آیه و لتعرفنهم فی لحن القول

این مدخل زیرشاخهٔ بحث آیات امامت امام علی است. آیه و لتعرفنهم فی لحن القول از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: آیه و لتعرفنهم فی لحن القول در حدیث - آیه و لتعرفنهم فی لحن القول از دیدگاه اهل سنت - پرسش مرتبط ندارد

لتعرفنهم فی لحن القول
ترجمه آیه
...آنگاه آنان را به چهره می‌شناختی و آنان را با آهنگ گفتار می‌شناسی و خداوند کردارهای شما را می‌داند
مشخصات آیه
بخشی از	آیهٔ ۳۰ سورهٔ محمد(ص) قرآن کریم
محتوای آیه
مصادیق برای آیه	اهل بیت (ع)
دلالت آیه	دلالت بر افضلیت امیرالمومنین(ع) دلالت بر امامت امیرالمومنین(ع)

آیه ۳۰ سوره محمد(ص) که به آیه منافقان هم معروف است، از جمله ادله افضلیت و در نتیجه خلافت بلافصل امیرالمؤمنین(ع) است. براساس احادیث منقول از محدثان و مفسران مشهور فریقین در ذیل این آیه، علامت شناخت منافقان بغض امیرالمؤمنین(ع) است. چنانچه متکلمان امامیه با استناد به این آیه شریفه و روایاتی که ذیل آن نقل شده، بر افضلیّت و امامت امیرالمؤمنین(ع) استدلال کرده و گفته‌اند: مراد از این فراز که می‌فرماید: ﴿وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ﴾، [یعنی] به بغض آنها نسبت به علی(ع) شناخته می‌شوند و از آنجا که این ویژگی برای احدی از صحابه غیر از آن حضرت ثابت نیست؛ پس آن حضرت از همه آنها برتر است و در نتیجه او امام خواهد بود.

متن آیه

﴿وَلَوْ نَشَاء لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُم بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ﴾

شرح و تفسیر آیه

در این آیه و آیات قبل و بعد از آن به بخشی از صفات و نشانه‌های منافقین اشاره شده، مخصوصا بر این معنا تأکید شده که منافقان تصور نکنند برای همیشه می‌توانند چهره درونی خود را از پیامبر اکرم(ص) و مؤمنان، مکتوم دارند و خود را از رسوایی بزرگ برهانند. از این رو قرآن به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «اگر بخواهیم، در چهره‌های آنها علامتی می‌گذاریم که با مشاهده آن علامت از نفاقشان آگاه شوی، و آشکارا آنها را ببینی. سپس می‌افزاید: هر چند الان هم می‌توانی از طرز سخنانشان آنها را بشناسی».

«لحن» عبارت از این است که سخن را از قواعد و سنن خود منحرف سازند، یا اعراب خلافی به آن دهند، و یا از صورت صراحت به کنایه و اشاره بکشانند، و منظور از آن در آیه مورد بحث همان معنای سوم است یعنی این منافقان بیماردل را از کنایه‌ها و نیشها و تعبیرات موذیانه و منافقانه‌شان می‌توان شناخت.

هر جا سخن از جهاد است آنها به نحوی در تضعیف اراده مردم می‌کوشند، هر جا سخن از حق و عدالت است آن را به سوی دیگری منحرف می‌سازند، و آنجا که از نیکان و پاکان و پیشگامان اسلام سخن به میان می‌آید به نحوی می‌کوشند آنها را لکه دار و کم اعتبار کنند؛ لذا در حدیث معروفی از ابو سعید خدری نقل شده است که می‌گوید: منظور از «لحن القول» بغض علی بن ابی طالب(ع) است، و ما منافقان را در عصر پیامبر(ع) از طریق عداوت با علی(ع) می‌شناختیم.

این از آن جهت است که ممکن نیست انسان چیزی را در دل داشته باشد و بتواند برای مدت طولانی آن را چنان مکتوم دارد که حتی در کنایات و اشارات و لحن کلام او ظاهر نشود؛ لذا در حدیثی از امیر مؤمنان علی(ع) می‌خوانیم: هیچکس چیزی را در دل پنهان نمی‌کند مگر اینکه در سخنانی که از دهان او ناآگاه می‌پرد و صفحه صورتش آشکار می‌شود.

احادیث مرتبط با آیه

احادیث متعددی در منابع فریقین در تفسیر این آیه نقل شده که بر اساس آنها مراد از لحن القول، علامت و نشانه‌ای است که خدای متعال جهت شناخت مؤمن از منافق در آنها قرار داده و آن بغض و کینه نسبت به امیرالمؤمنین(ع) است.

به عنوان نمونه: «محمد بن عَلَى أَوْ غَيْرَهُ رَفَعَهُ قَالَ: قَلت لأبِي عَبْداللَّهِ(ع)، كَانَ حذيفة بن الیمان یعرف المُنَافقِينَ فَقَالَ رَجُلٌ كَانَ يَعْرِفُ اثنی عَشَرَ رَجُلًا وَ أَنْتَ تَعْرِفُ اثنی عشر الْفَ رَجُل ان اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَقُولُ: ﴿وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ﴾ فَهَلْ تَدْرِي مَا لَحْنُ الْقَوْلِ؟ قُلْتَ: لَا وَاللَّهِ قال: بغض علی بن ابي طالب(ع) وَ رَبَّ الْكَعْبَة»؛ «محمد بن علی می‌گوید: از امام صادق(ع) سؤال کردم که آیا حذیفة بن یمان منافقان را می‌شناخت؟ امام فرمود: آری او دوازده تن را می‌شناخت اما تو دوازده هزار نفر از آنها را می‌شناسی. خداوند فرموده است: ﴿وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ﴾ آیا تو می‌دانی لحن القول چیست؟ گفتم: خیر. امام فرمود: قسم به خدای کعبه، منظور از آن داشتن کینه نسبت به امیرالمؤمنین(ع) است».

دلالت آیه

افضلیت امام علی(ع)

علاّمه حلّی در منهاج الکرامه خود، با استناد به این آیه شریفه و روایتی که از ابونعیم در ذیل آن مطرح شده، بر افضلیّت استدلال کرده و می‌نویسد: «برهان پانزدهم سخن خداوند است [که می‌فرماید]: ﴿وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ﴾. حافظ ابونعیم به اسناد خود از ابوسعید خدری درباره آیه ﴿وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ﴾ روایت کرده است که گفت: [یعنی] به بغض آنها نسبت به علی(ع) و این مطلب برای احدی از صحابه غیر از او ثابت نیست. پس او از آنها برتر است و در نتیجه او امام خواهد بود.

امامت امام علی (ع)

پس از اثبات برتری و افضلیت امام علی(ع) بر دیگران به حکم عقل یا قانون عقلا مبنی بر لزوم تقدیم فاضل (برتر و بالاتر) بر شخض مفضول (پایین‌تر) و قبح تقدیم مفضول بر فاضل، آن حضرت مقدم بوده و امامتش ثابت می‌گردد.

منابع

1. حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶
2. برازش، علیرضا، تفسیر اهل بیت، ج۱۴
3. جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی
4. مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی