اسلام

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

اسلام در قرآن | اسلام در حدیث | اسلام در نهج البلاغه | اسلام در معارف دعا و زیارات | اسلام در کلام اسلامی | اسلام در فلسفه اسلامی | اسلام در عرفان اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل اسلام (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

اسلام آخرین و کامل‌ترین شریعت الهی، ارائه شده به وسیله پیامبر اکرم، محمد‌ بن‌ عبدالله(ص).

واژه‌شناسی لغوی

• واژه اسلام مصدر باب اِفعال از ماده "س‌ ـ‌ ل‌ ـ‌ م" به معنای صحت و عافیت و دوری از هرگونه عیب و نقص و فساد و در بابِ افعال به معانی زیر است: انقیاد، امتثال امر و نهی بدون هیچ‌گونه اعتراض، اطاعت کلی و بی قید و شرط و تسلیم محض بودن، اذعان به حکم الهی، اخلاص در عبادت و ادای طاعات به دور از هرگونه فریب.
• برخی اصل واحد در این ماده را موافقت کامل ظاهری و باطنی دانسته‌اند. به‌گونه‌ای که مخالفتی در کار نباشد و معانی دیگری مانند انقیاد، صلح و رضا را از لوازم این معنا به شمار آورده‌اند. اسلام در اصطلاح، بر شریعت پیامبر‌ خاتم(ص) اطلاق شده است.
• رابطه میان معنای اصطلاحی و معانی لغوی اسلام این است که دین اسلام سراسر طاعت در برابر خداوند و پذیرش و انقیاد اوامر، بدون هیچ‌گونه اعتراض است، و در آن، سلامت از امتناع و سرکشی وجود دارد؛ انسان مسلمان با اظهار فروتنی و ابراز پذیرش شریعت، به آنچه پیامبر اکرم(ص) آورده، ملتزم شده است.
• ایزوتسو با ریشه یابی کلمه اسلام در میان اعرابِ پیش از اسلام بر این باور است که این واژه مانند بیشتر اصطلاحات کلیدی قرآن پیشینه‌ای خاص در جاهلیت دارد. به عقیده وی این اصطلاح در آن دوران به‌طور کلی به معنای ترک کردن و دست کشیدن بوده است و عربها هنگامی فعل "اَسْلَمَ" را به‌کار می‌بردند که شخص از چیزی که برای او بسیار عزیز و گرانبها بود دست می‌کشید و آن را به دیگری که خواستار آن بود وا‌می‌گذاشت و در صورتی که آن چیز خودِ شخصِ وی باشد که گرانبهاترین موجودی انسان است، در این حالت اسلام به معنای اطاعت کلی و بی قید و شرط و تسلیم محض بودن است.
• وی حقیقت اسلام را در فرهنگ قرآن حاکی از پیدایش دوره‌ای جدید در زندگی عربها پس از گذراندن دوران جاهلیت می‌داند. به عقیده وی واژه اسلام در برابر جاهلیت است؛ مسلمان بودن این است که انسان از همه خودپسندیها و مغرور بودن به قدرت دست کشیده، در برابر خداوند همچون بنده خدمتگزاری حالت خضوع و اطاعت و فروتنی را برگزیند.
• این حالت، پایان دوره جاهلیت است که در آن، مغرور بودن به قدرت بشری، اعتماد به نفس نامحدود، استقلال مطلق و تصمیم تزلزل‌ناپذیر برای سر فرود نیاوردن در برابر هیچ قدرتی جزء لاینفک زندگی بوده است.

حقیقت اسلام

اسلام، تنها دین پذیرفته خداوند

رابطه اسلام با ایمان

مشخصات اسلام

نقش ولایت در اسلام

آثار اسلام

اسلام در فرهنگنامه آخرالزمان

رسول خدا(ص) فرمود: دین اسلام چنان فراگیر شود که مانند شب و روز بر تمامی گیتی گسترده شود و خداوند خانه‌ای یا خیمه‌ای را باقی نگذارد مگر اینکه دین اسلام را به آن داخل کند، اگر اهل آن بدان عمل کنند عزیز خواهند شد و اگر کافر بمانند، ذلیل می‌شوند. (این گستردگی اسلام فقط در زمان ظهور آخرین منجی متحقق خواهد شد زیرا در هیچ زمانی حتی در زمان حضرت پیامبر(ص) این چنین اسلام همه‌گیر نشده بود).

