فلسفه بعثت در قرآن: تفاوت میان نسخهها
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-''']] == پانویس == {{پانویس}} +''']] {{پایان منابع}} == پانویس == {{پانویس}})) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = فلسفه بعثت | |||
| عنوان مدخل = فلسفه بعثت | |||
| مداخل مرتبط = [[فلسفه بعثت در قرآن]] - [[فلسفه بعثت در کلام اسلامی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
'''هدف از بعثت''' بر اساس [[آیات قرآن]]، [[هدایت مردم]]، [[سعادت]] و [[خیر]] و صلاح [[آخرت]] [[مردم]] است: {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}. | |||
== مقدمه == | |||
[[بعثت]] نقطه آغاز و کانونی [[دین]] و نشر [[معارف الهی]] به شمار میرود. [[قرآن کریم]] در آیاتی به بیان [[اهداف بعثت]] به صورت صریح یا ضمنی پرداخته است. همچنین خود [[پیامبر]] بارها از [[اهداف بعثت]] [[سخن]] گفته است<ref>در رابطه با بعثت پیامبر روایات زیادی در منابع شیعه و اهل تسنن وجود دارد که رقمی بالغ بر دویست و هشتاد را شامل میشود</ref>. بر اساس [[آیات قرآن]]، [[هدف]] اصلی از [[مبعوث]] شدن [[انبیا]] و به طور خاص [[پیامبر اسلام]] و به اصطلاح منظور نهایی از [[ارسال رسل]] و انزال کتب و آیاتی که به این موضوع اشاره دارد، [[هدایت مردم]]، [[سعادت]]، [[نجات]]، [[خیر]] و [[صلاح]] و [[فلاح]] [[دنیا]] و [[آخرت]] [[مردم]] است. | |||
همچنین در [[قرآن]] اهداف را میتوان به چند دسته اولیه و ثانویه، یا اصلی و فرعی تقسیم کرد؛ زیرا [[نبوت]] جزئی از | شکی نیست [[انبیا]] برای [[هدایت مردم]] به راه راست و برای [[سعادت]] و [[نجات]] و خیر و [[صلاح]] و [[فلاح]] [[دنیا]] و [[آخرت]] [[مردم]] [[مبعوث]] شدهاند، اما در ساختار کلی [[بعثت انبیا]] تفاوت نیست و همه از اصول واحدی [[تبعیت]] میکنند، [[اختلاف]] در برنامه و شیوه رسیدن به مقصود متناسب با مخاطبان و عصر رسالت است؛ تفاوت در منسک و روش از این [[آیه]] استفاده میشود: {{متن قرآن|لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا}}<ref>«ما به هر يك از شما شريعت و راهى دادهايم» سوره مائده، آیه ۴۸.</ref>. | ||
#{{متن قرآن|لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref> | |||
#{{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref> | همچنین در [[قرآن]] اهداف را میتوان به چند دسته اولیه و ثانویه، یا اصلی و فرعی تقسیم کرد؛ زیرا [[نبوت]] جزئی از نظام هستی و آفریننده آن است و مقصد و [[هدف]] آخرین [[درجه]] [[نبوت]] است، نه اولین [[درجه]] آن. [[نبوت]] طبق [[سنت الهی]] تدریجا کمال مییابد آن چنان که یک عمارت به تدریج ساخته میشود<ref>در روایتی در صحیح مسلم و صحیح بخاری آمده است: پیامبر {{صل}} فرمودند: مثل نبوت، مثل خانه ای است که ساخته شده و جای یک خشت در آن باقی است، من جای آن خشت آخرینم، یا من گذارنده آن خشت آخرینم. (صحیح بخاری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ ه.ق. ، ج ۴، صص ۱۶۲-۱۶۳).</ref>. بنابراین پایهها و دیوارها [[هدف]] نیست، بلکه مقصود صورت کامل بناست: | ||
#{{متن قرآن|وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا}}<ref>«و مردم را هنگامی که برای آنان رهنمود آمد هیچ چیز از ایمان آوردن باز نداشت مگر همین که گفتند: آیا خداوند بشری را به پیامبری برانگیخته است؟!» سوره اسراء، آیه ۹۴.</ref> | #{{متن قرآن|لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا}}<ref>«و چون تو را ببینند جز به ریشخند نمیگیرند (و میگویند) که آیا این است همان که خداوند او را به پیامبری برانگیخته است؟» سوره فرقان، آیه ۴۱.</ref> | #{{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب) ، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.</ref> | #{{متن قرآن|وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا}}<ref>«و مردم را هنگامی که برای آنان رهنمود آمد هیچ چیز از ایمان آوردن باز نداشت مگر همین که گفتند: آیا خداوند بشری را به پیامبری برانگیخته است؟!» سوره اسراء، آیه ۹۴.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref> | #{{متن قرآن|وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا}}<ref>«و چون تو را ببینند جز به ریشخند نمیگیرند (و میگویند) که آیا این است همان که خداوند او را به پیامبری برانگیخته است؟» سوره فرقان، آیه ۴۱.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ}}<ref>«و پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر بدو وحی کردیم که هیچ خدایی جز من نیست پس مرا بپرستید» سوره انبیاء، آیه ۲۵.</ref> | #{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ}}<ref>«بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر کلمهای که میان ما و شما برابر است همداستان شویم که:» سوره آل عمران، آیه ۶۴.</ref> | #{{متن قرآن|فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره روم، آیه ۳۰.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref> | #{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ}}<ref>«و پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر بدو وحی کردیم که هیچ خدایی جز من نیست پس مرا بپرستید» سوره انبیاء، آیه ۲۵.