جعید همدانی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام علی است. جعید همدانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: جعید همدانی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط ندارد| جعید همدانی | |
|---|---|
 تصویر قدیمی از مسجد کوفه | |
| نام کامل | جعید بن عبدالرحمن الهمدانی الکوفی |
| جنسیت | مرد |
| از قبیله | بنیهمدان |
| از اصحاب | |
آشنایی اجمالی
جُعید بن عبدالله الهمدانی[۱] از اهالی یمن و از اصحاب امام علی(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع) و امام سجاد(ع) بوده است[۲]. وی در طبقه سوم یا چهارم راویان جای دارد[۳] و از سه امام، یعنی امام علی(ع)، امام حسین(ع) و امام سجاد(ع) روایت کرده است. جعید الهمدانی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان حمران بن اعین، عبدالرحمن بن سیابه، قنان بن عبدالله النهمی و زبیر بن عدی میباشند[۴].
درباره سرنوشت و شخصیت جعید الهمدانی، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: طبق روایتی که در مختصر البصائر نقل شده، گویا جعید الهمدانی از شهدای کربلا بوده است[۵] و بر همین پایه، محدث نوری از وی با وصف مقتول در طف یاد کرده است[۶]. در مقابل، این دیدگاه مخدوش دانسته شده است؛ زیرا در منابع اصلی مانند الکافی[۷] و بصائر الدرجات[۸] به شهادت وی اشارهای نشده و تنها خروج او به همراه امام حسین(ع) در کربلا ذکر شده است[۹]؛ ضمن آنکه حضور وی در میان اصحاب امام سجاد(ع) با شهادتش در کربلا سازگاری ندارد. از حیث وثاقت و جایگاه رجالی، وی از راویان امامی شمرده میشود[۱۰] و روایتش صحیح یا حسن ارزیابی شده است. بزرگانی چون برقی بر جلالت وی تأکید کرده و او را از خواص اصحاب امام علی(ع) معرفی کردهاند[۱۱] و رجالیان پسین همچون ابن داود، استرآبادی و اردبیلی نیز از این نظر تبعیت کردهاند[۱۲]. علامه مجلسی او را از راویان ممدوح برشمرده[۱۳] و مامقانی کمترین جایگاه او را حسن دانسته است[۱۴]. علامه حلی نیز به دلیل حضور راوی در زمره خواص اصحاب، نام وی را در بخش راویان مورد اعتماد خود ذکر کرده است[۱۵]. افزون بر این، در میان اهل سنت نیز ابن حبان نام او را در کتاب ثقات آورده[۱۶] و رجالیانی چون ابن ابیحاتم رازی[۱۷]، بخاری[۱۸] و ابن حجر عسقلانی[۱۹] از وی در آثار خود نام بردهاند[۲۰].
جستارهای وابسته
- بنیهمدان (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۶، ص۷ و ۸؛ رجال الطوسی، ص۵۹، (ش۵۰۰)، ص۹۳، (ش ۹۲۲)، ص۱۰۰، (ش ۹۷۰) و ص۱۱۱، (ش ۱۰۹۱)؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۱۹۵؛ الرجال (ابن داود)، ص۹۰، ش۳۳۸؛ منهج المقال، ج۳، ص۲۵۱، ش۱۱۲۳؛ نقد الرجال، ج۱، ص۳۶۷، ش۱۰۳۷؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۲۱ و ۴۸؛ جامع الرواه، ج۱، ص۱۶۴، ش۱۳۱۱؛ الوجیزة فی الرجال، ص۴۷، ش۳۹۳؛ منتهی المقال، ج۲، ص۲۸۶، ش۶۰۹؛ تنقیح المقال، ج۱۶، ص۱۴۰، ش۴۱۵۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۱۱، ش۲۳۵۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۲۳۳، ش۲۹۰۶؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۰۴، ش۱۵۶۵.
ب. منابع سنّی: التاریخ الکبیر، ج۲، ص۲۴۰، ش۲۳۲۱؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۵۲۷، ش۲۱۹۰؛ الثقات، ج۶، ص۱۵۲؛ لسان المیزان، ج۲، ص۱۳۲، ش۵۶۸.
جُعید؛ بضم الجیم و الیاء بعد العین المهملة. خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۹۵؛
ولی ابن داوود جعیدة ثبت کرده و نوشته است: جعیدة، بضم الجیم و فتح العین و تاء التأنیث، الهمدانی. ابن داود، الرجال، ص۹۰، ش۳۳۸.
در رجال شیخ طوسی نیز در یک جا جعیدة (رجال الطوسی، ص۵۹، ش۵۰۰) و در موضع دیگر، جعید ثبت شده است. (رجال الطوسی، ص۹۳، (ش ۹۲۲)، ص۱۰۰، (ش ۹۷۰) و ص۱۱۱، (ش ۱۰۹۱). - ↑ رجال البرقی، ص۶: ... و أصحابه من الیمن... و جعید همدان. رجال البرقی، ص۷ و ۸: جعید همدان، کوفی. آیتالله خویی نوشته است که (برقی) او را در اصحاب امام حسن و امام سجاد(ع) از اصحاب رسول خدا(ص) نیز به شمار آورده است: و ذکر البرقی عند عده من أصحاب الحسن(ع)، و السجاد(ع): أنه کان من أصحاب رسول الله(ص). (معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۱۱) ولی این اشتباه است، بلکه برقی او را از اصحاب امام حسن و امام سجاد(ع) بر شمرده که از اصحاب امام علی(ع) نیز بوده است. (ر.ک: رجال البرقی، ص۶: و أصحابه (امام علی) من الیمن.... جعید همدان، ص۷: أصحاب أبی محمد الحسن بن علی(ع)... و من أصحاب أمیر المؤمنین(ع):... جعید همدان کوفی و ص۸: أصحابه (امام سجاد)... و من أصحاب أمیر المؤمنین(ع)... جعید همدان کوفی. رجال الطوسی، ص۵۹، (ش ۵۰۰)، ص۹۳، (ش ۹۲۲)، ص۱۰۰، (ش۹۷۰) و ص۱۱۱، (ش ۱۰۹۱).
- ↑ الموسوعة الرجالیه طبقات رجال الکافی ص۹۰.
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۵۱، ح۲؛ الخصال، ج۲، ص۴۸۵، ح۵۹؛ الجرح والتعدیل، ج۲، ص۵۲۷، ش۲۱۹۰؛ الثقات، ج۶، ص۱۵۲.
- ↑ مختصر البصائر، ص۴۵، ح۱.
- ↑ نفس الرحمن فی فضائل سلمان، ص۳۱۹ – ۳۲۰: «و قال جعید الهمدانی المقتول بالطف للحسین بن علی(ع): (جعلت فداک) بأی حکم تحکمون؟...»؛ نیز: أصحاب أمیر المؤمنین(ع) و الرواة عنه، ج۱، ص۱۱۲.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۳۹۸، ح۴: «مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ جُعَیْدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ(ع) قَالَ: سَأَلْتُهُ بِأَیِّ حُکْمٍ تَحْکُمُونَ قَالَ حُکْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِنْ أَعْیَانَا شَیْءٌ تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ».
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۵۱، ح۲: «حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ جُعَیْدٍ الْهَمْدَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ بِأَیِّ حُکْمٍ تَحْکُمُونَ قَالَ نَحْکُمَ بِحُکْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِنْ عَیِینَا شَیْئاً تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ».
- ↑ "ممن خرج مع الحسین(ع) بکربلا": «حَدَّثَنَا إِبْرَاهِیمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ أَوْ غَیْرِهِ عَنْ بَشِیرٍ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ جُعَیْدٍ الْهَمْدَانِیِّ مِمَّنْ خَرَجَ مَعَ الْحُسَیْنِ(ع)بِکَرْبَلَاءَ قَالَ: فَقُلْتُ لِلْحُسَیْنِ(ع) جُعِلْتُ فِدَاکَ بِأَیِّ شَیْءٍ تَحْکُمُونَ قَالَ یَا جُعَیْدُ نَحْکُمَ بِحُکْمِ آلِ دَاوُدَ فَإِذَا عَیِینَا عَنْ شَیْءٍ تَلَقَّانَا بِهِ رُوحُ الْقُدُسِ». بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۵۲، ح۷.
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۴۵۲، ح۷.
- ↑ برقی، الرجال، ص۳-۶.
- ↑ ر.ک: ابن داود، الرجال، ص۹۰، ش۳۳۸؛ منهج المقال، ج۳، ص۲۵۲، ش۱۱۲۳؛ جامع الرواه، ج۱، ص۱۶۴، ش۱۳۱۱.
- ↑ الوجیزة فی الرجال، ص۴۷، ش۳۹۳.
- ↑ "أقول: أقل ما نقول به فی الرجل الحسن" تنقیح المقال، ج۱۶، ص۱۴۱، ش۴۱۵۲.
- ↑ الأول: فیمن إعتمد علی روایته أو یترجح عندی قبول قوله. خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۳ و ص۱۹۵.
- ↑ الثقات، ج۶، ص۱۵۲.
- ↑ الجرح والتعدیل، ج۲، ص۵۲۷، ش۲۱۹۰.
- ↑ التاریخ الکبیر، ج۲، ص۲۴۰، ش۲۳۲۱.
- ↑ لسان المیزان، ج۲، ص۱۳۲، ش۵۶۸.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۵۹۱-۵۹۸.