششم می‌فرماید: کسی که به خانه خدا نگاه کند و عارف به حق او باشد، همان طور که حرمت کعبه را می‌شناسد، خدای تعالی تمام گناهان او را می‌آمرزد و اندوه دنیا و آخرت را از او برطرف می‌سازد و مهماتش را کفایت می‌فرماید[۵].

امام هشتم(ع) می‌فرماید: علت این که خانه کعبه در وسط روی زمین قرار گرفته، این است که مردم شرق و غرب جهان، از نظر آمدن به سوی او برابر باشند[۶].

کعبه در آیات قرآن

مقالهٔ اصلی: کعبه در قرآن

کعبه در قرآن کریم از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است که به برخی از ویژگی‌های کعبه در قرآن اشاره می‌کنیم:

  1. مثابه: ﴿وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ﴾[۷]. نخستین ویژگی و صفتی که برای بیت الله در قرآن ذکر شده «مثابه» است که خانه خدا به عنوان مرجع و ملجأ و پناهگاه عمومی مطرح شده است.
  2. امنا: ﴿وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا﴾[۸]. دومین ویژگی که صاحب خانه برای خانه‌اش آورده، «امنیت» است که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نعمت برای جوامع انسانی به شمار می‌رود و تحقق محیط و جامعه امن از آرزوهای دیرین بشر است.
  3. خانه مردم: ﴿وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ﴾[۹]. ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ﴾[۱۰]. ویژگی دیگر کعبه آن است که از آن ناس و همه مردم است و اختصاص به شخص یا گروه و نژاد خاصی ندارد؛ هم بنای آن برای مردم است، هم ملجأ. مرجع و مأمن برای آنان، و هم مایه قوام جوامع بشری است.
  4. خانه خدا: ﴿وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ...﴾[۱۱]. ﴿وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ﴾[۱۲]. ویژگی دیگر آنکه بیت الله است؛ تنها خانه‌ای که در قرآن به خدا نسبت داده شده است و جالب این که خداوند منان، در این دو آیه شریفه، آن را به خودش نسبت داده است. از این رو، دو تن از بهترین بندگان خود را مأمور تطهیر خانه‌اش ساخت.
  5. بانی آن ابراهیم: ﴿وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ﴾[۱۳]. کعبه با دست توانای دو پیامبر عظیم الشأن الهی بازسازی و تجدید بنا گردید و به خاطر همین بانی، بر بیت المقدس فضیلت پیدا کرده است؛ زیرا که بانی کعبه، ابراهیم و بانی بیت المقدس سلیمان است.
  6. پایه‌های کعبه بر خلوص نهاده شد: ﴿وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ﴾[۱۴]. بالا بردن قواعد و پی‌های کعبه، عبادتی خالصانه به دست حضرت ابراهیم و اسماعیل(ع) بوده؛ به طوری که برای این کار هیچ پاداشی نطلبیدند، بلکه تنها گفتند: ﴿رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا﴾[۱۵]. یعنی پاداش از دیدگاه این دو پیامبر عظیم الشأن، پذیرش عمل نزد خداوند است که عمل بدون قبولی خدا، ناچیز و بی‌ارزش است؛ از این رو، خداوند این دو پیامبر را به صفت بندگان مخلص ستود.
  7. نخستین معبد: ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ﴾. پیشینه تاریخی، ویژگی دیگر بیت الله الحرام است، تا آنجا که در قرآن، به عنوان نخستین معبد عمومی در روی کره زمین شناسانده می‌شود. بدین‌سان کعبه بر بیت المقدس مقدم و قبله نخست جهانیان بود.
  8. مبارک: ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا﴾[۱۶] ویژگی دیگر کعبه مبارک بودن آن است؛ یعنی خانه‌ای است پر خیر و برکت و از آنجا که مبارکاً مطلق است؛ از این رو، هم شامل برکات مادی می‌شود و هم برکات معنوی.
  9. ﴿هُدًى لِلْعَالَمِينَ﴾: ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ﴾[۱۷]؛ هدایت‌گری خانه خدا ویژگی دیگر آن است. مردم از راه دور و نزدیک به کنار این خانه می‌آیند و از هدایت‌های آن بهره‌مند می‌شوند.
  10. تجلیگاه توحید: ﴿وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا﴾[۱۸]. ویژگی دیگر کعبه آن است که بر توحید محض پایه‌گذاری شده و با هیچ شرکی؛ اعم از خفی و جلی، همراه نیست[۱۹].

امتیازات و ویژگی‌های کعبه

کعبه دارای احکام خاص و امتیازاتی است که هر یک دلیل بر شرافت و فضیلت آن است:

  1. تنها بنائی است که آن را خدای بزرگ نسبت به خود داده، و خانه خود خوانده است.
  2. بنای آن در آغاز، به وسیله جبرئیل و فرشتگان، و سپس به دست انبیا به ویژه قهرمان توحید حضرت خلیل(ع) انجام گشته است.
  3. نخستین بنائی است در زمین، که به عنوان ستایشگاه وجود یافته است.
  4. آن را خانه محترم معرفی، و قوام زندگانی مردم را مبتنی بر آن ساخته است. ﴿جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ﴾[۲۰].
  5. آیات الهی مانند: حجرالاسود، حجر اسماعیل، زمزم، مقام ابراهیم و دیگر آیات که هر یک نشانه روشنی بر شناسائی حق می‌باشد، در شعاع این خانه محسوس، و در طول زمان از دستبرد اجانب مصون مانده است.
  6. تمام انبیا و جانشینان عالی مقام آنان، سواره و پیاده و گاهی با پای برهنه، به جانب این خانه شتافته و آن را زیارت کرده‌اند.
  7. بنا به نقل اهل تحقیق، دیده نشده که کبوتران حرم و پرندگان از بالای آن عبور و پرواز نمایند.
  8. کسی که عمداً هتک حرمت این خانه کند و آن را به پلیدی آلوده سازد، کافر و محکوم به اعدام است.
  9. کسانی که اراده سوء داشته و خواسته‌اند به این خانه اهانت نمایند، هلاک شده‌اند.
  10. از نظر احترام، در رابطه با این خانه، در اسلام احکامی است که برای هیچ یک از مقدسات عالم وجود، این احکام صدور نیافته است: نمازگزاران، در تمام روی زمین به سوی این خانه و جهتی که محیط آن است باید نماز بگذارند. ذبح شرعی، محتضر در حال احتضار، میت مسلمان در حال دفن، باید رو به این جهت باشد. رو به قبله، وضو ساختن و تلاوت قرآن و دعا و نشستن و خوابیدن مستحب است. تخلیه، استبرأ، استنجأ، و مواقعه، رو به قبله و پشت به قبله جائز نمی‌باشد.
  11. آنکه از همه بیشتر به این خانه، امتیاز و فضیلت بخشیده و موجب جلال نهائی آن گردیده است و گویا در کالبد کعبه روح دمیده این است که کعبه واقعی دل‌های پاک، ولی الله الاعظم، امیرالمؤمنین علی(ع)، در درون آن چهره‌نمائی فرمود و زایشگاه آن حضرت شد![۲۱].[۲۲]

احکام کعبه

وجوب نماز به سوی آن، وجوب طواف به سوی آن، وجوب ذبح شرعی به سوی آن، وجوب دفن مسلمان به سوی آن، حرمت جنگ کردن در کنار آن، حرمت تعقیب نمودن پناهنده به آن، حرمت رو یا پشت کردن به آن هنگام تخلیه، استحباب قرار دادن شخص در حال احتضار به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام خوابیدن و نشستن به سوی آن، استحباب قرار گرفتن به هنگام وضو و تلاوت قرآن و دعا به سوی آن، کراهت به جای آوردن نمازهای شبانه روز (پنجگانه) در داخل آن، کراهت (یا حرمت) ساختن بنایی مرتفع‌تر از آن (در کنار مسجدالحرام)، کافر و محکوم به اعدام شدن عامل هتک حرمت و آلوده به نجاست عمدی نمودن آن.

