آیه وزارت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۵۱ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{در دست ویرایش ۲|ماه=[[فروردین]]|روز=[[29]]|سال=[[1405]]|کاربر=فرقانی}} | |||
{{مدخل مرتبط | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = آیات امامت امام علی | | موضوع مرتبط = آیات امامت امام علی | ||
| عنوان مدخل = | | عنوان مدخل = | ||
| مداخل مرتبط = [[ ]] | | مداخل مرتبط = [[آیه وزارت در حدیث]] - [[آیه وزارت از دیدگاه اهل سنت]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۱: | ||
| نتایج آیه = | | نتایج آیه = | ||
}} | }} | ||
'''[[آیه وزارت]]'''، از جمله [[آیات]] [[اثبات]] [[وزارت]] و [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} بعد از [[رسول خدا]]{{صل}} است. بر اساس این [[آیه]] [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[خدای تعالی]] [[مقامات]] و اموری را برای برادرش، [[هارون]] درخواست کرد که از جمله آنها [[مقام وزارت]] و شراکت در امر بود. آنگاه که فرمود: {{متن قرآن| قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي... وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي * هَارُونَ أَخِي * اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي * وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي}}<ref>«پروردگارا، به من شرح صدر بده... برای من وزیری از اهل بیتم قرار بده [یعنی] هارون برادرم را، پشت مرا به او محکم کن و او را در کار من شریک ساز» سوره طه، آیه ۲۵-۳۲.</ref>[[خداوند]] نیز در پاسخ [[پیامبر]] خود فرمود: {{متن قرآن| قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَى}}<ref>«فرمود: ای موسی! خواستهات برآورده شد» سوره طه، آیه ۳۶.</ref>. در [[احادیث]] متعددی که در متون معتبر [[شیعه]] و | '''[[آیه وزارت]]'''، از جمله [[آیات]] [[اثبات]] [[وزارت]] و [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} بعد از [[رسول خدا]]{{صل}} است. بر اساس این [[آیه]] [[حضرت موسی]]{{ع}} از [[خدای تعالی]] [[مقامات]] و اموری را برای برادرش، [[هارون]] درخواست کرد که از جمله آنها [[مقام وزارت]] و شراکت در امر بود. آنگاه که فرمود: {{متن قرآن| قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي... وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي * هَارُونَ أَخِي * اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي * وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي}}<ref>«پروردگارا، به من شرح صدر بده... برای من وزیری از اهل بیتم قرار بده [یعنی] هارون برادرم را، پشت مرا به او محکم کن و او را در کار من شریک ساز» سوره طه، آیه ۲۵-۳۲.</ref>[[خداوند]] نیز در پاسخ [[پیامبر]] خود فرمود: {{متن قرآن| قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَى}}<ref>«فرمود: ای موسی! خواستهات برآورده شد» سوره طه، آیه ۳۶.</ref>. در [[احادیث]] متعددی که در متون معتبر [[شیعه]] و اهل سنت آمده، تصریح شده است که رسول خدا{{صل}} با اشاره به درخواست حضرت موسی{{ع}}، همان اموری را که ایشان برای برادرش هارون خواسته بود، همه را از [[خداوند متعال]] برای برادرش [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} درخواست کرد و خداوند نیز دعای رسولش را [[اجابت]] و آنچه را درخواست کرده بود به امیرالمؤمنین عطا فرمود. از جمله آن امور [[مقام وزارت]] و شراکت در امر [[رهبری]] [[امت]] یا همان [[خلافت]] و [[امامت]] بود. از این جهت این [[آیه]] با استناد به [[احادیث]] ذیل آن، بر [[وزارت]] و خلافت [[امیرالمومنین]]{{ع}} و انتصابی بودن مقام امامت دلالت دارد. | ||
== [[شان نزول]] [[آیه]] == | |||
بر اساس [[احادیث صحیح]] و معتبر که توسط [[محدثان]]، [[مفسران]] و [[متکلمان]] [[فریقین]] نقل شده این آیه هنگامی نازل شد که عباس، [[عموی پیامبر]] و [[شیبه]] بر سر [[افضلیت]] و [[برتری]] خود بر دیگر [[صحابه رسول خدا]]{{صل}} به خاطر عهده دار بودن [[مقام]] [[سقایت]] یا آب دادن به [[حاجیان]] و [[ساخت و ساز]] [[خانه کعبه]] و... [[تفاخر]] میکردند که در آن میان [[امام امیرالمؤمنین]]{{ع}} وارد شده و خود را به خاطر [[تقدم در اسلام]] و [[جهاد]] و [[ایمان به خدا]] [[افضل]] از آن دو و بلکه دیگر [[صحابه]] دانستند و [[خدای متعال]] نیز در [[تأیید]] آن حضرت این [[آیات]] را نازل فرمود.<ref>جهت مشاهده احادیث شان نزول به بخش احادیث مرتبط با آیه مراجعه فرمایید.</ref> .<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی.</ref>. | |||
