نقش زنان در انقلاب امام مهدی چیست؟ (پرسش)
نقش زنان در انقلاب امام مهدی چیست؟ | |
---|---|
![]() | |
موضوع اصلی | بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت |
مدخل بالاتر | مهدویت / عصر پس از ظهور / حکومت جهانی امام مهدی / نقش زنان در حکومت امام مهدی |
مدخل اصلی | زنان در دوران ظهور |
تعداد پاسخ | ۹ پاسخ |
نقش زنان در انقلاب امام مهدی (ع) چیست؟ یکی از پرسشهای مرتبط به بحث مهدویت است که میتوان با عبارتهای متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤالهای مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی مهدویت مراجعه شود.
عبارتهای دیگری از این پرسش
پاسخ نخست
![](https://commons.imamatpedia.com/w/images/thumb/9/94/151949.jpg/100px-151949.jpg)
آیتالله محمد جواد خراسانی، در کتاب «مهدی منتظر» در اینباره گفته است:
«حضرت باقر (ع) فرمود: "پنجاه زن همراه آن عده یعنی سیصد و سیزده تن خواهد بود"[۱]. و در "اثبات الهداة" حضرت صادق (ع) به مفضل فرمود: "با قائم (ع) سیزده زن خواهد بود". عرض کرد: "آنها چه میکنند؟" فرمود: "مداوای مجروحین و پرستاری مریضان میکنند چنانکه با پیامبر (ص) بودند"[۲]»[۳].
پاسخها و دیدگاههای متفرقه
۱. آیت الله طبسی؛ |
---|
آیت الله نجمالدین طبسی در کتاب «چشم اندازی به حکومت مهدی» در اينباره گفته است:
«با بررسی روایات درباره نقش زنان پیش و پس از ظهور حضرت مهدی (ع) به نکات قابل توجهی دست مییابیم. هر چند طبق بعضی از روایات، اکثر پیروان دجال را یهود و زنان تشکیل میدهند[۴]، ولی در کنار آنان، زنانی مؤمن و عفیف نیز هستند که در حفظ عقیده خود سخت کوش بوده، از اوضاع پیش از ظهور بسیار متأثرند. برخی از زنان از ثبات قدم و روحیه جهادگرانهای برخوردارند و هرجا که میروند با جنگ تبلیغاتی علیه دجّال، ماهیت ضد انسانی او را آشکار میسازند. بر پایه برخی از روایات چهارصد زن هنگام قیام مهدی (ع)، آن حضرت را همراهی میکنند واکثر آنها در بخش بهداشت و درمان مشغول فعالیت هستند. البته در روایات درباره تعداد زنانی که به هنگام قیام حضرت با او خواهند بود، اختلاف وجود دارد. برخی از روایات از سیزده زن نام میبرند که هنگام ظهور مهدی (ع) با حضرتش هستند و شاید آنان از کسانی هستند که از نیروهای ابتدایی مهدی (ع) میباشند. برخی از روایات نیز عدد زنانی را که به حضرت یاری میرسانند، هفت هزار و هشتصد نفر ذکر کرده است وآنان زنانی هستند که پس از قیام، حضرت را همراهی میکنند و در کارها به آن حضرت کمک میکنند. در کتاب فتن از ابن حماد آمده است: تعداد مؤمنان به هنگام خروج دجال، دوازده هزار مرد و هفت هزار وهفت صد یا هشت صد زن هستند[۵] رسول خدا (ص) میفرماید: "عیسی بن مریم (ع) در بین هشتصد مرد و چهار صد زن فرود میآید که آنان از بهترین ساکنان روی زمین واز صالحترین مردمان گذشته هستند"[۶]. امام باقر (ع) میفرماید: "به خدا سوگند سیصد و اندی نفر خواهند آمد و پنجاه زن نیز در میان آنان است"[۷] مفضل بن عمر میگوید: امام صادق (ع) فرمود: "همراه حضرت قائم، سیزده زن هستند". عرض کردم: آنان چه میکنند وچه نقشی خواهند داشت؟ فرمود: زخمیها را مداوا میکنند و از بیماران پرستاری مینمایند؛ هم چنان که همراه رسول خدا (ص) بودند. گفتم: آن سیزده نفر را نام ببرید؟ فرمود: قنوا دختر رشید، ام ایمن، حبابه والبیه، سمیه مادر عمار یاسر، زبیده، ام خالد أحمسیه، ام سعید حنفیه، صیانه ماشطه و ام خالد جهنیه"[۸]. در کتاب منتخب البصائر از دو زن به نام وتیره واحبشیه نام برده شده است که از اصحاب و یاوران حضرت قائم شمرده شدهاند[۹]. برخی از روایات نیز تنها به همراه بودن زنان با حضرت اکتفا کرده، وتعدادشان را ذکر نکردهاند. بررسی سابقه زنان عصر ظهور در کتابهای تاریخی: در روایات مفضل بن عمر به روشنی تعداد زنانی که با حضرت قائم (ع) خواهند بود، سیزده نفر ذکر شده است؛ ولی از این تعداد تنها نُه نفر به اسم و مشخصات معرّفی شده اند. تأکید امام صادق (ع) بر این نامها ما را بر آن داشت تا درباره زندگینامه و ویژگیهای آنان بررسی کنیم و پس از تحقیق، به نکاتی دست یافتیم که پاسخ قانع کنندهای بر راز تأکید امام صادق (ع) است. این افراد هر کدام شایستگی هایی دارند، امّا اکثر آنان در جهاد با دشمنان خدا، از خود لیاقت نشان دادهاند. برخی از آنان هم چون صیانه، مادر چند شهید بوده، خود نیز با وضعی جانسوز به شهادت رسید. برخی دیگر چون سمیه، در راه دفاع از عقیده اسلامی خود، سختترین شکنجهها را تحمل کرده، تا پای جان از عقیده خود دفاع کردهاند و گروهی دیگر هم چون ام خالد نعمت تندرستی پیکر را برای حفظ اسلام، بر خود حرام کردند و جانباز شدند. گروهی دیگر همانند زُبَیدَه، زرق وبرق دنیا و توانگری مادی، هرگز آنان را از اسلام باز نداشت؛ بلکه بر عکس، از آن امکانات در راه عقیده استفاده کرده، به برپایی حج که یکی از مظاهر مهم اسلامی واز ارکان دین میباشد، کمک نمودند. بعضی دیگر، افتخار دایگی رهبر امت اسلامی و تربیت فرزندانی لایق را داشتند و خود نیز از معنویتی برخوردار بودند که زبانزد خاص وعام گردیدند. جمعی دیگر از خانواده شهیدانی هستند که خود پیکر نیمه جان آنان را حمل کرده و با آنان سخنها گفتهاند. آری، آنان دل سوختگانی هستند که با انجام آن رشادتها ثابت کردهاند که میتوانند گوشهای از بار سنگین حکومت جهانی اسلام را بر دوش کشند. اکنون به معرفی تعدادی از آنان میپردازیم:
|
۲. حجت الاسلام و المسلمین مروجی طبسی؛ |
---|
حجت الاسلام و المسلمین محمد جواد مروجی طبسی، در کتاب «همراه با مهدی از مکه تا قدس» در اینباره گفته است:
«مفضل بن عمر گوید: از امام صادق شنیدم که میفرمود: سیزده زن همراه امام مهدی (ع) خواهند بود. عرض کردم: برای چه کاری؟ فرمود: برای مداوای مجروحان از آنها استفاده میشود و سرپرستی بیماران نیز بر عهده آنها خواهد بود، همانگونه که در زمان رسول خدا (ص) چنین میکردند. عرض کردم: نام آنها را برایم بگویید. امام فرمود: قنواء دختر رشید هجری، ام ایمن، حبابه والبیه، سمیه مادر عمار یاسر، زبیده، ام خالد أحمسیه، ام سعید حنفیه، صبانه ماشطه و ام خالد جهنیه[۴۴]. شایان یادآوری است که هر یک از بانوان یاد شده -جز صبانه که پیش از اسلام میزیسته- خدمات زیادی را در اسلام داشتهاند و به خاطر جایگاه والا و فداکاریهایشان از جمله کسانی هستند که رجعت خواهند کرد»[۴۵]. |
۳. حجت الاسلام و المسلمین رجالی تهرانی؛ |
---|
حجت الاسلام و المسلمین علی رضا رجالی تهرانی، در کتاب «یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان» در اینباره گفته است:
«بدون تردید، نقش زنان در تاریخ اسلام، نقش بسیار مهم و تعیینکنندهای بوده و هست. در صدر اسلام، زنانی چون نسیبه را مشاهده میکنیم که در جنگ احد از رسول خدا (ص) دفاع میکرد و در این راه زخمی گردید. و نیز در جنگ احد، بدن امام علی (ع) پر از زخم شده بود، بهطوری که بدن آن حضرت از شصت جا جراحت سخت برداشت. پیامبر اکرم (ص) دو زن را به نام سلیم و ام عطیه مأمور مداوای حضرت علی (ع) نمود، و آنها طبق مأموریت به زخمبندی مشغول شدند. و همچنین نقش پراهمیت زهرای اطهر (ع) در دفاع از حریم ولایت، و رسوایی غاصبان خلافت، امری است روشن و معلوم که در جای خود بحث شده است. زنان در انقلاب جهانی حضرت مهدی (ع) نیز دارای نقش مهمی هستند. چنانکه امام صادق (ع) به مفضّل بن عمر میفرماید: با حضرت قائم (ع) سیزده زن همراه است. عرض کرد: آنها چه کار میکنند؟ حضرت فرمود: مجروحین را مداوا و بیماران را پرستاری میکنند، همانطور که در زمان پیامبر (ص) چنین بود[۴۶]. و نیز امام باقر (ع) فرموده است سوگند به خدا، سیصد و اندی مرد میآیند که در میانشان ۵۰ نفر زن هستند، در مکه اجتماع میکنند بیآنکه قبلا وعده داده باشند، آمدنشان مانند ابرهای پاییزی است[۴۷]»[۴۸]. |
۴. حجت الاسلام و المسلمین رحیمی؛ |
---|
حجت الاسلام و المسلمین عباس رحیمی، در کتاب «امید فردا» در اینباره گفته است:
«امام صادق (ع) فرمود: سیزده زن با امام عصر (ع) هستند که به او و نهضت او کمک میکنند؛ به خصوص در درمان بیماران؛ چنان که رسول خدا از زنان در جنگها استفاده میکرد[۴۹]. و در بعضی احادیث آمده که پنجاه زن در میان یاران ویژه حضرت هستند»[۵۰].
|
۵. آقای باقریزاده اشعری؛ |
---|
آقای محمد باقریزاده اشعری، در کتاب «از امام مهدی بیشتر بدانیم» در اینباره گفته است:
«امام صادق (ع) در حدیثی، به نقش زنان در یاری دادن به امام مهدی (ع) اشاره نموه، میفرماید: "سیزده زن همراه قائماند... زخمیها را مداوا میکنند و بیماران را نگاه میدارند، همان گونه که با پیامبر خدا (ص) بودند...: قِنوا دختر رشید، أم اَیمَن، حَبابه والبی، سمیه (مادر عمار یاسر)، زبیده، اُم خالد اَحمسی، اُم سعید حنفی، صبانه ماشطه و أم خالد جُهَنی"[۵۱]. پیامبر خاتم (ص) در حدیثی میفرماید: "فرمانروای شرق به سوی فرمانروای غرب میرود و او را میکشد. سپس فرمانروای غرب به سوی فرمانروای شرق میرود و او را میکشد و لشکری را به مدینه روانه میکند که به زمین فرو میروند. آنگاه لشکری را روانه میکند که گروهی از اهل مدینه را اسیر میکنند و پناهندهای به حرم مکه پناه میبرد و مردم مانند پرندگان پراکنده از هر سو میآیند و بر گرد او جمع میشوند تا آن که سیصد و چهار ده نفر به گِردش فراهم میآیند و زنانی هم میان آنان هستند. پس بر هر گردنکش و فرزند گردنکشی چیره میشود و چنان عدالتی از خود نشان میدهد که زندگان، آرزو میکنند مردگانشان بیایند و آن را ببینند. او هفت سال یا اگر بیشتر شود، چهارده سال زنده میماند و آن گاه زیر زمین بودن، بهتر از روی آن بودن است"[۵۲]. [۵۳][۵۴]. |
۶. آقای تونهای (پژوهشگر معارف مهدویت)؛ |
---|
آقای مجتبی تونهای، در کتاب «موعودنامه» در اینباره گفته است:
«زنان در حکومت قائم آل محمد (ع) چه میکنند؟ چه کسانی هستند؟ چند نفرند؟ از کجا میآیند و چه مسؤولیتی برعهده دارند؟ براساس برخی از روایات، حضور و نقش این زنان از نظر زمان و موقعیت، چهارگونه است: حضور پنجاه زن در بین یاران امام؛ اولین گروه از زنانی که به محضر امام زمان میشتابند، آنهایند که در آن ایام میزیستهاند و همانند دیگر یاران امام (ع) به هنگام ظهور، در حرم امن الهی به خدمت امام (ع) میرسند. در اینباره دو روایت وجود دارد: روایت اول: امّ سلمه ضمن حدیثی درباره علایم ظهور، از پیامبر روایت کرده است که فرمود: در آن هنگام پناهندهای به حرم امن الهی پناه میآورد و مردم همانند کبوترانی که از چهار سمت به یک سو هجوم میبرند، به سوی او جمع میشوند تا اینکه در نزد آن حضرت سیصد و چهارده نفر گرد میآیند که برخی از آنان زن میباشند که بر هر جبار و جبارزادهای پیروز میشود[۵۵]. روایت دوم: جابر بن یزید جعفی، ضمن حدیث مفصلی از امام باقر (ع) در بیان برخی نشانههای ظهور نقل کرده که: به خدا سوگند، سیصد و سیزده نفر میآیند که پنجاه نفر از این عده زن هستند که بدون هیچ قرار قبلی در مکه کنار یکدیگر جمع خواهند شد. این است معنای آیه شریفه: "هرجا باشید خداوند همه شما را حاضر میکند. زیرا او بر هرکاری توانا است"[۵۶]. نکته شگفت در این دو روایت این است که میفرماید: سیصد و سیزده مرد گرد آیند که پنجاه نفر ایشان زن هستند! دوم آنکه: در روایتی که نام یاران برشمرده شده است نام هیچ زنی وجود ندارد[۵۷]. در پاسخ این شبهه میتوان گفت: این چند نفر در زمره همان سیصد و سیزده نفر هستند. زیرا اولا امام (ع) میفرماید: "فهیم"؛ یعنی در این عده پنجاه زن میباشد. دوم: شاید تعبیر مردان بدینسبب باشد که بیشتر این افراد مرد هستند و این کلمه از باب فزونی عدد مردان، چنین ذکر شده است. سوم: اگر مقصود همراهی خارج از این عده بود که امام میفرمود: "معهم"، نه اینکه بفرماید "فیهم"، زیرا این سیصد و سیزده نفر مانند عدد اصحاب بدر برشمرده شدهاند و همه یاران و فرماندهان عالیرتبه و از نظر مقام و قدرت در حد بسیار بالایی هستند که برخی با ابر جابهجا میشوند و اینها بدونشک با بقیه مردم آن زمان فرق بسیار دارند. بنابراین اگر بگوییم آنها جزو همان سیصد و سیزده نفر هستند برای آنها رتبه و موقعیت ویژه قائل شدهایم و اگر بگوییم در زمره یاران دیگر حضرت باشند از امتیاز کمتری برخوردارند. زنان آسمانی؛ دسته دوم چهارصد بانوی برگزیده هستند که خداوند برای حکومت جهانی حضرت ولی عصر (ع) در آسمان ذخیره کرده است و با ظهور آن حضرت به همراه حضرت عیسی (ع) به زمین میآیند. ابو هریره از پیامبر (ص) روایت کرده که: عیسی بن مریم (ع) به همراه هشتصد مرد و چهار صد زن از بهترین و شایستهترین افراد روی زمین فرود خواهد آمد. آیا این زنان از امتهای پیشین هستند یا امت اسلامی زمان پیامبر (ص) و معصومین (ع)؛ یا از دورانهای مختلف؟ آنها از چه زمان و به چه علت به آسمان برده شدهاند و برای عهدهداری منصبی در حکومت حضرت میآیند یا برای مسایل دیگر؟ اینها پرسشهایی است که این حدیث از آنها چیزی نمیگوید. رجعت زنان؛ سومین گروه از یاوران حضرت بقیة الله (ع) زنانی هستند که خداوند به برکت ظهور امام زمان آنها را زنده خواهد کرد و بار دیگر به دنیا رجعت خواهند نمود. این گروه دو دستهاند: برخی با نام و نشان از زنده شدنشان خبر داده شده و برخی دیگر فقط از آمدنشان سخن به میان آمده است. در منابع معتبر اسلامی نام سیزده زن یاد میشود که به هنگام ظهور قائم آل محمد (ص) زنده خواهند شد و در لشکر امام زمان به مداوای مجروحان جنگی و سرپرستی بیماران خواهند پرداخت. طبری در دلائل الامامة، از مفضل بن عمر نقل کرده که امام صادق (ع) فرمود: همراه قائم آل محمد (ص) سیزده زن خواهند بود. گفتم آنها را برای چه کاری میخواهد؟ فرمود: به مداوای مجروحان پرداخته، سرپرستی بیماران را به عهده خواهند گرفت. عرض کردم: نام آنها را بفرمایید. فرمود: قنواء دختر رشید هجری، ام ایمن، حبابه والبیه، سمیه [[[مادر]] عمار یاسر]، زبیده ام خالد احمسیه، ام سعید حنفیه، صیانه ماشطه، ام خالد جهنیه[۵۸]. این گروه سیزده نفری رجعت خواهند کرد و خداوند برای قدردانی از آنها، به برکت امام زمان آنها را زنده خواهد کرد. در این روایت امام صادق (ع) از آن سیزده زن فقط نام نه نفر را یاد میکند. در کتاب خصایص فاطمیه به نام نسبیه، دختر "کعبه مازینه"، و در کتاب منتخب البصائر به نام "وتیره" و "أحبشیه" اشاره شده است. بانوان منتظر؛ چهارمین گروه یاوران امام زمان (ع) بانوان پرهیزکاری هستند که پیش از ظهور حضرت بقیة الله (ع) رحلت کردهاند. به ایشان گفته میشود: امام تو ظاهر گشته است، اگر مایلی میتوانی حضور داشته باشی. آنان نیز به اراده پروردگار زنده خواهند شد. رجعت زنان مربوط به گروه خاصی نیست و هربانویی خود را با خواستهها و شرایط زندگی در حکومت مهدی آل محمد (ع) تطبیق دهد، ممکن است در آینده از رحمت خداوندی بهرهمند گشته، برای یاری امام زنده شود. یکی از آن شرایط خواندن دعای عهد است که در فرد، نوعی آمادگی برای پذیرش حکومت آخرین ذخیره الهی ایجاد میکند[۵۹][۶۰]. |
۷. نویسندگان کتاب «آفتاب مهر»؛ |
---|
نویسندگان کتاب «آفتاب مهر» در اینباره گفتهاند:
«بدون تردید، نقش زنان در تاریخ اسلام، نقش بسیار مهم و تعیین کننده ای بوده و هست. در صدر اسلام، زنانی چون نسیبه را مشاهده میکنیم که در جنگ احد از رسول خدا (ص) دفاع میکرد و در این راه زخمیشد. نیز در جنگ احد، بدن امام علی (ع) پر از زخم شده بود، به طوری که بدن آن حضرت از شصت جا جراحت سخت برداشت. پیامبر اکرم (ص) دو زن را به نام سلیم و اُمّ عطیه مأمور مداوای حضرت علی (ع) نمود، و آنها طبق مأموریت به زخم بندی مشغول شدند. همچنین نقش پر اهمیت زهرای اطهر (س) در دفاع از حریم ولایت، و رسوایی غاصبان خلافت، امری است روشن و معلوم که در جای خود بحث شده است. زنان در انقلاب جهانی حضرت مهدی (ع) نیز دارای نقش مهمی هستند. امام صادق (ع) به مفضل بن عمر میفرماید: "با حضرت قائم (ع) سیزده زن همراه است. سؤال شد: آنها چه کار میکنند؟ حضرت فرمود: مجروحان را مداوا و بیماران را پرستاری میکنند؛ همانطور که زمان پیامبر (ص) چنین بود"[۶۱]. نیز امام باقر (ع) فرموده است: "سوگند به خدا! سیصد و اندی مرد میآیند که میانشان پنجاه نفر زن هستند. در مکه اجتماع میکنند بیآن که قبلاً وعده داده باشند. آمدنشان مانند ابرهای پاییزی است[۶۲]. با توجه به این مقدمه میتوان گفت:
|
۸. پژوهشگران مؤسسه آینده روشن؛ |
---|
پژوهشگران مؤسسه آینده روشن، در کتاب «مهدویت پرسشها و پاسخها» در اینباره گفتهاند:
«همانگونه که زنان در انقلاب پیامبر نقش بزرگی داشتند و همواره در طول تاریخ اسلام و امامان معصوم، به شکلهای گوناگون امام زمان خود را یاری میکردند، در انقلاب حضرت مهدی (ع) هم نقش زنان، بسیار مهم است، زیرا آنها نیمی از پیکر جامعه هستند. بنابراین، میتوانند در عرصههای مختلف جهادی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی یار و یاور امام زمان خود باشند. بهویژه در عرصه فرهنگی، زنان بافرهنگ و فرهیخته، میتوانند با مشکل نادانی مبارزه کرده، معارف اسلامی را به همگان تعلیم دهند. امام باقر (ع) فرمود: در زمان امام مهدی (ع) به شما حکمت و دانش داده میشود تا آنجا که زن در درون خانهاش مطابق کتاب خدا و سنت پیامبر (ص) قضاوت میکند[۶۸] در عرصه اجتماعی نیز میتوانند با حفظ شئونات اسلامی در محیطهای مختلف به کار و فعالیت اجتماعی بپردازند. هیچ دلیلی نداریم که گفته باشد زنان در حکومت امام زمان (ع) در حاشیه هستند یا اینکه تنها در عرصهای خاص حضور دارند؛ بلکه زنان با حفظ کرامت انسانی و الهی خود در محیطهای مختلف فعالیت خواهند داشت. در بعضی روایات به این مطلب تصریح شده که تعدادی از یاران حضرت زن هستند. ازجمله در روایتی میگوید: سیزده نفر از زنان برجسته گذشته که از دنیا رفتهاند، در زمان حضرت به دنیا بازگشته، حضرت را یاری میکنند[۶۹] و حتی نام آنها نیز ذکر شده است. در روایت دیگری، ضمن ذکر ۳۱۳ نفر یاران اصلی امام زمان (ع)، بیان میکند که پنجاه نفر زن نیز در میان آنان است[۷۰] و[۷۱]»[۷۲]. |
پانویس
- ↑ معجم احادیث الامام المهدی، ج ۵، ۲۱، ح ۱۴۵۲.
- ↑ اثباة الهداة، ج ۳، ۵۷۵، ح ۷۲۵.
- ↑ خراسانی، محمد جواد، مهدی منتظر، ص ۲۶۵.
- ↑ احمد، مسند، ج ۲، ص ۷۶؛ فردوس الاخبار، ج ۵، ص ۴۲۴؛ مجمع الزوائد، ج ۷، ص ۱۵
- ↑ ابن حمّاد، فتن، ص ۱۵۱
- ↑ فردوس الاخبار، ج ۵، ص ۵۱۵؛ کنز العمّال، ج ۱۴، ص ۳۳۸؛ التصریح، ص ۲۵۴
- ↑ عیاشی، تفسیر، ج ۱، ص ۶۵؛ نعمانی، غیبة، ص ۲۷۹
- ↑ دلائل الامامه، ص ۲۵۹؛ اثبات الهداة، ج ۳، ص ۷۵
- ↑ بیان الأئمه، ج ۳، ص ۳۳۸
- ↑ ریاحین الشریعه، ج ۵، ص ۱۵۳؛ خصائص فاطمیه، ص ۳۴۳
- ↑ ای مادر صبر کن که تو راه حق را میپیمایی
- ↑ منهاج الدموع، ص ۹۳
- ↑ تاریخ طبری، ج ۲، ص ۷؛ حلبی، سیره، ج ۱، ص ۵۹
- ↑ هذه بقیة أهل بیتی
- ↑ عبدالرزاق، مصنّف، ج ۴، ص ۳۰۹؛ الاصابه، ج ۴، ص ۴۳۲
- ↑ تنقیح المقال، ج ۳، ص ۷۰
- ↑ تنقیح المقال، ج ۳، ص ۷۸.
- ↑ اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۸۱.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج ۱۴، ص ۲۳، ۱۰۸، ۱۷۶؛ ریاحین الشریعه، ج ۳، ص ۳۸۱
- ↑ تنقیح المقال، ج ۲۳، ص ۷۵
- ↑ کافی، ج ۱، ص ۳۴۶؛ تنقیح المقال، ج ۳، ص ۷۵
- ↑ اعیان الشیعه، ۳۲، ص ۶
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ص ۷۵، شرح حال رشید؛ تنقیح المقال، ج ۱، ص ۴۳۱ وج ۳، ص ۸۲؛ معجم رجال الحدیث، ج ۷، ص ۱۹۰؛ اعیان الشیعه، ج ۳۲، ص ۶؛ سفینة البحار، ج ۲، ص ۵۲۲؛ ریاحین الشریعه، ج ۵، ص ۴۰
- ↑ زخمیان را مداوا کرده، واز بیماران پرستاری میکنند.
- ↑ ابو عوانه، مسند، ج ۴، ص ۳۳۱
- ↑ واقدی، مغازی، ج ۱، ص ۲۷۰
- ↑ کنز العمّال، ج ۴، ص ۳۴۵
- ↑ الاصابه، ج ۴، ص ۴۳۳
- ↑ ابن سعد، طبقات، ج ۸، ص ۲۴۱
- ↑ اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۵۱؛ بخاری، صحیح، ص ۱۴، ص ۱۶۸
- ↑ الاصابه، ج ۴، ص ۴۴۴
- ↑ اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۰۵
- ↑ نقش زنان در جنگ، ص ۲۲
- ↑ ابن سعد، طبقات، ج ۸، ص ۴۲۵
- ↑ اعلام النساء، ج ۵، ص ۶۱
- ↑ ریاحین الشریعه، ج ۳، ص ۴۱۰
- ↑ واقدی، مغازی، ج ۱، ص ۲۴۹
- ↑ واقدی، مغازی، ج ۱، ص ۲۴۹
- ↑ بخاری، صحیح، ج ۱۲، ص ۱۵۳
- ↑ واقدی، مغازی، ج ۱، ص ۲۶۸
- ↑ اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۰۶؛ ر.ک: حجة الاسلام محمد جواد طبسی، نقش زنان
- ↑ ابن حمّاد، فتن، ص ۱۵۱؛ کنز العمّال، ج ۱۴، ص ۶۰۲
- ↑ طبسی؛ نجمالدین، چشم اندازی به حکومت مهدی، ص ۵۴ -۵۵.
- ↑ دلائل الامامه، ۲۵۹.
- ↑ همراه با مهدی از مکه تا قدس ص۶۸.
- ↑ اثبات الهداة، شیخ حرّ عاملی، ج ۷، ص ۱۵۰
- ↑ بحار الانوار، علّامه مجلسی، ج ۵۲، ص ۲۲۳.
- ↑ یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان، ص ۲۲۲.
- ↑ ملاحم، ج ۴، ص ۴۷.
- ↑ رحیمی، عباس، امید فردا، ص۱۱.
- ↑ دلائل الإمامة، ص ۴۸۴، ح ۴۸۰.
- ↑ المعجم الأوسط، ج ۵، ص ۳۳۴، ح ۵۴۳۷.
- ↑ ر.ک: محمدی ریشهری، محمد، دانشنامهٔ امام مهدی، ج ۸، ص ۲۹۹–۳۰۱.
- ↑ باقریزاده اشعری، محمد، از امام مهدی بیشتر بدانیم، ص۱۲۰، ۱۲۱.
- ↑ معجم احادیث الامام المهدی، ج ۱، ص ۵۰۰.
- ↑ همان.
- ↑ بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۲۲۳.
- ↑ دلائل الامامة، ص ۳۱۴.
- ↑ نشریه موعود، شماره ۲۷، ص ۷۵.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۸۴.
- ↑ اثبات الهداه، ج۳، باب۳۲، فصل۴۸، ص۵۷۵، ح۷۲۵.
- ↑ بحارالانوار، ج۵۲، ص۲۲۳.
- ↑ اثبات الهداه، ج۳، باب۳۲، فصل۴۸، ص۵۷۵، ح۷۲۵.
- ↑ اثبات الهداه، ج۳، باب۳۲، فصل۴۸، ص۵۷۵، ح۷۲۵.
- ↑ نشانه هایی از دولت موعود، ص۸۳.
- ↑ برای مطالعه بیشتر، ر.ک: سیمای آفتاب، حبیب الله طاهری؛ نشانه هایی از دولت موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف، نجم الدین طبسی.
- ↑ آفتاب مهر، ج۱، ص ۱۱۴- ۱۱۶.
- ↑ نعمانی، الغیبة، ص ۲۳۹
- ↑ دلائل الامامه، ص ۴۸۴
- ↑ بحار الانوار، ج ۲، ص ۲۲۳، ح ۸۶
- ↑ برای اطلاع بیشتر در این زمینه، نک: نقش زنان در دولت مهدی (ع)؛ چشماندازی به حکومت مهدی (ع)، ص ۶۸
- ↑ مهدویت پرسشها و پاسخها، ص ۴۶۰.