مشخصات ظاهری کعبه

شکل کعبه تقریباً مربع و قدری مستطیل است. دیوارهای آن از بیرون با سنگ‌های حجاری شده کبود رنگ که به آنها (صمّا) گفته می‌شود، یعنی سنگ سفت و سخت ساخته شده و از درون با سنگ‌های مرمر سیاه که پاره‌ای از آنها منقوش و پاره‌ای از دوره شاهان (بنی قلادون مصر) در آن به یادگار گذاشته شده، بنا گردیده است.

ساختمان کعبه از زمان عبدالله بن زبیر و حجاج ثقفی تا دوران ما، به همان شکل کنونی باقی مانده است. مشخصات کعبه بر اساس متر عبارت است از:

  1. طول ضلع درِ کعبه؛ یعنی از رکن اسود تا رکن عراقی ۶۸ / ۱۱ متر.
  2. طول رکن عراقی تا شامی، طرفی که حجر اسماعیل در آن قرار دارد. ۹۰/۹ متر.
  3. طول رکن شامی تا رکن یمانی ۰۴/ ۱۲ متر.
  4. طول رکن یمانی تا رکن اسود ۱۸/۱۰ متر.

بنای کعبه از سنگ‌های سیاه و سختی ساخته شده که با کنار زدن پرده از روی آن، کاملاً آشکار است. این سنگ‌ها که از زمان بنای کعبه از سال ۱۰۴۰ ق. تا به امروز بر جای مانده، از کوه‌های مکه به ویژه جبل الکعبه که در محله شُبَیکه مکه بوده، گرفته شده است. سنگ‌ها اندازه‌های مختلف دارد، به طوری که بزرگ‌ترین آنها با طول و عرض و ارتفاع ۱۹۰، ۵۰ و ۲۸ سانتی‌متر و کوچک‌ترین آنها با طول و عرض ۵۰ و ۴۰ سانتی‌متر می‌باشد.

پایه‌های آن از سرب مذاب ساخته شده و بدین ترتیب بنایی است نسبتاً مستحکم و استوار. پیش از بنای قریش، کعبه دو در داشته است: یکی در ناحیه شرقی محل در فعلی و دیگری در ناحیه غربی که از یکی وارد و از دیگری خارج می‌شده‌اند، اما قریش تنها در ناحیه شرقی آن دری نصب کرد. بعدها ابن زبیر در دیگر را گشود که به وسیله حجاج بسته شد و اکنون همان یک در باقی مانده است. این در تا به حال چندین بار عوض شده است و آخرین بار در سال ۱۳۹۸ قمری به دستور خالد بن عبدالعزیز در جدیدی ساخته و نصب گردید. ساختمان کعبه نیز از سال ۱۰۴۰ تا قرن اخیر تعمیر نشده بود، ولی در سال ۱۳۷۷ قمری و سپس ۱۴۱۷ به دستور سعود بن عبد العزیز و فهد بن عبدالعزیز در آن تعمیراتی صورت گرفت.

سقف کعبه به صورت دو سقفی است که با سه پایه چوبی که در میانه آن در یک ردیف قرار گرفته، نگهداری می‌شود. اطراف آن سنگ‌های مرمر نصب شده و در کنار آن پلکانی قرار دارد که برای رسیدن به سقف بالایی تعبیه شده است.

پیش‌تر به اندازه‌های اضلاع کعبه، اشاره کردیم و اکنون توضیح ذیل را از زبان مسؤول فعلی کعبه که از خاندان آل شیبه است و اینان از پیش از اسلام تا به امروز سدانت و حراست کعبه را در اختیار داشته و دارند می‌آوریم: بنای آن از سنگ سخت (الحجارة الصلبة الزرقاء) است. ارتفاع آن حدود پانزده متر (به طول دقیق ۸۵/۱۴) و طول جهتی که حجر (اسماعیل) در آن است و وجه برابرش ده متر و ده (به طور دقیق ۲۲/۱۰) سانتی‌متر است و طول دو ضلع دیگر دوازده (به طور دقیق ۵۸/۱۱ متر) است. زاویه‌های کعبه نیز تقریباً به سمت جهات اربعه؛ شمال، جنوب، شرق و غرب است. حجرالاسود در ارتفاع ۱۰/۱ از زمین قرار گرفته و در کعبه نیز حدود دو متری از زمین مطاف ارتفاع دارد و با نردبان باید بالا رفت. کعبه از دریا حدود ۳۰۰ متر بالاتر است. محل کعبه تقریباً در وسط مسجدالحرام است و بیشتر به ضلع شرقی جنوبی مسجدالحرام نزدیک است تا به دو ضلع دیگر.

