ولادت پیامبر خاتم در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←منابع) |
||
| (۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
'''ولادت پیامبر خاتم {{صل}}''' در سال "[[عام الفیل]]" و در ربیعالاول [[سال]] ۵۷۰ م بوده است. [[شیعیان]]، تولد حضرت را هفدهم ربیعالاول، [[روز جمعه]] و [[اهل تسنن]] دوازدهم ربیعالاول، روز دوشنبه میدانند. محل تولد رسول اکرم {{صل}}، ورودی [[شعب ابی طالب]] است. [[عبدالمطلب]] پدر بزرگ حضرت نام ایشان را [[محمد]] {{صل}} گذاشت تا در [[آسمان]] و [[زمین]]، ستوده باشد. | '''ولادت پیامبر خاتم {{صل}}''' در سال "[[عام الفیل]]" و در ربیعالاول [[سال]] ۵۷۰ م بوده است. [[شیعیان]]، تولد حضرت را هفدهم ربیعالاول، [[روز جمعه]] و [[اهل تسنن]] دوازدهم ربیعالاول، روز دوشنبه میدانند. محل تولد رسول اکرم {{صل}}، ورودی [[شعب ابی طالب]] است. [[عبدالمطلب]] پدر بزرگ حضرت نام ایشان را [[محمد]] {{صل}} گذاشت تا در [[آسمان]] و [[زمین]]، ستوده باشد. | ||
== [[تاریخ]] | == [[تاریخ]] [[ولادت پیامبر خاتم]] == | ||
عموم سیرهنویسان و | عموم سیرهنویسان و تاریخنگاران<ref>خلیفة بن خیاط، ص۲۶؛ ابن هشام، ج۱، ص۱۶۷؛ یعقوبی، ج۲، ص۷؛ مسعودی، ج۲، ص۲۶۸.</ref> معتقدند تولد [[پیامبر اکرم]]{{صل}} در "[[عام الفیل]]" (سالی که [[ابرهه]] برای خرابی [[خانه کعبه]] آمده بود)<ref>اواسط قرن ششم = م. ۵۷۱.</ref>، [[سال]] ۵۷۰ م بوده است<ref>بیهقی، دلائل، ج۱، ص۷۲.</ref>؛ زیرا آن حضرت به طور قطع در سال ۶۳۲ م در گذشته است و سن [[مبارک]] او ۶۲ تا ۶۳ سال بوده است. بنابراین ولادت آن حضرت در ۵۷۰ م خواهد بود. | ||
[[اکثریت]] قریب به | [[اکثریت]] قریب به [[اتفاق]] محدثان و مؤرخان بر این اعتقادند که [[تولد پیامبر]]{{صل}} در فصل بهار و در [[ربیعالاول]] بوده است؛ ولی در [[روز]] تولد حضرت، [[اختلاف]] دارند<ref>جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ص۱۴۸.</ref>. روزهای دوم<ref>بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۹۲ [چاپ زکار، ج۱، ص۱۰۰]؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۲۱.</ref> هشتم<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۱.</ref>، دهم<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۸۰؛ بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۱۰۰؛ ابن اثیر، اسدالغابة، ج۱، ص۲۱.</ref> دوازدهم<ref>ابن سید الناس، عیون الأثر، ج۱، ص۳۳؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۵۵.</ref> و [[هفدهم ربیع الاول]] و دوازدهم [[ماه مبارک رمضان]]<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۱، ص۲۵.</ref> در این باره ذکر شده است. بعضی از دانشمندان امروز حساب کردهاند تا ببینند روز ولادت [[رسول اکرم]]{{صل}} با چه روزی از ایام ماههای شمسی منطبق میشود. به این نتیجه رسیدهاند که دوازدهم ربیع آن سال مطابق میشود با بیستم آوریل و بیستم آوریل مطابق است با سی و یکم فروردین. قهراً هفدهم ربیع مطابق میشود با پنجم اردیبهشت. پس قدر مسلّم این است که رسول اکرم{{صل}} در فصل بهار به [[دنیا]] آمده است. حال یا سی و یکم فروردین یا پنجم اردیبهشت. | ||
مشهور بین [[اهل سنت]] در | مشهور بین [[اهل سنت]] در تولد آن حضرت [[دوازدهم ربیع الاول]] و روز دوشنبه است که نخستین بار آن را [[ابن اسحاق]] (م ۱۵۱)<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۵۸.</ref> نقل و مورخان دیگر مانند: [[ابن هشام]] (م ۲۱۸)<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۵۸.</ref> [[طبری]] (م ۳۱۰)<ref>طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۱۵۶.</ref> و دیگر منابع روایی و [[تاریخی]] [[اهل سنت]] از وی نقل کردهاند. در بین [[شیعیان]] نیز [[کلینی]] (م ۳۲۹)<ref>کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۳۹.</ref> قول دوازدهم ربیع الاول را در ولادت آن حضرت نقل کرده است که به احتمال [[قوی]] این قول را از [[ابن اسحاق]] گرفته یا کلمه «بقیت» به «مضیت» در عبارت {{متن حدیث|مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَبِيعٍ الْأَوَّلِ}}<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۵۸، ص۴۳۹.</ref> تصحیف و دوازده [[روز]] باقی مانده از [[ربیع الاول]] به دوازده روز گذشته از ربیع الاول تبدیل شده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۵، ص۲۵۱، پاورقی ۳.</ref>، اما مشهور قول [[شیعه]] در تولد آن حضرت، هفدهم ربیع الاول و [[روز جمعه]] است<ref>مفید، المقنعة ص۴۵۶؛ همو، مسارالشیعة (مصنفات الشیخ المفید)، ج۷، ص۵۰.</ref>. بنابراین [[مجلسی]] قول دوازدهم ربیع الاول را از مرحوم کلینی حمل بر [[تقیه]]<ref>مجلسی، حیاة القلوب، ج۲، ص۴۸؛ همو، بحارالأنوار، ج۵۵، ص۳۶۴.</ref> و بر قول هفدهم ربیع الاول ادعای اتفاق کرده است<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۵، ص۲۴۸.</ref>.<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۶؛ [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱]]، ص۳۰-۳۱؛ [[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ اسلام ج۱]]، ص۴۲.</ref> | ||
هنگام | هنگام تولد، مادرش [[آمنه]]، کسی را نزد [[عبدالمطلب]]، جد بزرگوارش فرستاد و گفت که [[خداوند]] به تو پسری داده است. زمانی که عبدالمطلب خبر ولادت [[رسول خدا]]{{صل}} را شنید، از داخل [[حجر اسماعیل]] که با [[فرزندان]] خود و مردانی از [[بنی هاشم]] در آنجا نشسته بود، بلند شد و نزد آمنه آمد و کودک را داخل [[کعبه]] برد و [[خدا]] را بر این [[نعمت]] چنین [[سپاس]] گفت: "[[حمد]] و سپاس خداوند را که پسر بچهای [[پاک]] به من عطا فرمود. او در گهواره به بچههای دیگر سروری پیدا کرد. او را به خانهای که دارای ارکان است پناه میدهم تا اینکه او را بالغ و [[استوار]] ببینم. او را از [[شر]] هر بدخواه [[کینه]] به [[دل]] و [[حسود]] ورز لگام گسیخته به [[خدا]] میسپارم"<ref>{{متن حدیث|الحمد لله الذی أعطانی هذا الغلام الطیب الآردان قد ساد فی المهد علی الغلمان اعیذ بالبیت ذی الأرکان حتی آرا بالغ البنیان أعیذه من شر ذی شنئان من خاسد مضطرب العنان}}؛بلاذری، ج۱، ص۸۹؛ ابن جوزی، الوفاء، ص۹۳.</ref>. [[عبدالمطلب]] سپس عقیقهای کُشت<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۶۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۸۲.</ref>. [[محمد]]{{صل}} قبل از اینکه چشم به [[جهان]] بگشاید پدر خویش عبدالله را از دست داده بود<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۹۲؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۵۸.</ref>.<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۶؛ [[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱]]، ص۳۰-۳۱.</ref> | ||
گفته شده آن حضرت [[ختنه]] شده و ناف | گفته شده آن حضرت [[ختنه]] شده و ناف بریده به [[دنیا]] آمد و این مطلب، [[شگفتی]] عبدالمطلب را برانگیخت و شأن و [[منزلت]] [[رسول خدا]]{{صل}} را در نظر او بالا برد<ref>ابن سعد، ج۱، ص۸۲.</ref>. [[انس بن مالک]] میگوید: رسول خدا{{صل}} فرمود: "از [[کرامت]] من این است که ختنه شده و ناف بریده به دنیا آمدم و کسی عورت مرا ندید"<ref>ابن جوزی، الوفاء، ص۹۴.</ref> [[حاکم]]<ref>حاکم، ج۲، ص۶۰۷.</ref> در مورد [[حدیث]] مختون متولد شدن آن حضرت ادعای [[تواتر]] کرده است، اما عدهای<ref>طبرانی، الصغیر، ج۲، ص۵۹؛ هیثمی، ج۸، ص۲۲۴.</ref> افزون بر [[انکار]] تواتر و خدشه در سند حدیث، در اصل وجود چنین [[حدیثی]] تردید کردهاند. کمال بن عدیم عقیلی این حدیث را [[ضعیف]] دانسته و گفته است: ابداً چنین مطلبی ثابت نشده است. ابن قیم گفته است: ممکن است بسیاری از [[مردم]] نیز ختنه شده متولد شوند؛ از اینرو نمیتوان آن را از [[معجزات پیامبر]] شمرد<ref>ر.ک: قسطلانی، المواهب، ج۱، ص۷۱.</ref>. افزون بر این، [[روایت]] بالا با روایتی که گفته است عبدالمطلب [[روز]] هفتم ولادت [[رسول خدا]]، او را [[ختنه]] کرده و محمد نامید<ref>بکری دمیاطی، ج۱، ص۲۰.</ref> و نیز با برخی از گزارشها که [[ختنه]] شدن او را هنگام [[شق صدر]] ـ که مصدر خبری معتبری نیز ندارد ـ دانستهاند<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۶، ص۷۰؛ ابن عساکر، ج۳، ص۴۱؛ هشمی، ج۸، ص۲۲۴؛ بکری دمیاطی، ج۱، ص۱۲.</ref> تعارض دارد<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱]]، ص۳۰-۳۱.</ref>. | ||
== محل ولادت [[رسول خدا]] {{صل}} == | == محل ولادت [[رسول خدا]]{{صل}} == | ||
محل تولد رسول اکرم {{صل}}، ورودی [[شعب ابی طالب]] است که پس از [[هجرت | محل تولد رسول اکرم{{صل}}، ورودی [[شعب ابی طالب]] است که پس از [[هجرت رسول خدا]]{{صل}} به یثرب، [[عقیل]] این [[خانه]] را تصرف کرد و آن خانه به نام او مشهور شد. بعدها [[فرزندان عقیل]] آن را به [[محمد بن یوسف]] [[ثقفی]] فروختند<ref>طبری، ج۲، ص۱۵۶؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۱۳۶.</ref>. البته محل تولد آن حضرت در طول [[تاریخ]] مورد توجه [[مسلمانان]] بوده است. در قرن دوم هجری، [[خیزران]]، [[همسر]] [[هارون]]، آن محل را خرید و به [[مسجد]] تبدیل کرد. بعدها نیز محل تولد آن حضرت از سوی [[سلاطین]] عثمانی، حاکمان یمن، [[مصر]] و [[عباسیان]] بازسازی شد. در پی روی کار آمدن [[دولت]] سعودی، با اصرار شیخ عباس قطان شهردار وقت [[مکه]] و درخواست وی از "ملک عبدالعزیز"، قرار بر آن شد تا در آنجا کتابخانهای موسوم به "المکتبة مکة المکرمه" بنا کنند که تاکنون بر قرار است<ref>جعفریان، ص۱۵۴.</ref>.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱]]، ص۳۰-۳۱؛ [[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[سیرت جاودانه ج۱ (کتاب)|سیرت جاودانه ج۱]]، ص۱۸۹.</ref> | ||
== مراسم نامگذاری [[پیامبر]] {{صل}} == | == مراسم نامگذاری [[پیامبر]]{{صل}} == | ||
[[عبدالمطلب]] برای عرض تشکر به پیشگاه [[خداوند]]، گوسفندی کشت و عدهای را [[دعوت]] کرد و در آن جشن باشکوه که از عموم [[قریش]] | [[عبدالمطلب]] برای عرض تشکر به پیشگاه [[خداوند]]، گوسفندی کشت و عدهای را [[دعوت]] کرد و در آن جشن باشکوه که از عموم [[قریش]] دعوت شده بودند، نام فرزند خود را محمد گذارد. از او پرسیدند: "چرا نام فرزند خود را محمد (ستوده) [[انتخاب]] کردید، در صورتی که این نام در میان [[اعراب]] کمسابقه است؟ گفت: خواستم که در [[آسمان]] و [[زمین]]، ستوده باشد"<ref>ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۱۵؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۳۲.</ref>. [[ابوطالب]] عموی آن حضرت در اشعار خود با اشاره به این رویداد چنین گفت: "[[خداوند]] نامی از خود را برای [[بزرگداشت]] او جدا ساخت؛ زیرا نام صاحب [[عرش]] محمود (پسندیده) و نام [[پیامبر]] [[محمد]] (ستوده) است"<ref>{{عربی|فشق له من اسمه لیجله فذوا العرش محمود و هذا محمد}}؛ ابن حبان، الثقات، ج۱، ص۴۱.</ref>. | ||
تا آن | تا آن [[روز]]، فقط شانزده نفر به این اسم نامگذاری شده بودند<ref>ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۲۰.</ref>. [[قرآن مجید]] نیز از آن حضرت با نامهای محمد و احمد یاد میکند. خداوند در سورههای [[آل عمران]]، محمّد، فتح و [[احزاب]]، او را با نام محمد و در [[سوره صف]] با نام احمد خوانده است. منشأ [[اختلاف]]، این است که [[مادر رسول خدا]]، پیش از جدش، نام او را احمد گزارده بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۷۹؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۸۱.</ref>، چنان که در [[تاریخ]] منعکس است<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۷.</ref>. | ||
== رویدادهای هنگام ولادت == | == رویدادهای هنگام ولادت == | ||
در | در منابع حدیثی و [[تاریخی]] برای ولادت پیامبر{{صل}}، [[معجزات]] و خوارق عادات فراوانی به صورتهای گوناگون ذکر کردهاند<ref>برای مشاهده برخی رویدادها، ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۱۶۶ و ۱۷۴؛ بیهقی، دلائل، ج۱، ص۸۱ و ۱۳۵؛ بحرانی، ص۳۷۱-۳۸۰؛ هیثمی، النعمه، ص۴۴؛ جامی ص۱۰۷.</ref> که بسیاری از آنها از نظر سند مرسل و فاقد شرایط صحت هستند و برخی نیز ضمن [[مخالفت]] با [[عقل]]، درباره موضوعی کم اهمیت است که در آنها مبالغه زیادی صورت گرفته و عجایب و غرایب آنها با شرح و بسط نقل شده که این خود از نشانههای برساخته بودن [[روایت]] است. افزون بر این، [[دست]] کم نیمی از این [[اخبار]] از طریق [[کعب الاحبار]]، [[ابوهریره]]، [[وهب بن منبه]] یا افراد مجهولی نقل شده است که ناقلان آنها به هیچ وجه [[زمان]] ولادت آن حضرت را [[درک]] نکردهاند. از اینرو، معروف حسنی<ref>معروف حسنی، ص۲۷۷.</ref> برخی از این خوارق نقل شده را شبیه به افسانههای هند قدیم و [[اقوام]] باستانی دانسته است؛ چنان که [[سید محسن امین]]<ref>محسن امین، ج۶، ص۴۶۵.</ref> نیز درباره برخی از این [[اخبار]] گوید: در آنها دیدگاههای [[افراطی]] و [[غلوآمیز]]، آشفتگی، پاشیدگی و رنگی از تندروی نمایان است. | ||
مهمترین رویدادهای هنگام ولادت، نخستین بار در کتاب [[تاریخ یعقوبی]]<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۷.</ref> آمده است. یعقوبی با اینکه به صورت گذرا به حوادث میپردازد، معجزات یا رویدادهای هنگام ولادت را با تفصیل و بدون هیچ سندی ذکر میکند و تاریخ دقیق ولادت آن حضرت را از روی [[ستارگان]] معلوم میدارد؛ در حالی که بین | مهمترین رویدادهای هنگام ولادت، نخستین بار در کتاب [[تاریخ یعقوبی]]<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۷.</ref> آمده است. یعقوبی با اینکه به صورت گذرا به حوادث میپردازد، [[معجزات]] یا رویدادهای هنگام ولادت را با تفصیل و بدون هیچ سندی ذکر میکند و تاریخ دقیق ولادت آن حضرت را از روی [[ستارگان]] معلوم میدارد؛ در حالی که بین مورخان و محدثان [[اختلاف]] زیادی هنگام ولادت آن حضرت وجود دارد. رویدادهایی که یعقوبی آورده چنین است: | ||
# شیطانها رانده شدند؛ | # [[شیطانها]] رانده شدند؛ | ||
# ستارگان فرو افتادند و [[قریش]] از دیدن آنها [[تعجب]] کردند و گفتند: این | # ستارگان فرو افتادند و [[قریش]] از دیدن آنها [[تعجب]] کردند و گفتند: این نشانه قیامت است؛ | ||
# زلزلهای آمد و همه [[مردم]] را گرفت و کنیسه و صومعهها و... ویران شد، و هر چیزی که [[پرستش]] میشد، [[کنده]] شد؛ | # زلزلهای آمد و همه [[مردم]] را گرفت و کنیسه و صومعهها و... ویران شد، و هر چیزی که [[پرستش]] میشد، [[کنده]] شد؛ | ||
# [[جادوگران]] و [[کاهنان]] در کار خود فرو ماندند و شیطانها [[محبوس]] شدند؛ | # [[جادوگران]] و [[کاهنان]] در کار خود فرو ماندند و شیطانها [[محبوس]] شدند؛ | ||
# ستارگانی پدیدار شدند که دیده نشده بودند و این | # ستارگانی پدیدار شدند که دیده نشده بودند و این ستارگان، کاهنان [[یهود]] را گیج و سرگردان کردند؛ | ||
# ایوان کسرا تکان خورد و سیزده [[کنگره]] آن فرو ریخت؛ | # ایوان کسرا تکان خورد و سیزده [[کنگره]] آن فرو ریخت؛ | ||
# | # آتشکده فارس خاموش شد با اینکه هزار سال خاموش نشده بود<ref>شامی، ج۱، ص۳۵۸ گوید: بعد از خاموش شدن آتشکدهها، همان شب اقدام به روشن کردن آنها شد، ولی روشن نشدند.</ref>. | ||
# موبد موبدان در [[خواب]] دید شتران | # موبد موبدان در [[خواب]] دید شتران عربی، اسبان سخت کوشی را کشیدند تا از دجله گذشتند و در [[سرزمین]] آنها پراکنده شدند. عبد المسیح بن بغیله از طرف کسرا راهی [[دمشق]] شد و [[سطیح کاهن]] را در «[[جابیه]]"<ref>روستایی در نواحی جولان دمشق، ر.ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۹۱.</ref> در حالی که مشرف به [[مرگ]] بود، دیدار کرد و بلند در گوش او گفت: ای گرهگشای [[سختیها]]! کری یا شنوا؟ بزرگ [[خاندان]] یزن گرفتار است و پیش تو آمده. سطیح در پاسخ عبدالمسیح به سجع، شعری خواند بدین مضمون: تو از طرف کسرا آمدهای تا درباره خرابی ایوان کسرا، [[خاموشی]] آتشکدهها و خواب موبد موبدان بپرسی. بعد این وقایع را چنین [[پیشگویی]] و [[تفسیر]] کرد که به عدد کنگرههای [[شکست]] خورده، شاهان [[حکومت]] میکنند، دریاچه ساوه خشک میشود، [[تلاوت قرآن]] در تهامه آشکار میگردد و صاحب عصا ([[پیامبر خاتم]]{{صل}}) بیاید. سطیح پس از این [[پیشگویی]] از [[دنیا]] رفت<ref>یعقوبی، ج۲، ص۷. بخشی از اخبار مربوط به رویدادهای ولادت در منابع دیگر تکرار شده است، ر.ک: طبری، ج۲، ص۱۶۶؛ صدوق، کمال، ص۱۹۱؛ مسعودی، ج۴، ص۲۰؛ بیهقی، دلائل، ج۱، ص۱۲۸؛ زمخشری، ج۲، ص۱۸؛ ابن عساکر، ج۲۷، ص۳۶۲؛ ابن کثیر، البدایه، ج۲، ص۲۶۹؛ طبرسی، اعلام، ص۱۱.</ref>. | ||
مخزوم بن هانی [[مخزومی]]، تنها راوی بخش مهمی از رویداهای هنگام ولادت [[رسول خدا]]{{صل}} است. مخزوم این واقعه را از پدرش هانی نقل کرده است؛ بنابراین، تکرار این [[روایت]] در کتابهای گوناگون، دلیل بر [[تواتر]] آن نیست در حجم انبوهی از اخباری که رویدادهای هنگام ولادت را نقل کردهاند، عجایب و غرایب فراوانی به چشم میخورد که فاقد [[ارزش]] [[تاریخی]] هستند. این [[اخبار]] بیشتر در کتابهای [[دلائل النبوه]] نقل شدهاند که حاوی بیشترین روایاتی است که عجایب و غرایب فراوانی را در خود جای دادهاند و این خود میتواند از نشانههای برساخته بودن آنها باشد. شاید به علت وجود این عجایب است که وقتی [[ذهبی]]<ref>تاریخ، ج۱، ص۳۸.</ref> این [[معجزات]] را از [[طبری]] نقل میکند، میگوید: "سخنی شگفت و دور از [[باور]] است". | |||
نکته سؤال برانگیز دیگر آن است که همه یا بیشتر این حوادث، در [[سرزمین]] | نکته سؤال برانگیز دیگر آن است که همه یا بیشتر این حوادث، در [[سرزمین]] ایران و [[ملک]] کسرا اتفاق افتاده، ولی در منابع [[ایرانی]] بدانها اشاره نشده است؛ در حالی که این نوشتهها از [[زمان]] ساسانیان وجود داشته و تا دورههای [[اسلامی]] باقی مانده است و دربردارنده اطلاعات دقیقی از [[ایران]] پیش از [[اسلام]] هستند. نمونه این نوشتههای خداینامه است که [[حمزه اصفهانی]]<ref>حمزه اصفهانی، ص۱۶.</ref> و [[ابن ندیم]]<ref>ابن ندیم، ص۳۰۵.</ref> از آن نام بردهاند. با توجه به همین نکته، کتابهای [[تاریخ]] طبری، اخبار الطوال، مروج الذهب و منابع دیگری که تاریخ ایران پیش از اسلام را نوشتهاند، با اینکه شرح حال نخستین [[پادشاهان]] افسانهای ایران تا آخرین پادشاه ساسانی را کم و بیش بیان کردهاند؛ | ||
# در بخش تاریخ ایران به حوادثی چون شکستن ایوان کسرا، خاموش شدن | # در بخش تاریخ ایران به حوادثی چون شکستن ایوان کسرا، خاموش شدن آتشکده فارس، خشک شدن دریاچه ساوه و... نپرداختهاند؛ | ||
# این حوادث را با | # این حوادث را با سلسله اسناد از منابع عربی و راویان ساکن [[مکه]] و به صورت شفاهی دریافت و ذکر کردهاند، اما نه در بخش [[تاریخ]] [[ایران]]. | ||
حمزه اصفهانی که از تاریخ ایران اطلاعات وسیعی داشته و در کتاب خود اطلاعات | حمزه اصفهانی که از تاریخ ایران اطلاعات وسیعی داشته و در کتاب خود اطلاعات ارزشمندی از تاریخ یونان، [[روم]] و ایران عرضه کرده است و در بخش تاریخ ایران و [[عرب]]، به تولد [[پیامبر اکرم]]{{صل}} پرداخته و تا حدودی ارتباط پادشاه ایران و [[عربها]] را در این [[زمان]] بیان کرده، به چنین حوادث خارقالعادهای در زمان کسرای پادشاه ایران اشاره نکرده است<ref>ر.ک: حمزه اصفهانی، ص۱۱۴.</ref>. | ||
[[ابوعلی مسکویه]] نیز با اینکه تقریباً تمام | [[ابوعلی مسکویه]] نیز با اینکه تقریباً تمام پادشاهان ایران و جزئیات فراوانی از [[حکومت]] آنها را آورده، به هیچ یک از این وقایع اشاره نکرده است. به هر حال، اگر واقعاً چنین حوادث مهمی در تاریخ ایران اتفاق افتاده بود، باید در جایی از تاریخ ایران ثبت و نقل میشد. | ||
گفتنی است درباره ولادت [[رسول خدا]] {{صل}}، [[روایات]] فراوان دیگری نقل شده است که [[درستی]] آنها معلوم نیست؛ به ویژه که [[اعراب]] از رسول خدا {{صل}} و [[آینده]] او [[شناختی]] نداشتند<ref>اربلی، ج۱، ص۵۲.</ref> و در فضای [[فرهنگی]] [[جامعه]] [[حجاز]] پیش از [[اسلام]] نیز اقتضای نقل چنین [[اخبار]] جزئی و دقیق از [[زندگی]] کسی که اهمیت او برای آنها روشن نبوده، وجود نداشته است. در کلمات [[اهل بیت]] نیز هیچ اشارهای به این اخبار نرفته است. افزون بر اینکه برخی از رویدادهای هنگام ولادت، [[انکار]] شدهاند<ref>قسطلانی، المواهب، ج۱، ص۶۵؛ جعفر مرتضی عاملی، ج۲، ص۶۶.</ref>. | گفتنی است درباره ولادت [[رسول خدا]]{{صل}}، [[روایات]] فراوان دیگری نقل شده است که [[درستی]] آنها معلوم نیست؛ به ویژه که [[اعراب]] از رسول خدا{{صل}} و [[آینده]] او [[شناختی]] نداشتند<ref>اربلی، ج۱، ص۵۲.</ref> و در فضای [[فرهنگی]] [[جامعه]] [[حجاز]] پیش از [[اسلام]] نیز اقتضای نقل چنین [[اخبار]] جزئی و دقیق از [[زندگی]] کسی که اهمیت او برای آنها روشن نبوده، وجود نداشته است. در کلمات [[اهل بیت]] نیز هیچ اشارهای به این اخبار نرفته است. افزون بر اینکه برخی از رویدادهای هنگام ولادت، [[انکار]] شدهاند<ref>قسطلانی، المواهب، ج۱، ص۶۵؛ جعفر مرتضی عاملی، ج۲، ص۶۶.</ref>. | ||
معروف حسنی<ref>معروف حسنی، ص۲۷۹-۲۸۰.</ref> درباره معجزات و خوارق عاداتی که به پیامبر اکرم{{صل}} در دوران کودکی او نسبت میدهند مینویسد: اگر غرایب و رخدادهایی که از زمانی که او نطفه بود تا زمانی که به صورت [[خون]] بسته و مضغه درآمد، آنگاه استخوان شد و بر آن استخوان گوشت رویید و تا زمانی که دیده به [[جهان]] گشود و نفسهای [[مبارک]] او در فضای [[مکه]] و پس از آن در دیگر مکانهای عرب نشین، آنجا که [[حلیمه سعدیه]] عهدهدار شیر دادن و [[تربیت]] او میشود، رها شد و تا زمانی که وی، حلیمه و همه [[اعراب]] آن محله را به [[شگفتی]] فرو برد، پیوسته و پی در پی رخ میداد و بالاخره اگر آن همه وقایع شگفتآوری که راویان، مدعی شدهاند، در [[آسمان]] و [[زمین]] و [[دریاها]] و غارها صورت پذیرفته بود، قطعاً آوازه آن، [[مکه]] و مناطق مجاور آن را در مینوردید و در خوارکردن سرکشان مکه و [[قریش]] مؤثر میافتاد و آنان را وامی داشت به [[دعوت]] او [[ایمان]] آورند؛ حال آنکه میدانیم مکیان و قرشیان (که قاعدتاً باید چنین معجزاتی را در صورت وقوع میدیدند) از همه [[اعراب]] و دیگر [[ملتها]] [[تعصب]] و [[شرارت]] بیشتری در مقابل [[دعوت پیامبر]] از خود نشان دادند و وی نتوانست آنان را به این [[مکتب]] درآورد، مگر پس از آنکه [[آتش]] جنگهای (پی در پی) تعدادی از [[پیروان]] او و تعدادی از آنان را در کام خود فرو برد و وی از نظر افراد و توان تسلیحاتی از آنان قویتر شد. به هر حال روشن نیست چه مقدار از این [[روایات]] صحت دارد و چه مقدار به دست قصه گویان ساخته شده است<ref>[[رمضان محمدی|محمدی، رمضان]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱]]، ص۳۱-۳۲؛ [[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ اسلام ج۱]]، ص۴۲.</ref>. | |||
== دوره [[زندگی پیامبر]] {{صل}} در [[بادیه]] == | == دوره [[زندگی پیامبر]]{{صل}} در [[بادیه]] == | ||
نخستین دایه [[رسول اکرم]] {{صل}} کنیزی بود به نام ثویبه که چهار | نخستین دایه [[رسول اکرم]]{{صل}} کنیزی بود به نام ثویبه که چهار ماه آن حضرت را شیر داد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۶۱؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۹۳.</ref>. بعد از ثویبه، [[حلیمه سعدیه]] دایه حضرت شد. او با [[زنان]] "[[بنیسعد]]" به [[شهر مکه]] آمده بود تا هر کدام، کودکی از قریش بگیرند و او را شیر دهند و بزرگ کنند تا خود را از تنگنای [[زندگی]] [[نجات]] دهند و افتخار دایگی حضرت به حلیمه رسید<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۴.</ref>. | ||
از [[برکت]] وجود [[پیامبر]] {{صل}} | از [[برکت]] وجود [[پیامبر]]{{صل}} زندگی حلیمه و شوهرش متحول و پر برکت شد<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۴.</ref>. مدت ۵ سال تمام، [[رسول خدا]]{{صل}} در میان [[قبیله بنیسعد]] بود و [[رشد]] و نمو کافی کرد و در ضمن این مدت دو یا سه بار حلیمه، او را پیش مادرش برد و آخرین بار، وی را به مادرش تحویل داد<ref>ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۶۴-۱۶۵.</ref>.<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۸.</ref> | ||
== | == دوران شیرخوارگی نبی اکرم{{صل}} == | ||
[[ | [[مجلسی]] از کازرونی در المنتقی از [[بَّره خُزاعیه]] نقل میکند: اولین کسی که [[رسول الله]]{{صل}} را شیر داد، ثویبه، کنیز [[ابو لهب]]، بوده است. ثویبه نوزادی به نام مسروح داشت و قبل از آنکه [[نبی اکرم]]{{صل}} به [[حلیمه سعدیه]] سپرده شود، چند روزی وی را شیر داده بود. وی همچنین حمزة بن عبد المطلب و بعد از او ابو سلمة بن عبد الأسد مخزومی را شیر داده بود. | ||
هنگامی که ثویبه نزد رسول الله{{صل}} میآمد، او را [[اکرام]] میکرد و بعد از [[هجرت]] نیز برای او [[هدیه]] و صلة میفرستاد، این [[زن]] [[اسلام]] آورد و بعد از [[فتح خیبر]] فوت کرد<ref>بحار الانوار، ج۱، ص۳۸۴. از کازرونی، المنتقی فی مولد المصطفی.</ref>. | |||
مرحوم [[کلینی]] در [[فروع کافی]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] میکند که آن حضرت فرمود: روزی [[حضرت علی]]{{ع}} دختر حمزة را به رسول الله پیشنهاد کرد و رسول الله در [[جواب]] فرمود: آیا نمیدانی که او برادرزاده رضاعیام میباشد. سپس امام صادق{{ع}} فرمود: رسول الله{{صل}} و عمویش حمزة از یک زن شیر خورده بودند<ref>بحار الانوار، ج۱، ص۳۴۰. از فروع کافی، ج۲، ص۴۱-۴۲. و مرحوم صدوق آن را در من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۶۰ و طوسی آن را در تهذیب، ج۷، ص۲۹۲ نقل کردهاند و در مفتاح الکتب الاربعه، ج۱۴، ص۳۴۰-۳۴۳ نیز آمده است.</ref>. | |||
یعقوبی مینویسد: اولین شیری را که رسول الله از غیر مادرش نوشید، شیر ثویبة کنیز ابولهب بود و همین زن حمزة بن عبد المطلب و [[جعفر بن ابی طالب]] و ابو سلمة بن عبد الاسد مخزومی را شیر داده بود<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۹.</ref>. | |||
[[طبری]] همان خبری را که کازرونی نقل کرده است با اسناد به برة دختر ابی تجزأة از طریق [[واقدی]] نقل کرده است<ref>تاریخ طبری، ج۲، ص۱۵۸.</ref>. | |||
[[ | [[طبرسی]] در [[إعلام الوری]] مینویسد: ثویبه کنیز ابو لهب، چند روزی با شیری که از پسرش مسروح داشت، رسول الله{{صل}} را شیر داد و این زن پس از اسلام آوردن در [[سال هفتم هجری]] درگذشت و پسرش نیز قبل از وی فوت کرد. او قبل از آن حمزة بن عبد المطلب را شیر داده بود و برای همین دختر حمزة، برادرزاده رضاعیاش بوده است و حمزة چهار سال از [[رسول الله]]{{صل}} بزرگتر بود<ref>اعلام الوری، ج۱، ص۴۵ و گفته شده است که [[رسول الله]]{{صل}} به هنگام [[فتح مکه]] از ثوبیه و پسرش سؤال کرد که گفتند: آنها فوت کردهاند، چنان که در استیعاب و الروض الانف و شرح المواهب به این مطلب اشاره شده است.</ref>. [[ابن شهر آشوب]] هم [[روایت]] [[طبری]] را نقل کرده است<ref>مناقب، ج۱، ص۱۷۳.</ref>. | ||
[[إربلی]] هم در [[کشف الغمة]] مینویسد: ثویبة با استفاده از شیر پسرش مسروح چند [[روز]] [[نبی اکرم]]{{صل}} را شیر داده بود و این قبل از آن بود که وی به حلیمه سپرده شود و ثویبه در حالی که [[مسلمان]] بود در [[سال هفتم هجری]] درگذشت و پسرش هم قبل از وی فوت کرده بود. این [[زن]] قبل از دایگی برای نبی اکرم{{صل}} به حمزة، عموی پیامبر اکرم{{صل}} شیر داده بود و لذا به هنگام پیشنهاد ازدواج با دختر حمزة بن عبدالمطلب فرمود: او برادرزاده رضاعی من است و خمره چهار سال از رسول الله مسنتر بود<ref>کشف الغمة، ج۱، ص۱۵. این عبارت همان عبارتی است که طبرسی آن را در اعلام الوری بدون سند ذکر کرده است و این مطلب در نظر بعضی از غلاة از شیعیان سنگین آمده است و نمیخواستهاند قبول کنند که ثوبیه کنیز ابو لهب اولین کسی بوده است که به رسول الله{{صل}} شیر داده است و برای این که بتوانند این فاصله زمانی بین میلاد نبی اکرم{{صل}} و سپرده شدن وی به حلیمه سعدیه را پر کنند، به روایتی که کلینی قدس سره از علی بن حمزه بطائنی از ابی بصیر از امام صادق{{ع}} نقل کرده است، متمسک شدهاند که آن حضرت فرموده است: هنگامی که رسول الله{{صل}} متولد شد، تا چند روزی شیر نداشت و برای همین ابو طالب او را بر سینههای خود گذاشت و به اذن الهی در سینههایش شیر جاری شد و چند روزی نبی اکرم{{صل}} از آن استفاده کرد تا آنکه حلیمه سعدیه را پیدا کردند و طفل را به او سپردند. (اصول کافی، ج۱، ص۴۴۸). اما باید گفت که کشی در کتاب رجال خویش اخبار زیادی را در مورد دروغگو بودن علی بن ابی حمزه بطائنی نقل نموده و او را لعن کرده است که لعنت خدا بر او باد. و خداوند کلینی و ابن شهر آشوب و مجلسی را رحمت کند که این خبر دروغ را روایت کردهاند خداوند مرحوم ربانی شیرازی را بیامرزد که در تعلیقهاش بر حاشیه بحار گفته است: این حدیث مقداری عجیب و غریب است و در روایاتش افرادی هستند که مورد اعتماد نیستند. (بحار الانوار، ج۱۵، ص۳۴۰) و قطب راوندی خبر مربوط به دایگی حلیمه سعدیه را در الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۸۱، حدیث ۱۳۴ نقل کرده و بحار الانوار آن را در ج۱۵، ص۳۳۱ آورده است و ما آن را به طور کامل در اینجا نقل کردیم.</ref>.<ref>[[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[تاریخ تحقیقی اسلام ج۱ (کتاب)|تاریخ تحقیقی اسلام ج۱]]، ص۲۲۰.</ref> | |||
{{ | |||
{{ | |||
در | |||
== | == [[وفات]] [[آمنه]] [[مادر پیامبر خاتم]]{{صل}} == | ||
[[حلیمه سعدیه]]، [[رسول خدا]]{{صل}} را نزد مادرش آورد و به او سپرد. از آن به بعد، [[محمد]]{{صل}} در کنار مادر و جد خویش [[عبدالمطلب]] [[زندگی]] میکرد تا اینکه ۶ سال از عمر شریفش گذشت. در آن هنگام، مادرش آمنه، او را برای دیدار داییهای پدری که آن حضرت در [[مدینه]] از [[قبیله]] "[[بنیالنجار]]" داشت، با خود برداشت و به مدینه آورد. آمنه در مراجعت به [[مکه]]، در منزلی به نام "[[ابواء]]" [[بیمار]] شد و همانجا از [[دنیا]] رفت<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۶۸؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۹۴؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۱، ص۱۸۸.</ref>.<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۸.</ref> | |||
== [[سرپرستی]] عبدالمطلب == | |||
پس از [[مرگ]] آمنه، [[رسول خاتم]]{{صل}} تحت تکفل جدش عبدالمطلب قرار گرفت. رسم آن [[زمان]] چنان بود که هر [[روز]] در کنار [[کعبه]] برای عبدالمطلب فرش پهن میکردند و فرزندانش در اطراف آن فرش، روی [[زمین]] مینشستند تا عبدالمطلب میآمد و روی آن فرش مینشست و [[فرزندان]] همراه او روی فرش مینشستند. [[رسول اکرم]]{{صل}} گاهی روی آن فرش میرفت و عموهای آن حضرت، مانع وی میشدند؛ ولی عبدالمطلب به آنها میگفت که فرزندم را رها کنید که به [[خدا]] قسم! صاحب [[مقام]] بزرگی خواهد شد. سپس او را میگرفت و در کنار خود، روی فرش مینشاند<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۸-۲۴۹.</ref>. | |||
== مرگ عبدالمطلب و [[کفالت ابوطالب]] == | |||
هشت سال از زندگی [[شریف]] [[پیامبر]]{{صل}} گذشته بود که جد بزرگوارش، رحلت کرد. عبدالمطلب از میان پسرانش، [[ابوطالب]] را برای سرپرستی محمد{{صل}} برگزید و [[وصیت]] کرد همواره از او نگهداری کند. [[عبدالمطلب]] میدانست [[شفقت]] [[ابوطالب]] بر محمد{{صل}} زیاد است. ابوطالب، بینهایت او را [[دوست]] میداشت و پیوسته مراقب وی بود و شب و [[روز]]، یک لحظه او را تنها نمیگذاشت و وی را از چشم [[بیگانگان]] محفوظ میداشت<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ص۹۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۹۶.</ref>.<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۹.</ref> | |||
[[ | |||
== [[شبانی پیامبر]]{{صل}} در کودکی == | |||
گزارش شبانی پیامبر{{صل}} برای [[خویشاوندان]] خود و تمام مکیان، از خود آن حضرت نقل شده است. [[نبی]] [[اسلام]]{{صل}} ابتدا در "[[اجیاد]]" برای خویشاوندان خود و سپس در "قراریط" برای مکیان شبانی میکرد<ref>شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس التنفیس، ج۱، ص۲۵۹؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۸۳.</ref>. عمر بن عمر بن فارس از [[زهری]]، از [[جابر بن عبدالله]] نقل میکند که از [[رسول اکرم]]{{صل}} پرسیدم: "شما هم گوسفند چرانی کردهاید؟ فرمود: آری و هیچ [[پیامبری]] نیست؛ مگر آنکه شبانی کرده است"<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۰۰؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[سید جواد موسوی بردکشکی|موسوی بردکشکی، سید جواد]]، [[تولد و کودکی پیامبر (مقاله)|تولد و کودکی پیامبر]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۲۴۹.</ref> | |||
== | |||
[[ | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۲۶۴: | خط ۲۱۴: | ||
# [[پرونده:IM010504.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)|'''تاریخ اسلام ج۱''']] | # [[پرونده:IM010504.jpg|22px]] [[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام ج۱ (کتاب)|'''تاریخ اسلام ج۱''']] | ||
# [[پرونده:151911.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۱''']] | # [[پرونده:151911.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۱''']] | ||
# [[پرونده:IM010323.jpg|22px]] [[محمد هادی یوسفی غروی|یوسفی غروی، محمد هادی]]، [[تاریخ تحقیقی اسلام ج۱ (کتاب)|'''تاریخ تحقیقی اسلام ج۱''']] | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۰۵
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ولادت پیامبر خاتم است. ولادت پیامبر خاتم از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ولادت پیامبر خاتم در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردولادت پیامبر خاتم (ص) در سال "عام الفیل" و در ربیعالاول سال ۵۷۰ م بوده است. شیعیان، تولد حضرت را هفدهم ربیعالاول، روز جمعه و اهل تسنن دوازدهم ربیعالاول، روز دوشنبه میدانند. محل تولد رسول اکرم (ص)، ورودی شعب ابی طالب است. عبدالمطلب پدر بزرگ حضرت نام ایشان را محمد (ص) گذاشت تا در آسمان و زمین، ستوده باشد.
تاریخ ولادت پیامبر خاتم
عموم سیرهنویسان و تاریخنگاران[۱] معتقدند تولد پیامبر اکرم(ص) در "عام الفیل" (سالی که ابرهه برای خرابی خانه کعبه آمده بود)[۲]، سال ۵۷۰ م بوده است[۳]؛ زیرا آن حضرت به طور قطع در سال ۶۳۲ م در گذشته است و سن مبارک او ۶۲ تا ۶۳ سال بوده است. بنابراین ولادت آن حضرت در ۵۷۰ م خواهد بود.
اکثریت قریب به اتفاق محدثان و مؤرخان بر این اعتقادند که تولد پیامبر(ص) در فصل بهار و در ربیعالاول بوده است؛ ولی در روز تولد حضرت، اختلاف دارند[۴]. روزهای دوم[۵] هشتم[۶]، دهم[۷] دوازدهم[۸] و هفدهم ربیع الاول و دوازدهم ماه مبارک رمضان[۹] در این باره ذکر شده است. بعضی از دانشمندان امروز حساب کردهاند تا ببینند روز ولادت رسول اکرم(ص) با چه روزی از ایام ماههای شمسی منطبق میشود. به این نتیجه رسیدهاند که دوازدهم ربیع آن سال مطابق میشود با بیستم آوریل و بیستم آوریل مطابق است با سی و یکم فروردین. قهراً هفدهم ربیع مطابق میشود با پنجم اردیبهشت. پس قدر مسلّم این است که رسول اکرم(ص) در فصل بهار به دنیا آمده است. حال یا سی و یکم فروردین یا پنجم اردیبهشت.
مشهور بین اهل سنت در تولد آن حضرت دوازدهم ربیع الاول و روز دوشنبه است که نخستین بار آن را ابن اسحاق (م ۱۵۱)[۱۰] نقل و مورخان دیگر مانند: ابن هشام (م ۲۱۸)[۱۱] طبری (م ۳۱۰)[۱۲] و دیگر منابع روایی و تاریخی اهل سنت از وی نقل کردهاند. در بین شیعیان نیز کلینی (م ۳۲۹)[۱۳] قول دوازدهم ربیع الاول را در ولادت آن حضرت نقل کرده است که به احتمال قوی این قول را از ابن اسحاق گرفته یا کلمه «بقیت» به «مضیت» در عبارت «مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَبِيعٍ الْأَوَّلِ»[۱۴] تصحیف و دوازده روز باقی مانده از ربیع الاول به دوازده روز گذشته از ربیع الاول تبدیل شده است[۱۵]، اما مشهور قول شیعه در تولد آن حضرت، هفدهم ربیع الاول و روز جمعه است[۱۶]. بنابراین مجلسی قول دوازدهم ربیع الاول را از مرحوم کلینی حمل بر تقیه[۱۷] و بر قول هفدهم ربیع الاول ادعای اتفاق کرده است[۱۸].[۱۹]
هنگام تولد، مادرش آمنه، کسی را نزد عبدالمطلب، جد بزرگوارش فرستاد و گفت که خداوند به تو پسری داده است. زمانی که عبدالمطلب خبر ولادت رسول خدا(ص) را شنید، از داخل حجر اسماعیل که با فرزندان خود و مردانی از بنی هاشم در آنجا نشسته بود، بلند شد و نزد آمنه آمد و کودک را داخل کعبه برد و خدا را بر این نعمت چنین سپاس گفت: "حمد و سپاس خداوند را که پسر بچهای پاک به من عطا فرمود. او در گهواره به بچههای دیگر سروری پیدا کرد. او را به خانهای که دارای ارکان است پناه میدهم تا اینکه او را بالغ و استوار ببینم. او را از شر هر بدخواه کینه به دل و حسود ورز لگام گسیخته به خدا میسپارم"[۲۰]. عبدالمطلب سپس عقیقهای کُشت[۲۱]. محمد(ص) قبل از اینکه چشم به جهان بگشاید پدر خویش عبدالله را از دست داده بود[۲۲].[۲۳]
گفته شده آن حضرت ختنه شده و ناف بریده به دنیا آمد و این مطلب، شگفتی عبدالمطلب را برانگیخت و شأن و منزلت رسول خدا(ص) را در نظر او بالا برد[۲۴]. انس بن مالک میگوید: رسول خدا(ص) فرمود: "از کرامت من این است که ختنه شده و ناف بریده به دنیا آمدم و کسی عورت مرا ندید"[۲۵] حاکم[۲۶] در مورد حدیث مختون متولد شدن آن حضرت ادعای تواتر کرده است، اما عدهای[۲۷] افزون بر انکار تواتر و خدشه در سند حدیث، در اصل وجود چنین حدیثی تردید کردهاند. کمال بن عدیم عقیلی این حدیث را ضعیف دانسته و گفته است: ابداً چنین مطلبی ثابت نشده است. ابن قیم گفته است: ممکن است بسیاری از مردم نیز ختنه شده متولد شوند؛ از اینرو نمیتوان آن را از معجزات پیامبر شمرد[۲۸]. افزون بر این، روایت بالا با روایتی که گفته است عبدالمطلب روز هفتم ولادت رسول خدا، او را ختنه کرده و محمد نامید[۲۹] و نیز با برخی از گزارشها که ختنه شدن او را هنگام شق صدر ـ که مصدر خبری معتبری نیز ندارد ـ دانستهاند[۳۰] تعارض دارد[۳۱].
محل ولادت رسول خدا(ص)
محل تولد رسول اکرم(ص)، ورودی شعب ابی طالب است که پس از هجرت رسول خدا(ص) به یثرب، عقیل این خانه را تصرف کرد و آن خانه به نام او مشهور شد. بعدها فرزندان عقیل آن را به محمد بن یوسف ثقفی فروختند[۳۲]. البته محل تولد آن حضرت در طول تاریخ مورد توجه مسلمانان بوده است. در قرن دوم هجری، خیزران، همسر هارون، آن محل را خرید و به مسجد تبدیل کرد. بعدها نیز محل تولد آن حضرت از سوی سلاطین عثمانی، حاکمان یمن، مصر و عباسیان بازسازی شد. در پی روی کار آمدن دولت سعودی، با اصرار شیخ عباس قطان شهردار وقت مکه و درخواست وی از "ملک عبدالعزیز"، قرار بر آن شد تا در آنجا کتابخانهای موسوم به "المکتبة مکة المکرمه" بنا کنند که تاکنون بر قرار است[۳۳].[۳۴]
مراسم نامگذاری پیامبر(ص)
عبدالمطلب برای عرض تشکر به پیشگاه خداوند، گوسفندی کشت و عدهای را دعوت کرد و در آن جشن باشکوه که از عموم قریش دعوت شده بودند، نام فرزند خود را محمد گذارد. از او پرسیدند: "چرا نام فرزند خود را محمد (ستوده) انتخاب کردید، در صورتی که این نام در میان اعراب کمسابقه است؟ گفت: خواستم که در آسمان و زمین، ستوده باشد"[۳۵]. ابوطالب عموی آن حضرت در اشعار خود با اشاره به این رویداد چنین گفت: "خداوند نامی از خود را برای بزرگداشت او جدا ساخت؛ زیرا نام صاحب عرش محمود (پسندیده) و نام پیامبر محمد (ستوده) است"[۳۶].
تا آن روز، فقط شانزده نفر به این اسم نامگذاری شده بودند[۳۷]. قرآن مجید نیز از آن حضرت با نامهای محمد و احمد یاد میکند. خداوند در سورههای آل عمران، محمّد، فتح و احزاب، او را با نام محمد و در سوره صف با نام احمد خوانده است. منشأ اختلاف، این است که مادر رسول خدا، پیش از جدش، نام او را احمد گزارده بود[۳۸]، چنان که در تاریخ منعکس است[۳۹].
رویدادهای هنگام ولادت
در منابع حدیثی و تاریخی برای ولادت پیامبر(ص)، معجزات و خوارق عادات فراوانی به صورتهای گوناگون ذکر کردهاند[۴۰] که بسیاری از آنها از نظر سند مرسل و فاقد شرایط صحت هستند و برخی نیز ضمن مخالفت با عقل، درباره موضوعی کم اهمیت است که در آنها مبالغه زیادی صورت گرفته و عجایب و غرایب آنها با شرح و بسط نقل شده که این خود از نشانههای برساخته بودن روایت است. افزون بر این، دست کم نیمی از این اخبار از طریق کعب الاحبار، ابوهریره، وهب بن منبه یا افراد مجهولی نقل شده است که ناقلان آنها به هیچ وجه زمان ولادت آن حضرت را درک نکردهاند. از اینرو، معروف حسنی[۴۱] برخی از این خوارق نقل شده را شبیه به افسانههای هند قدیم و اقوام باستانی دانسته است؛ چنان که سید محسن امین[۴۲] نیز درباره برخی از این اخبار گوید: در آنها دیدگاههای افراطی و غلوآمیز، آشفتگی، پاشیدگی و رنگی از تندروی نمایان است.
مهمترین رویدادهای هنگام ولادت، نخستین بار در کتاب تاریخ یعقوبی[۴۳] آمده است. یعقوبی با اینکه به صورت گذرا به حوادث میپردازد، معجزات یا رویدادهای هنگام ولادت را با تفصیل و بدون هیچ سندی ذکر میکند و تاریخ دقیق ولادت آن حضرت را از روی ستارگان معلوم میدارد؛ در حالی که بین مورخان و محدثان اختلاف زیادی هنگام ولادت آن حضرت وجود دارد. رویدادهایی که یعقوبی آورده چنین است:
- شیطانها رانده شدند؛
- ستارگان فرو افتادند و قریش از دیدن آنها تعجب کردند و گفتند: این نشانه قیامت است؛
- زلزلهای آمد و همه مردم را گرفت و کنیسه و صومعهها و... ویران شد، و هر چیزی که پرستش میشد، کنده شد؛
- جادوگران و کاهنان در کار خود فرو ماندند و شیطانها محبوس شدند؛
- ستارگانی پدیدار شدند که دیده نشده بودند و این ستارگان، کاهنان یهود را گیج و سرگردان کردند؛
- ایوان کسرا تکان خورد و سیزده کنگره آن فرو ریخت؛
- آتشکده فارس خاموش شد با اینکه هزار سال خاموش نشده بود[۴۴].
- موبد موبدان در خواب دید شتران عربی، اسبان سخت کوشی را کشیدند تا از دجله گذشتند و در سرزمین آنها پراکنده شدند. عبد المسیح بن بغیله از طرف کسرا راهی دمشق شد و سطیح کاهن را در «جابیه"[۴۵] در حالی که مشرف به مرگ بود، دیدار کرد و بلند در گوش او گفت: ای گرهگشای سختیها! کری یا شنوا؟ بزرگ خاندان یزن گرفتار است و پیش تو آمده. سطیح در پاسخ عبدالمسیح به سجع، شعری خواند بدین مضمون: تو از طرف کسرا آمدهای تا درباره خرابی ایوان کسرا، خاموشی آتشکدهها و خواب موبد موبدان بپرسی. بعد این وقایع را چنین پیشگویی و تفسیر کرد که به عدد کنگرههای شکست خورده، شاهان حکومت میکنند، دریاچه ساوه خشک میشود، تلاوت قرآن در تهامه آشکار میگردد و صاحب عصا (پیامبر خاتم(ص)) بیاید. سطیح پس از این پیشگویی از دنیا رفت[۴۶].
مخزوم بن هانی مخزومی، تنها راوی بخش مهمی از رویداهای هنگام ولادت رسول خدا(ص) است. مخزوم این واقعه را از پدرش هانی نقل کرده است؛ بنابراین، تکرار این روایت در کتابهای گوناگون، دلیل بر تواتر آن نیست در حجم انبوهی از اخباری که رویدادهای هنگام ولادت را نقل کردهاند، عجایب و غرایب فراوانی به چشم میخورد که فاقد ارزش تاریخی هستند. این اخبار بیشتر در کتابهای دلائل النبوه نقل شدهاند که حاوی بیشترین روایاتی است که عجایب و غرایب فراوانی را در خود جای دادهاند و این خود میتواند از نشانههای برساخته بودن آنها باشد. شاید به علت وجود این عجایب است که وقتی ذهبی[۴۷] این معجزات را از طبری نقل میکند، میگوید: "سخنی شگفت و دور از باور است".
نکته سؤال برانگیز دیگر آن است که همه یا بیشتر این حوادث، در سرزمین ایران و ملک کسرا اتفاق افتاده، ولی در منابع ایرانی بدانها اشاره نشده است؛ در حالی که این نوشتهها از زمان ساسانیان وجود داشته و تا دورههای اسلامی باقی مانده است و دربردارنده اطلاعات دقیقی از ایران پیش از اسلام هستند. نمونه این نوشتههای خداینامه است که حمزه اصفهانی[۴۸] و ابن ندیم[۴۹] از آن نام بردهاند. با توجه به همین نکته، کتابهای تاریخ طبری، اخبار الطوال، مروج الذهب و منابع دیگری که تاریخ ایران پیش از اسلام را نوشتهاند، با اینکه شرح حال نخستین پادشاهان افسانهای ایران تا آخرین پادشاه ساسانی را کم و بیش بیان کردهاند؛
- در بخش تاریخ ایران به حوادثی چون شکستن ایوان کسرا، خاموش شدن آتشکده فارس، خشک شدن دریاچه ساوه و... نپرداختهاند؛
- این حوادث را با سلسله اسناد از منابع عربی و راویان ساکن مکه و به صورت شفاهی دریافت و ذکر کردهاند، اما نه در بخش تاریخ ایران.
حمزه اصفهانی که از تاریخ ایران اطلاعات وسیعی داشته و در کتاب خود اطلاعات ارزشمندی از تاریخ یونان، روم و ایران عرضه کرده است و در بخش تاریخ ایران و عرب، به تولد پیامبر اکرم(ص) پرداخته و تا حدودی ارتباط پادشاه ایران و عربها را در این زمان بیان کرده، به چنین حوادث خارقالعادهای در زمان کسرای پادشاه ایران اشاره نکرده است[۵۰].
ابوعلی مسکویه نیز با اینکه تقریباً تمام پادشاهان ایران و جزئیات فراوانی از حکومت آنها را آورده، به هیچ یک از این وقایع اشاره نکرده است. به هر حال، اگر واقعاً چنین حوادث مهمی در تاریخ ایران اتفاق افتاده بود، باید در جایی از تاریخ ایران ثبت و نقل میشد.
گفتنی است درباره ولادت رسول خدا(ص)، روایات فراوان دیگری نقل شده است که درستی آنها معلوم نیست؛ به ویژه که اعراب از رسول خدا(ص) و آینده او شناختی نداشتند[۵۱] و در فضای فرهنگی جامعه حجاز پیش از اسلام نیز اقتضای نقل چنین اخبار جزئی و دقیق از زندگی کسی که اهمیت او برای آنها روشن نبوده، وجود نداشته است. در کلمات اهل بیت نیز هیچ اشارهای به این اخبار نرفته است. افزون بر اینکه برخی از رویدادهای هنگام ولادت، انکار شدهاند[۵۲].
معروف حسنی[۵۳] درباره معجزات و خوارق عاداتی که به پیامبر اکرم(ص) در دوران کودکی او نسبت میدهند مینویسد: اگر غرایب و رخدادهایی که از زمانی که او نطفه بود تا زمانی که به صورت خون بسته و مضغه درآمد، آنگاه استخوان شد و بر آن استخوان گوشت رویید و تا زمانی که دیده به جهان گشود و نفسهای مبارک او در فضای مکه و پس از آن در دیگر مکانهای عرب نشین، آنجا که حلیمه سعدیه عهدهدار شیر دادن و تربیت او میشود، رها شد و تا زمانی که وی، حلیمه و همه اعراب آن محله را به شگفتی فرو برد، پیوسته و پی در پی رخ میداد و بالاخره اگر آن همه وقایع شگفتآوری که راویان، مدعی شدهاند، در آسمان و زمین و دریاها و غارها صورت پذیرفته بود، قطعاً آوازه آن، مکه و مناطق مجاور آن را در مینوردید و در خوارکردن سرکشان مکه و قریش مؤثر میافتاد و آنان را وامی داشت به دعوت او ایمان آورند؛ حال آنکه میدانیم مکیان و قرشیان (که قاعدتاً باید چنین معجزاتی را در صورت وقوع میدیدند) از همه اعراب و دیگر ملتها تعصب و شرارت بیشتری در مقابل دعوت پیامبر از خود نشان دادند و وی نتوانست آنان را به این مکتب درآورد، مگر پس از آنکه آتش جنگهای (پی در پی) تعدادی از پیروان او و تعدادی از آنان را در کام خود فرو برد و وی از نظر افراد و توان تسلیحاتی از آنان قویتر شد. به هر حال روشن نیست چه مقدار از این روایات صحت دارد و چه مقدار به دست قصه گویان ساخته شده است[۵۴].
دوره زندگی پیامبر(ص) در بادیه
نخستین دایه رسول اکرم(ص) کنیزی بود به نام ثویبه که چهار ماه آن حضرت را شیر داد[۵۵]. بعد از ثویبه، حلیمه سعدیه دایه حضرت شد. او با زنان "بنیسعد" به شهر مکه آمده بود تا هر کدام، کودکی از قریش بگیرند و او را شیر دهند و بزرگ کنند تا خود را از تنگنای زندگی نجات دهند و افتخار دایگی حضرت به حلیمه رسید[۵۶].
از برکت وجود پیامبر(ص) زندگی حلیمه و شوهرش متحول و پر برکت شد[۵۷]. مدت ۵ سال تمام، رسول خدا(ص) در میان قبیله بنیسعد بود و رشد و نمو کافی کرد و در ضمن این مدت دو یا سه بار حلیمه، او را پیش مادرش برد و آخرین بار، وی را به مادرش تحویل داد[۵۸].[۵۹]
دوران شیرخوارگی نبی اکرم(ص)
مجلسی از کازرونی در المنتقی از بَّره خُزاعیه نقل میکند: اولین کسی که رسول الله(ص) را شیر داد، ثویبه، کنیز ابو لهب، بوده است. ثویبه نوزادی به نام مسروح داشت و قبل از آنکه نبی اکرم(ص) به حلیمه سعدیه سپرده شود، چند روزی وی را شیر داده بود. وی همچنین حمزة بن عبد المطلب و بعد از او ابو سلمة بن عبد الأسد مخزومی را شیر داده بود.
هنگامی که ثویبه نزد رسول الله(ص) میآمد، او را اکرام میکرد و بعد از هجرت نیز برای او هدیه و صلة میفرستاد، این زن اسلام آورد و بعد از فتح خیبر فوت کرد[۶۰].
مرحوم کلینی در فروع کافی از امام صادق(ع) روایت میکند که آن حضرت فرمود: روزی حضرت علی(ع) دختر حمزة را به رسول الله پیشنهاد کرد و رسول الله در جواب فرمود: آیا نمیدانی که او برادرزاده رضاعیام میباشد. سپس امام صادق(ع) فرمود: رسول الله(ص) و عمویش حمزة از یک زن شیر خورده بودند[۶۱].
یعقوبی مینویسد: اولین شیری را که رسول الله از غیر مادرش نوشید، شیر ثویبة کنیز ابولهب بود و همین زن حمزة بن عبد المطلب و جعفر بن ابی طالب و ابو سلمة بن عبد الاسد مخزومی را شیر داده بود[۶۲].
طبری همان خبری را که کازرونی نقل کرده است با اسناد به برة دختر ابی تجزأة از طریق واقدی نقل کرده است[۶۳].
طبرسی در إعلام الوری مینویسد: ثویبه کنیز ابو لهب، چند روزی با شیری که از پسرش مسروح داشت، رسول الله(ص) را شیر داد و این زن پس از اسلام آوردن در سال هفتم هجری درگذشت و پسرش نیز قبل از وی فوت کرد. او قبل از آن حمزة بن عبد المطلب را شیر داده بود و برای همین دختر حمزة، برادرزاده رضاعیاش بوده است و حمزة چهار سال از رسول الله(ص) بزرگتر بود[۶۴]. ابن شهر آشوب هم روایت طبری را نقل کرده است[۶۵].
إربلی هم در کشف الغمة مینویسد: ثویبة با استفاده از شیر پسرش مسروح چند روز نبی اکرم(ص) را شیر داده بود و این قبل از آن بود که وی به حلیمه سپرده شود و ثویبه در حالی که مسلمان بود در سال هفتم هجری درگذشت و پسرش هم قبل از وی فوت کرده بود. این زن قبل از دایگی برای نبی اکرم(ص) به حمزة، عموی پیامبر اکرم(ص) شیر داده بود و لذا به هنگام پیشنهاد ازدواج با دختر حمزة بن عبدالمطلب فرمود: او برادرزاده رضاعی من است و خمره چهار سال از رسول الله مسنتر بود[۶۶].[۶۷]
وفات آمنه مادر پیامبر خاتم(ص)
حلیمه سعدیه، رسول خدا(ص) را نزد مادرش آورد و به او سپرد. از آن به بعد، محمد(ص) در کنار مادر و جد خویش عبدالمطلب زندگی میکرد تا اینکه ۶ سال از عمر شریفش گذشت. در آن هنگام، مادرش آمنه، او را برای دیدار داییهای پدری که آن حضرت در مدینه از قبیله "بنیالنجار" داشت، با خود برداشت و به مدینه آورد. آمنه در مراجعت به مکه، در منزلی به نام "ابواء" بیمار شد و همانجا از دنیا رفت[۶۸].[۶۹]
سرپرستی عبدالمطلب
پس از مرگ آمنه، رسول خاتم(ص) تحت تکفل جدش عبدالمطلب قرار گرفت. رسم آن زمان چنان بود که هر روز در کنار کعبه برای عبدالمطلب فرش پهن میکردند و فرزندانش در اطراف آن فرش، روی زمین مینشستند تا عبدالمطلب میآمد و روی آن فرش مینشست و فرزندان همراه او روی فرش مینشستند. رسول اکرم(ص) گاهی روی آن فرش میرفت و عموهای آن حضرت، مانع وی میشدند؛ ولی عبدالمطلب به آنها میگفت که فرزندم را رها کنید که به خدا قسم! صاحب مقام بزرگی خواهد شد. سپس او را میگرفت و در کنار خود، روی فرش مینشاند[۷۰].
مرگ عبدالمطلب و کفالت ابوطالب
هشت سال از زندگی شریف پیامبر(ص) گذشته بود که جد بزرگوارش، رحلت کرد. عبدالمطلب از میان پسرانش، ابوطالب را برای سرپرستی محمد(ص) برگزید و وصیت کرد همواره از او نگهداری کند. عبدالمطلب میدانست شفقت ابوطالب بر محمد(ص) زیاد است. ابوطالب، بینهایت او را دوست میداشت و پیوسته مراقب وی بود و شب و روز، یک لحظه او را تنها نمیگذاشت و وی را از چشم بیگانگان محفوظ میداشت[۷۱].[۷۲]
شبانی پیامبر(ص) در کودکی
گزارش شبانی پیامبر(ص) برای خویشاوندان خود و تمام مکیان، از خود آن حضرت نقل شده است. نبی اسلام(ص) ابتدا در "اجیاد" برای خویشاوندان خود و سپس در "قراریط" برای مکیان شبانی میکرد[۷۳]. عمر بن عمر بن فارس از زهری، از جابر بن عبدالله نقل میکند که از رسول اکرم(ص) پرسیدم: "شما هم گوسفند چرانی کردهاید؟ فرمود: آری و هیچ پیامبری نیست؛ مگر آنکه شبانی کرده است"[۷۴].[۷۵]
جستارهای وابسته
- نام پیامبر خاتم (نامهای پیامبر خاتم)
- کنیههای پیامبر خاتم
- کنیه پیامبر خاتم
- القاب پیامبر خاتم (لقبهای پیامبر خاتم)
- تبار پیامبر خاتم (نسب پیامبر خاتم)
- خاندان پیامبر خاتم
- پدر پیامبر خاتم (عبدالله بن عبدالمطلب)
- مادر پیامبر خاتم (آمنه بنت وهب)
- برادران پیامبر خاتم
- خواهران پیامبر خاتم
- ازدواج پیامبر خاتم
- همسران پیامبر خاتم
- کنیزان پیامبر خاتم
- فرزندان پیامبر خاتم
- همسران فرزندان پیامبر خاتم
- سرگذشت تاریخی پیامبر خاتم (سرگذشت زندگی پیامبر خاتم):
- بیعت با پیامبر خاتم
- جنگهای پیامبر خاتم
- عصر پیامبر خاتم
- شرایط سیاسی و اجتماعی عصر پیامبر خاتم
- شرایط دینی و فرهنگی عصر پیامبر خاتم
- شمایل پیامبر خاتم
- صفات ظاهری پیامبر خاتم (سیمای پیامبر خاتم)
- امامت پیامبر خاتم (ولایت پیامبر خاتم)
- نصب الهی پیامبر خاتم
- صفات پیامبر خاتم (ویژگیهای پیامبر خاتم):
- صفات امامت در پیامبر خاتم
- علم لدنی پیامبر خاتم:
- عصمت پیامبر خاتم:
- افضلیت پیامبر خاتم
- فضایل پیامبر خاتم:
- مناقب پیامبر خاتم:
- معجزات پیامبر خاتم:
- دیدگاههایی درباره شخصیت پیامبر خاتم
- سیره پیامبر خاتم:
- ویژگیهای عملی پیامبر خاتم
- سیره عبادی پیامبر خاتم
- سیره عرفانی پیامبر خاتم
- سیره اخلاقی پیامبر خاتم:
- سیره اعتقادی پیامبر خاتم:
- سیره علمی پیامبر خاتم
- سیره تبلیغی پیامبر خاتم
- سیره تربیتی پیامبر خاتم
- سیره خانوادگی پیامبر خاتم
- سیره اجتماعی پیامبر خاتم
- سیره سیاسی پیامبر خاتم:
- سیره اقتصادی پیامبر خاتم
- سیره قضایی پیامبر خاتم:
- سیره نظامی و جنگی پیامبر خاتم:
- مأموریت پیامبر خاتم
- نقشهای ویژه پیامبر خاتم
- کارگزاران پیامبر خاتم
- صحابه پیامبر خاتم (یاران پیامبر خاتم)
- یاران پیامبر خاتم
- مخالفان یا دشمنان پیامبر خاتم:
- دشمنی با پیامبر خاتم
- وظایف امت نسبت به پیامبر خاتم:
- شناخت شخصیت و جایگاه پیامبر خاتم
- شناخت حقوق پیامبر خاتم
- شناخت سیره و معارف پیامبر خاتم
- ایمان به پیامبر خاتم (کفر به دشمنان پیامبر خاتم)
- پذیرش ولایت پیامبر خاتم (بیزاری از دشمنان او)
- محبت به پیامبر خاتم (بغض به دشمنان او):
- مودت پیامبر خاتم (عداوت با دشمنان او)
- تمسک به پیامبر خاتم
- اعتصام به پیامبر خاتم
- تبعیت از پیامبر خاتم
- اطاعت از پیامبر خاتم
- معیت با پیامبر خاتم
- وفاداری در بیعت با پیامبر خاتم
- اجابت دعوت پیامبر خاتم
- مظلومیت پیامبر خاتم
- پرسش و پاسخ دوران پیامبر خاتم
منابع
موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱
محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱
عاملی، سید جعفر مرتضی، سیرت جاودانه ج۱
محمدی، داداشنژاد، حسینیان، تاریخ اسلام ج۱
حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱
یوسفی غروی، محمد هادی، تاریخ تحقیقی اسلام ج۱
پانویس
- ↑ خلیفة بن خیاط، ص۲۶؛ ابن هشام، ج۱، ص۱۶۷؛ یعقوبی، ج۲، ص۷؛ مسعودی، ج۲، ص۲۶۸.
- ↑ اواسط قرن ششم = م. ۵۷۱.
- ↑ بیهقی، دلائل، ج۱، ص۷۲.
- ↑ جعفر سبحانی، فروغ ابدیت، ص۱۴۸.
- ↑ بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۹۲ [چاپ زکار، ج۱، ص۱۰۰]؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۲۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۱.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۸۰؛ بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۱۰۰؛ ابن اثیر، اسدالغابة، ج۱، ص۲۱.
- ↑ ابن سید الناس، عیون الأثر، ج۱، ص۳۳؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۵۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۰؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۱، ص۲۵.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۱۵۶.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۳۹.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۵۸، ص۴۳۹.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۵، ص۲۵۱، پاورقی ۳.
- ↑ مفید، المقنعة ص۴۵۶؛ همو، مسارالشیعة (مصنفات الشیخ المفید)، ج۷، ص۵۰.
- ↑ مجلسی، حیاة القلوب، ج۲، ص۴۸؛ همو، بحارالأنوار، ج۵۵، ص۳۶۴.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار، ج۱۵، ص۲۴۸.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۶؛ محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص۳۰-۳۱؛ محمدی، داداشنژاد، حسینیان، تاریخ اسلام ج۱، ص۴۲.
- ↑ «الحمد لله الذی أعطانی هذا الغلام الطیب الآردان قد ساد فی المهد علی الغلمان اعیذ بالبیت ذی الأرکان حتی آرا بالغ البنیان أعیذه من شر ذی شنئان من خاسد مضطرب العنان»؛بلاذری، ج۱، ص۸۹؛ ابن جوزی، الوفاء، ص۹۳.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۶۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۸۲.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۹۲؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۶؛ محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص۳۰-۳۱.
- ↑ ابن سعد، ج۱، ص۸۲.
- ↑ ابن جوزی، الوفاء، ص۹۴.
- ↑ حاکم، ج۲، ص۶۰۷.
- ↑ طبرانی، الصغیر، ج۲، ص۵۹؛ هیثمی، ج۸، ص۲۲۴.
- ↑ ر.ک: قسطلانی، المواهب، ج۱، ص۷۱.
- ↑ بکری دمیاطی، ج۱، ص۲۰.
- ↑ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۶، ص۷۰؛ ابن عساکر، ج۳، ص۴۱؛ هشمی، ج۸، ص۲۲۴؛ بکری دمیاطی، ج۱، ص۱۲.
- ↑ محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص۳۰-۳۱.
- ↑ طبری، ج۲، ص۱۵۶؛ ابن عبدالبر، ج۱، ص۱۳۶.
- ↑ جعفریان، ص۱۵۴.
- ↑ محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص۳۰-۳۱؛ عاملی، سید جعفر مرتضی، سیرت جاودانه ج۱، ص۱۸۹.
- ↑ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۱۵؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۳۲.
- ↑ فشق له من اسمه لیجله فذوا العرش محمود و هذا محمد؛ ابن حبان، الثقات، ج۱، ص۴۱.
- ↑ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۲۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۷۹؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۸۱.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۷.
- ↑ برای مشاهده برخی رویدادها، ر.ک: ابن هشام، ج۱، ص۱۶۶ و ۱۷۴؛ بیهقی، دلائل، ج۱، ص۸۱ و ۱۳۵؛ بحرانی، ص۳۷۱-۳۸۰؛ هیثمی، النعمه، ص۴۴؛ جامی ص۱۰۷.
- ↑ معروف حسنی، ص۲۷۷.
- ↑ محسن امین، ج۶، ص۴۶۵.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۷.
- ↑ شامی، ج۱، ص۳۵۸ گوید: بعد از خاموش شدن آتشکدهها، همان شب اقدام به روشن کردن آنها شد، ولی روشن نشدند.
- ↑ روستایی در نواحی جولان دمشق، ر.ک: یاقوت حموی، ج۲، ص۹۱.
- ↑ یعقوبی، ج۲، ص۷. بخشی از اخبار مربوط به رویدادهای ولادت در منابع دیگر تکرار شده است، ر.ک: طبری، ج۲، ص۱۶۶؛ صدوق، کمال، ص۱۹۱؛ مسعودی، ج۴، ص۲۰؛ بیهقی، دلائل، ج۱، ص۱۲۸؛ زمخشری، ج۲، ص۱۸؛ ابن عساکر، ج۲۷، ص۳۶۲؛ ابن کثیر، البدایه، ج۲، ص۲۶۹؛ طبرسی، اعلام، ص۱۱.
- ↑ تاریخ، ج۱، ص۳۸.
- ↑ حمزه اصفهانی، ص۱۶.
- ↑ ابن ندیم، ص۳۰۵.
- ↑ ر.ک: حمزه اصفهانی، ص۱۱۴.
- ↑ اربلی، ج۱، ص۵۲.
- ↑ قسطلانی، المواهب، ج۱، ص۶۵؛ جعفر مرتضی عاملی، ج۲، ص۶۶.
- ↑ معروف حسنی، ص۲۷۹-۲۸۰.
- ↑ محمدی، رمضان، مقاله «محمد رسول الله»، دانشنامه سیره نبوی ج۱، ص۳۱-۳۲؛ محمدی، داداشنژاد، حسینیان، تاریخ اسلام ج۱، ص۴۲.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۶۱؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۹۳.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۴.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۶۲-۱۶۴.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۱، ص۱۶۴-۱۶۵.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۸.
- ↑ بحار الانوار، ج۱، ص۳۸۴. از کازرونی، المنتقی فی مولد المصطفی.
- ↑ بحار الانوار، ج۱، ص۳۴۰. از فروع کافی، ج۲، ص۴۱-۴۲. و مرحوم صدوق آن را در من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۶۰ و طوسی آن را در تهذیب، ج۷، ص۲۹۲ نقل کردهاند و در مفتاح الکتب الاربعه، ج۱۴، ص۳۴۰-۳۴۳ نیز آمده است.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۹.
- ↑ تاریخ طبری، ج۲، ص۱۵۸.
- ↑ اعلام الوری، ج۱، ص۴۵ و گفته شده است که رسول الله(ص) به هنگام فتح مکه از ثوبیه و پسرش سؤال کرد که گفتند: آنها فوت کردهاند، چنان که در استیعاب و الروض الانف و شرح المواهب به این مطلب اشاره شده است.
- ↑ مناقب، ج۱، ص۱۷۳.
- ↑ کشف الغمة، ج۱، ص۱۵. این عبارت همان عبارتی است که طبرسی آن را در اعلام الوری بدون سند ذکر کرده است و این مطلب در نظر بعضی از غلاة از شیعیان سنگین آمده است و نمیخواستهاند قبول کنند که ثوبیه کنیز ابو لهب اولین کسی بوده است که به رسول الله(ص) شیر داده است و برای این که بتوانند این فاصله زمانی بین میلاد نبی اکرم(ص) و سپرده شدن وی به حلیمه سعدیه را پر کنند، به روایتی که کلینی قدس سره از علی بن حمزه بطائنی از ابی بصیر از امام صادق(ع) نقل کرده است، متمسک شدهاند که آن حضرت فرموده است: هنگامی که رسول الله(ص) متولد شد، تا چند روزی شیر نداشت و برای همین ابو طالب او را بر سینههای خود گذاشت و به اذن الهی در سینههایش شیر جاری شد و چند روزی نبی اکرم(ص) از آن استفاده کرد تا آنکه حلیمه سعدیه را پیدا کردند و طفل را به او سپردند. (اصول کافی، ج۱، ص۴۴۸). اما باید گفت که کشی در کتاب رجال خویش اخبار زیادی را در مورد دروغگو بودن علی بن ابی حمزه بطائنی نقل نموده و او را لعن کرده است که لعنت خدا بر او باد. و خداوند کلینی و ابن شهر آشوب و مجلسی را رحمت کند که این خبر دروغ را روایت کردهاند خداوند مرحوم ربانی شیرازی را بیامرزد که در تعلیقهاش بر حاشیه بحار گفته است: این حدیث مقداری عجیب و غریب است و در روایاتش افرادی هستند که مورد اعتماد نیستند. (بحار الانوار، ج۱۵، ص۳۴۰) و قطب راوندی خبر مربوط به دایگی حلیمه سعدیه را در الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۸۱، حدیث ۱۳۴ نقل کرده و بحار الانوار آن را در ج۱۵، ص۳۳۱ آورده است و ما آن را به طور کامل در اینجا نقل کردیم.
- ↑ یوسفی غروی، محمد هادی، تاریخ تحقیقی اسلام ج۱، ص۲۲۰.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۶۸؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۹۴؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۱، ص۱۸۸.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۸.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۸-۲۴۹.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ص۹۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۹۶.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۹.
- ↑ شیخ حسین دیار بکری، تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس التنفیس، ج۱، ص۲۵۹؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۸۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۰۰؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۱۸۳.
- ↑ موسوی بردکشکی، سید جواد، تولد و کودکی پیامبر، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۲۴۹.