المصنف (کتاب)
المصنف مجموعهای است دوازده جلدی که با زبان عربی به بررسی احکام فقهی جامع، آداب اخلاقی، عقاید و روایات تاریخی و سیره نبوی میپردازد. این مجموعه اثر عبدالرزاق صنعانی است و انتشارات المجلس العلمی نشر آن را به عهده داشته است.[۱].
| المصنف | |
|---|---|
 | |
| زبان | عربی |
| نویسنده | عبدالرزاق صنعانی |
| موضوع | |
| مذهب | اهل سنت |
| ناشر | انتشارات المجلس العلمی |
| محل نشر | بیروت، لبنان |
| سال نشر | ۱۴۰۳ ق، ۱۳۶۲ ش |
| تعداد جلد | ۱۲ |
| فهرست جلدها | جلد اول، جلد دوم، جلد سوم، جلد چهارم، جلد پنجم، جلد ششم، جلد هفتم، جلد هشتم، جلد نهم، جلد دهم، جلد یازدهم، جلد دوازدهم |
دربارهٔ کتاب
کتاب حاضر در دوازده مجلد نگاشته شده است. این کتاب تلاشی در جهت شناخت ابعاد احکام شرعی و دستورالعملهای اخلاقی و اجتماعی اسلام بر پایه احادیث و سنتهای نقلشده از پیامبر(ص) و سلف صالح است.
دوازده جلد از این کتاب به چاپ رسیده است:
مباحث جلدهای کتاب
- المصنف ج۱: این جلد به تفصیل احکام فقهی طهارت، از جمله وضو، غسل و تیمم را در شرایط گوناگون، مانند مسائل مربوط به آبها، انواع نجاسات و مبطلات طهارت بررسی میکند. همچنین، به قواعد فقهی مرتبط با حیض، استحاضه و سپس احکام جامع نماز، شامل پوشش، مکان نماز، اذان، اقامه، امامت، فضیلت جماعت و اوقات نماز میپردازد.
- المصنف ج۲: این جلد به تکمیل مباحث نماز، با تمرکز بر جزئیات ارکان و واجبات آن از جمله صفوف، سترة، قرائت، رکوع و سجود و همچنین احکام مربوط به سهو در نماز میپردازد. در ادامه، به تفصیل شرایط خاص نمازگزاران مانند نماز مسافر (قصر و جمع)، نماز مریض، نماز خوف و دیگر احکام مربوط به امامت و نماز جماعت را شرح میدهد.
- المصنف ج۳: این جلد با تکمیل مباحث نماز، به ویژه نمازهای نافله مانند وتر و تهجد، آغاز شده و سپس به تفصیل به احکام جامع نمازهای جمعه و عیدین میپردازد. پس از پرداختن به فضائل قرآن، بخش عمدهٔ آن به احکام جامع جنائز اختصاص یافته که شامل تمام مراحل از احتضار، غسل، کفن و نماز میت تا دفن و آداب پس از آن میشود.
- المصنف ج۴: این جلد به تفصیل احکام فقهی دو رکن مهم عبادات، یعنی زکات (در انواع اموال) و روزه (شامل شرایط، مبطلات و انواع آن) را مورد بررسی قرار میدهد. در ادامه به مباحث عقیقه، اعتکاف، و به طور گسترده به «کتاب المناسک» میپردازد که احکام قربانی، شکار، و ذبائح را در بر میگیرد.
- المصنف ج۵: این جلد به تفصیل احکام و فضائل حج، از جمله طواف، مناسک کعبه، و آداب سفر را بیان میکند. در ادامه، به احکام جامع جهاد، غنائم و فضیلت شهادت میپردازد و سپس گزارش مفصلی از غزوات مهم پیامبر(ص) و رویدادهای کلیدی تاریخ اسلام در دوران آغازین آن ارائه میدهد.
- المصنف ج۶: این جلد با بیان تفصیلی احکام فقهی مربوط به اهل کتاب آغاز شده و در ادامه به طور جامع به دو باب مهم «نکاح» و «طلاق» میپردازد. در این بخشها، تمام مباحث از شرایط عقد و صداق گرفته تا انواع انحلال پیمان زناشویی مانند طلاق، ظهار، ایلاء، خلع و عده مورد بررسی قرار میگیرد.
