رشد روحیه مسئولیت‌پذیری به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)

رشد روحیه مسئولیت‌پذیری به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟
موضوع اصلی	بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت
مدخل بالاتر	مهدویت / غیبت امام مهدی / وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت / کارکردها، ویژگی‌ها و آثار انتظار
مدخل اصلی	مسئولیت‌پذیری اجتماعی
تعداد پاسخ	۳ پاسخ

رشد روحیه مسئولیت‌پذیری به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بُعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث مهدویت است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی مهدویت مراجعه شود.

پاسخ جامع اجمالی

معنای مسئولیت پذیری

• مسئولیت به معنای ضمانت و تعهد است. مسئولیت چیزی با کسی بودن، یعنی به گردن او، در عهدۀ او، در ضمان و پایبندی او بودن است. بنابراین هر گاه انسان متعهد به انجام کاری می‌شود در حقیقت مسئولیت انجام آن کار را پذیرفته است. مسئولیت پذیری یکی از ویژگی‌های اکتسابی انسان‌ها و نوعی مهارت شخصی است که در مسیر رشد و کسب تجارب به مرور پرورش می‌یابد و نیازمند آموزش و تمرین است و به نظر بسیاری از روان‌شناسان، یکی از شاخصه‌های سلامت روانی است.

مسئولیت پذیری در انتظار

• انسان‌ها همواره در قبال خالق، امام و رهبر، اجتماع و محیط زیست و...مسئولیت و تعهد دارد. یکی از مهمترین سطوح و عرصه‌های مسئولیت انسان مسئولیت در قبال امام و رهبر است. اعتقاد به امام زمان و منتظر او بودن باعث تقویت روحیۀ مسئولیت پذیری در انسان می‌‌شود برهمین اساس مؤمن منتظر بی کار نمی‌ماند بلکه زمینه را برای حضور امام مهیا می‌نماید چراکه انتظار مهدی فاطمه انتظار پویا، سازنده، تعهدآور، نیروآفرین و حرکت‌بخش است؛ نه انتظار مخرب بدون حرکت، تلاش، اسارت‌بخش؛ فلج کننده ونوعی ابا حه‌گری.
• مهدویت، یعنی داشتن احساس مسئولیت بین‌المللی و جهانی برای اصلاح بشریت، لذا انتظار باوری است که با آن تعهد و تکلیف دینی منتظر در هر زمانی باقی و جاوید است و منتظران مسئولیت‌های سنگین و عظیمی بر دوش دارند که آنها را می‌‌توان در دو بعد فردی و اجتماعی این‌گونه برشمرد:

1. مسئولیت فردی: منتظر واقعی با تکیه بر مبانی مهدویت در قبال خود احساس مسئولیت می‌‌کند که نخستین و مهم‌ترین مسئولیت، تهذیب نفس و خودسازی است که می‌‌تواند زمینۀ تحقق ظهور را فراهم سازد.
2. مسئولیت اجتماعی: از تکالیف منتظران در عصر غیبت، احساس دیگرخواهی و انسان‌دوستی است؛ زیراکه انسان منتظر، پیوندی گسست‌ناپذیر با آرمان‌های امام خود دارد و در آن راستا گام برمی‌دارد. امام موعود، یار و یاور واقعی مظلومان و حامی حقیقی مستضعفان است. پس جامعۀ منتظر و انسان‌های دارای خصلت انتظار باید به یاری انسان‌های مظلوم و محروم بشتابند و دشواری‌ها و مشکلات گرفتاران را تا حد توان، برطرف کنند.

• یکی از مسئولیت‌های اجتماعی در عصر غیبت، امر به معروف و نهی از منکر است؛ چراکه رضایت حضرت در انجام معروف و احیای ارزش‌های دینی است و بزرگ‌ترین امرکننده به معروف و نهی کننده از منکر در روزگار ظهور، خود حضرت مهدی (ع) است؛ پس چگونه ممکن است جامعۀ منتظر خشنودی او را نخواهد، در این بُعد به حضرت مهدی (ع) اقتدا نکند و به او تشبه نجوید؟ امام باقر (ع) فرموده است: «مهدی (ع) و یاران او... امر به معروف و نهی از منکر می‌‌کنند»
• در توضیحی دیگر چنین باید گفت: امروزه همۀ منتظران انتظار مثبت را جایگزین انتظار منفی می‌دانند‌ و مسئول‌ بودن‌ منتظران در مقابل اعمال و رفتار خود، هم‌نوعان، اسلام و جامعه را مسلم می‌پندارند. اگر این مسئولیت‌ فردی‌ را به دو نوع مسئولیت در مقابل "شخصیت خود منتظر" و مسئولیت "در‌ مقابل‌ جامعه‌ منتظر" تقسیم کنیم، مسئولیت‌پذیری فردی بر مسئولیت اجتماعی مقدم خواهد بود. پس در جایی که‌ به‌ مسئولیت‌ فرد در مقابل جامعه تأکید می‌شود این افراد مسئول هستند بعد‌ از‌ اهتمام در خودسازی به ایفای نقش‌های اجتماعی اقدام می‌کنند‌.

نتیجه گیری

• بنابراین، انتظار با ایجاد مسئولیت فرد نسبت به امام زمان خود و تعهد نسبت به مسئولیت‌های فردی و اجتماعی، این روحیه را در فرد تقویت می‌‌نماید.

پاسخ‌ها و دیدگاه‌های متفرقه

۱. حجت الاسلام و المسلمین سبحانی‌نیا؛

محمد سبحانی‌نیا حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد سبحانی‌نیا، در کتاب «مهدویت و آرامش روان» در این‌باره گفته است: «به نظر بسیاری از روان‌شناسان، یکی از شاخصه‌های سلامت روانی، پذیرش مسئولیت است. در این باره، مزلو، چاهن و انجمن کانادایی بهداشت روان، داشتن دغدغه بهروزی همه آدمیان یا احساس مسئولیت به دیگران را بسیار مهم دانسته‌اند. طبیعی است، کسی که از سلامت روانی بی‌بهره باشد، در زندگی فردی و اجتماعی به دیگران تکیه دارد و به کمک آن‌ها چشم دوخته است. مهدویت، یعنی داشتن احساس مسئولیت بین‌المللی و جهانی برای انسان امروز و فردا و دغدغه اصلاح بشریت، رنج بشریت را احساس کردن و از قالب "من" درآمدن و به "ما" اندیشیدن. انتظار، باوری نیست که با آن تعهد انسان منتظر، نفی شود. تکلیف و تعهد دینی، در هر زمانی باقی و جاوید است. امام سجاد (ع)) می‌‌فرماید: معتقدان به مهدی (ع) و منتظران ظهور او در عصر غیبت... در پنهان و آشکار، مردمان را به دین خدا فرا می‌‌خوانند". در دوران انتظار، منتظران مسئولیت‌های سنگین و عظیمی بر دوش دارند که آن‌ها را می‌‌توان در دو بعد فردی و اجتماعی این‌گونه برشمرد: مسئولیت اجتماعی: یکی از مسئولیت‌های مهم در عصر غیبت، امر به معروف و نهی از منکر است. منتظر واقعی امام زمان (ع)، همواره به این فریضه مهم اهمیت می‌دهد و سبب احیای ارزش‌ها و هنجارهای دینی در جامعه می‌‌شود. از تکالیف منتظران در عصر غیبت، امر به معروف و نهی از منکر است؛ چرا که رضایت حضرت در انجام معروف و احیای ارزش‌های دینی است. بزرگ‌ترین امرکننده به معروف و نهی کننده از منکر در روزگار ظهور، خود حضرت مهدی (ع) است؛ پس چگونه ممکن است که جامعه منتظر خشنودی او را نخواهد، در این بعد به حضرت مهدی (ع) اقتدا نکند و به او تشبه نجوید؟ امام باقر (ع)) فرموده است: "مهدی (ع) و یاران او... امر به معروف و نهی از منکر می‌‌کنند". مسئولیت فردی: منتظر واقعی با تکیه بر مبانی مهدویت در قبال خود نیز احساس مسئولیت می‌‌کند. مسئولیت‌های فردی عبارت‌اند از: تهذیب نفس: نخستین مسئولیت که مهم‌ترین نیز، هست و می‌‌تواند زمینه تحقق ظهور را فراهم سازد، خودسازی و خوداندیشی است. انتظار و چشم امید داشتن، نقشی اساسی و مهمی در پالایش و تنزیه روح و روان انسان دارد؛ طوری که موجب می‌‌شود انسان به سوی خودسازی گام برداشته و در مسیر کند. عشق الهی: یکی از کارکردهای فردی انتظار، معرفت، محبت و علاقه‌مندی انسان به حضرت حق است؛ زیرا اگر انسان چشم به راه کسی باشد و نتواند حضور او را درک کند، به کسی که بتواند برای او تکیه‌گاهی محکم و مطلق باشد، پناه می‌‌برد و او، جز خدای سبحان نیست؛ چنان‌که رسول گرامی اسلام (ص) از قول خداوند می‌‌فرماید: "هرگاه اشتغال من برجان بنده غالب آید، خواهش ولذت او را در یاد خود قرار دهم و چون خواهش و لذتش را در یاد خویش قرار دهم، عاشق می‌‌گردد و من نیز عاشق او می‌‌شوم و چون عاشق یکدیگر شدیم، پرده میان خود و او را بالا می‌‌زنم و مشاهد جلال و جمال خود را بر جان او مسلط می‌کنم؛ طوری‌که وقتی مردم دچار سهو و اشتباه می‌‌شوند، او دست‌خوش سهو نمی‌شود"؛ امام سجاد (ع) می‌‌فرماید: کسانی که قائل به امامت و منتظر ظهور حضرت (مهدی) باشند، بهترین انسان‌های هر زمان‌اند و خداوند به آنان عقل، معرفت و فهم می‌دهد که غیبت نزد آن‌ها، مانند حضورشان نزد ما باشد"؛ و بدیهی است این عشق ومعرفت، در خودسازی انسان مؤثر است».

۲. حجت الاسلام و المسلمین انصاری؛

رضا انصاری حجت الاسلام و المسلمین رضا انصاری، نویسنده مقاله «پیش درآمدی بر آثار روان‌شناسی انتظار» در این‌باره گفته است: «انسان‌ها همواره در قبال خالق، امام و رهبر، اجتماع و محیط زیست و...مسئولیت و تعهد دارد. یکی از مهمترین سطوح و عرصه‌های مسئولیت انسان مسئولیت در قبال امام و رهبر است. اعتقاد به امام زمان و منتظر او بودن باعث تقویت روحیه مسئولیت پذیری در انسان می‌‌شود برهمین اساس مؤمن منتظر بی کار نمی‌ماند بلکه همچون یعقوب بوی پیراهن یوسف در او انقلاب ایجاد می‌کند. و زمینه را برای حضورش مهیا می‌نماید چرا که انتظار مهدی فاطمه انتظار پویا، سازنده، تعهدآور، نیروآفرین و حرکت‌بخش است؛ نه انتظار مخرب بدون حرکت، تلاش، اسارت‌بخش؛ فلج کننده ونوعی ابا حه‌گری. منتظران ظهور مهدی مصداق-: «يَخْرُجُ ناسٌ مِنَ الْمَشْرِقِ فَيُوَطِّؤُون لِلْمَهْدي سُلطانَهُ» یعنی «مردمی از مشرق‌زمین خروج می‌کند و زمینه را برای حاکمیت مهدی (ع) آماده می‌رساند» - می‌باشند. و ایشان زمان را تعقیب می‌کنند نه اینکه زمان آنها را تسخیر نماید. دوان شوتس که یکی از روانشناسان مکتب کمال است می‌گوید: سلامت روانی پیش نگراست نه پس‌نگر دورنما چیزی است که شخص امیدوار است بشود نه آنچه پیش‌تر روی داده است و دگرگونی‌پذیر نیست او می‌‌افزاید من نگاهی را که به آینده می‌نگرد و بر هدف‌ها، آمال‌ها و رؤیاهای دراز مدت تمرکز می‌یابد خوشایند می‌یابم. پیش‌بینی و برنامه‌ریزی و تلاش برای آینده؛ از مانند در رؤیاهای گذشته سالم‌تر به نظر می‌رسد. باری منتظران ظهور در پی رفع "معرومیت خودساخته" می‌باشند و به سراغ امام زمانشان می‌روند. «مَثلُ الْامامِ مَثَلُ الْکعْبَةِ، اذ تُوْتی وَ لَا تَأْتِی» که فاطمه اطهر خطاب به ربایندگان علی (ع) فرمود مثال امام مثل کعبه است که باید به سراغ امام رفت همانگونه که باید به کعبه رفت. امام موسی کاظم (ع)می‌فرماید: هرکس اسبی را به انتظار امر ما نگهدارد و بسبب آن دشمنان ما را خشمگین سازد در حالی که منسوب به ماست خداوند آرزویش را فراخ گرداند و به او شرح صدر عطا می‌کند و او را به آرزویش می‌رساند و در راه رسیدن به خواسته‌هایش مأیوس نمی‌کند. رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند: باید زمینه را آماده کنی تا آن بزرگوار بتواند بیاید و در آن زمینه آماده اقدام بکند از صفر که نمی‌شود شروع کرد جامعه‌ای می‌تواند پذیرای مهدی موعود (ارواحنا فداه) باشد که در آن آمادگی و قابلیت باشد و الا مثل انبیاء و اولیای تاریخ می‌شود چه علتی داشت که بسیاری از انبیای بزرگ اولی‌العزم آمدند و نتوانستند دنیا را از بدها پاک و پیراسته کنند زمینه آماده نبود... اگر امام زمان (ع)در یک دنیای بدون آمادگی تشریف بیاورند همان خواهد شد باید آمادگی باشد. مؤمن منتظر با نگاهی به آینده زمینه بوجود آمدن آن انقلاب عظیم را فراهم می‌کند زمینه فرهنگی، زمینه پذیرش عدل و قسط و... را آماده می‌سازد و از خود شروع می‌نماید: ﴿قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ﴾ نکته‌ای که باید در این زمینه دانست این است که با توجه به جهانی بودن انقلاب آن حضرت تشکیل گروهی ضربتی و آگاه و آماده ضروری به نظر می‌رسد، و این مقام اندیشه و به تعبیری اندیشه‌ای بنی‌اسرائیلی است که دست روی دست بگذاریم و بگوییم حضرت خودش می‌آید و همه چیز را اصلاح می‌کند. همانگونه که بنی‌اسرائیل به حضرت موسی گفتند: (یا موسی) ﴿فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ﴾ که نتیجه چنین تفکر و اندیشه‌ای سال‌ها سرگردانی و سردرگمی است ﴿قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ ۛ أَرْبَعِينَ سَنَةً ۛ يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ ۚ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ﴾».

۳. آقای محمدی (کارشناس ارشد ادیان)؛

ناصر محمدی آقایان ناصر محمدی و احمد رضا مفتاح، در مقاله «نقش باور به مهدویت در معنابخشی زندگی فردی» در این‌باره گفته‌اند: «کارکرد دیگر "مسئولیت‌پذیری افراد" در دوران‌ انتظار‌ است چنان‌که امروزه تقریباً همه منتظران انتظار مثبت را جایگزین انتظار منفی می‌دانند‌ و مسئول‌ بودن‌ منتظران در مقابل اعمال و رفتار خود، هم‌نوعان، اسلام و جامعه را مسلم می‌پندارند. اگر این مسئولیت‌ فردی‌ را به دو نوع مسئولیت در مقابل "شخصیت خود منتظر" و مسئولیت "در‌ مقابل‌ جامعه‌ منتظر" تقسیم کنیم، مسئولیت‌پذیری فردی بر مسئولیت اجتماعی مقدم خواهد بود. پس در جایی که‌ به‌ مسئولیت‌ فرد در مقابل جامعه تأکید می‌شود این افراد مسئول هستند که بعد‌ از‌ اهتمام در خودسازی به ایفای نقش‌های اجتماعی اقدام می‌کنند. با این نگرش مسئولیت‌های فردی شخص منتظر‌، معنابخش‌ به زندگی فرد خواهد بود. به گونه‌ای که ممکن است در این‌ مسیر‌ از بذل جان نیز دریغ نورزد، چرا‌ که‌ انتظار‌ فرج و حکومت جهانی مهدی (ع) به هیچ روی‌، با‌ قیام‌های پیش از ظهور ناسازگاری ندارد، بلکه برخی از قیام‌ها و حکومت‌ها، زمینه‌ساز قیام‌ و حکومت‌ جهانی حضرت مهدی خواهد بود‌».

۴. آقای موحدی (کارشناس ارشد علوم تربیتی)؛

محسن موحدی آقای محسن موحدی، نویسنده مقاله «آثار روان‌شناختی آموزه‌های مهدویت» در این‌باره گفته است: «مسئولیت به معنای ضمانت و تعهد است. مسئولیت چیزی با کسی بودن، یعنی به گردن او، در عهده او، در ضمان و پایبندی او بودن است. بنابراین هر گاه انسان متعهد به انجام کاری می‌شود در حقیقت مسئولیت انجام آن کار را پذیرفته است. هر فردی از منظرهای مختلف تکالیفی بر دوش خود دارد یا به تعبیر دیگر مسئولیتی بر عهده او است. از آنجا که انسان در ارتباط با سطوح مختلف از جمله ارتباط با خالق خویش، ارتباطات اجتماعی و ارتباط محیط زیستی است، نوع مسئولیتش نیز متفاوت است. مسئولیت پذیری یکی از ویژگی‌های اکتسابی انسان‌هاست. در واقع می‌توان گفت این ویژگی نوعی مهارت شخصی است و هیچ کس از ابتدای تولد با مسئولیت یا بی ‌مسئولیت به دنیا نمی‌آید؛ بلکه در مسیر رشد و کسب تجارب به واسطه اعضای خانواده، دوستان، مدرسه و... به مرور پرورش می‌یابد و نیازمند آموزش و تمرین است. انتظار با ایجاد مسئولیت فرد نسبت به امام زمان خود و تعهد نسبت به این مسئولیت، این روحیه را در فرد تقویت می‌‌نماید».

۵. دکتر کشاورز (هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم)؛

سوسن کشاورز سرکار خانم دکتر سوسن کشاورز، در مقاله «مفاهیم آینده‌نگر در اسلام و آثار تربیتی آنها» در این‌باره گفته است: «یکی از آثار تربیتی انتظار، در بعد تعهدها و مسئولیت اجتماعی و احساسی دیگرخواهی و انسان‌دوستی عینیت می‌یابد؛ زیراکه در مفهوم انتظار، انسان‌گرایی نهفته است. به این بیان که انسان منتظر، پیوندی گسست‌ناپذیر با هدف‌ها و آرمان‌های امام منتظر و موعود خود دارد و در آن راستا گام برمی‌دارد و همسان و همسوی آن اهداف و آرمان‌ها حرکت می‌کند و همه جهت‌گیری‌ها، گرایش‌ها و گزینش‌هایش در آن چهارچوب قرار می‌گیرد. امام موعود، یار و یاور واقعی مظلومان و حامی حقیقی مستضعفان است. او گسترنده دادگری در جامعه انسانی است، پس جامعه منتظر و انسان‌های دارای خصلت انتظار باید در زمینه خواست‌ها و هدف‌های امامشان عمل کنند و به یاری انسان‌های مظلوم و محروم بشتابند و دشواری‌ها و مشکلات گرفتاران را تا حد توان، برطرف کنند و اگر چنین شد، در قلمروی جامعه منتظر، محروم و تهیدست و بیمار بی‌درمان؛ دلتنگ، افسرده، اندوهگین و گرفتار باقی نخواهند ماند. امام رضا (ع) می‌فرمایند: "خداوند توانمندان را مکلّف کرده است که برای امور ناتوانان و بینوایان بپاخیزند". امام کاظم (ع) می‌فرمایند: "هرکس برادر مؤمنش حاجتی را به او عرضه کند، بی‌گمان این رحمت الهی است که به او روی آورده است. اگر آن را پذیرفت (و برای برآوردن نیاز او اقدام کرد) خود را به ولایت ما پیوند زده است و این (پیوند) به ولایت خدا متصل است"».

پرسش‌های وابسته

1. مثبت‌اندیشی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
2. معنا‌بخشی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
3. ثبات شخصیت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت‌ روانی به چه معناست؟ (پرسش)
4. وحدت شخصیت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
5. هویت‌بخشی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
6. احساس نشاط به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
7. آرامش‌بخشی و احساس آرامش به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
8. احساس رضایت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
9. احساس امنیت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
10. احساس امید به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
11. احساس عزت نفس به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
12. احساس خودباوری و اعتماد به نفس به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
13. احساس رضایت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
14. احساس امنیت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد ارتقای بهداشت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
15. رشد شخصیت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی ظهور به چه معناست؟ (پرسش)
16. رشد روحیه خودمهارگری و مدیریت عواطف به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
17. رشد روحیه هدف‌مندی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
18. رشد روحیه صبر و استقامت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
19. رشد روحیه و میل به فضائل اخلاقی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
20. رشد روحیه محبت و عشق‌ورزی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
21. رشد روحیه انسجام و همگرایی با جامعه به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
22. رشد روحیه اخلاق‌مداری به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
23. رشد روحیه مسئولیت‌پذیری به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
24. اصلاح سبک زندگی به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد رشد شخصیت روانی به چه معناست؟ (پرسش)
25. اشتیاق به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد عاطفی به چه معناست؟ (پرسش)
26. محبت به عنوان یکی از آثار روان‌شناختی انتظار در بعد عاطفی به چه معناست؟ (پرسش)

جستارهای وابسته

1. فواید و آثار انتظار چیست؟ (پرسش)
   1. آثار فردی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
   2. آثار اجتماعی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
   3. آثار تربیتی انتظار چیست؟ (پرسش)
   4. آثار فکری و اعتقادی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
   5. آثار روان‌شناختی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
   6. آثار سیاسی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
   7. آثار اقتصادی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
   8. آثار نظامی و انتظامی انتظار امام مهدی چیست؟ (پرسش)
2. چرا انتظار فرج امام مهدی موجب گشایش می‌شود؟ (پرسش)
3. آیا انتظار فرج منشأ فرج‌های مادی برای منتظر خواهد بود؟ (پرسش)
4. آیا انتظار طولانی فرج خسته کننده و ملالت‌‏آور است؟ (پرسش)