ضلالت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

ضلالت در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۵

۱۲٬۴۶۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۵۳

ویرایش

@@ خط ۱۲۵: / خط ۱۲۵: @@
 [[قرآن کریم]] به برخی دیگر از این شیوه‌ها اشاره کرده است؛ مانند ایجاد [[دشمنی]] از راه شراب و قمار:{{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيْطَـٰنُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ ٱلْعَدَٰوَةَ وَٱلْبَغْضَآءَ فِى ٱلْخَمْرِ وَٱلْمَيْسِرِ}}<ref>سوره مائده، آیه ۹۱.</ref> و باز داشتن از [[یاد خدا]]، به ویژه [[نماز]]:{{متن قرآن|ٱسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ فَأَنسَىٰهُمْ ذِكْرَ ٱللَّهِ}}<ref>سوره مجادله، آیه ۱۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَيَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِ فَهَلْ أَنتُم مُّنتَهُونَ}}<ref>سوره مائده، آیه ۹۱.</ref>.<ref>[[محمد ابوطالبی|ابوطالبی، محمد]]، [[ضلالت (مقاله)|مقاله «ضلالت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۲۳.</ref>
+===[[دوست]] [[ناشایست]]===
+از دیگر عوامل [[گمراهی]] انسان دوست ناشایست است. قرآن کریم با وصف حال انسان دوزخی در [[روز قیامت]] که دست خویش را به دندان گزیده و می‌گوید: «وای برمن! ای‌کاش با فلانی [[دوستی]] نمی‌کردم؛ به [[درستی]] که او مرا از راه [[حق]] [[منحرف]] کرد»، از [[حسرت]] و [[ندامت]] [[دوزخیان]] بر این کار پرده برمی‌دارد:{{متن قرآن|يَـٰوَيْلَتَىٰ لَيْتَنِى لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًۭا * لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي}}<ref>سوره فرقان، آیه ۲۸-۲۹.</ref>. به گفته برخی، واژه «[[خلیل]]» به معنای خالصانه‌ترین دوستی است<ref>الافصاح، ج ۱، ص۱۲۹، «خُلّه».</ref> و در جایی به کار می‌رود که [[انسان]]، کسی را [[دوست]] خاص و صمیمی و [[مشاور]] خود قرار دهد<ref>نمونه، ج ۱۵، ص۷۱.</ref>. براساس این [[آیه]]، دوستی صمیمانه با دوست [[ناشایست]]، می‌تواند سبب [[گمراهی]] انسان و حسرت و [[پشیمانی]] در روز قیامت گردد، چنان‌که بر اساس آیه پیش از آن‌که بیان کننده حسرت شدید دوزخیان از نپیمودن راه [[پیامبر]] است:{{متن قرآن|وَيَوْمَ يَعَضُّ ٱلظَّالِمُ عَلَىٰ يَدَيْهِ يَقُولُ يَـٰلَيْتَنِى ٱتَّخَذْتُ مَعَ ٱلرَّسُولِ سَبِيلًۭا}}<ref>«و روزی که ستم پیشه، دست خویش (به دندان) می‌گزد؛ می‌گوید: ای کاش راهی با پیامبر در پیش می‌گرفتم!» سوره فرقان، آیه ۲۷.</ref> می‌توان دریافت که تنها دوستی [[نجات‌بخش]] آن است که در راه [[پیامبران الهی]] باشد.<ref>[[محمد ابوطالبی|ابوطالبی، محمد]]، [[ضلالت (مقاله)|مقاله «ضلالت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۲۵.</ref>
+===[[غوطه]] ور شدن در [[تمتعات]] [[دنیایی]] و [[فراموشی]] [[یاد خدا]]===
+بر اساس [[آیات قرآن کریم]] از عوامل و زمینه‌های [[ضلالت]] انسان، رفاه‌زدگی است؛ به‌گونه‌ای که انسان با غوطه‌ور شدن در تمتعات دنیایی از یاد خدا [[غافل]] شود و به [[فساد]] و [[تباهی]] درافتد؛ زیرا [[غرق]] شدن در تمتعات دنیایی، به‌گونه طبیعی برای یاد خدا مجالی نمی‌گذارد،‌چنان‌که در [[قیامت]]، برخی معبودان در تبیین علل گمراهی [[مشرکان]]، با [[نفی]] هرگونه نقش خود در [[گمراه]] ساختن آنان، برخورداری آنان و [[خانواده]] ایشان از [[رفاه]] فراوان و فراموشی یاد خدا را سبب گمراهی و در نتیجه هلاک آنان بیان می‌کنند:{{متن قرآن|وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ فَيَقُولُ ءَأَنتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبَادِى هَـٰٓؤُلَآءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا۟ ٱلسَّبِيلَ * قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ مَا كَانَ يَنۢبَغِى لَنَآ أَن نَّتَّخِذَ مِن دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَآءَ وَلَـٰكِن مَّتَّعْتَهُمْ وَءَابَآءَهُمْ حَتَّىٰ نَسُوا۟ ٱلذِّكْرَ وَكَانُوا۟ قَوْمًۢا بُورًۭا}}<ref> «و از روزی (یاد کن) که آنان را و آنچه را به جای خداوند می‌پرستند، گرد می‌آورد آنگاه می‌فرماید: آیا شما این بندگان مرا گمراه کردید یا آنان خود، راه را گم کردند؟ * می‌گویند: پاکا که تویی، سزاوار ما نیست که به جای تو دوستی برگزینیم امّا تو چندان آنان و پدرانشان را بهره‌مند کردی که یاد (تو) را فراموش کردند و گروهی شدند به نابودی افتاده» سوره فرقان، آیه ۱۷-۱۸.</ref>. به گفته برخی، [[کوشش]] و [[جدیت]] [[آدمی]] در برخورداری از [[لذات مادی]] و [[دنیایی]] به‌گونه‌ای که تمام [[همت]] وی [[لذات]] [[حسی]] باشد - حتی لذات [[حلال]] و [[طیب]] - سبب [[غفلت]] آدمی و [[فراموشی]] [[یاد خدا]] و سرانجام هلاک [[انسان]] می‌شود<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۲، ص۸۳.</ref>.<ref>[[محمد ابوطالبی|ابوطالبی، محمد]]، [[ضلالت (مقاله)|مقاله «ضلالت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۲۵.</ref>
+===[[پیروی کورکورانه]] از بزرگان و نیاکان===
+[[پیروی]] نسنجیده از سردمداران و بزرگان از عوامل [[گمراهی]] انسان است، چنان‌که [[کافران]]، آن‌گاه که در [[آتش جهنم]] دست و پا می‌زنند، با [[حسرت]] می‌گویند: ای کاش از [[خدا]] و رسولش پیروی کرده بودیم! آنان سبب گمراهی خود را پیروی از [[رهبران]] و بزرگانشان می‌دانند:{{متن قرآن|يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِى ٱلنَّارِ يَقُولُونَ يَـٰلَيْتَنَآ أَطَعْنَا ٱللَّهَ وَأَطَعْنَا ٱلرَّسُولَا۠ * وَقَالُوا۟ رَبَّنَآ إِنَّآ أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا ٱلسَّبِيلَا۠}}<ref>«روزی که چهره‌های آنان در آتش گردانده شود می‌گویند: ای کاش از خداوند و پیامبر فرمان برده بودیم * و می‌گویند: پروردگارا! ما از سرکردگان و بزرگانمان فرمان بردیم و آنان ما را از راه به در بردند» سوره احزاب، آیه ۶۶-۶۷.</ref>. «سادة» جمع «[[سید]]» به معنای رؤسا و سران است و «کُبَراء» جمع «کبیر» به بزرگانِ سِنّی و ریش‌سفیدان گفته می‌شود. این دو گروه نقش مهمی در [[آداب و رسوم]] و [[رفتار]] [[مردم]] دارند<ref>تفسیر نور، ج ۹، ص۴۰۷.</ref>. گفتنی است که رهبران و بزرگانی که [[آیه]] از پیروی آنان [[نهی]] کرده، سران [[کفر]] و [[شرک]] هستند که به سبب [[گمراهی]]، هرگز [[شایستگی]] [[پیروی]] ندارند،‌از این رو [[قرآن کریم]] [[مشرکان]] را به سبب [[پیروی]] از [[گمراهان]]، به شدت [[نکوهش]] کرده و تنها [[خدای سبحان]] و کسانی را شایسته پیروی می‌داند که بی‌واسطه از [[هدایت الهی]] برخوردارند و آنان [[پیامبران]] و [[امامان]] معصوماند<ref>المیزان، ج ۱، ص۲۷۴؛ ج ۱۰، ص۵۸.</ref>:{{متن قرآن|...أَفَمَن يَهْدِىٓ إِلَى ٱلْحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِّىٓ إِلَّآ أَن يُهْدَىٰ فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ}}<ref>«بگو آیا از شریکانتان کسی هست که به سوی «حق» رهنمون باشد؟ بگو خداوند به «حق» رهنماست؛ آیا آنکه به حقّ رهنمون می‌گردد سزاوارتر است که پیروی شود یا آنکه راه نمی‌یابد مگر آنکه راه برده شود؟ پس چه بر سرتان آمده است؟ چگونه داوری می‌کنید؟» سوره یونس، آیه ۳۵.</ref>. از سوی دیگر [[قرآن کریم]]، پیروی [[حساب]] نشده از نیاکان و [[پدران]] را سبب [[گمراهی]] و عدم [[پذیرش حق]] می‌داند، چنان‌که برخی از [[بنی‌اسرائیل]]، هنگامی که [[حضرت موسی]]{{ع}} با آوردن [[نشانه‌ها]] و [[معجزات الهی]]، آنان را به راه [[حق]] فراخواند، با [[سحر]] نامیدن [[معجزه]] [[موسی]]{{ع}} و با این [[استدلال]] که این مطالب را از پدران و نیاکان خود نشنیده‌ایم، از پذیرش [[دعوت]] او خودداری کردند:{{متن قرآن|فَلَمَّا جَآءَهُم مُّوسَىٰ بِـَٔايَـٰتِنَا بَيِّنَـٰتٍۢ قَالُوا۟ مَا هَـٰذَآ إِلَّا سِحْرٌۭ مُّفْتَرًۭى وَمَا سَمِعْنَا بِهَـٰذَا فِىٓ ءَابَآئِنَا ٱلْأَوَّلِينَ}}<ref>«آنگاه چون موسی نشانه‌های روشن ما را برای آنان آورد، گفتند: این جز جادویی برساخته نیست و ما در میان نیاکان خویش چنین چیزی را نشنیده‌ایم» سوره قصص، آیه ۳۶.</ref>، ‌از این‌رو به ‌رغم جایگاه والایی که [[پدر و مادر]] دارند، تا جایی که پس از [[فرمان]] به [[عبادت خدا]]، نخستین چیزی که از [[بشر]] خواسته شده [[احسان به پدر و مادر]] است <ref>{{متن قرآن|وَٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا۟ بِهِۦ شَيْـًۭٔا وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَـٰنًۭا وَبِذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَٱلْجَارِ ذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْجَارِ ٱلْجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلْجَنۢبِ وَٱبْنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَـٰنُكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخْتَالًۭا فَخُورًا}}«خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او نکنید و به پدر و مادر و به خویشاوند و یتیمان و تهیدستان و همسایه خویشاوند و همسایه دور و همراه همنشین و در راه مانده و بردگانتان نکویی ورزید؛ بی‌گمان خداوند کسی را که خودپسندی خویشتن‌ستای باشد دوست نمی‌دارد» سوره نسا، آیه ۳۶.</ref>، [[پیروی]] از آنان را تا جایی لازم می‌داند که به [[گمراهی]] [[انسان]] نینجامد که در این صورت، نه تنها [[اطاعت]] از آنان لازم نیست بلکه به صراحت از آن [[نهی]] شده است:{{متن قرآن|وَإِن جَـٰهَدَاكَ عَلَىٰٓ أَن تُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌۭ فَلَا تُطِعْهُمَا}}<ref>«و اگر تو را وا دارند تا آنچه را که نمی‌دانی برای من شریک آوری، از آنان فرمان نبر و در این جهان با آنان به شایستگی همراهی کن و راه کسی را که به درگاه من باز می‌گردد پیش گیر، سپس بازگشتتان به سوی من است آنگاه شما را از آنچه می‌کرده‌اید می‌آگاهانم» سوره لقمان، آیه ۱۵.</ref>.<ref>[[محمد ابوطالبی|ابوطالبی، محمد]]، [[ضلالت (مقاله)|مقاله «ضلالت»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۲۵.</ref>
 == منابع ==