سیره امام حسن عسکری
ابعاد سیره امام حسن عسکری
سبک زندگی امام حسن عسکری
سیره اخلاقی امام حسن عسکری
سیره عبادی امام حسن عسکری
سیره خانوادگی امام حسن عسکری
سیره تربیتی امام حسن عسکری
سیره اجتماعی امام حسن عسکری
باتوجه به جوّ کلی جامعه زمان امام حسن عسکری(ع) و اینکه یکی از مسئولیتهای اساسی آن حضرت بهعنوان حلقه وصل میان دو عصر حضور و غیبت با همه خصوصیات و علاماتی که این دو عصر دارند، مسئولیتهای ایشان را میتوان بدین شرح شماره نمود:
- ایجاد روابط آمیخته با حکمت و دقت با حاکمان و دستگاه حاکم: حکومت در رابطه با حضرت امام هادی(ع) برنامههایی را اجرا میکرد مانند: مراقبت شدید و مستمر از همه کارها و احوالات امام(ع). به همین دلیل لازم بود که حضرت امام حسن عسکری(ع) با احتیاط و دقت کامل در برابر حکومت ستمگر و اقدامات خشونتآمیز آن برخورد نماید.
- ردّ شبهات و دفاع از حریم رسالت: یکی از مهمترین فعالیتهایی که از حضرت امام حسن عسکری(ع) در زمان امامتش صادر شد ردّ آرام و حکیمانه بزرگترین توطئه تخریبی بود که یکی از فلاسفه مسلمان به نام «کندی» به وجود آورنده آن بود. کندی تعدادی از آیات متشابه قرآن را که در نگاه اوّل برای خواننده نوعی از تناقض را تداعی مینمود جمع کرده و میخواست این کتاب را منتشر نماید. این اقدام مستقیما قرآن کریم را که سند رسالت و نبوّت اسلامی و سمبل اوّل نظام اسلامی بوده است را هدف قرار داده بود[۱].
سیره علمی امام حسن عسکری
در عصر امام عسکری(ع) ارتباط مستقیم امام با مردم به حداقل رسیده بود، از طرفی حکومت، امام را در زندان و محدودیتهای عدیده قرار داده بود و از طرفی خود امام عسکری(ع) با عدم حضورش در بین مردم زمینه را برای غیبت امام عصر فراهم میکرد و جهت دور بودن امام از امت در پشت پرده غیبت فضاسازی مینمود.
خلفای عباسی با وحشت از مهدی موعود(ع) نام میبردند و ایشان را طبق روایات وارده از پیامبر اکرم(ص) به امام عسکری(ع) نسبت میدادند و محدودیت بر امام عسکری(ع) را بیشتر مینمودند. ثمره طبیعی این محدودیتهای سیاسی و اجتماعی پرورش افکار افراطی و رویش مکاتب انحرافی بود، وجود مکاتبی مثل غالیه، مفوضه، مقصره، صوفیه و... در آن روز حضور فعال داشتند و بندگان خدا و مردم سادهلوح و حقیقت جو را اغفال کرده و به دنبال مقاصد خود میکشاندند.
- امام عسکری(ع) در برابر فتنه صوفیه: صوفیه با افراط در بعضی از آداب دینی و حذف بعضی دیگر از آداب اسلامی ابداع یک مسلک جدید را در برابر مذهب اهلبیت رقم زدند و ائمه میدانستند که چرا لباس زبر و درشت میپوشند! چرا تظاهر به عبادتهای شاق میکنند! امام عسکری(ع) به نوبه خود به مبارزه با آنان پرداخت. آن حضرت خطاب ابوهاشم جعفری از علمای متمایل به تصوف را «شِرَارُ خَلْقِ اللَّهِ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ» بدترین خلق خدا روی زمین معرفی کرد[۲].
- امام عسکری(ع) در برابر فتنه غالیه: غلو و افراط در جایگاه معرفتی ائمه اطهار اختصاص به زمان خاصی نداشته و ندارد، بلکه آنها که خورشید پر فروغ امامت شیعه را از نزدیک زیارت کردهاند جلوهای از اسماء حسنای الهی را یافتهاند، ولی غالب شیفتگان آن بزرگواران بر اساس آموختههای اعتقادی با همه جلال و منزلت رفیع ائمه، آنها را عبد و بنده خدا دانستهاند؛ ولی بعضی بر اساس توهمات و انحرافات کجاندیشانه، آنها را از بنده خدا بالاتر برده و ادعای خدایی آنها را نمودهاند. ائمه اطهار(ع) و امام حسن عسکری(ع) از غالیان و افرادی که در مقام و فضایل آنها ره افراط پیمودند با قلبی دردمند یاد کرده و به عنوان جبهه ضلال و تفکر شرکی یاد نمودهاند، همانگونه که در مباحث قبلی که بحث غالیان عصر سایر ائمه مطرح شده، ائمه اطهار دستور به قتل آنها داده و آنها را عقوبتی چون قتل و با اعمال شاقه به درک واصل کردنشان اقدام نمودهاند.
- امام عسکری(ع) در برابر تزلزل اعتقادی بعضی شیعیان: امام عسکری(ع) در نامهای به یکی از شیعیان از غوغای نابخردان موسوم به شیعه که از راه اهلبیت منحرف گشته و در جهت مخالفین امام حرکت میکنند اظهار تأسف و نگرانی میکند[۳].
سیره تبلیغی امام حسن عسکری
سیره سیاسی امام حسن عسکری
امام حسن عسکری(ع) در دوران زندگی خود با چند تن از حاکمان عباسی مواجه بود؛ اما در زمان امامت خود با سه تن از آنان روبهرو شد. در این دوران از سال ۲۵۴ تا ۲۶۰ق، به ترتیب این حاکمان عبارت بودند از: معتز (۲۵۲ - ۲۵۵ق)؛ مُهتَدِی (۲۵۵ - ۲۵۶ق) و مُعتَمِد (۲۵۶ - ۲۷۹ق)
مراقبت و سختگیریهایی که در زمان امام هادی(ع) وجود داشت در زمان امام حسن عسکری(ع) بیشتر شد. به گونهای که نه امام عسکری(ع) و نه شیعیان از آزادی عمل بهرهمند نبودند؛ زیرا بر اساس برخی گزارشها، حکومت عباسی امام عسکری(ع) را موظف کرده بود در هفته دو روز، دوشنبه و پنجشنبه، در سامرا و در دارالحکومه حاضر شود[۴]. امام عسکری(ع) چون دیگر امامان با حکومت عباسی همکاری نداشت و هیچگاه حکومت آنان را مشروع نمیدانست. چنین اندیشهای از جانب امام عسکری(ع) نخستین و مهمترین زمینه چالش و درگیری آن حضرت را با حکومت عباسی ایجاد کرده بود، اما چون هرگونه اقدام نظامی یا قیام آشکاری به سرعت منجر به از میان بردن امام عسکری(ع) میشد آن حضرت ناچار بودند مواضعی اتخاذ کنند که هم تأیید مشروعیت حکومت عباسی را به دنبال نداشته باشد و هم منجر به شهادت بینتیجه آن حضرت نشود و هم بتوانند جامعه شیعه را رهبری کنند[۵].
سیره اقتصادی امام حسن عسکری
سیره فرهنگی امام حسن عسکری
امام حسن عسکری(ع) در برابر تفکرات و فرقههای انحرافی ایستادگی داشته و مردم را از این گروهها برحذر میداشت:
- تشکیک و انحراف درباره امامت امام: موضوع امامت از زمان امام کاظم(ع) به دلیل مسائل مختلف با چالشهایی روبهرو شد و فرقههایی پدید آمد. اما به دلیل شرایط سخت پیشامده برای امام عسکری(ع) و به خصوص موضوع حضرت حجت(ع)، عرصه تنگ شد. همین مشکلات سبب شدند تا با وجود نصوص بسیار، شیعیان پس از امام هادی(ع) سه گروه شوند:
- گروهی قائل به امامت «محمد» پسر دیگر امام هادی(ع) شدند در حالی که او در زمان حیات پدرش، امام هادی(ع) از دنیا رفته بود؛ اما این گروه گمان میکردند که او زنده است و نمیمیرد. آنان برای این اعتقاد خود چنین استدلال میکردند که امام هادی(ع) به امامت او اشاره کرده و آنان را آگاه ساخت.
- عدهای بسیار اندک به برادر امام عسکری(ع)، جعفر بن علی (مشهور به جعفر کذّاب) گرایش پیدا کردند. این عده در اصل منکر امامت برادر جعفر، محمد بن علی شدند و گفتند پدرش، امام هادی(ع) برای حفاظت و حمایت از جعفر، محمد را معرفی کرد؛ اما در حقیقت جعفر بن علی(ع) امام بوده است[۶]. با توجه به دلائل و نصوص امامت امام عسکری(ع) افکار انحرافی بلافاصله پایان یافت.