- المصنف ج۷: این جلد با تکمیل مباحث مربوط به احکام خانواده، به تفصیل جنبههای گوناگون طلاق (مانند لعان، عده، نفقه و احکام مربوط به ازدواج و طلاق بردگان) را تشریح میکند. سپس به طور جامع به قوانین جزایی اسلام (حدود)، شامل مجازات زنا، قذف و شرب خمر میپردازد و در انتها به مسائل متفرقه فقهی مانند لقیط (فرزند سرراهی) و رضاع (شیر دادن) اشاره دارد.
- المصنف ج۸: این جلد به طور جامع به احکام فقهی معاملات (کتاب البیوع) میپردازد و مباحثی چون انواع بیع، رهن، سلف، شفعه، مضاربه، و قوانین مربوط به ربا، عیب در کالا و ورشکستگی را پوشش میدهد. در ادامه، به بررسی احکام شهادت و شهود (کتاب الشهادات)، قوانین خاص قرارداد مکاتبه (آزادی بردگان) و در پایان، به تفصیل به مباحث نذرها و سوگندها (کتاب الأیمان والنذور) میپردازد.
- المصنف ج۹: این جلد به احکام فقهی حقوق مالی و اجتماعی مانند ولاء، وصایا، هبات، صدقات و آزادی مشروط بردگان (مدبر) میپردازد. بخش عمده دیگر آن نیز شامل احکام نوشیدنیها و قوانین دقیق دیات و قصاص برای جنایات علیه نفس و اعضای بدن است.
- المصنف ج۱۰: این جلد با تکمیل مباحث دیات، قصاص و حدود (مانند سرقت) آغاز شده و سپس به احکام ارث و قوانین مربوط به اهل کتاب میپردازد. بخش پایانی و جامع کتاب نیز به آداب اجتماعی، اخلاق و مسائل گوناگون زندگی روزمره، از جمله آداب معاشرت، خوردن و آشامیدن اختصاص دارد.
- المصنف ج۱۱: این جلد، ادامه مباحث جامع کتاب “الجامع” اثر امام معمر بن راشد ازدی است و به طیف وسیعی از موضوعات میپردازد. مباحث آن شامل آداب معاشرت، اخلاق، عقاید، تاریخ و پیشگوییها (مانند علائم قیامت، بهشت و جهنم)، همراه با جزئیات فقهی و اجتماعی مرتبط با زندگی روزمره مسلمانان است.
- المصنف ج۱۲: این جلد به فهارس احادیث، اعلام فقهی و اعلام بهصورت مستقل اختصاص دارد.
دربارهٔ پدیدآورنده
ابوبکر عبدالرزاق بن همام بن نافع حمیری یمانی صنعانی مشهور به ابن همام، از موالی حمیر و از محدثان برجسته نیمه دوم قرن دوم و دهه نخست قرن سوم هجری است که دست به گردآوری گسترده روایات پیامبر(ص) و آثار صحابه زد (متولد ۱۲۶ ق در صنعا، متوفای ۲۱۱ق). وی در صنعا پرورش یافت و در همان شهر اقامت گزید، هرچند مانند دیگر محدثان به شهرهای مختلف نیز سفر کرد. پدرش همام نیز راوی حدیث بود و در تربیت علمی او نقش داشت.
عبدالرزاق دانش خود را نزد اساتیدی همچون معمر بن راشد (م ۱۵۳)، ابن جریج، سفیان بن عیینه و سفیان الثوری فراگرفت. وی با وجود علائق شیعی و تنفر آشکار از معاویه، به دلیل حجم وسیع معلوماتش مورد احترام نسلهای بعدی محدثان بود. او تاکنون چندین جلد کتاب به رشتهٔ تحریر درآورده است. «المصنف»، «الامالی» و «تفسیر القرآن» برخی از این آثار است.[۲].
دریافت متن کتاب از
پانویس
- ↑ کتابخانه مدرسه فقاهت
- ↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