بیعت در معارف مهدویت

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث بیعت است. "بیعت" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

بیعت در قرآن - بیعت در حدیث - بیعت در نهج البلاغه - بیعت در معارف دعا و زیارات - بیعت در کلام اسلامی - بیعت در گفتگوهای بین‌المذاهب - بیعت در سیره پیامبر خاتم

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل بیعت (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

بیعت در موعودنامه

• بیعت در لغت به‌ معنای الزام به طاعت و پیمان بستن به فرمانبرداری و اطاعت از کسی است. بیعت یک برنامه اجتماعی برای رسمیت دادن به حکومت یک حاکم و به‌معنای اعلام پذیرفتن او و تسلیم در برابر اوست. جلوه ظاهری بیعت، دست در دست حاکم گذاشتن و فشردن دست اوست، و در پس این پرده ظاهری، عهد و پیمان‌ها و گواهی‌های متعددی است که بیعت‌کننده به آنها تعهد می‌نماید. درباره حضرت ولی عصر(ع)، به خاطر عدم حضور وی، به بیعت زبانی اکتفا شده و ما با اقرارهایی که در پیشگاه حضرتش می‌نماییم، در واقع دست بیعت با او می‌دهیم. این اقرارها شامل شهادت و گواهی دادن ما نسبت به فضائل و خصائص و برکات حضرت است و اعلان اعتقاد به ظهور قطعی او و آن‌چه پس از ظهور، به دست مبارکش به وقوع می‌پیوندد و در نهایت عهد و پیمان محکم وفاداری است که با او می‌بندیم. این بیعت در دو مورد به صورت عملی نیز دستور داده شده است: یکی در دعای عهد است که در آخر دعا، سه بار با دست راست به پای راست می‌زنیم و می‌گوییم: «الْعَجَلَ الْعَجَلَ يَا مَوْلَايَ يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ» و دیگری در دعای زمان غیبت است که پس از دعا، دست راست را بر کف دست چپ می‌زنیم و گویی با آن حضرت دست بیعت می‌دهیم.
• دعای عهد، بیعت با حضرت است و در آن هرروز صبح با تجدید بیعت و اعلان آمادگی و استقامت بر بیعتی که تا روز قیامت بر گردن گرفته‌ایم از خداوند ثبات آن را می‌خواهیم: «اللَّهُمَّ إِنِّي أُجَدِّدُ لَهُ فِي صَبِيحَةِ يَوْمِي هَذَا وَ مَا عِشْتُ مِنْ أَيَّامِي عَهْداً وَ عَقْداً وَ بَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي».
• و اما در روایات مختلفی آمده است که یاران حضرت در میان رکن و مقام با او بیعت می‌کنند . نیز آمده است که حضرت در میان رکن و مقام از مردم برای امری تازه، کتابی تازه و حکومت آسمانی تازه، بیعت می‌گیرد.
• امیر المؤمنین(ع) در ضمن حدیثی طولانی، در وصف بیعت یاران حضرت مهدی(ع) چنین می‌فرماید: "... با او بیعت می‌کنند که هرگز دزدی نکنند، زنا نکنند، مسلمانی را دشنام ندهند، خون کسی را به ناحق نریزند، به آبروی کسی لطمه نزنند، به خانه کسی هجوم نبرند، کسی را به ناحق نزنند، طلا و نقره و گندم و جو ذخیره نکنند، مال یتیم را نخورند، در مورد چیزی‌که یقین ندارند گواهی ندهند، مسجدی را خراب نکنند، مشروب نخورند، حریر و خز نپوشند، در برابر سیم و زر سر فرود نیاورند، راه را بر کسی نبندند، راه را ناامن نکنند، گرد همجنس‌بازی نگرایند، خوراکی را انبار نکنند، به کم قناعت کنند، طرفدار پاکی باشند، از پلیدی گریزان باشند، به نیکی فرمان دهند، از زشتی‌ها بازدارند، جامه‌های خشن بپوشند، خاک را متکای خود سازند، در راه خدا حقّ‌ جهاد را ادا کنند و...، او نیز در حقّ‌ خود تعهد می‌کند که: از راه آنها برود، جامه‌ای مثل جامه آنها بپوشد، مرکبی همانند مرکب آنها سوار شود، آن‌چنان‌که آنها می‌خواهند باشد، به کم راضی و قانع شود، زمین را به یاری خدا پر از عدالت کند، آن‌چنان‌که پر از ستم شده است، خدا را آن‌چنان‌که شایسته است بپرستد، برای خود دربان و نگهبان اختیار نکند و..." .
• این حدیث به شکل دیگر هم روایت شده که موادّ بیعت، پس‌وپیش است ولی متن پیمان یکی است.
• در روایات آمده است: نخستین کسی که با قائم(ع) بیعت می‌کند، جبرئیل است.
• حضرت علی(ع) نیز فرمود: "هرگاه قائم ما قیام کند، بیعت احدی بر گردن او نیست و از این رو، ولادتش مخفیانه و خودش غایب خواهد شد".

بیعت در فرهنگنامه آخرالزمان

• بیعت نمودن یعنی پیمان و میثاق بستن با کسی، و تعهد دادن و خود را ملزم به اطاعت شخص، یا انجام کاری کردن، یکی از مراسم حکومت، ستاندن بیعت از رعیت است. رسول خدا(ص) نیز در روز غدیر از همه مردم حتی زن‌ها نیز بر ولایت و امامت امیرالمؤمنین(ع) بیعت گرفت و حضرت مهدی(ع) نیز از یاران خود بیعت و پیمان می‌ستاند. ولی در زمان غیبت آن حضرت که مردم به ایشان دسترسی ندارند به گونه‌ای دیگر دستور داده‌اند. در دعای زمان غیبت پس از خواندن دعا باید کف دست راست را بر دست چپ بزنیم و با این کار نیت کنیم که با آن حضرت بیعت می‌نماییم. به خاطر اهمیت متابعت و فرمانبرداری از امام معصوم این بیعت را برای هر روز دستور داده‌اند و در دعای عهد که هر روز صبح خوانده می‌شود، این‌گونه می‌گوییم: "بارالها من در این صبح و تا روزی که زنده‌ام پیمان و میثاق و بیعت خود را با امام زمان(ع) تازه کرده و به آن متعهد می‌شوم، به طوری که هرگز از آن روی‌گردان نشوم".
• ام سلمه از رسول خدا(ص) روایت می‌کند که فرمود: "(سیصد سیزده تن) به تعداد کسانی که در جنگ بدر با رسول خدا(ص) بیعت نمودند، با مهدی(ع) بیعت خواهند کرد و ساکنان زمین و آسمان از او راضی می‌شوند". و در حدیث دیگری فرمود: این تعداد در میان رکن و مقام در مسجد الحرام بیعت می‌کنند.
• امام صادق(ع) فرمود: زمانی که حضرت قائم(ع) قیام می‌نماید، عهد و میثاق و بیعتی از هیچ کس در گردن او نیست.
• امام صادق(ع) فرمود: مهدی(ع) با مردم بر کتاب جدید میثاق و بیعت می‌گیرد که این بیعت بر اعراب بسیار سخت خواهد بود.
• و در حدیث دیگری آمده: چون حضرت قائم(ع) قیام فرماید، بر امری جدید و سنتی جدید و حکم جدید قیام نموده و این کار بر اعراب بسیار گران خواهد بود.
• امام صادق(ع) می‌فرماید ندایی نام حضرت مهدی(ع) را صدا می‌زند، یاران در پشت مقام ابراهیم نزد ایشان می‌آیند و به آن حضرت می‌گویند: چه انتظاری داری؟ سپس دست حضرت را گرفته و با ایشان بیعت می‌کنند.
• امام باقر(ع) فرمود: اولین شخصی که با حضرت مهدی(ع) بیعت می‌کند حضرت جبرئیل(ع) است و سپس سیصد و سیزده نفر اصحاب خاص آن جناب با حضرت بیعت خواهند کرد.
• امام صادق(ع) به مفضل فرمود: "ای مفضل! هر بیعتی قبل از ظهور حضرت مهدی(ع) گرفته شود، بیعتی است بر پایه کفر و نفاق و نیرنگ، که خداوند بیعت‌کننده و بیعت‌گیرنده را لعنت می‌کند، اما مهدی(ع) کسی است که بر دیوار خانه خدا تکیه می‌دهد و دستش را دراز می‌کند و نوری از آن ساطع می‌شود و می‌گوید: این دست خداست که از جانب خدا و به دستور او (شما را به بیعت می‌خواند). سپس این آیه را خواند: ﴿إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّمَا يَنْكُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا﴾ آن‌گاه اولین شخصی که می‌آید و بیعت می‌کند جبرئیل است و سپس فرشتگاه و برگزیدگان جن می‌آیند و با ایشان بیعت می‌نمایند و سپس نقیبان بیعت می‌کنند.
• در حدیث مفصلی ابن مسعود روایت می‌کند، زمانی که راه‌های تجارت بسته و فتنه‌ها زیاد شد، هفت عالم از گوشه گوشه دنیا بدون هماهنگی قیام می‌کنند و با هر کدام سیصد و سیزده نفر بیعت می‌کنند و این هفت عالم در مکه با هم ملاقات می‌کنند و از مقصود یکدیگر پرسش می‌کنند و همگی می‌گویند که ما به دنبال مهدی(ع) هستیم. سپس به جستجوی آن حضرت می‌پردازند و ایشان را پس از تحمل سختی‌هایی می‌یابند و... زمانی که حضرت را یافتند می‌گویند: بیا تا با شما بیعت کنیم. سپس حضرت در میان رکن و مقام می‌نشیند و آنان با حضر بیعت می‌کنند... .
• در روایتی رسول خدا(ص) خبر از آمدن گروهی با پرچم‌های سیاه می‌دهند که از سوی مشرق قیام می‌کنند. سپس حضرت می‌فرماید اگر این گروه قیام کردند به سوی آنان بشتابید و با آنان بیعت کنید اگر چه لازم باشد سینه‌خیز از روی برف‌ها بروید!. پیشاپیش ظهور حضرت در مراسم حج گروهی از حج‌گذاران پس از عرفات، درمنی دیوانه‌وار به جان هم می‌افتند و پس از کشتاری فراوان به سوی حضرت می‌روند که سر بر دیوار کعبه نهاده و اشک می‌ریزد. از او می‌خواهند که از ایشان بیعت بستاند. حضرت می‌فرماید: چقدر پیمان بستید و سپس شکستید و چقدر خون‌ها (ی ناحق) ریختید! سپس با کراهت و ناراحتی با آنان بیعت می‌کند. سپس فرمود اگر شما نیز آن زمان را دریافتید، با او بیعت نمایید زیرا او هدایت‌گر آسمان و زمین است.
• امام حسن(ع) فرمود: همه ما اهل بیت بیعتی از طاغوت‌های زمان خود به گردن دارد، مگر حضرت قائم(ع)، و در روایت دیگری امام رضا(ع) فرمود: حضرت قائم(ع) از میان مردم غایب خواهد شد، تا به گردنش بیعتی نباشد و زمانی که قیام می‌نماید با شمشیر قیام می‌کند (و بیعتی از هیچ کس مانع او نخواهد بود).

منابع

• تونه‌ای، مجتبی، موعودنامه
• حیدرزاده، عباس، فرهنگنامه آخرالزمان

پانویس