- غالیان: یکی از گروهها و فرقههای انحرافی در زمان امام عسکری(ع) غالیان بودند. غالیان در هر دو عرصه مباحث نظری و اقدامات عملی اشکالاتی داشتند. در عرصه مباحث نظری، وجود و صفات خداوند، نبوت و پیامبری، جایگاه و مقام امامان(ع) و جانشینی برای امام از موضوعاتی بودند که درباره آن غلو صورت میگرفت؛ در عرصه اقدام و عمل نیز اباحیگری و ترک برخی واجبات، از عمدهترین انحرافات این گروه بود که پیوسته برخی امامان با آن درگیر بودند. در زمان امام عسکری(ع) نیز افرادی از غالیان ظهور یافتند که آن حضرت به روشنی در برابر آنان موضع گرفتند و با تعبیرهای مختلفی آنان را خارج از دین دانسته و مورد لعن و نفرین قرار دادند[۷].
- مُفَوِّضَه: گروه دیگری که در زمان امام عسکری(ع) حضور داشت، مُفَوِّضَه بودند. آنان کسانی بودند که اعتقاد داشتند خداوند متعال، رسول خدا(ص) را آفریده و خلقت همه دنیا را به او واگذار کرده است و آن حضرت خالق دنیا و همه موجودات آن است. از این رو، چون در اینباره از امام عسکری(ع) پرسش شد، آن حضرت مُفَوِّضَه را دروغگویان شمرد و ضمن تأکید بر بندگی امامان و اینکه تنها مأمور دستورهای خداوند هستند و از او پیشی نمیگیرند[۸]
- واقفیه: یکی دیگر از گروههای انحرافی در زمان امام عسکری(ع)، فرقه «واقفیه» یا «واقفه» بودند که به توقف امامت در امام کاظم(ع) اعتقاد داشتند. آنان در دورههای مختلف مورد تکذیب و لعن امامان(ع) قرار گرفتند. در زمان امام عسکری(ع) نیز آنان در صدد جلب نظر مساعد آن حضرت بر آمدند، اما با برخورد بسیار قاطع و مخالفت آن حضرت، مورد لعن و نفرین قرار گرفتند[۹].
- صوفیه: گروه منحرف دیگری بودند که در قالب گرایشهای صوفیانه، با ریاکاری در صدد سوءاستفاده از موقعیت خود بودند که با برخورد سخت امام موجه شدند.
- ثنویه: از فرقههایی که در زمان امام عسکری(ع) موجود بوده فرقه ثنویه است. آنان کسانی هستند که دوگانهپرست بوده، به همراه خداوند قدیم، به قدیم دیگری نیز معتقدند. اینان همان مجوس میباشند که به دو مبدأ خیر و مبدأ شر بهعنوان نور و ظلمت اعتقاد داشته هر دو را قدیم میپندارند[۱۰]. امام (ع) نیز این گروه را انکار کردند[۱۱].
سیره مدیریتی امام حسن عسکری
سیره نظامی امام حسن عسکری
سیره قضایی امام حسن عسکری
جستارهای وابسته
- سبک زندگی امام حسن عسکری
- سیره اخلاقی امام حسن عسکری
- سیره عبادی امام حسن عسکری
- سیره خانوادگی امام حسن عسکری
- سیره تربیتی امام حسن عسکری
- سیره اجتماعی امام حسن عسکری
- سیره علمی امام حسن عسکری
- سیره تبلیغی امام حسن عسکری
- سیره سیاسی امام حسن عسکری
- سیره اقتصادی امام حسن عسکری
- سیره فرهنگی امام حسن عسکری
- سیره مدیریتی امام حسن عسکری
- سیره نظامی امام حسن عسکری
- سیره قضایی امام حسن عسکری
منابع
حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۳
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش دوم ج۲
راجی، علی، مظلومیت امام حسن عسکری
پانویس
- ↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۳، ص۱۹۳ ـ ۱۹۵.
- ↑ سفینة البحار، ج۲، ص۵۷.
- ↑ راجی، علی، مظلومیت امام حسن عسکری، ص۲۱ ـ ۳۲.
- ↑ طوسی، الغیبة، ص۲۱۵.
- ↑ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش دوم ج۲، ص۲۳۶ ـ ۲۳۷.
- ↑ نوبختی، فرق الشیعه، ص۷۹.
- ↑ ر.ک: طوسی، اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۸۰۴، ش۹۹۷.
- ↑ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۴۶۱.
- ↑ قطب راوندی، الخرائج والجرائح، ج۱، ص۴۵۲ - ۴۵۳.
- ↑ طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۷۸.
- ↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۳، ص ۱۹۸؛ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش دوم ج۲، ص۲۵۰ ـ ۲۵۳.