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید آنگاه برخی از آنان را خداوند راهنمایی کرد و بر برخی دیگر گمراهی سزاوار گشت پس، در زمین گردش کنید تا بنگرید سرانجام دروغانگاران چگونه بوده است» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> | #{{متن قرآن|أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ}}<ref>«بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر کلمهای که میان ما و شما برابر است همداستان شویم که:» سوره آل عمران، آیه ۶۴.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ}}<ref>«الف، لام، را، (این) کتابی است که بر تو فرو فرستادهایم تا مردم را به اذن پروردگارشان به سوی راه آن (خداوند) پیروزمند ستوده، از تیرگیها به سوی روشنایی برون آوری» سوره ابراهیم، آیه ۱.</ref> | #{{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref> | #{{متن قرآن|لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید آنگاه برخی از آنان را خداوند راهنمایی کرد و بر برخی دیگر گمراهی سزاوار گشت پس، در زمین گردش کنید تا بنگرید سرانجام دروغانگاران چگونه بوده است» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref> | #{{متن قرآن|كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ}}<ref>«الف، لام، را، (این) کتابی است که بر تو فرو فرستادهایم تا مردم را به اذن پروردگارشان به سوی راه آن (خداوند) پیروزمند ستوده، از تیرگیها به سوی روشنایی برون آوری» سوره ابراهیم، آیه ۱.</ref>؛ | ||
#{{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>؛ | |||
#{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>؛ | |||
#{{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.</ref> | #{{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>«همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.</ref> | ||
==نکات آیات== | === نکات آیات === | ||
#در همه آیاتی که مسئله [[بعثت]] مطرح شده، منتسب به [[خداوند]] شده، چه جایی که از [[حشر]] مردگان سخن میگوید و چه زمانی که [[ارسال رسولان]] را در قالب [[بعثت]] بیان میکند و همه حاکی از استیلای [[اراده الهی]] در [[جهان]] و [[تدبیر]] او نسبت به جهانیان را بیان میکند. | # در همه آیاتی که مسئله [[بعثت]] مطرح شده، منتسب به [[خداوند]] شده، چه جایی که از [[حشر]] مردگان سخن میگوید و چه زمانی که [[ارسال رسولان]] را در قالب [[بعثت]] بیان میکند و همه حاکی از استیلای [[اراده الهی]] در [[جهان]] و [[تدبیر]] او نسبت به جهانیان را بیان میکند. | ||
# [[تعلیم]] کتاب و [[حکمت]] ([[راه وحی]] و [[عقل]]) نیز یکی از اهداف مهم [[بعثت]] [[پیامبر]] و سرآغاز تعلیمهای دیگر است که در چندین [[آیه]] بیان میشود: {{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۹.</ref>، {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref>؛ {{متن قرآن|لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref>؛ {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان ([[عرب]])، [[پیامبری]] از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را [[پاکیزه]] میگرداند و به آنان [[کتاب ]]([[قرآن]]) و [[فرزانگی]] میآموزد و به [[راستی]] پیش از آن در [[گمراهی]] آشکاری بودند» [[سوره جمعه]]، [[آیه]] ۲.</ref>. زیرا بدون [[آگاهی]] و [[شناخت]] و [[تزکیه]] تحقق دیگر [[اهداف انبیا]] ممکن نیست. مفهوم [[تزکیه]] و [[تعلیم]] کتاب و [[حکمت]]: {{متن قرآن|وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}<ref>«بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref>. کلمه [[تزکیه]] که مصدر یزکیه است، مصدر باب تفعیل و مصدر ثلاثی مجرد آن [[زکات]] است که به معنای نمو [[صالح]] است، نموی که ملازم خیر و [[برکت]] باشد، مفهوم [[تزکیه]] دادن [[مردم]] یعنی اینکه ایشان را به نموی [[صالح]] [[رشد]] دهند، [[مردم]] را به [[اخلاق]] فاضله و [[اعمال]] صالحه، نهادینه کنند، در نتیجه در [[انسانیت]] خود به کمال برسند و حالشان در [[دنیا]] و [[آخرت]] [[استقامت]] یابد، [[سعادتمند]] [[زندگی]] کنند، و سعید بمیرند<ref>[[المیزان]]، ج ۱۹، صص ۲۶۴-۲۶۶.</ref>. | # [[تعلیم]] کتاب و [[حکمت]] ([[راه وحی]] و [[عقل]]) نیز یکی از اهداف مهم [[بعثت]] [[پیامبر]] و سرآغاز تعلیمهای دیگر است که در چندین [[آیه]] بیان میشود: {{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ}}<ref>«پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۹.</ref>، {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.</ref>؛ {{متن قرآن|لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref>؛ {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ}}<ref>«اوست که در میان نانویسندگان ([[عرب]])، [[پیامبری]] از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را [[پاکیزه]] میگرداند و به آنان [[کتاب]]([[قرآن]]) و [[فرزانگی]] میآموزد و به [[راستی]] پیش از آن در [[گمراهی]] آشکاری بودند» [[سوره جمعه]]، [[آیه]] ۲.</ref>. زیرا بدون [[آگاهی]] و [[شناخت]] و [[تزکیه]] تحقق دیگر [[اهداف انبیا]] ممکن نیست. مفهوم [[تزکیه]] و [[تعلیم]] کتاب و [[حکمت]]: {{متن قرآن|وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}<ref>«بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.</ref>. کلمه [[تزکیه]] که مصدر یزکیه است، مصدر باب تفعیل و مصدر ثلاثی مجرد آن [[زکات]] است که به معنای نمو [[صالح]] است، نموی که ملازم خیر و [[برکت]] باشد، مفهوم [[تزکیه]] دادن [[مردم]] یعنی اینکه ایشان را به نموی [[صالح]] [[رشد]] دهند، [[مردم]] را به [[اخلاق]] فاضله و [[اعمال]] صالحه، نهادینه کنند، در نتیجه در [[انسانیت]] خود به کمال برسند و حالشان در [[دنیا]] و [[آخرت]] [[استقامت]] یابد، [[سعادتمند]] [[زندگی]] کنند، و سعید بمیرند<ref>[[المیزان]]، ج ۱۹، صص ۲۶۴-۲۶۶.</ref>. | ||
# [[فلسفه بعثت]] [[پیامبر]]، [[نجات]] [[مردم]] از [[گمراهی]] به سوی [[هدایت]] و از [[تاریکی]] به مسیر [[نور]] است. | # [[فلسفه بعثت]] [[پیامبر]]، [[نجات]] [[مردم]] از [[گمراهی]] به سوی [[هدایت]] و از [[تاریکی]] به مسیر [[نور]] است. | ||
# [[هدف]] اصلی [[نبوت]]، شناساندن و [[پرستش]] [[خداوند]] در بین [[بشریت]] و نزدیک کردن [[مردم]] به سوی خداست و همه چیز و از آن جمله [[برقراری عدل]] و [[قسط]] در [[جامعه بشری]] مقدمه آن است: {{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref> [[امام علی]]{{ع}} درباره [[فلسفه بعثت]] [[پیامبر]]{{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|فَبَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّداً ص بِالْحَقِّ لِيُخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ إِلَى عِبَادَتِهِ وَ مِنْ طَاعَةِ الشَّيْطَانِ إِلَى طَاعَتِهِ}}<ref>[[نهج البلاغه]]، [[خطبه]]: ۱۴۷:-۲۶۸).</ref>. همه [[پیامبران الهی]] [[مردم]] را به [[ارزشها]] [[دعوت]] و به [[توحید]] [[خداوند]] فرا میخواندند. در واقع [[حقیقت]] [[دعوت]] و مبنای [[دین]] یکی است و اشتراک [[دعوت]] [[انبیاء]] نیز سوق دادن [[جامعه]] به سوی [[توحید]] و حرکت در مسیر [[ارزشها]] با این پشتوانه [[عبادی]] و [[توحیدی]] است. | # [[هدف]] اصلی [[نبوت]]، شناساندن و [[پرستش]] [[خداوند]] در بین [[بشریت]] و نزدیک کردن [[مردم]] به سوی خداست و همه چیز و از آن جمله [[برقراری عدل]] و [[قسط]] در [[جامعه بشری]] مقدمه آن است: {{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref> [[امام علی]] {{ع}} درباره [[فلسفه بعثت]] [[پیامبر]] {{صل}} میفرماید: {{متن حدیث|فَبَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّداً ص بِالْحَقِّ لِيُخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ إِلَى عِبَادَتِهِ وَ مِنْ طَاعَةِ الشَّيْطَانِ إِلَى طَاعَتِهِ}}<ref>[[نهج البلاغه]]، [[خطبه]]: ۱۴۷:-۲۶۸).</ref>. همه [[پیامبران الهی]] [[مردم]] را به [[ارزشها]] [[دعوت]] و به [[توحید]] [[خداوند]] فرا میخواندند. در واقع [[حقیقت]] [[دعوت]] و مبنای [[دین]] یکی است و اشتراک [[دعوت]] [[انبیاء]] نیز سوق دادن [[جامعه]] به سوی [[توحید]] و حرکت در مسیر [[ارزشها]] با این پشتوانه [[عبادی]] و [[توحیدی]] است. | ||
#ایجاد [[الفت]] و [[دوستی]] و کاستن [[اختلافات]] [[اخلاقی]] و عملی از مهمترین [[اهداف بعثت]] [[پیامبر]] و مشخص کردن راه در [[جامعه بشری]] است. | # ایجاد [[الفت]] و [[دوستی]] و کاستن [[اختلافات]] [[اخلاقی]] و عملی از مهمترین [[اهداف بعثت]] [[پیامبر]] و مشخص کردن راه در [[جامعه بشری]] است. | ||
# [[انبیاء الهی]] برای کاهش [[اختلافات]] و توسعه [[تمدن]] و [[انسانها]] آمدند. آرمانها و نیازهای انسانها که با [[عقل]] تنها تأمین نمیشود و [[جامعه]] [[آرامش]] لازم را بر نمیگیرد؛ زیرا لازمه ارتفاع | # [[انبیاء الهی]] برای کاهش [[اختلافات]] و توسعه [[تمدن]] و [[انسانها]] آمدند. آرمانها و نیازهای انسانها که با [[عقل]] تنها تأمین نمیشود و [[جامعه]] [[آرامش]] لازم را بر نمیگیرد؛ زیرا لازمه ارتفاع حاجات و نیل به آرمانها، مدنیت [[جامعه بشری]] است. لذا میفرماید [[مردم]] امتی یگانه بودند پس [[خداوند]] [[پیامبران]] را نویدآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان، [[کتاب]][خود] را بهحق فرو فرستاد، تا میان [[مردم]] در آنچه با هم [[اختلاف]] داشتند [[داوری]] کند: {{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ}}<ref>«مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف» سوره بقره، آیه ۲۱۳.</ref> | ||
#[[پیامبران]] با دلائل مژده دهنده و ترساننده ای که برای [[بشر]] میآورند، [[دلیل]] قاطعی برای قطع عذر و بهانه و ارتکاب جرائم هستند. دیگر پس از [[ارسال رسل]] به جهت [[هدایت]] [[انسانها]] نه حجتی در رفع [[عذاب]] [[اخروی]] باقی میماند و نه دلیلی بر منع [[خسران]] [[دنیوی]] است: {{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref> | # [[پیامبران]] با دلائل مژده دهنده و ترساننده ای که برای [[بشر]] میآورند، [[دلیل]] قاطعی برای قطع عذر و بهانه و ارتکاب جرائم هستند. دیگر پس از [[ارسال رسل]] به جهت [[هدایت]] [[انسانها]] نه حجتی در رفع [[عذاب]] [[اخروی]] باقی میماند و نه دلیلی بر منع [[خسران]] [[دنیوی]] است: {{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref> | ||
# [[خداوند]] [[پیامبران]] را با [[دلایل]] آشکار روانه میکند تا [[مردم]] به [[انصاف]] و [[عدالت]] برخیزند و مراد از فرو فرستادن [[میزان]] [[فرمان]] دادن به [[عدل و قسط]] در میان [[مردم]] است زیرا تنها با [[عدل]] میتوان [[حقوق]] [[انسانها]] را به ایشان اعطا کرد: {{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref> | # [[خداوند]] [[پیامبران]] را با [[دلایل]] آشکار روانه میکند تا [[مردم]] به [[انصاف]] و [[عدالت]] برخیزند و مراد از فرو فرستادن [[میزان]] [[فرمان]] دادن به [[عدل و قسط]] در میان [[مردم]] است زیرا تنها با [[عدل]] میتوان [[حقوق]] [[انسانها]] را به ایشان اعطا کرد: {{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ}}<ref>«ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.</ref>.