رسول خدا(ص) فرمود: اسلام اولش غریب بود و به زودی دوباره غریب خواهد شد، پس خوشا به حال غریبان! و در حدیث دیگری راوی سؤال کرد: غریبان چه کسانی هستند؟ حضرت پاسخ دادند: این غریبان کسانی هستند که وقتی مردم در پی فساد و تباهی می‌روند آنها به دنبال راستی و درستی‌اند. (یعنی اسلام در ابتدای بعثت خاتم الانبیاء(ص) یاوران اندکی داشت و رسول خدا(ص) با سختی‌های فراوان این دین را جهانی ساخت، و از ناشناختگی خارج کرد، به طوری که چهارگوشه دنیای آن روز به دین رسول خدا آگاهی یافتند، اما بعد از رحلت رسول خدا(ص) دوباره به واسطه توطئه منافقین در میان امت جدایی افتاد و اسلام از درون به غربت اولیه بازگشت و گروه اندکی به اسلام صحیح و راستینی که رسول خدا به آن وصیت کرده بود باقی ماندند. رسول خدا(ص) در این حدیث می‌فرماید: خوشا به حال کسانی که در این زمان بر اسلام راستین پابرجا بمانند و از آن به خاطر فتنه‌ها روی گردان نشوند). امام صادق(ع) فرمودند: زمانی که حضرت قائم(ع) قیام کند مردم را از نو به اسلام دعوت می‌کند و مردم را به دینی (که به خاطر روی‌گردانی مردم) به کهنگی گراییده بود، هدایت و راهنمایی می‌کند.

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: اسلام (در آخرالزمان) چنان ناقص خواهد شد که کسی (حقیقتاً) «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» نمی‌گوید. رسول خدا(ص) فرمود: اسلام تا زمانی عزیز خواهد شد که دوازده خلیفه از قریش حاکمان آن باشند. یعنی اسلامی عزیز است و در نزد خدا مقبول خواهد بود که حاکمان آن دوازده نفر از قریش باشند، که این خصوصیت فقط در شیعه دوازده امامی تحقق یافته است. زیرا هیچ کدام از فرق مسلمان این ویژگی در حاکمان‌شان یافت نمی‌شود. از این روی می‌توان به اقتدار شیعه در طور تاریخ پی برد. شیعه در سخت‌ترین شرایط و حتی زیر تیغ جلادان و دشمنان عزت خویش را از دست نداده است و این سربلندی و پایداری شیعیان، حتی دشمنان را نیز به تعجب واداشته است. زیرا خداوند می‌فرماید: ﴿وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ﴾. چنان‌که زینب کبری(س) بعد از شهادت برادر و یاران و بعد از اسارت از کربلا تا شام، در مجلس یزید با ابهتی که از پدر خویش علی بن ابی‌طالب(ع) به ارث برده بود می‌فرماید: «مَا رَأَيْتُ إِلَّا جَمِيلًا» (من جز زیبایی هیچ ندیدم!) آری شهادت در راه خدا زیبایی است.

امیر‌المؤمین(ع) می‌فرماید: زمانی خواهد رسید که اسلام وارونه خواهد شد آن‌گونه که ظرف وارونه شود و محتویات آن بریزد، سپس حضرت قائم(ع) ظهور کند و مردم را از نو به اسلام راستین هدایت کند. رسول خدا(ص) فرمود: (در آینده) اسلام چنان کهنه خواهد شد مانند لباسی که رنگش رفته باشد، تا جایی که بعضی از مردم نسبت به نماز و روزه کاملاً بی‌اطلاع باشند. درباره شرایط مردان و زنان با ایمان و کسانی که حقیقتاً می‌خواهند در آخرالزمان به اسلام حقیقی پایبند باشند، روایات زیادی وارد شده است. این احادیث حاکی از شرایط سخت برای انسان‌های با ایمان در آخرالزمان است، دورانی که امام از دیده‌گان خلق غایب است و شیطان از همین اصل برای مأیوس کردن مردم و ترویج بی‌دینی استفاده می‌کند. شرایطی چنان دشوار که اگر شخصی با ایمان از دنیا برود باعث شگفتی ملائکه آسمان خواهد بود! در برخی روایات از خارج شدن گروهی از افراد با ایمان از دین خبر داده است که این امر شاید به علت همین شرایط سخت و آزمایش‌های الهی است که اکثر مردم در آن استقامت نخواهند کرد و بسیاری از مردم در آن امتحان‌ها پیروز نخواهند بود و جز افراد اندکی از فتنه‌ها سرافراز بیرون نخواهد آمد. البته فراگیر شدن بی‌ایمانی، فتنه، دین‌ستیزی و دین‌گریزی خود دلیلی بر سخت شدن شرایط برای آن دسته از مردم است که می‌خواهند حقیقتاً بر ایمان خود استوار بمانند. البته کسانی که بتوانند در آن دوران سخت، ایمان خود را نگاه دارند، از منزلت بسیار بالایی برخوردار خواهند بود. رسول خدا(ص) از آنان به عنوان برادر خود یاد نموده است. در روایاتی نیز به ایمان آوردن فوج فوج از غیر مسلمانان به حضرت خبر داده‌اند و این پس از ظهور حضرت و اتمام حجت‌های ایشان و بروز نشانه‌های و معجزه‌های آن حضرت است.

امام صادق(ع) فرمود: صاحب‌الامر (حضرت قائم(ع)) غیبتی خواهد داشت که اگر کسی بخواهد در آن زمان دین خود را حفظ کند، مانند آن است که با کف دست ساقه پرخار را پاک نماید. پس پرهیزکاری پیشه کنید و در دین خود استوار باشید. در روایت دیگری امام صادق(ع) فرمود: زمانی که حضرت قائم(ع) قیام کند، مردم بسیاری که گمان می‌کنند با ایمان هستند کافر شده و بت‌پرست خواهند شد! در حدیثی جناب ابوذر غفاری فرمود: روزی فرا خواهد رسید که پول، دین مردم خواهد شد. اگر آن زمان را دریافتید از آن مال‌دوری گزینید (و دین خود را به مال دنیا نفروشید). در حدیثی دیگر آمده: زمانی فرا خواهد رسید که صبر کردن و استواری بر ایمان مانند آن است که شخصی آتش گداخته در کف دست نگاه داشته باشد! مردم دین و اخلاق خود را به دنیا می‌فروشند، و مؤمنین از میان جماعت بی‌ایمان، مانند روباهی که از ترس شناخته شدن و شکار شدن بچه‌هایش از سوراخی به سوراخ دیگر می‌خزد، پیاپی در حال کوچ کردن است.

رسول خدا(ص) فرمود: پس از من فتنه‌هایی بر امتم خواهد رسید که چون شب‌های تار آنان را فرا می‌گیرد. در آن فتنه‌ها برخی صبح مؤمن هستند ولی تا شام کافر می‌شوند، و برخی شب را در حال ایمان به سر می‌برند، اما صبح می‌کنند در حالی که کافر شده‌اند؛ در آن زمان مردم دین خود را به دنیایی پست می‌فروشند. در حدیثی دیگر نیز فرمود: مؤمنین حقیقی در آن زمان مانند طلای سرخ هستند که هر چه در کوره آتش بروند تغییری در رنگ و وزن آن پدید نمی‌آید. در روایتی دیگر نیز فرمود: در آخرالزمان کسانی که به راستی اهل ایمان هستند نزد بستگان خود حتی به اندازه یک گوسفند نیز ارزش ندارند! امیرالمؤمنین(ع) در ضمن خطبه‌ای مفصل فرمود: در آخرالزمان به گونه‌ای بر مؤمنین عرصه تنگ خواهد شد که اگر مؤمنی بخواهد یک درهم رزق حلال کسب نماید، از ضربت شمشیر برای او سخت‌تر خواهد بود. در بسیاری از احادیث از فتنه‌ها و آزمایش‌های فراوان در آخرالزمان است به حدی که تعداد بسیار بسیار کمی از اهل ایمان در این فتنه‌ها و آزمایش‌ها پیروزمندانه سربلند می‌کنند.