اطراف کعبه، میدان مطاف است و این یک دایره مستطیلی است که قطر شمالی جنوبی ۵۱ متر و قطر شرقی غربی آن ۴۱ متر است. دایره مطاف که خارج از مستطیل کعبه است، در غرب و جنوب با فاصله ۵۱ متر و شرق و شمال ۴۱ متر است. زمانی که ما در جهت شرقی از طرف باب السلام یا باب النبی وارد مسجدالحرام شویم و به کعبه نگاه کنیم، می‌بینیم این خانه، از پارچه‌ای سیاه که آیاتی از قرآن را بر آن بافته‌اند، پوشیده شده و با احتشام و جبروت جلوه می‌کند. این آیات قرآنی با رشته نقره‌ای طلافام بر آن بافته شده و اطراف آن را گرفته است. در کعبه نیز پوشیده از نقره‌ای است که طلای خالص روی آن گرفته و آیاتی با طلا بر روی آن برجسته شده است[۲۳].

تاریخچه کعبه

مقاله‌های اصلی: کعبه در تاریخ اسلامی و بنای کعبه

کعبه تاکنون ۱۲ بار تجدید بنا شده است. درباره تاریخ و سابقه کعبه آورده‌اند: بنای آن به دو هزار سال قبل از آدم بر می‌گردد و آن را صراخ می‌گفتند. پس این خانه پیش از عهد آدم ابوالبشر بر پا بوده و حج می‌شده است، ولی طرز ستایش و نیایش آنان در دست نیست. اما در دوره‌های پس از آدم(ع)، هندوها و اعتقادات شان این بوده که بودا به زیارت کعبه رفته و در آن وقت روح‌اش در حجرالاسود حلول کرد؛ بدین جهت کعبه را محترم می‌شمرده‌اند. اعراب، قرن‌ها پیش از اسلام نظر به این که نیای بزرگ عرب حضرت اسماعیل(ع) در بنای آن سهم به سزایی داشته، از نقاط حج دوردست به زیارت این خانه می‌آمده‌اند. ایرانیان قبل از اسلام، کعبه را عزیز شمرده و معتقد بوده‌اند که روح اهورا مزدا در آن حلول کرده است. اما با ظهور اسلام، تمام خرافات و شرک‌ها و بت‌پرستی‌ها نابود شد و همگان این خانه را خانه خدا دانسته و اکنون خانه وحدت، خانه حقیقت و یکتاپرستی است.

امیرالمؤمنین علی(ع) در پاسخ مسائل مرد شامی فرمودند: دو هزار سال پیش از آدم، خانه کعبه حج می‌شده و ملائکه می‌آمدند و حج می‌کردند. پس این خانه، پرونده چندین هزار ساله دارد که امروز به دست نسل حاضر از مسلمین رسیده و قبله مسلمانان جهان است.

تاریخ گویای این مطلب است که هر کس از ستمکاران و گردن‌کشان که قصد اهانت به این خانه کرده، صاحب خانه آنها را عبرت جهانیان کرده و نابودشان ساخته است. بعضی مفسران ذیل آیه شریفه ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ﴾[۲۴] آورده‌اند: بدان جهت بکّه نامیده شده که گردن‌های ستمگران را می‌کوبد و کسی قصد سوء به آن نکرده، مگر آنکه خداوند او را شکست داده است. در داستان تُبَّع در روایت است که وقتی اراده بی‌احترامی به این خانه را کرد، دیدگانش از حدقه بیرون آمد و به صورتش افتاد و در فتنه قرامطه یکی از آنان که خواست ناودان طلایی کعبه را سرقت کند از بام خانه سقوط کرد و هلاک شد[۲۵]. داستان ابرهه و اصحاب فیل نیز که در قرآن آمده نمونه‌ای از این دست است.

