الهام به معصوم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

افزودن پیوند
از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۴: خط ۴:
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[علم معصوم (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
<div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[علم معصوم (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>


==[[دلیل روایی]] دربارۀ [[الهام به امام]]==
==دلیل روایی دربارۀ [[الهام به امام]]==
روایاتی که در این زمینه وجود دارد برخی به صورت تصریح و برخی دیگر به صورت تلویحی دربارۀ [[الهام]] [[سخن]] گفته‌اند،<ref>ر.ک. نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص57</ref> مرحوم صفّار در [[بصائر الدرجات]] در بیش از ۱۰ باب و [[حدود]] ۱۵۰ [[روایت]] به این موضوع پرداخته است.<ref>ر.ک. افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص50 ـ 52</ref> برخی از این [[روایات]] عبارتند از:
روایاتی درباره الهام به امام وجود دارد که برخی از آنها به صورت تصریح و برخی دیگر به صورت تلویحی دربارۀ [[الهام]] [[سخن]] گفته‌اند. مرحوم صفّار در [[بصائر الدرجات]] در بیش از ۱۰ باب و [[حدود]] ۱۵۰ [[روایت]] به این موضوع پرداخته است<ref>ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص۵۰ ـ ۵۲.</ref>. برخی از این [[روایات]] عبارت‌اند از:
# [[امام صادق]]{{ع}} در این زمینه می‌‌فرمایند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج 1، ص318</ref> «همانا [[علم]] ما يا مربوط به گذشته است و يا نوشته‌شده و يا وارد شدن در [[دل]] و يا تأثير در گوش. سپس فرمود: اما گذشته، [[علم]] به امور پيشين است و اما نوشته شده مربوط به امور آينده است و امّا وارد شده به [[دل]] [[الهام]] است و اما تأثير در گوش امر [[فرشته]] است».<ref>ر.ک. مصباح یزدی، محمد تقی، یاد او، ص88؛ بیابانی اسکویی، محمد، امامت، صفحه؟؟؟؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص57؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص58 ـ 60</ref> علومی که مربوط به گذشته است ماضی نام دارد که [[تفسیر]] و توضیح و تبیینش به وسیلۀ [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفته، و به [[امام]] رسیده است، مانند [[علوم]] و [[معارف قرآنی]]، [[سنت نبوی]] و [[کتاب‌های آسمانی]] به یادگار مانده از گذشتگان. علومی که مربوط به [[آینده]] است غابر نام دارد که آنها هم توسط [[پیامبر]]{{صل}} به صورت شفاهی و کتبی در [[اختیار]] [[امام]] قرار گرفته است و از امامی به [[امام]] دیگر منتقل شده است. در واقع همان [[علوم]] موروثی است که در [[روایت]] از آنها یاد شده و [[ائمه]]{{ع}} از این [[علوم]] برای وقایع [[آینده]] استفاده می‌کنند. قسم سوم علومی است که به وسیلۀ [[الهام]] در [[اختیار]] [[امام]] قرار می‌گیرد و متفاوت با دیگر [[علوم حصولی]] است که حادث نامند، [[روایات]] این نوع [[علم]] را چنین توصیف می‌کنند: این [[علم]] یا با انداختن به [[قلوب]]، یا با گفتن در گوش حاصل می‌شود.<ref>نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص۳۳۰</ref>
 
#همچنین [[ابوبصیر]] می‌‌گوید [[امام صادق]]{{ع}} دربارۀ آیۀ: «{{متن قرآن|وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي}}<ref>«از تو درباره روح می‌پرسند بگو روح از امر پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکی نداده‌اند» سوره اسراء، آیه 85.</ref>» می‌‌فرماید:<ref>مجلسی، محمد تقی، مرأة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج ۳، ص۱۷۰</ref>. {{متن حدیث|خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ لَمْ‏ يَكُنْ‏ مَعَ‏ أَحَدٍ مِمَّنْ‏ مَضَى‏ غَيْرِ مُحَمَّدٍ{{صل}} وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ يُسَدِّدُهُمْ وَ لَيْسَ كُلَّمَا طُلِبَ وُجِد}}<ref>ر.ک. مصطفوی، سید حسن، مروی، احمد، دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم، فصلنامه قبسات، شماره؟؟؟، ص28</ref>
# [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرمایند: "همانا [[علم]] ما يا مربوط به گذشته است و يا نوشته‌شده و يا وارد شدن در [[دل]] و يا تأثير در گوش. سپس فرمود: اما گذشته، [[علم]] به امور پيشين است و اما نوشته شده مربوط به امور آينده است و امّا وارد شده به [[دل]] [[الهام]] است و اما تأثير در گوش امر [[فرشته]] است"<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۱۸.</ref>.<ref>ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۵۸ ـ ۶۰.</ref> علومی که مربوط به گذشته است ماضی نام دارد که [[تفسیر]] و توضیح و تبیینش به وسیلۀ [[پیامبر]]{{صل}} انجام گرفته و به [[امام]] رسیده است، مانند [[علوم]] و [[معارف قرآنی]]، [[سنت نبوی]] و [[کتاب‌های آسمانی]] به یادگار مانده از گذشتگان. علومی که مربوط به [[آینده]] است غابر نام دارد که آنها هم توسط [[پیامبر]]{{صل}} به صورت شفاهی و کتبی در [[اختیار]] [[امام]] قرار گرفته است و از امامی به [[امام]] دیگر منتقل شده است. در واقع همان [[علوم]] موروثی است که در [[روایت]] از آنها یاد شده و [[ائمه]]{{ع}} از این [[علوم]] برای وقایع [[آینده]] استفاده می‌کنند. قسم سوم علومی است که به وسیلۀ [[الهام]] در [[اختیار]] [[امام]] قرار می‌گیرد و متفاوت با دیگر [[علوم حصولی]] است که حادث نامند، [[روایات]] این نوع [[علم]] را چنین توصیف می‌کنند: این [[علم]] یا با انداختن به [[قلوب]]، یا با گفتن در گوش حاصل می‌شود<ref>ر.ک: [[محمد حسن نادم|نادم، محمد حسن]]، [[علم غیب از نگاه عقل و وحی (کتاب)|علم غیب از نگاه عقل و وحی]]، ص۳۳۰.</ref>.
# [[امام صادق]]{{ع}} در [[پاسخ]] از [[سؤال]] [[عمار ساباطی]] که پرسید اگر شما به [[حکومت]] رسیدید، چگونه [[حکم]] می‌کنید؟ فرمود:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ۱۰، ص۲۷۳</ref> «به [[حکم خدا]] و [[حکم داود]] و چنانچه موضوعی پیش بیاید که [[حکم]] آن نزد ما حاضر نباشد، [[روح القدس]] آن را به ما [[القا]] می‌کند».<ref>ر.ک. مصطفوی، سید حسن، مروی، احمد، دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم، فصلنامه قبسات، شماره؟؟؟، ص28</ref>
#همچنین [[ابوبصیر]] می‌‌گوید [[امام صادق]]{{ع}} دربارۀ آیۀ: «{{متن قرآن|وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي}}<ref>«از تو درباره روح می‌پرسند بگو روح از امر پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکی نداده‌اند» سوره اسراء، آیه ۸۵.</ref> فرمودند: {{متن حدیث|خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ لَمْ‏ يَكُنْ‏ مَعَ‏ أَحَدٍ مِمَّنْ‏ مَضَى‏ غَيْرِ مُحَمَّدٍ{{صل}} وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ يُسَدِّدُهُمْ وَ لَيْسَ كُلَّمَا طُلِبَ وُجِد}}<ref>مجلسی، محمد تقی، مرأة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج ۳، ص۱۷۰.</ref>.
# [[رسول اکرم]]{{صل}} می‌‌فرمایند:<ref>طوسی، محمد بن حسن، امالی، ص۱۸۹؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج ‏۱، ص۳۹۰؛ دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلی الصواب، ج ۲، ص۲۵۴</ref> {{متن حدیث|أَعْطَانِی الْوَحْیَ وَأَعْطَی‏ عَلِیّاً الْإِلْهَام}}<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص254؛ نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص59 و 69</ref>
# [[امام صادق]]{{ع}} در [[پاسخ]] از [[سؤال]] [[عمار ساباطی]] که پرسید اگر شما به [[حکومت]] رسیدید، چگونه [[حکم]] می‌کنید؟ فرمود: "به [[حکم خدا]] و [[حکم داود]] و چنانچه موضوعی پیش بیاید که [[حکم]] آن نزد ما حاضر نباشد، [[روح القدس]] آن را به ما [[القا]] می‌کند"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱۰، ص۲۷۳.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید حسن مصطفوی|مصطفوی، سید حسن]]، [[احمد مروی|مروی، احمد]]، [[دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم (مقاله)|دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم]]، فصلنامه قبسات، ص۲۸.</ref>
#در روایتی دیگر، از آن [[حضرت]] [[نقل]] شده است:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏۱، ص۱۳۶ ـ ۱۳۷</ref> «همانا بعد از من در مقابل هر بدعتی که در برابر [[ایمان]] قرار می‌گیرد، ولیّ‌ای از [[اهل‌بیت]] من خواهد بود که عهده‌دار آن ([[ایمان]]) است و از آن [[دفاع]] می‌کند. با [[الهام]] از [[خداوند]] [[سخن]] می‌گوید و [[حق]] را آشکار و روشن می‌سازد و [[کید]] مکاران را رد می‌کند».<ref>ر.ک. هاشمی، سیدعلی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص254</ref>
# [[رسول اکرم]]{{صل}} می‌‌فرمایند: {{متن حدیث|أَعْطَانِی الْوَحْیَ وَأَعْطَی‏ عَلِیّاً الْإِلْهَام}}<ref>طوسی، محمد بن حسن، امالی، ص۱۸۹؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج ‏۱، ص۳۹۰؛ دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلی الصواب، ج ۲، ص۲۵۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص۲۵۴؛ نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.</ref>
# [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرمایند: «برخی از ما [[علم]] در گوش‌شان قرار می‌گیرد، برخی در [[خواب]] می‌بینند و برخی از ما صدایی می‌شنویم و برای بعضی از ما، فرشته‌ای بزرگ‌تر از [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] می‌آید و برخی از [[امامان]]{{ع}} فرشته‌‌ها را با چشم می‌بینند».<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص59 و 69</ref>
#در روایتی دیگر، از آن حضرت [[نقل]] شده است: "همانا بعد از من در مقابل هر بدعتی که در برابر [[ایمان]] قرار می‌گیرد، ولیّ‌ای از [[اهل‌بیت]] من خواهد بود که عهده‌دار آن ([[ایمان]]) است و از آن [[دفاع]] می‌کند. با [[الهام]] از [[خداوند]] [[سخن]] می‌گوید و [[حق]] را آشکار و روشن می‌سازد و [[کید]] مکاران را رد می‌کند"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏۱، ص۱۳۶ ـ ۱۳۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید علی هاشمی (زاده ۱۳۵۲)|هاشمی، سید علی]]، [[ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی (کتاب)|ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی]]، ص۲۵۴.</ref>
# [[امام باقر]]{{ع}} می‌‌فرمایند: «[[علی]]{{ع}} به [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}} عمل می‌کرد، هنگامی‌ که با مسئلۀ جدیدی روبه‌رو می‌شد که نه در [[کتاب خدا]] بود و نه در [[سنت پیامبر]] [[خداوند]] به او [[الهام]] می‌کرد».<ref>ر.ک. نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص59 و 69</ref>
# [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرمایند: "برخی از ما [[علم]] در گوش‌شان قرار می‌گیرد، برخی در [[خواب]] می‌بینند و برخی از ما صدایی می‌شنویم و برای بعضی از ما، فرشته‌ای بزرگ‌تر از [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] می‌آید و برخی از [[امامان]]{{ع}} فرشته‌‌ها را با چشم می‌بینند"<ref>ر.ک: نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.</ref>.
# [[حارث بن مغیره]] می‌گوید:<ref>مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص۲۸۶</ref> به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: "[[علم]] [[عالمان]] شما [[امامان]] چگونه است؟ آیا در قلبش [[القاء]] می‌شود یا با گوش می‌‌شنود؟" [[امام]]{{ع}} فرمودند: «[[وحی]] است از نوع [[وحی]] به [[مادر موسی]]».<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص305</ref>
# [[امام باقر]]{{ع}} می‌‌فرمایند: "[[علی]]{{ع}} به [[کتاب خدا]] و [[سنت پیامبر]]{{صل}} عمل می‌کرد، هنگامی‌ که با مسئلۀ جدیدی روبه‌رو می‌شد که نه در [[کتاب خدا]] بود و نه در [[سنت پیامبر]] [[خداوند]] به او [[الهام]] می‌کرد"<ref>ر.ک: نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.</ref>.
# [[علی بن یقطین]] می‌گوید:<ref>مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص۲۸۶</ref> "به [[امام کاظم]]{{ع}} عرض کردم: [[علم]] [[عالمان]] شما از طریق سماع و شنیدن است یا [[الهام]]؟" [[حضرت]] فرمودند: «گاهی به صورت شنیدنی است و گاهی الهامی‌ و گاهی به دو صورت تحقق پیدا می‌کند».<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص305؛ عرفانی، محمدنظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص185</ref>
# [[حارث بن مغیره]] می‌گوید: به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: "[[علم]] [[عالمان]] شما [[امامان]] چگونه است؟ آیا در قلبش [[القاء]] می‌شود یا با گوش می‌‌شنود؟" [[امام]]{{ع}} فرمودند: "[[وحی]] است از نوع [[وحی]] به [[مادر موسی]]" <ref>مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص۲۸۶.</ref>.<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵.</ref>
# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: «[[امام علی]]{{ع}} بر طبق [[قرآن]] و [[سنت پیامبر]] عمل می‌کرد، و هر گاه چیز جدیدی [[حکم]] آن در [[کتاب و سنت]] نبود، [[خداوند]] در آن مورد [[حق]] را به او [[الهام]] می‌کرد».<ref>مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش 45، ص305</ref>
# [[علی بن یقطین]] می‌گوید: به [[امام کاظم]]{{ع}} عرض کردم: [[علم]] [[عالمان]] شما از طریق سماع و شنیدن است یا [[الهام]]؟ حضرت فرمودند: "گاهی به صورت شنیدنی است و گاهی الهامی‌ و گاهی به دو صورت تحقق پیدا می‌کند"<ref>مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص۲۸۶.</ref>.<ref>ر.ک: مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵؛ [[محمد نظیر عرفانی|عرفانی، محمد نظیر]]، [[بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین (پایان‌نامه)|بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین]]، ص۱۸۵.</ref>
# [[امام کاظم]]{{ع}} فرمودند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص264</ref> «[[دانش]] ما از سه [[وجه]] است: گذشته، [[آینده]] و آنچه باید می‌شود؛ اما گذشته برای ما [[تفسیر]] شده و [[آینده]] نوشته شده است و هر آنچه حادث می‌گردد گاهی در [[دل]] افتد و گاهی در گوش اثر کند».<ref>ر.ک. باقری، سید محمد فائز، بررسی علم اولیای الهی، ص114؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص57؛ غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، صفحه؟؟؟</ref>
# [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: "[[امام علی]]{{ع}} بر طبق [[قرآن]] و [[سنت پیامبر]] عمل می‌کرد، و هر گاه چیز جدیدی [[حکم]] آن در [[کتاب و سنت]] نبود، [[خداوند]] در آن مورد [[حق]] را به او [[الهام]] می‌کرد"<ref>ر.ک: مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵.</ref>
#از [[امام صادق]]{{ع}} [[سؤال]] شد:<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۱۹</ref> "وقتی [[امام]] مورد [[سؤال]] قرار می‌گیرد چگونه به سرعت جواب آن را می‌دهد؟" [[حضرت]] فرمودند: «به [[قلب]] او انداخته می‌شود یا به گوش او خوانده می‌شود و در برخی موارد هر دو جمع می‌شود».<ref>ر.ک. بیابانی اسکویی، محمد، امامت، صفحه؟؟؟؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص58 ـ 60</ref>
# [[امام کاظم]]{{ع}} فرمودند: "[[دانش]] ما از سه [[وجه]] است: گذشته، [[آینده]] و آنچه باید می‌شود؛ اما گذشته برای ما [[تفسیر]] شده و [[آینده]] نوشته شده است و هر آنچه حادث می‌گردد گاهی در [[دل]] افتد و گاهی در گوش اثر کند"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۶۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمد فائز باقری|باقری، سید محمد فائز]]، [[بررسی علم اولیای الهی (پایان‌نامه)|بررسی علم اولیای الهی]]، ص۱۱۴؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷.</ref>
# [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرمایند:<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۴</ref> {{متن حدیث|أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيهِ}}؛ [[خداوند]] از راه [[الهام]] مرا از آنچه در [[لوح محفوظ]] است، [[آگاه]] ساخته است».<ref>ر.ک. امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم، صفحه؟؟؟</ref>
#از [[امام صادق]]{{ع}} [[سؤال]] شد: وقتی [[امام]] مورد [[سؤال]] قرار می‌گیرد چگونه به سرعت جواب آن را می‌دهد؟ حضرت فرمودند: "به [[قلب]] او انداخته می‌شود یا به گوش او خوانده می‌شود و در برخی موارد هر دو جمع می‌شود"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۱۹.</ref>.<ref>ر.ک: بیابانی اسکویی، محمد، امامت؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۵۸ ـ ۶۰.</ref>
# [[امام رضا]]{{ع}} در [[حدیث]] مفصلی درباره [[فضایل]] [[امام]] فرموده است:<ref>کلینی، اصول کافی، ج۱، ص۲۹۰</ref> «همانا چون [[خدای عزوجل]] بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] فرماید سینه‌اش را برای آن [[کار]] گشوده کند و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش گذارد و علمی‌ به او [[الهام]] کند که از آن پس از پاسخی در نماند و از [[درستی]] [[منحرف]] نشود. پس چنین فردی [[معصوم]] بوده و از قوت و [[توفیق]] و [[استواری]] برخوردار است و از هر گونه [[خطا]] و لغزشی در [[امان]] است».<ref>ر.ک. نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص57؛ ر.ک. عظیمی، محمدصادق، سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی، ص176؛ مطهری، منصف علی، علم ائمه از نظر عقل و نقل، ص70</ref>
#[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرمایند: {{متن حدیث|أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيهِ}}؛ [[خداوند]] از راه [[الهام]] مرا از آنچه در [[لوح محفوظ]] است، [[آگاه]] ساخته است<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۴.</ref>.<ref>ر.ک: امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم.</ref>
# [[ابوالخیر]] می‌‌گوید: به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: من از [[عبد]] [[اللّه]] بن [[حسن]] [[سؤال]] کردم، او [[گمان]] می‌کند [[امام]]، در بین شما [[اهل بیت]]{{ع}} نیست. [[امام]] فرمودند:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج 1، ص318</ref> «[[قسم به خدا]] ای [[پسر نجاشی]]! به [[درستی]] که از ماست آنکه [[علم]] به [[قلب]] او انداخته می‌شود و به گوش او خوانده می‌شود و [[ملائکه]] با او [[مصافحه]] می‌کنند».<ref>غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی، صفحه؟؟؟</ref>
# [[امام رضا]]{{ع}} در [[حدیث]] مفصلی درباره [[فضایل]] [[امام]] فرموده است: "همانا چون [[خدای عزوجل]] بنده‌ای را برای [[اصلاح امور]] بندگانش [[انتخاب]] فرماید سینه‌اش را برای آن [[کار]] گشوده کند و چشمه‌های [[حکمت]] در دلش گذارد و علمی‌ به او [[الهام]] کند که از آن پس از پاسخی در نماند و از [[درستی]] [[منحرف]] نشود. پس چنین فردی [[معصوم]] بوده و از قوت و [[توفیق]] و [[استواری]] برخوردار است و از هر گونه [[خطا]] و لغزشی در [[امان]] است"<ref>کلینی، اصول الکافی، ج۱، ص۲۹۰.</ref>.<ref>ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ ر.ک: [[محمد صادق عظیمی|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص۱۷۶.</ref>
# [[رسول اکرم]]{{صل}} می‌‌فرمایند:<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج 1، ص534</ref> «از [[فرزندان]] من [[دوازده تن]] پیشوای اصیل و [[نیک]] نژاد و [[محدث]] و مفهّم است و آخرین آنها کسی است که به [[حق]] [[قیام]] کرده‌ و [[زمین]] را پر از [[عدالت]] کند چنان که از [[ستم]] پر شده باشد».<ref>ر.ک. عظیمی، محمدصادق، سیر تطور گستره علم امام در کلام اسلامی، ص176</ref>
# [[ابوالخیر]] می‌‌گوید: به [[امام صادق]]{{ع}} عرض کردم: من از "عبد اللّه بن حسن" [[سؤال]] کردم، او [[گمان]] می‌کند [[امام]]، در بین شما [[اهل بیت]]{{ع}} نیست. [[امام]] فرمودند: "[[قسم به خدا]] ای [[پسر نجاشی]]! به [[درستی]] که از ماست آنکه [[علم]] به [[قلب]] او انداخته می‌شود و به گوش او خوانده می‌شود و [[ملائکه]] با او [[مصافحه]] می‌کنند"<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۱۸</ref>.<ref>ر.ک: غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی.</ref>
# [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند: «وقتی‌ [[خدا]] بخواهد کسی‌ را برای‌ امور بندگانش [[انتخاب]] کند سعۀ صدری‌ به وی‌ [[عطا]] می‌‏کند، چشمه‏‌های‌ [[حکمت]] را در قلبش [[ودیعه]] می‌‏گذارد و [[علم]] و [[دانش]] را همواره به او [[الهام]] می‌‏کند، بعد از آن از [[پاسخ]] هیچ مشکلی‌ عاجز نیست و در پیدا کردن [[راه راست]] سرگردان نمی‌‏شود. پس او [[معصوم]] است، و از جانب [[خدا]] [[مؤیّد]] و موفّق و مسدّد می‌‏باشد. از [[خطا]] و [[لغزش]] [[مصونیت]] دارد».<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص247 ـ 255</ref>
# [[رسول اکرم]]{{صل}} می‌‌فرمایند: "از [[فرزندان]] من [[دوازده تن]] پیشوای اصیل و [[نیک]] نژاد و [[محدث]] و مفهّم است و آخرین آنها کسی است که به [[حق]] [[قیام]] کرده‌ و [[زمین]] را پر از [[عدالت]] کند چنان که از [[ستم]] پر شده باشد"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۵۳۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[محمد صادق عظیمی|عظیمی، محمد صادق]]، [[سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی (پایان‌نامه)|سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی]]، ص۱۷۶.</ref>
# [[ضریس]] کناسی می‌‏گوید نزد [[امام صادق]]{{ع}} بودم، [[ابوبصیر]] نیز حاضر بود پس [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: «[[داود]] [[علوم انبیا]] را [[ارث]] برد، و [[سلیمان]] [[علم]] [[داود]] را [[ارث]] برد، و [[محمد]] از [[سلیمان]] [[ارث]] برد، و ما از [[محمد]]{{صل}} [[ارث]] بردیم. [[صحف ابراهیم]] و [[الواح]] [[موسی‌]] نزد ماست». [[ابوبصیر]] عرض کرد: "[[علم]] زیادی‌ است!" فرمود: «ای‌ [[ابا محمد]]! این [[علم]] چندان مهم نیست، [[علم مهم]] علمی‌ است که شب و [[روز]]، و [[ساعت]] به [[ساعت]] به ما [[الهام]] می‌‏شود».<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص247 ـ 255</ref>
# [[امام رضا]]{{ع}} فرمودند: "وقتی‌ [[خدا]] بخواهد کسی‌ را برای‌ امور بندگانش [[انتخاب]] کند سعۀ صدری‌ به وی‌ [[عطا]] می‌‏کند، چشمه‏‌های‌ [[حکمت]] را در قلبش [[ودیعه]] می‌‏گذارد و [[علم]] و [[دانش]] را همواره به او [[الهام]] می‌‏کند، بعد از آن از پاسخ هیچ مشکلی‌ عاجز نیست و در پیدا کردن [[راه راست]] سرگردان نمی‌‏شود. پس او [[معصوم]] است و از جانب [[خدا]] [[مؤیّد]] و موفّق و مسدّد می‌‏باشد. از [[خطا]] و [[لغزش]] [[مصونیت]] دارد".
# [[ابوبصیر]] می‌‏گوید از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم فرمود: «شبانه [[روز]] بر [[علم]] ما افزوده می‌‏شود، اگر غیر از این بود [[علوم]] ما تمام می‌‏شد».<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۲۶، ص۵۴. </ref> [[ابوبصیر]] عرض کرد: "فدایت شوم چه شخصی‌ بر شما نازل می‌‏شود؟" فرمود: «بعضی‌ از ما [[فرشته]] را [[مشاهده]] می‌‏کند، بعضی‌ از ما مطالب در قلبش [[الهام]] می‌‏شود، بعضی‌ هم با گوش صدای‌ [[فرشته]] را مانند صدای‌ طشت می‌‏شنود». [[ابوبصیر]] گفت: "فدایت شوم چه کسی‌ مطالب را برای‌ شما می‌‏آورد؟" فرمود: «یکی‌ از [[مخلوقات]] [[خدا]] که از [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] بزرگ‏تر است».<ref>ر.ک. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص247 ـ 255؛ افتخاری، سید ابراهیم، بررسی مقایسه‌ای شئون امامت در مکتب قم و بغداد، ص74 و 76</ref>
# "ضریس کناسی" می‌‏گوید نزد [[امام صادق]]{{ع}} بودم، [[ابوبصیر]] نیز حاضر بود پس [[امام]]{{ع}} فرمود: "[[داود]] [[علوم انبیا]] را [[ارث]] برد و [[سلیمان]] [[علم]] [[داود]] را [[ارث]] برد و [[محمد]] از [[سلیمان]] [[ارث]] برد و ما از [[محمد]]{{صل}} [[ارث]] بردیم. [[صحف ابراهیم]] و [[الواح]] [[موسی‌]] نزد ماست". [[ابوبصیر]] عرض کرد: "[[علم]] زیادی‌ است!" فرمود: "ای‌ [[ابا محمد]]! این [[علم]] چندان مهم نیست، [[علم مهم]] علمی‌ است که شب و [[روز]] و [[ساعت]] به [[ساعت]] به ما [[الهام]] می‌‏شود".
#عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج 1، ص۲۲۰</ref> {{متن حدیث|إِنَ‏ لَيْلَةَ الْقَدْرِ يُكْتَبُ‏ مَا يَكُونُ‏ مِنْهَا فِي‏ السَّنَةِ إِلَى مِثْلِهَا مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ أَوْ مَوْتٍ أَوْ حَيَاةٍ أَوْ مَطَرٍ وَ يُكْتَبُ فِيهَا وَفْدُ الْحَاجِّ ثُمَّ يقضى يُفْضَى‏ ذَلِكَ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَقُلْتُ إِلَى مَنْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ إِلَى مَنْ تَرَى}}<ref>ر.ک. افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص50 ـ 52</ref>
# [[ابوبصیر]] می‌‏گوید از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم فرمود: "شبانه [[روز]] بر [[علم]] ما افزوده می‌‏شود، اگر غیر از این بود [[علوم]] ما تمام می‌‏شد" [[ابوبصیر]] عرض کرد: فدایت شوم چه شخصی‌ بر شما نازل می‌‏شود؟ فرمود: "بعضی‌ از ما [[فرشته]] را [[مشاهده]] می‌‏کند، بعضی‌ از ما مطالب در قلبش [[الهام]] می‌‏شود، بعضی‌ هم با گوش صدای‌ [[فرشته]] را مانند صدای‌ طشت می‌‏شنود". [[ابوبصیر]] گفت: فدایت شوم چه کسی‌ مطالب را برای‌ شما می‌‏آورد؟ فرمود: "یکی‌ از [[مخلوقات]] [[خدا]] که از [[جبرئیل]] و [[میکائیل]] بزرگ‏تر است"<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۲۶، ص۵۴.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابراهیم امینی|امینی، ابراهیم]]، [[بررسی مسائل کلی امامت (کتاب)|بررسی مسائل کلی امامت]]، ص۲۴۷ ـ ۲۵۵.</ref>
#عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} يَقُولُ:<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج 1، ص319</ref> {{متن حدیث|الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ‏ مُفَهَّمُونَ‏ مُحَدَّثُون}}<ref>ر.ک. افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص50 ـ 52</ref>
#{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} قَالَ: إِنَ‏ لَيْلَةَ الْقَدْرِ يُكْتَبُ‏ مَا يَكُونُ‏ مِنْهَا فِي‏ السَّنَةِ إِلَى مِثْلِهَا مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ أَوْ مَوْتٍ أَوْ حَيَاةٍ أَوْ مَطَرٍ وَ يُكْتَبُ فِيهَا وَفْدُ الْحَاجِّ ثُمَّ يقضى يُفْضَى‏ ذَلِكَ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَقُلْتُ إِلَى مَنْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ إِلَى مَنْ تَرَى}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج ۱، ص۲۲۰.</ref>.
#{{متن حدیث|عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ{{ع}} يَقُولُ: الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ‏ مُفَهَّمُونَ‏ مُحَدَّثُون}}<ref>صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج ۱، ص۳۱۹.</ref>.<ref>ر.ک: افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص۵۰ ـ ۵۲.</ref>


== منابع ==
== منابع ==

نسخهٔ ‏۱۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۴۳

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث علم معصوم است. "الهام به معصوم" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل علم معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

دلیل روایی دربارۀ الهام به امام

روایاتی درباره الهام به امام وجود دارد که برخی از آنها به صورت تصریح و برخی دیگر به صورت تلویحی دربارۀ الهام سخن گفته‌اند. مرحوم صفّار در بصائر الدرجات در بیش از ۱۰ باب و حدود ۱۵۰ روایت به این موضوع پرداخته است[۱]. برخی از این روایات عبارت‌اند از:

  1. امام صادق(ع) می‌‌فرمایند: "همانا علم ما يا مربوط به گذشته است و يا نوشته‌شده و يا وارد شدن در دل و يا تأثير در گوش. سپس فرمود: اما گذشته، علم به امور پيشين است و اما نوشته شده مربوط به امور آينده است و امّا وارد شده به دل الهام است و اما تأثير در گوش امر فرشته است"[۲].[۳] علومی که مربوط به گذشته است ماضی نام دارد که تفسیر و توضیح و تبیینش به وسیلۀ پیامبر(ص) انجام گرفته و به امام رسیده است، مانند علوم و معارف قرآنی، سنت نبوی و کتاب‌های آسمانی به یادگار مانده از گذشتگان. علومی که مربوط به آینده است غابر نام دارد که آنها هم توسط پیامبر(ص) به صورت شفاهی و کتبی در اختیار امام قرار گرفته است و از امامی به امام دیگر منتقل شده است. در واقع همان علوم موروثی است که در روایت از آنها یاد شده و ائمه(ع) از این علوم برای وقایع آینده استفاده می‌کنند. قسم سوم علومی است که به وسیلۀ الهام در اختیار امام قرار می‌گیرد و متفاوت با دیگر علوم حصولی است که حادث نامند، روایات این نوع علم را چنین توصیف می‌کنند: این علم یا با انداختن به قلوب، یا با گفتن در گوش حاصل می‌شود[۴].
  2. همچنین ابوبصیر می‌‌گوید امام صادق(ع) دربارۀ آیۀ: «﴿وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي﴾[۵] فرمودند: «خَلْقٌ أَعْظَمُ مِنْ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ لَمْ‏ يَكُنْ‏ مَعَ‏ أَحَدٍ مِمَّنْ‏ مَضَى‏ غَيْرِ مُحَمَّدٍ(ص) وَ هُوَ مَعَ الْأَئِمَّةِ يُسَدِّدُهُمْ وَ لَيْسَ كُلَّمَا طُلِبَ وُجِد»[۶].
  3. امام صادق(ع) در پاسخ از سؤال عمار ساباطی که پرسید اگر شما به حکومت رسیدید، چگونه حکم می‌کنید؟ فرمود: "به حکم خدا و حکم داود و چنانچه موضوعی پیش بیاید که حکم آن نزد ما حاضر نباشد، روح القدس آن را به ما القا می‌کند"[۷].[۸]
  4. رسول اکرم(ص) می‌‌فرمایند: «أَعْطَانِی الْوَحْیَ وَأَعْطَی‏ عَلِیّاً الْإِلْهَام»[۹].[۱۰]
  5. در روایتی دیگر، از آن حضرت نقل شده است: "همانا بعد از من در مقابل هر بدعتی که در برابر ایمان قرار می‌گیرد، ولیّ‌ای از اهل‌بیت من خواهد بود که عهده‌دار آن (ایمان) است و از آن دفاع می‌کند. با الهام از خداوند سخن می‌گوید و حق را آشکار و روشن می‌سازد و کید مکاران را رد می‌کند"[۱۱].[۱۲]
  6. امام صادق(ع) می‌‌فرمایند: "برخی از ما علم در گوش‌شان قرار می‌گیرد، برخی در خواب می‌بینند و برخی از ما صدایی می‌شنویم و برای بعضی از ما، فرشته‌ای بزرگ‌تر از جبرئیل و میکائیل می‌آید و برخی از امامان(ع) فرشته‌‌ها را با چشم می‌بینند"[۱۳].
  7. امام باقر(ع) می‌‌فرمایند: "علی(ع) به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص) عمل می‌کرد، هنگامی‌ که با مسئلۀ جدیدی روبه‌رو می‌شد که نه در کتاب خدا بود و نه در سنت پیامبر خداوند به او الهام می‌کرد"[۱۴].
  8. حارث بن مغیره می‌گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: "علم عالمان شما امامان چگونه است؟ آیا در قلبش القاء می‌شود یا با گوش می‌‌شنود؟" امام(ع) فرمودند: "وحی است از نوع وحی به مادر موسی" [۱۵].[۱۶]
  9. علی بن یقطین می‌گوید: به امام کاظم(ع) عرض کردم: علم عالمان شما از طریق سماع و شنیدن است یا الهام؟ حضرت فرمودند: "گاهی به صورت شنیدنی است و گاهی الهامی‌ و گاهی به دو صورت تحقق پیدا می‌کند"[۱۷].[۱۸]
  10. امام صادق(ع) فرمودند: "امام علی(ع) بر طبق قرآن و سنت پیامبر عمل می‌کرد، و هر گاه چیز جدیدی حکم آن در کتاب و سنت نبود، خداوند در آن مورد حق را به او الهام می‌کرد"[۱۹]
  11. امام کاظم(ع) فرمودند: "دانش ما از سه وجه است: گذشته، آینده و آنچه باید می‌شود؛ اما گذشته برای ما تفسیر شده و آینده نوشته شده است و هر آنچه حادث می‌گردد گاهی در دل افتد و گاهی در گوش اثر کند"[۲۰].[۲۱]
  12. از امام صادق(ع) سؤال شد: وقتی امام مورد سؤال قرار می‌گیرد چگونه به سرعت جواب آن را می‌دهد؟ حضرت فرمودند: "به قلب او انداخته می‌شود یا به گوش او خوانده می‌شود و در برخی موارد هر دو جمع می‌شود"[۲۲].[۲۳]
  13. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند: «أَلْهَمَنِي اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عِلْمَ مَا فِيهِ»؛ خداوند از راه الهام مرا از آنچه در لوح محفوظ است، آگاه ساخته است[۲۴].[۲۵]
  14. امام رضا(ع) در حدیث مفصلی درباره فضایل امام فرموده است: "همانا چون خدای عزوجل بنده‌ای را برای اصلاح امور بندگانش انتخاب فرماید سینه‌اش را برای آن کار گشوده کند و چشمه‌های حکمت در دلش گذارد و علمی‌ به او الهام کند که از آن پس از پاسخی در نماند و از درستی منحرف نشود. پس چنین فردی معصوم بوده و از قوت و توفیق و استواری برخوردار است و از هر گونه خطا و لغزشی در امان است"[۲۶].[۲۷]
  15. ابوالخیر می‌‌گوید: به امام صادق(ع) عرض کردم: من از "عبد اللّه بن حسن" سؤال کردم، او گمان می‌کند امام، در بین شما اهل بیت(ع) نیست. امام فرمودند: "قسم به خدا ای پسر نجاشی! به درستی که از ماست آنکه علم به قلب او انداخته می‌شود و به گوش او خوانده می‌شود و ملائکه با او مصافحه می‌کنند"[۲۸].[۲۹]
  16. رسول اکرم(ص) می‌‌فرمایند: "از فرزندان من دوازده تن پیشوای اصیل و نیک نژاد و محدث و مفهّم است و آخرین آنها کسی است که به حق قیام کرده‌ و زمین را پر از عدالت کند چنان که از ستم پر شده باشد"[۳۰].[۳۱]
  17. امام رضا(ع) فرمودند: "وقتی‌ خدا بخواهد کسی‌ را برای‌ امور بندگانش انتخاب کند سعۀ صدری‌ به وی‌ عطا می‌‏کند، چشمه‏‌های‌ حکمت را در قلبش ودیعه می‌‏گذارد و علم و دانش را همواره به او الهام می‌‏کند، بعد از آن از پاسخ هیچ مشکلی‌ عاجز نیست و در پیدا کردن راه راست سرگردان نمی‌‏شود. پس او معصوم است و از جانب خدا مؤیّد و موفّق و مسدّد می‌‏باشد. از خطا و لغزش مصونیت دارد".
  18. "ضریس کناسی" می‌‏گوید نزد امام صادق(ع) بودم، ابوبصیر نیز حاضر بود پس امام(ع) فرمود: "داود علوم انبیا را ارث برد و سلیمان علم داود را ارث برد و محمد از سلیمان ارث برد و ما از محمد(ص) ارث بردیم. صحف ابراهیم و الواح موسی‌ نزد ماست". ابوبصیر عرض کرد: "علم زیادی‌ است!" فرمود: "ای‌ ابا محمد! این علم چندان مهم نیست، علم مهم علمی‌ است که شب و روز و ساعت به ساعت به ما الهام می‌‏شود".
  19. ابوبصیر می‌‏گوید از امام صادق(ع) شنیدم فرمود: "شبانه روز بر علم ما افزوده می‌‏شود، اگر غیر از این بود علوم ما تمام می‌‏شد" ابوبصیر عرض کرد: فدایت شوم چه شخصی‌ بر شما نازل می‌‏شود؟ فرمود: "بعضی‌ از ما فرشته را مشاهده می‌‏کند، بعضی‌ از ما مطالب در قلبش الهام می‌‏شود، بعضی‌ هم با گوش صدای‌ فرشته را مانند صدای‌ طشت می‌‏شنود". ابوبصیر گفت: فدایت شوم چه کسی‌ مطالب را برای‌ شما می‌‏آورد؟ فرمود: "یکی‌ از مخلوقات خدا که از جبرئیل و میکائیل بزرگ‏تر است"[۳۲].[۳۳]
  20. «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: إِنَ‏ لَيْلَةَ الْقَدْرِ يُكْتَبُ‏ مَا يَكُونُ‏ مِنْهَا فِي‏ السَّنَةِ إِلَى مِثْلِهَا مِنْ خَيْرٍ أَوْ شَرٍّ أَوْ مَوْتٍ أَوْ حَيَاةٍ أَوْ مَطَرٍ وَ يُكْتَبُ فِيهَا وَفْدُ الْحَاجِّ ثُمَّ يقضى يُفْضَى‏ ذَلِكَ إِلَى أَهْلِ الْأَرْضِ فَقُلْتُ إِلَى مَنْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ إِلَى مَنْ تَرَى»[۳۴].
  21. «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ(ع) يَقُولُ: الْأَئِمَّةُ عُلَمَاءُ صَادِقُونَ‏ مُفَهَّمُونَ‏ مُحَدَّثُون»[۳۵].[۳۶]

منابع

  1. نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی
  2. مصطفوی، سید حسن، مروی، احمد، دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم
  3. هاشمی، سید علی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی
  4. عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین
  5. باقری، سید محمد فائز، بررسی علم اولیای الهی
  6. عظیمی، محمد صادق، سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی
  7. امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت

پرسش‌های وابسته

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص۵۰ ـ ۵۲.
  2. ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۱۸.
  3. ↑ ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۵۸ ـ ۶۰.
  4. ↑ ر.ک: نادم، محمد حسن، علم غیب از نگاه عقل و وحی، ص۳۳۰.
  5. ↑ «از تو درباره روح می‌پرسند بگو روح از امر پروردگار من است و به شما از دانش جز اندکی نداده‌اند» سوره اسراء، آیه ۸۵.
  6. ↑ مجلسی، محمد تقی، مرأة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج ۳، ص۱۷۰.
  7. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱۰، ص۲۷۳.
  8. ↑ ر.ک: مصطفوی، سید حسن، مروی، احمد، دلایل عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم، فصلنامه قبسات، ص۲۸.
  9. ↑ طوسی، محمد بن حسن، امالی، ص۱۸۹؛ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج ‏۱، ص۳۹۰؛ دیلمی، حسن بن محمد، إرشاد القلوب إلی الصواب، ج ۲، ص۲۵۴.
  10. ↑ ر.ک: هاشمی، سید علی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص۲۵۴؛ نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.
  11. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏۱، ص۱۳۶ ـ ۱۳۷.
  12. ↑ ر.ک: هاشمی، سید علی، ماهیت علم امام بررسی تاریخی و کلامی، ص۲۵۴.
  13. ↑ ر.ک: نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.
  14. ↑ ر.ک: نادم، محمد حسن، افتخاری، سیدابراهیم، منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد، ص۵۹ و ۶۹.
  15. ↑ مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص۲۸۶.
  16. ↑ مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵.
  17. ↑ مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، ص۲۸۶.
  18. ↑ ر.ک: مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵؛ عرفانی، محمد نظیر، بررسی علم غیب معصومان در تفاسیر فریقین، ص۱۸۵.
  19. ↑ ر.ک: مشکی، محمد، بررسی علم امام از دیدگاه شیخ مفید، فصلنامه فلسفی کلامی، ش ۴۵، ص۳۰۵.
  20. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۲۶۴.
  21. ↑ ر.ک: باقری، سید محمد فائز، بررسی علم اولیای الهی، ص۱۱۴؛ نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷.
  22. ↑ مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۱۹.
  23. ↑ ر.ک: بیابانی اسکویی، محمد، امامت؛ شیخ زاده، قاسم علی، رابطه علم غیب امام حسین و حادثه عاشورا، ص۵۸ ـ ۶۰.
  24. ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۲۶، ص۴.
  25. ↑ ر.ک: امام خان، عسکری، منشأ و قلمرو علم امام، فصل پنجم.
  26. ↑ کلینی، اصول الکافی، ج۱، ص۲۹۰.
  27. ↑ ر.ک: نیرومند، رضا، مرتضوی، سید محمد، محمدزاده نقاشان، الهام، رابطه الهام و تحدیث در علم امامان شیعه، ص۵۷؛ ر.ک: عظیمی، محمد صادق، سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی، ص۱۷۶.
  28. ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائرالدرجات، ج ۱، ص۳۱۸
  29. ↑ ر.ک: غلامی، اصغر، آفاق علم امام در الکافی.
  30. ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص۵۳۴.
  31. ↑ ر.ک: عظیمی، محمد صادق، سیر تطور موضوع گستره علم امام در کلام اسلامی، ص۱۷۶.
  32. ↑ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۲۶، ص۵۴.
  33. ↑ ر.ک: امینی، ابراهیم، بررسی مسائل کلی امامت، ص۲۴۷ ـ ۲۵۵.
  34. ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج ۱، ص۲۲۰.
  35. ↑ صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، ج ۱، ص۳۱۹.
  36. ↑ ر.ک: افقی، داوود، بررسی غلو در روایات علم اهل بیت از کتاب بصائر الدرجات، ص۵۰ ـ ۵۲.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=الهام_به_معصوم_در_حدیث&oldid=906959»