<ref>[[ابن عاشور]]، التحریر والتنویر، ج ۲۷، ص ۳۷۴.</ref> | ||
# [[پیامبر اسلام]] بر طبق [[آیه]] ۱۰۷ سوره [[انبیاء]] [[رسول]] رحمة للعالمین است و [[مبعوث]] شده تا قیود و [[عقاید]] [[خرافی]] و دست و پاگیر و [[تکالیف]] سختگیرانه ای که از آن تعبیر به اغلال میشود که چون زنجیری فرد را به [[اسارت]] کشیده، را از بین ببرد. | # [[پیامبر اسلام]] بر طبق [[آیه]] ۱۰۷ سوره [[انبیاء]] [[رسول]] رحمة للعالمین است و [[مبعوث]] شده تا قیود و [[عقاید]] [[خرافی]] و دست و پاگیر و [[تکالیف]] سختگیرانه ای که از آن تعبیر به اغلال میشود که چون زنجیری فرد را به [[اسارت]] کشیده، را از بین ببرد. | ||
#مفهوم جمله: {{متن قرآن|لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> این است که [[ادیان]] و [[پیام]] [[انبیا]] این است که ما برای [[بندگی]] کردن، آمدهایم نه برای خدایی کردن، انحصار [[ربوبیت]] در [[خداوند]] اهمیت به [[کرامات]] [[انسانی]] و [[ارزش]] یافتن نوع [[بشر]] است، زیرا با قبول این اصل [[اعتقادی]]، هیچ مؤمنی دیگری را در [[مقام]] [[ربوبیت]] قرار نداده و [[عبودیت]] [[انسان]] در انحصار [[خالق]] اوست<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.</ref>. | # مفهوم جمله: {{متن قرآن|لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ}}<ref>«و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.</ref> این است که [[ادیان]] و [[پیام]] [[انبیا]] این است که ما برای [[بندگی]] کردن، آمدهایم نه برای خدایی کردن، انحصار [[ربوبیت]] در [[خداوند]] اهمیت به [[کرامات]] [[انسانی]] و [[ارزش]] یافتن نوع [[بشر]] است، زیرا با قبول این اصل [[اعتقادی]]، هیچ مؤمنی دیگری را در [[مقام]] [[ربوبیت]] قرار نداده و [[عبودیت]] [[انسان]] در انحصار [[خالق]] اوست<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.</ref>. | ||
== [[فلسفه نبوت]] و [[بعثت]] == | |||
بعد از [[شناخت]] [[حقیقت وحی]]، [[آیات]] متعددی به تبیین [[فلسفه]] و [[غایت بعثت]] پرداختهاند که در اینجا با اشاره میگذریم. | |||
=== [[شناسایی]] [[خداوند]] === | |||
[[عقل انسان]] به دلیل غبارهای [[معرفتی]] و [[نفسانی]]، از شناسایی [[آفریدگار متعال]] [[ناتوان]] میشود و به [[انکار]] یا تردید در آن میپردازد. نخستین یا یکی از اساسیترین [[وظایف]] و ضرورت بعثت انبیا، غبارروبی از چهره [[عقل]] و [[امداد]] وی در [[شناخت خداوند]] است: {{متن قرآن|لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ * رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ}}<ref>«کافران از اهل کتاب و مشرکان، (از کیش خود) دست نمیکشیدند تا آنکه آن برهان به آنان رسد * (یعنی) پیامبری از سوی خداوند» سوره بینه، آیه ۱-۲.</ref>. | |||
[[آیه]] فوق، [[کافران]] را اعم از [[اهل کتاب]] و [[مشرکان]] در [[ضلالت]] [[کفر]] و [[شرک]] ماندگار میانگارد، مگر اینکه رسول ظاهری از سوی خداوند برای آنان ارسال شود<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۲۹.</ref>. | |||
=== [[اتمام حجّت]] === | |||
یکی از [[فلسفههای بعثت]] [[پیامبران]] از دیدگاه [[قرآن کریم]]، [[اتمام حجت الهی]] بر [[مردم]] در [[روز قیامت]] است، به این معنا که ممکن است آن دسته از مردم که به [[ادله]] گوناگون مثل [[ناتوانی]] عقل یا [[هواپرستی]]، از [[ایمان به خداوند]] باز بمانند، روز قیامت هنگام [[کیفر الهی]] به این بهانه متمسک شوند که برای ما [[پیامبری]] برانگیخته نشده است. | |||
خداوند برای [[اتمام حجت]] خویش و سلب بهانههای گوناگون منکران به [[ارسال پیامبران]] پرداخت: | |||
# {{متن قرآن|رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ}}<ref>«پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد» سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>. آیه پیامبران را به [[بشارت]] و بیمدهندگان وصف، و دلیل بعثت را سلب [[حجت]] و بهانه مردم برای خداوند تبیین میکند که این حجت و بهانه پس از ارسال پیامبران، دیگر معنا و مفهومی نخواهد داشت. | |||
# {{متن قرآن|كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ * قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا}}<ref>«هر گاه دستهای را در آن درافکنند نگهبانانش از آنان میپرسند: آیا بیمدهندهای نزدتان نیامده بود؟ * میگویند: چرا، بیمدهندهای نزد ما آمد اما ما دروغ شمردیم» سوره ملک، آیه ۸-۹.</ref>. [[آیه]] به بازخواست مأموران [[جهنم]] از تازه واردشدگان اشاره میکند که آنان از واردشدگان به جهنم میپرسند: آیا به سوی شما «نذیر» یعنی [[پیامبر]] [[مبعوث]] نشد که شما [[اهل]] [[عذاب]] شدید؟ آیه تأکید میکند «نذیر» به سوی آنان برانگیخته شده بود؛ چنان که خودشان بدان تصریح میکنند؛ با وجود این، به تکذیب پیامبران روی آوردند. | |||
معنا و مفهوم آیه این است که معیار عذاب و ورود به جهنم، آمدن «نذیر» است و در صورت عدم آن، این بهانه برای اهل جهنم باقی بود که آنان در پاسخ سؤال مأموران [[آتش]]، به عدم [[بعثت]] «نذیر» تمسک میکردند. | |||
افزون بر اینکه عذاب [[آخرتی]] به [[بعثت انبیا]] منوط شده، [[کیفر]] و هلاک [[دنیایی]] [[کافران]] نیز بدان متوقف شده است؛ چنان که [[آیات]] متعدد، وجود هرگونه نابودی را به بیان و [[رسول]] آسمانی گره زدهاند؛ مانند آیه: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى}}<ref>«و اگر ما پیش از آن با عذابی آنان را نابود میکردیم میگفتند: پروردگارا! چرا فرستادهای برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیش از آنکه زبون و خوار گردیم پیروی کنیم» سوره طه، آیه ۱۳۴.</ref>. | |||
این آیه تصریح میکند در صورت نابودی [[قوم]] منکر [[نبوت]]، آنان در [[مقام]] [[اعتراض]] به بهانه عدم ارسال [[پیغمبری]] از سوی [[خداوند]]، تمسّک میکردند و مدعی میشدند که در صورت ارسال پیامبر ما تابع وی میشدیم و از عذاب [[نجات]] مییافتیم<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۲۹.</ref>. | |||
=== کرانمندی [[عقل]] [[انسانی]] از [[شناخت]] [[مصالح]] و [[مفاسد]] خود === | |||
عقل انسانی از نگاه [[دین]]، دارای [[منزلت]] و درخور [[احترام]] است؛ اما به تنهایی و بدون [[یاری]] حجت بیرونی، به تشخیص مصالح و مفاسد واقعی خود قادر نیست: {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» [[سوره بقره]]، [[آیه]] ۱۵۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده [[پیروی]] میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در [[تورات]] و [[انجیل]] نوشته مییابند؛ آنان را به [[نیکی]] [[فرمان]] میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای [[پاکیزه]] را بر آنان [[حلال]] و چیزهای [[ناپاک]] را بر آنان [[حرام]] میگرداند و بار ([[تکلیف]])های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او [[ایمان]] آورده و او را بزرگ داشته و بدو [[یاری]] رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» [[سوره اعراف]]، آیه ۱۵۷.</ref>. | |||
چه بسا [[انسان]]، فعلی را [[نیکو]] بیانگارد که در واقع [[قبیح]] باشد و بالعکس<ref>{{متن قرآن|عَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}} «بسا چیزی را ناپسند میدارید و همان برای شما بهتر است و بسا چیزی را دوست میدارید و همان برایتان بدتر است و خداوند میداند و شما نمیدانید» سوره بقره، آیه ۲۱۶.</ref>؛ البته این ادعا به این معنا نیست که [[عقل]] به طور مطلق از [[درک]] [[مصالح]] خود [[ناتوان]] است، بلکه به صورت موجبه جزئیه است؛ بنابراین انسان دستکم در موارد جزئیه به [[وحی]] و [[نبوت]] نیازمند است. | |||
==منابع== | [[خداوند]] متعالی در جایگاه [[آفریدگار]] انسان به خوبی از همه نیازها، مصالح و [[مفاسد]] او [[آگاهی]] کامل دارد و با ارسال پیامبرانی، به [[آموزش]] و [[تعلیم]] مصالح و مفاسد و چگونگی رفع نیازهای انسانی در عرصه [[دنیا]] و [[آخرت]] میپردازد. [[قرآن مجید]] در مواضع متعدد انسان را به [[تفکر]] و [[تعقل]] [[دعوت]] میکند؛ اما یادآور میشود که [[علم]] و [[عقل انسان]]، کرانمند و اندک است: {{متن قرآن|وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا}}<ref>«و به شما از دانش جز اندکی ندادهاند» سوره اسراء، آیه ۸۵.</ref>.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۳۰.</ref> | ||
=== ابلاغ شریعت === | |||
دلیل پیشین، [[نیازمندی]] [[انسان]] به منبع فراتر از عقل را [[اثبات]] میکرد تا با عمل به آنها، [[سعادت]] [[دنیایی]] و [[آخرتی]] خود را تأمین کند. از آنجا که [[خداوند]]، به دلیل تجرّد محض نمیتواند خودش برنامه و [[آیین]] [[انسانها]] را نازل و [[تبلیغ]] کند؛ لذا وجود [[انسانهای کامل]] و نمونه که همان پیامبرانند در جایگاه واسطه و [[مأمور]] تبلیغ شریعت الهی، [[ضرورت]] دارند: {{متن قرآن|كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}<ref>«چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد» سوره بقره، آیه ۱۵۱؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (تکلیف)های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.</ref>. | |||
[[آیه]] پیشین [[ابلاغ]] [[آیات الهی]] بر [[مردم]] توأم با [[تعلیم و تزکیه]] را از [[اهداف بعثت]] برمیشمارد<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۳۳۱.</ref>. | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم''']] | # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم''']] | ||
# [[پرونده:IM010856.jpg|22px]] [[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|'''قرآن و علم کلام''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
[[رده:فلسفه نبوت]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۴
این مدخل زیرشاخهٔ بحث فلسفه بعثت است. فلسفه بعثت از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: فلسفه بعثت در قرآن - فلسفه بعثت در کلام اسلامی - پرسش مرتبط نداردهدف از بعثت بر اساس آیات قرآن، هدایت مردم، سعادت و خیر و صلاح آخرت مردم است: ﴿هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ﴾.
مقدمه
بعثت نقطه آغاز و کانونی دین و نشر معارف الهی به شمار میرود. قرآن کریم در آیاتی به بیان اهداف بعثت به صورت صریح یا ضمنی پرداخته است. همچنین خود پیامبر بارها از اهداف بعثت سخن گفته است[۱]. بر اساس آیات قرآن، هدف اصلی از مبعوث شدن انبیا و به طور خاص پیامبر اسلام و به اصطلاح منظور نهایی از ارسال رسل و انزال کتب و آیاتی که به این موضوع اشاره دارد، هدایت مردم، سعادت، نجات، خیر و صلاح و فلاح دنیا و آخرت مردم است.
شکی نیست انبیا برای هدایت مردم به راه راست و برای سعادت و نجات و خیر و صلاح و فلاح دنیا و آخرت مردم مبعوث شدهاند، اما در ساختار کلی بعثت انبیا تفاوت نیست و همه از اصول واحدی تبعیت میکنند، اختلاف در برنامه و شیوه رسیدن به مقصود متناسب با مخاطبان و عصر رسالت است؛ تفاوت در منسک و روش از این آیه استفاده میشود: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا﴾[۲].