رسول خدا(ص) فرمود: فتنه‌ای روی خواهد داد، در آن فتنه هیچ مسلمانی نماند مگر آنکه قدری از آن فتنه به خانه‌اش راه یابد. در حدیث دیگر فرمود: فتنه‌ای برپا می‌شود که در آن مردی با ایمان از خانه خارج می‌شود، ولی در حالی به خانه باز می‌گردد که ایمان او بر باد رفته است. در روایتی دیگر حضرت فرمود: اکنون شما در زمانی زندگی می‌کنید که (به راحتی می‌توانید ایمان خود را حفظ نمایید، بنابراین) اگر یک دهم از ایمان خود را ضایع کنید، گمراه هستید و به هلاکت دچار خواهید شد؛ اما زمانی فراخواهد رسید که (اوضاع چنان دشوار می‌شود و نگهداری ایمان سخت خواهد بود که) اگر شخصی حتی یک دهم از ایمان خود را عمل نماید بالاخره نجات خواهد یافت. در روایتی دیگر نیز فرمود: در آخرالزمان مردم دین را وسیله‌ای قرار می‌دهند که به دنیا برسند (و در حقیقت دین را برای آخرت نمی‌خواهند)، آنها مانند گرگ‌هایی خواهند بود که لباس میش بر تن کرده‌اند، در شیرین زبانی (و تملق و دروغ‌گویی) بسیار توانا هستند، خداوند بدان‌ها می‌فرماید: آیا بر نافرمانی من گستاخ شده‌اند! سوگند در آن به ذات خویش که فتنه و بلایی بر سر آنها نازل کنم که افراد بسیار با استقامت متحیر شوند.

جناب سلمان روایتی نقل می‌کند و می‌فرماید: اکنون به زیادی مسلمانان نگاه کن، همان‌گونه که اکنون گروه گروه مسلمان می‌شوند، زمانی خواهد رسید که گروه گروه مردم از دین خارج شوند. در دوران غیبت فتنه‌های سخت مردم را مورد آزمایش قرار می‌دهد که مردم نسبت به آن حضرت اعتقادشان را از دست خواهند داد. در حدیثی رسول خدا(ص) فرمود: کسانی که در دوران غیبت حضرت قائم(ع) بر اعتقاد به امامت او پایدار باشند، از کبریت احمر و گوگرد نایاب نیز کمیاب‌ترند! در روایات مختلفی از غربت و مظلومیت مؤمنین حقیقی و شیعیان در آخرالزمان یاد شده است. دنیای قبل از ظهور آکنده از ظلم و جور است، و بی‌گمان اهل ایمان هستند که در تیررس اهل ستم قرار دارند. تعداد کم مؤمنین و شیعیان خود باعث غربت آنان هست و حق‌ستیزیِ اهل باطل نیز به آن افزوده می‌شود. در دعای «عظم البلاء» به پیشگاه خدا شکایت از فزونی بلاها می‌کنیم. و در دعای دیگری شکایت از کمی تعداد مؤمنین و هجوم ستمگران بر مؤمنین داریم: «اللَّهُمَّ إِنَّا نَشْكُو إِلَيْكَ فَقْدَ نَبِيِّنَا... وَ قِلَّةَ عَدَدِنَا... وَ تَظَاهُرَ الزَّمَانِ عَلَيْنَا».

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: همیشه شیعه در گرفتاری و مشقت به سر خواهد برد، تا جایی که مانند لاشه بزی باشند که قصاب هرگونه که بخواهد دست در او افکند، نه راه فرار خواهند داشت و نه پناهگاهی که در امور خویش بدان پناه برند. در این زمانه نیز اگر به دقت نظر کنیم، با توجه به قلت شیعه نسبت به جمعیت دنیا، خواهیم یافت که مظلومیت شیعه از اول تاریخ تا کنون استمرار داشته است، از همه سو تحریم، کارشکنی و حق‌کشی نمونه‌ای از ظلم‌های بارز این دوران به جمعیت قلیل مؤمنین به امام زمان(ع) است.

منابع

• دیبا، حسین، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳
• حیدرزاده، عباس، فرهنگنامه آخرالزمان.

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: