آیه والذی جاء بالصدق
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آیات امامت امام علی است. آیه والذی جاء بالصدق از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آیه والذی جاء بالصدق از دیدگاه اهل سنت - پرسش مرتبط ندارد| آیه والذی جاء بالصدق | |
|---|---|
 | |
| ترجمه آیه | |
| مشخصات آیه | |
| بخشی از | آیهٔ ۳۳ سورهٔ زمر قرآن کریم |
| محتوای آیه | |
| شأن نزول آیه | امیرالمؤمنین (ع) |
| مصادیق برای آیه | امیرالمؤمنین (ع) |
| دلالت آیه |
|
متن آیه
﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ﴾؛ «و آنان که راستی آورند و آن را باور دارند پرهیزگارند»[۱].
مقدمه
آیه ۳۳ زمر از جمله آیاتی است که بر اساس قول مشهور فریقین و با استناد به روایات صحیح در منابع حدیثی، تفسیری و کلامی ایشان، در شان پیامبراکرم(ص) و امیرالمومنین(ع) نازل شده است. بر این اساس گفته شده که مراد خداوند از ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾، حضرت رسول اکرم(ص) است که پیام ولایت امیرالمؤمنین(ع) را از سوی خداوند برای مردم آورد و مراد از ﴿ وَصَدَّقَ بِهِ﴾، تصدیق و پذیرش ولایت حضرت امیرالمؤمنین(ع) است.
روایات مذکور از صحابهای چون حضرت امیرالمؤمنین(ع)، عبداللّه بن عباس و ابوهریره نقل شده است. در طبقه تابعان نیز مجاهد این تفسیر را برای آیه ذکر کرده است. جمعی از حافظان بزرگ، مشهور و مورد اعتماد اهل سنّت این تفسیر را از مجاهد روایت کردهاند که از میان آنها میتوان به افراد زیر اشاره کرد: ابونعیم اصفهانی؛ ابن عساکر دمشقی؛ ابن طلحه شافعی؛ ابوحیان آندلسی؛ قرطبی؛ شوکانی و برخی دیگر.
بر همین اساس علمای شیعه، در اثبات امامت و خلافت بلافصل حضرت امیرالمؤمنین(ع) به این آیۀ و حدیث تفسیری آن استناد و استدلال کردهاند[۲].
احادیث مرتبط با آیه
حدیث اول
امام صادق(ع) فرمودند: «منظور از عبارت: ﴿وَالَّذِي جاءَ بِالصِّدْقِ﴾، شفاعت علی(ع) است»«عن الصادق(ع) قال: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾، شَفَاعَةُ عَلِى(ع)»[۳].
حدیث دوم
امام باقر(ع) فرمودند: «منظور از ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصَّدْقِ﴾، رسول خدا(ص) است و منظور از ﴿وَ صَدَّقَ بِهِ﴾، اميرالمؤمنین، علی بن ابیطالب(ع) است»[۴].
حدیث سوم
امام باقر(ع) فرمودند: «آنکه طبق آیه خمس، مصرف خمس برایش حلال شده است، ما اهل بیت(ع) هستیم، آنکه قرآن در مورد او فرمود: ﴿جاءَ بِالصَّدِّقِ﴾، از ما است و آنکه در مورد او فرمود ﴿صدق بِهِ﴾، از ماست و آیه مودت در قرآن در مورد ما است و منظور از والدان، پیامبر و علی(ع) است و در سوره لقمان به فرزندان این دو پدر دستور داده که از پدران خود تشکر کنند»[۵].[۶]
دلالت آیه
دلالت بر امامت و ولایت امیرالمؤمنین
متکلمان امامیه با استناد به این آیه و احادیث ذیل آن، بر امامت امیرالمؤمنین(ع)، استدلال میکنند. به عنوان نمونه: علّامه حلّی در کتاب منهاج الکرامه، این آیۀ شریفه را به عنوان برهان بیست و دوم از ادلۀ قرآنی امامت امیرالمؤمنین(ع) مطرح ساخته و میفرماید: از طریق ابونعیم از مجاهد دربارۀ این سخن خدای تعالی ﴿وَالَّذِي جَاء﴾ [آمده است که گفت]: [مراد خداوند] محمّد(ص) است و ﴿وَصَدَّقَ بِهِ﴾ [مراد] علی بن ابی طالب(ع) است. از طریق فقیه شافعی ابن مغازلی، از مجاهد نیز دربارۀ قول خدای تعالی: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِه﴾ [آمده است که] گفت: محمّد(ص) صدق را آورده و علی(ع) او را تصدیق کرده است و این فضیلتی است که تنها به امیرالمؤمنین(ع) اختصاص دارد، در نتیجه او امام خواهد بود[۷].
سید شرف الدین نیز با استناد به این آیۀ شریفه در المراجعات مینویسد: «و به تحقیق صدق را تصدیق کردند، پس خدایی که اسمش مبارک است برای ایشان شهادت داد و فرمود: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ﴾[۸]؛ وقد صدّقوا بالصدق. فشهد لهم الحقّ تبارک اسمه فقال: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ﴾.
ایشان در حاشیۀ این سخن میفرماید: بنابر نص امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا(ع)، ابن عباس، ابن حنفیه، عبداللّه بن حسن، شهید زید بن علی بن حسین و علی بن جعفر صادق، ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾ رسول خدا(ص) ﴿وَ صَدَّقَ بِهِ﴾ امیرالمؤمنین(ع) است و امیرالمؤمنین(ع) نیز به این آیه برای حقانیت خویش احتجاج میکردهاند. ابن مغازلی در کتاب مناقب خود از مجاهد آورده است که گفت: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾ محمّد و ﴿وَ صَدَّقَ بِهِ﴾ علی(ع) است. حافظ ابنمردویه، ابونعیم و دیگران این روایت را آوردهاند[۹].[۱۰]
منابع
پانویس
- ↑ سوره زمر، آیه ۳۳.
- ↑ حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶، ص۲۱۲-۲۱۱.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۸، ص۴۳؛ المناقب، ج۲، ص۱۶۵.
- ↑ «عن االباقر(ع) قال: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾، هُوَ رَسُولُ اللَّهِ ﴿وَصَدَّقَ بِهِ﴾، أَمِيرِالْمُومنین، عَلَى بن أبيطالب(ع)»؛ الافصاح، ص۱۶۶؛ اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۳۲۴؛ تاویل الآیات الظاهرة، ص۵۲۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۴۰۷؛ الصراط المستقیم، ج۱، ص۲۸۱؛ المناقب، ج۳، ص۹۲.
- ↑ «عن الباقر(ع) مِنَّا الَّذِي أُحِلَّ لَهُ الْخُمْسِ وَ مِنَّا الَّذِي جاء بالصَّدْقٍ وَ مِنَّا الَّذِي صَدَّقَ بِهِ وَلَنَا الْمَوَدَةٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزْوَجِلٌ وَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) وَ عَلَى الْوالِدَانِ وَ أَمَرَ اللَّهُ ذَرْيَّتَهُمَا بِالشَّكُر لَهُما»؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۶، ص۱۲.
- ↑ برازش، علیرضا، تفسیر اهل بیت، ج۱۳، ص۲۲۸.
- ↑ البرهان الثانی والعشرون قوله تعالی: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ﴾ من طریق أبی نعیم عن مجاهد فی قوله تعالی: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾ِ: محمّد ﴿وَصَدَّقَ بِهِ﴾ قال: علیّ بن أبیطالب. و من طریق الفقیه الشافعی عن مجاهد فی قوله تعالی: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾، قال: جاء به محمّد(ص)، ﴿وَصَدَّقَ بِهِ﴾ علیّ(ع). و هذه فضیلة اختصّ بها(ع)، فیکون هو الإمام، منهاج الکرامة، ص۱۳۳-۱۳۴.
- ↑ «و آنان که راستی آورند و آن را باور دارند پرهیزگارند» سوره زمر، آیه ۳۳.
- ↑ وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ رسول اللّه، والذی صَدَّقَ بِهِ أمیرالمؤمنین، بنصّ الباقر، والصادق، والکاظم، والرضا، وابن عبّاس، وابن الحنفیة، وعبداللّه بن الحسن، والشهید زید بن علیّ بن الحسین، وعلیّ بن جعفر الصادق، وکان أمیرالمؤمنین یحتجّ بها لنفسه. وأخرج ابن المغازلی فی مناقبه عن مجاهد، قال: ﴿وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ﴾ محمّد، والذی ﴿وَ صَدَّقَ بِهِ﴾ علیّ، وأخرجه الحافظان ابن مردویه وأبونعیم، وغیرهما، المراجعات، ص۹۸.
- ↑ حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶، ص۲۱۴-۲۱۳.