همچنین در قرآن اهداف را میتوان به چند دسته اولیه و ثانویه، یا اصلی و فرعی تقسیم کرد؛ زیرا نبوت جزئی از نظام هستی و آفریننده آن است و مقصد و هدف آخرین درجه نبوت است، نه اولین درجه آن. نبوت طبق سنت الهی تدریجا کمال مییابد آن چنان که یک عمارت به تدریج ساخته میشود[۳]. بنابراین پایهها و دیوارها هدف نیست، بلکه مقصود صورت کامل بناست:
- ﴿لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ﴾[۴]؛
- ﴿كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلَّا الَّذِينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ﴾[۵]؛
- ﴿وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا﴾[۶]؛
- ﴿وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا﴾[۷]؛
- ﴿هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ﴾[۸]؛
- ﴿فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ﴾[۹]؛
- ﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ﴾[۱۰]؛
- ﴿أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ﴾[۱۱]؛
- ﴿رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا﴾[۱۲]؛
- ﴿لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ﴾[۱۳]؛
- ﴿كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ﴾[۱۴]؛
- ﴿رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا﴾[۱۵]؛
- ﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ﴾[۱۶]؛
- ﴿الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾[۱۷].[۱۸]
نکات آیات
- در همه آیاتی که مسئله بعثت مطرح شده، منتسب به خداوند شده، چه جایی که از حشر مردگان سخن میگوید و چه زمانی که ارسال رسولان را در قالب بعثت بیان میکند و همه حاکی از استیلای اراده الهی در جهان و تدبیر او نسبت به جهانیان را بیان میکند.
- تعلیم کتاب و حکمت (راه وحی و عقل) نیز یکی از اهداف مهم بعثت پیامبر و سرآغاز تعلیمهای دیگر است که در چندین آیه بیان میشود: ﴿رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ﴾[۱۹]، ﴿كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ﴾[۲۰]؛ ﴿لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ﴾[۲۱]؛ ﴿هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ﴾[۲۲]. زیرا بدون آگاهی و شناخت و تزکیه تحقق دیگر اهداف انبیا ممکن نیست. مفهوم تزکیه و تعلیم کتاب و حکمت: ﴿وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ﴾[۲۳]. کلمه تزکیه که مصدر یزکیه است، مصدر باب تفعیل و مصدر ثلاثی مجرد آن زکات است که به معنای نمو صالح است، نموی که ملازم خیر و برکت باشد، مفهوم تزکیه دادن مردم یعنی اینکه ایشان را به نموی صالح رشد دهند، مردم را به اخلاق فاضله و اعمال صالحه، نهادینه کنند، در نتیجه در انسانیت خود به کمال برسند و حالشان در دنیا و آخرت استقامت یابد، سعادتمند زندگی کنند، و سعید بمیرند[۲۴].
- فلسفه بعثت پیامبر، نجات مردم از گمراهی به سوی هدایت و از تاریکی به مسیر نور است.
- هدف اصلی نبوت، شناساندن و پرستش خداوند در بین بشریت و نزدیک کردن مردم به سوی خداست و همه چیز و از آن جمله برقراری عدل و قسط در جامعه بشری مقدمه آن است: ﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ﴾[۲۵] امام علی (ع) درباره فلسفه بعثت پیامبر (ص) میفرماید: «فَبَعَثَ اللَّهُ مُحَمَّداً ص بِالْحَقِّ لِيُخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ إِلَى عِبَادَتِهِ وَ مِنْ طَاعَةِ الشَّيْطَانِ إِلَى طَاعَتِهِ»[۲۶]. همه پیامبران الهی مردم را به ارزشها دعوت و به توحید خداوند فرا میخواندند. در واقع حقیقت دعوت و مبنای دین یکی است و اشتراک دعوت انبیاء نیز سوق دادن جامعه به سوی توحید و حرکت در مسیر ارزشها با این پشتوانه عبادی و توحیدی است.
- ایجاد الفت و دوستی و کاستن اختلافات اخلاقی و عملی از مهمترین اهداف بعثت پیامبر و مشخص کردن راه در جامعه بشری است.
- انبیاء الهی برای کاهش اختلافات و توسعه تمدن و انسانها آمدند. آرمانها و نیازهای انسانها که با عقل تنها تأمین نمیشود و جامعه آرامش لازم را بر نمیگیرد؛ زیرا لازمه ارتفاع حاجات و نیل به آرمانها، مدنیت جامعه بشری است. لذا میفرماید مردم امتی یگانه بودند پس خداوند پیامبران را نویدآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان، کتاب[خود] را بهحق فرو فرستاد، تا میان مردم در آنچه با هم اختلاف داشتند داوری کند: ﴿كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ﴾[۲۷]
- پیامبران با دلائل مژده دهنده و ترساننده ای که برای بشر میآورند، دلیل قاطعی برای قطع عذر و بهانه و ارتکاب جرائم هستند. دیگر پس از ارسال رسل به جهت هدایت انسانها نه حجتی در رفع عذاب اخروی باقی میماند و نه دلیلی بر منع خسران دنیوی است: ﴿رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ﴾[۲۸]
- خداوند پیامبران را با دلایل آشکار روانه میکند تا مردم به انصاف و عدالت برخیزند و مراد از فرو فرستادن میزان فرمان دادن به عدل و قسط در میان مردم است زیرا تنها با عدل میتوان حقوق انسانها را به ایشان اعطا کرد: ﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ﴾[۲۹].[۳۰]
- پیامبر اسلام بر طبق آیه ۱۰۷ سوره انبیاء رسول رحمة للعالمین است و مبعوث شده تا قیود و عقاید خرافی و دست و پاگیر و تکالیف سختگیرانه ای که از آن تعبیر به اغلال میشود که چون زنجیری فرد را به اسارت کشیده، را از بین ببرد.
- مفهوم جمله: ﴿لَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ﴾[۳۱] این است که ادیان و پیام انبیا این است که ما برای بندگی کردن، آمدهایم نه برای خدایی کردن، انحصار ربوبیت در خداوند اهمیت به کرامات انسانی و ارزش یافتن نوع بشر است، زیرا با قبول این اصل اعتقادی، هیچ مؤمنی دیگری را در مقام ربوبیت قرار نداده و عبودیت انسان در انحصار خالق اوست[۳۲].
فلسفه نبوت و بعثت
بعد از شناخت حقیقت وحی، آیات متعددی به تبیین فلسفه و غایت بعثت پرداختهاند که در اینجا با اشاره میگذریم.
شناسایی خداوند
عقل انسان به دلیل غبارهای معرفتی و نفسانی، از شناسایی آفریدگار متعال ناتوان میشود و به انکار یا تردید در آن میپردازد. نخستین یا یکی از اساسیترین وظایف و ضرورت بعثت انبیا، غبارروبی از چهره عقل و امداد وی در شناخت خداوند است: ﴿لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ * رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ﴾[۳۳].
آیه فوق، کافران را اعم از اهل کتاب و مشرکان در ضلالت کفر و شرک ماندگار میانگارد، مگر اینکه رسول ظاهری از سوی خداوند برای آنان ارسال شود[۳۴].
اتمام حجّت
یکی از فلسفههای بعثت پیامبران از دیدگاه قرآن کریم، اتمام حجت الهی بر مردم در روز قیامت است، به این معنا که ممکن است آن دسته از مردم که به ادله گوناگون مثل ناتوانی عقل یا هواپرستی، از ایمان به خداوند باز بمانند، روز قیامت هنگام کیفر الهی به این بهانه متمسک شوند که برای ما پیامبری برانگیخته نشده است. خداوند برای اتمام حجت خویش و سلب بهانههای گوناگون منکران به ارسال پیامبران پرداخت:
- ﴿رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ﴾[۳۵]. آیه پیامبران را به بشارت و بیمدهندگان وصف، و دلیل بعثت را سلب حجت و بهانه مردم برای خداوند تبیین میکند که این حجت و بهانه پس از ارسال پیامبران، دیگر معنا و مفهومی نخواهد داشت.
- ﴿كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ * قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا﴾[۳۶]. آیه به بازخواست مأموران جهنم از تازه واردشدگان اشاره میکند که آنان از واردشدگان به جهنم میپرسند: آیا به سوی شما «نذیر» یعنی پیامبر مبعوث نشد که شما اهل عذاب شدید؟ آیه تأکید میکند «نذیر» به سوی آنان برانگیخته شده بود؛ چنان که خودشان بدان تصریح میکنند؛ با وجود این، به تکذیب پیامبران روی آوردند.
معنا و مفهوم آیه این است که معیار عذاب و ورود به جهنم، آمدن «نذیر» است و در صورت عدم آن، این بهانه برای اهل جهنم باقی بود که آنان در پاسخ سؤال مأموران آتش، به عدم بعثت «نذیر» تمسک میکردند.
افزون بر اینکه عذاب آخرتی به بعثت انبیا منوط شده، کیفر و هلاک دنیایی کافران نیز بدان متوقف شده است؛ چنان که آیات متعدد، وجود هرگونه نابودی را به بیان و رسول آسمانی گره زدهاند؛ مانند آیه: ﴿وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى﴾[۳۷].
این آیه تصریح میکند در صورت نابودی قوم منکر نبوت، آنان در مقام اعتراض به بهانه عدم ارسال پیغمبری از سوی خداوند، تمسّک میکردند و مدعی میشدند که در صورت ارسال پیامبر ما تابع وی میشدیم و از عذاب نجات مییافتیم[۳۸].
کرانمندی عقل انسانی از شناخت مصالح و مفاسد خود
عقل انسانی از نگاه دین، دارای منزلت و درخور احترام است؛ اما به تنهایی و بدون یاری حجت بیرونی، به تشخیص مصالح و مفاسد واقعی خود قادر نیست: ﴿وَيُعَلِّمُكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ﴾[۳۹].
چه بسا انسان، فعلی را نیکو بیانگارد که در واقع قبیح باشد و بالعکس[۴۰]؛ البته این ادعا به این معنا نیست که عقل به طور مطلق از درک مصالح خود ناتوان است، بلکه به صورت موجبه جزئیه است؛ بنابراین انسان دستکم در موارد جزئیه به وحی و نبوت نیازمند است.
خداوند متعالی در جایگاه آفریدگار انسان به خوبی از همه نیازها، مصالح و مفاسد او آگاهی کامل دارد و با ارسال پیامبرانی، به آموزش و تعلیم مصالح و مفاسد و چگونگی رفع نیازهای انسانی در عرصه دنیا و آخرت میپردازد. قرآن مجید در مواضع متعدد انسان را به تفکر و تعقل دعوت میکند؛ اما یادآور میشود که علم و عقل انسان، کرانمند و اندک است: ﴿وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا﴾[۴۱].[۴۲]
ابلاغ شریعت
دلیل پیشین، نیازمندی انسان به منبع فراتر از عقل را اثبات میکرد تا با عمل به آنها، سعادت دنیایی و آخرتی خود را تأمین کند. از آنجا که خداوند، به دلیل تجرّد محض نمیتواند خودش برنامه و آیین انسانها را نازل و تبلیغ کند؛ لذا وجود انسانهای کامل و نمونه که همان پیامبرانند در جایگاه واسطه و مأمور تبلیغ شریعت الهی، ضرورت دارند: ﴿كَمَا أَرْسَلْنَا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِنَا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ﴾[۴۳].
آیه پیشین ابلاغ آیات الهی بر مردم توأم با تعلیم و تزکیه را از اهداف بعثت برمیشمارد[۴۴].
منابع
پانویس
- ↑ در رابطه با بعثت پیامبر روایات زیادی در منابع شیعه و اهل تسنن وجود دارد که رقمی بالغ بر دویست و هشتاد را شامل میشود
- ↑ «ما به هر يك از شما شريعت و راهى دادهايم» سوره مائده، آیه ۴۸.
- ↑ در روایتی در صحیح مسلم و صحیح بخاری آمده است: پیامبر (ص) فرمودند: مثل نبوت، مثل خانه ای است که ساخته شده و جای یک خشت در آن باقی است، من جای آن خشت آخرینم، یا من گذارنده آن خشت آخرینم. (صحیح بخاری، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۱ ه.ق. ، ج ۴، صص ۱۶۲-۱۶۳).
- ↑ «بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.
- ↑ «مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف» سوره بقره، آیه ۲۱۳.
- ↑ «و مردم را هنگامی که برای آنان رهنمود آمد هیچ چیز از ایمان آوردن باز نداشت مگر همین که گفتند: آیا خداوند بشری را به پیامبری برانگیخته است؟!» سوره اسراء، آیه ۹۴.
- ↑ «و چون تو را ببینند جز به ریشخند نمیگیرند (و میگویند) که آیا این است همان که خداوند او را به پیامبری برانگیخته است؟» سوره فرقان، آیه ۴۱.
- ↑ «اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنان کتاب (قرآن) و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.
- ↑ «بنابراین با درستی آیین روی (دل) را برای این دین راست بدار! بر همان سرشتی که خداوند مردم را بر آن آفریده است؛ هیچ دگرگونی در آفرینش خداوند راه ندارد؛ این است دین استوار اما بیشتر مردم نمیدانند» سوره روم، آیه ۳۰.
- ↑ «و پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر بدو وحی کردیم که هیچ خدایی جز من نیست پس مرا بپرستید» سوره انبیاء، آیه ۲۵.
- ↑ «بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر کلمهای که میان ما و شما برابر است همداستان شویم که:» سوره آل عمران، آیه ۶۴.
- ↑ «پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.
- ↑ «و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید آنگاه برخی از آنان را خداوند راهنمایی کرد و بر برخی دیگر گمراهی سزاوار گشت پس، در زمین گردش کنید تا بنگرید سرانجام دروغانگاران چگونه بوده است» سوره نحل، آیه ۳۶.
- ↑ «الف، لام، را، (این) کتابی است که بر تو فرو فرستادهایم تا مردم را به اذن پروردگارشان به سوی راه آن (خداوند) پیروزمند ستوده، از تیرگیها به سوی روشنایی برون آوری» سوره ابراهیم، آیه ۱.
- ↑ «پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.
- ↑ «ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می» سوره حدید، آیه ۲۵.
- ↑ «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.
- ↑ سعیدیانفر و ایازی، فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.
- ↑ «پروردگارا! و در میان آنان از خودشان پیامبری را که آیههایت را برای آنها میخواند و به آنان کتاب (آسمانی) و فرزانگی میآموزد و به آنها پاکیزگی میبخشد، برانگیز! بیگمان تویی که پیروزمند فرزانهای» سوره بقره، آیه ۱۲۹.
- ↑ «چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱.
- ↑ «بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.
- ↑ «اوست که در میان نانویسندگان (عرب)، پیامبری از خود آنان برانگیخت که بر ایشان آیاتش را میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنان کتاب(قرآن) و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره جمعه، آیه ۲.
- ↑ «بیگمان خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که از خودشان فرستادهای در میان آنان برانگیخت که آیات وی را بر آنان میخواند و آنها را پاکیزه میگرداند و به آنها کتاب و فرزانگی میآموزد و به راستی پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند» سوره آل عمران، آیه ۱۶۴.
- ↑ المیزان، ج ۱۹، صص ۲۶۴-۲۶۶.
- ↑ «ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند و (نیز) آهن را فرو فرستادیم که در آن نیرویی سخت و سودهایی برای مردم است و تا خداوند معلوم دارد چه کسی در نهان، (دین) او و پیامبرانش را یاری می» سوره حدید، آیه ۲۵.
- ↑ نهج البلاغه، خطبه: ۱۴۷:-۲۶۸).
- ↑ «مردم (در آغاز) امّتی یگانه بودند، (آنگاه به اختلاف پرداختند) پس خداوند پیامبران را مژدهآور و بیمدهنده برانگیخت و با آنان کتاب (آسمانی) را به حق فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند داوری کند و در آن جز کسانی که به آنها کتاب داده بودند، اختلاف» سوره بقره، آیه ۲۱۳.
- ↑ «پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد و خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۶۵.
- ↑ «ما پیامبرانمان را با برهانها (ی روشن) فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند» سوره حدید، آیه ۲۵.
- ↑ ابن عاشور، التحریر والتنویر، ج ۲۷، ص ۳۷۴.
- ↑ «و به راستی ما، در میان هر امّتی پیامبری برانگیختیم (تا بگوید) که خداوند را بپرستید و از طاغوت دوری گزینید» سوره نحل، آیه ۳۶.
- ↑ سعیدیانفر و ایازی، فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم، ج۱، ص ۲۳۱-۲۳۶.
- ↑ «کافران از اهل کتاب و مشرکان، (از کیش خود) دست نمیکشیدند تا آنکه آن برهان به آنان رسد * (یعنی) پیامبری از سوی خداوند» سوره بینه، آیه ۱-۲.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص ۳۲۹.
- ↑ «پیامبرانی نویدبخش و هشدار دهنده تا پس از این پیامبران برای مردم بر خداوند حجتی نباشد» سوره نساء، آیه ۱۶۵.
- ↑ «هر گاه دستهای را در آن درافکنند نگهبانانش از آنان میپرسند: آیا بیمدهندهای نزدتان نیامده بود؟ * میگویند: چرا، بیمدهندهای نزد ما آمد اما ما دروغ شمردیم» سوره ملک، آیه ۸-۹.
- ↑ «و اگر ما پیش از آن با عذابی آنان را نابود میکردیم میگفتند: پروردگارا! چرا فرستادهای برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیش از آنکه زبون و خوار گردیم پیروی کنیم» سوره طه، آیه ۱۳۴.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص ۳۲۹.
- ↑ «و آنچه را نمیدانستید به شما یاد میدهد» سوره بقره، آیه ۱۵۱؛ ﴿الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾ «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (تکلیف)های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.
- ↑ ﴿عَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ﴾ «بسا چیزی را ناپسند میدارید و همان برای شما بهتر است و بسا چیزی را دوست میدارید و همان برایتان بدتر است و خداوند میداند و شما نمیدانید» سوره بقره، آیه ۲۱۶.
- ↑ «و به شما از دانش جز اندکی ندادهاند» سوره اسراء، آیه ۸۵.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص ۳۳۰.
- ↑ «چنان که از خودتان پیامبری در میان شما فرستادیم که آیههای ما را بر شما میخواند و (جان) شما را پاکیزه میگرداند و به شما کتاب آسمانی و فرزانگی میآموزد» سوره بقره، آیه ۱۵۱؛ ﴿الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾ «همان کسان که از فرستاده پیامآور درس ناخوانده پیروی میکنند، همان که (نام) او را نزد خویش در تورات و انجیل نوشته مییابند؛ آنان را به نیکی فرمان میدهد و از بدی باز میدارد و چیزهای پاکیزه را بر آنان حلال و چیزهای ناپاک را بر آنان حرام میگرداند و بار (تکلیف)های گران و بندهایی را که بر آنها (بسته) بود از آنان برمیدارد، پس کسانی که به او ایمان آورده و او را بزرگ داشته و بدو یاری رساندهاند و از نوری که همراه وی فرو فرستاده شده است پیروی کردهاند رستگارند» سوره اعراف، آیه ۱۵۷.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص ۳۳۱.