نام‌های کعبه

خانه خدا به چند اسم نامیده شده است. نام‌های جداگانه هر کدام به فضیلتی اشاره دارد: صراخ، بیت الله، البیت، بیت الحرام[۲۶]، بیت العتیق، بیت المعمور[۲۷]، بکه، کعبه،بیت الله الحرام، بیت الحرم، بینه، حمساء، دار الصفا، دوار، ذات الودع، ضراح، قادس، قریة القدیمه، مذهب، ناذر.

خداوند خانه خدا را هفده بار و در چهارده آیه یاد کرده است: دوبار با واژه «الکعبه»، هفت بار با «البیت» یک بار با «بیت»، دوبار با «البیت الحرام» دوبار با «البیت العتیق»، یک بار با «بیتک المحرم» و دوبار با واژه «بیتی». «المسجد الحرام» نیز پانزده بار در قرآن کریم یاد شده است و یک بار تنها با واژه «المسجد» آمده است[۲۸].

امام پنجم(ع) می‌فرماید: خداوند بیت المعمور را محل توجه برای اهل آسمان و کعبه را برای اهل زمین قرار داد[۲۹].[۳۰]

منابع

  1.   تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه
  2.   فرزانه، محرم، اماکن جغرافیایی در قرآن

پانویس

  1. ↑ ﴿إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ﴾ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  2. ↑ «خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.
  3. ↑ علل الشرایع (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸).
  4. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۸.
  5. ↑ کافی (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).
  6. ↑ وسائل الشیعه (به نقل از راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۵).
  7. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  8. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  9. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  10. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  11. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.
  12. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده و خانه مرا برای طواف‌کنندگان و قیام‌کنندگان و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار پاکیزه بدار!» سوره حج، آیه ۲۶.
  13. ↑ «و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.
  14. ↑ «و هنگامی که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه (کعبه) را فرا می‌بردند (گفتند): پروردگارا! از ما بپذیر، بی‌گمان تویی که شنوای دانایی» سوره بقره، آیه ۱۲۷.
  15. ↑ «پروردگارا! از ما بپذیر» سوره بقره، آیه ۱۲۷.
  16. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  17. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  18. ↑ «و (یاد کن) آنگاه را که ابراهیم را در خانه (کعبه) مستقر ساختیم (و گفتیم) که هیچ چیز را شریک من قرار مده» سوره حج، آیه ۲۶.
  19. ↑ فرزانه، محرم، اماکن جغرافیایی در قرآن، ص ۱۰۸.
  20. ↑ «خداوند، خانه محترم کعبه را (وسیله) برپایی (امور) مردم کرده است و (نیز) ماه حرام و قربانی (بی‌نشان) و قربانی‌های دارای گردن‌بند را؛ چنین است تا بدانید خداوند آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند و خداوند به هر چیز داناست» سوره مائده، آیه ۹۷.
  21. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۰.
  22. ↑ تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه، ص ۷۹۱.
  23. ↑ آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص۸۲.
  24. ↑ «بی‌گمان نخستین خانه‌ای که برای (عبادت) مردم (بنا) نهاده شد همان است که در مکّه است، خجسته و رهنمون برای جهانیان» سوره آل عمران، آیه ۹۶.
  25. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۴۳.
  26. ↑ سوره مائده، آیه ۲.
  27. ↑ ﴿وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ﴾ «و سوگند به آن خانه آبادان» سوره طور، آیه ۴.
  28. ↑ حج و عمره در قرآن و حدیث، محمدی ری شهری، ص۹۳.
  29. ↑ راهنمای حرمین شریفین، ابراهیم غفاری، ج۱، ص۱۳۴.
  30. ↑ تونه‌ای، مجتبی، محمدنامه، ص ۷۸۷.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=کعبه&oldid=1354139»