== [[احادیث]] مرتبط با آیه == | |||
چنانچه گذشت، [[محدثان]] و [[مفسران]] بزرگ [[فریقین]] [[احادیث]] صحیحی را در [[تفسیر]] این [[آیات]] نقل کردهاند که در اینجا به ذکر دو نمونه از آنها از [[منابع شیعه]] و [[اهل سنت]] اکتفا میکنیم. | |||
=== روایت اول === | |||
{{متن حدیث|عن ابن عباس، قَالَ: أَخَذَ رَسُولُ الله{{صل}} يَدِي وَ يَدَ اميرالمؤمنين على بن أبيطالب{{ع}} فَعَلا بِنَا عَلَى ثَبِير ثُمَّ صَلَّى رَكَعَاتِ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاء فَقَالَ: اللَّهُمَّ اِنَّ موسى بن عمران{{ع}} سالك و أنا مُحَمَّد نَبِيُكَ؛ أَسْأَلُكَ أَنْ تَشْرَحَ لِى صَدْرِي وَتُيَسِرَ لِي أَمْرِى و تَحلُل عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي لِيَفقْهَوا قَوْلِي وَ اجْعَل لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِی عَلَى بن أبىطالب أخي اشدُد به ازرِي وَ أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي.}}<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۳۹، ص۲۹۰ و ج۳۶، ص۱۲۶.</ref>. | |||
«[[ابن عباس]] گوید: «روزی [[رسول خدا]]{{صل}}، دست [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} و دست مرا گرفت. در آن موقع ما در [[مکه]] بودیم. پیامبر{{صل}} چهار رکعت نماز گزارد. سپس دو دستش را به سمت [[آسمان]] بالا برد و فرمود: «پروردگارا همانا پیامبرت [[موسی بن عمران]]{{ع}} از تو [[خواهش]] کرد و گفت: {{متن قرآن|رب اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي...}} و من محمد نیز که دیگر پیامبرت هستم، از تو میخواهم که شرح صدری به من عطا کنی و کارم را برایم آسان گردانی و گره از زبانم بگشایی تا سخنم را بفهمند؛ برایم وزیری از خاندانم قرار دهی، علی، برادرم را، [[پشتیبان]] من قرار دهی و او را در کارهایم [[شریک]] گردانی. ابن عباس میگوید: بلافاصله ندایی شنیدم که میگفت: ای احمد آنچه خواسته بودی برآورده شد.» | |||
=== روایت دوم === | |||
ابن عساکر در [[تاریخ مدینة دمشق]]، مینویسد: ابوالقاسم [[هبة اللّه]] بن عبداللّه، به سند خود از [[اسماء بنت عمیس]] نقل میکند که گفت: «[[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «میگویم چنان که برادرم [[موسی]] گفت: پروردگارا، به من [[شرح صدر]] بده و کارم را برای من آسان ساز و برای من وزیری از [[اهل]] بیتم قرار ده، برادرم علی را و پشتم را به او محکم ساز» - تا آخر [[آیات]]»<ref>{{عربی|أبوالقاسم هبة اللّه بن عبداللّه، أنا أبوبکر الخطیب، أنا أبوبکر محمّد بن عمر النرسی، أنا محمّد بن عبداللّه بن إبراهیم الشافعی، أنا أحمد بن الحسین أبوالحسن، أنا أحمد بن عبدالملک الأودی، أنا أحمد بن المفضّل، أنا جعفر الأحمر، عن عمران بن سلیمان، عن حصین التغلبی، عن أسماء بنت عمیس، قالت: قال رسول اللّه{{صل}}: «أقول کما قال أخی موسی: {{متن قرآن|رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي * وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي}} إلی آخر الآیات}}. تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۵۲.</ref>.<ref>سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۲-۳-۲۰۲.</ref>. | |||
== دلالت آیه == | |||
=== وزارت [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} === | |||
[[متکلمان امامیه]] با استناد به این [[آیه]] و [[روایات]] صادره در [[تفسیر]] آن، وزرات [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} برای [[پیامبر اکرم]]{{صل}} را ثابت کردهاند به عنوان نمونه علامۀ حلّی در کتاب [[منهاج الکرامه]] خود، ضمن بیان ادلّۀ [[قرآنی]] [[امامت]] و [[خلافت بلافصل]] [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}}، به عنوان [[برهان]] سی و هفتم به [[آیه]] {{متن قرآن|وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي}} استناد کرده و مینویسد: از طریق [[ابونعیم]] از [[ابن عباس]] نقل شده است که گفت: [[پیامبر]]{{صل}}[[ دست]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} و دست مرا گرفت در حالی که ما در [[مکه]] بودیم و چهار رکعت [[نماز]] خواندیم. سپس دستش را به سوی [[آسمان]] بلند کرد و عرضه داشت: «بار الها، همانا [[موسی بن عمران]] از تو درخواست کرد و من محمّد پیامبرت از تو میخواهم که به من [[شرح صدر]] عطا کنی و [[عقده]] از زبانم بگشایی تا سخنم را بفهمند و برای من وزیری از [[اهل]] بیتم قرار دهی، یعنی علی بن ابی طالب برادرم را و پشتم را به او محکمسازی و او را در امر من [[شریک]] گردانی. در این هنگام ابن عباس میگوید: شنیدم منادی ندا میکند: ای احمد، به تحقیق آنچه را خواسته بودی به تو عطا کردم. و این در این باب [[نص]] است»<ref>{{عربی|البرهان السابع والثلاثون قوله تعالی: {{متن قرآن|وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي}}. من طریق أبی نعیم عن ابن عباس، قال: أخذ النبی{{صل}} بید علیّ بن أبیطالب و بیدی و نحن بمکة؛ وصلّی أربع رکعات. ثمّ رفع یده إلی السماء، فقال: {{متن حدیث|اَللَّهُمَّ إِنَّ مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ سَأَلَکَ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ نَبِیُّکَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَشْرَحَ لِی صَدْرِی وَ تُیَسِّرَ لِی أَمْرِی وَ تَحْلُلَ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِی لِیَفْقَهُوا قَوْلِی}} {{متن قرآن|وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي}} {{متن حدیث|عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ أَخِی}} {{متن قرآن|اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي * وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي}}. قال ابن عباس: فسمعت منادیاً: یا أحمد قد أوتیت ما سألت. وهذا نصّ فی الباب}} منهاج الکرامة، ص۱۴۴.</ref>.<ref>سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۲۰۳ ـ ۲۰۴.</ref> | |||
=== [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} === | |||
هر چند واژه [[وزارت]]، یکی از واژههای همسو و نزدیک به واژه [[خلافت]] و [[امامت]] است و کسی که به [[مقام وزارت]] دیگری [[منصوب]] میشود در [[حقیقت]] شانی از شئون [[خلافت]] یا [[جانشینی]] و [[امامت]] پس از او بوده و به عبارت دیگری [[رهبری]] [[امت]] را به عهده دارد، اما از عبارت {{متن قرآن|وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي}} نیز میتوان امامت و [[خلافت هارون]] نسبت به [[موسی]]{{ع}} را به [[اثبات]] رساند.؛ چراکه موسی{{ع}} در این [[دعا]] از [[خدای متعال]] درخواست میکند که برادرش [[هارون]] را در امر رهبری امت و [[هدایت]] آنها با وی [[شریک]] گرداند. اثبات این [[مقام]] برای [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} با [[عنایت]] به دعای [[رسول خدا]]{{صل}} که در [[روایات]] ناظر به [[آیه وزارت]] آمده، بسیار روشنتر خواهد بود چه اینکه درخواست شراکت در [[امر رسول خدا]]{{صل}} با عنایت به آنکه پس از آن [[حضرت پیامبر]] دیگری نخواهد بود و ایشان [[خاتم الانبیا]] هستند، در شراکت در رهبری امت که مهمترین [[وظیفه]] آن حضرت است، خلاصه میگردد و احتمال دیگری در آن داده نمیشود از این رو میتوان گفت: که آن حضرت، خلافت و [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} را از خدای متعال درخواست نموده و خدای متعال نیز همانگونه که به موسی{{ع}} پاسخ مثبت داد به آن حضرت نیز همان پاسخ را داده است.<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمدهادی فرقانی.</ref> | |||
=== دلالت بر [[انتصابی]] بودن [[مقام وزارت]] و [[امامت]] === | |||
از تامل در [[نص]] [[آیه]] و [[روایات]] ذیل ان به روشنی میتوان دریافت که [[حضرت موسی]]{{ع}} [[مقام وزارت]] و شراکت در امر [[رهبری]] [[امت]] برای [[هارون]] را از [[خدای متعال]] درخواست نمود.[[ شاهد]] بر این سخن، [[افعال]] [[امر]] "اِجعل" و "اَشرِکه" است که در این خصوص تصریح دارند. این نشان میدهد که این دو [[مقام]] همچون [[مقام نبوت]]، از [[اختیارات]] خاص خدای متعال بوده و حتی [[انتخاب]] [[وزیر]] یا [[خلیفه]] و [[امام]] به خود [[نبی]] نیز واگذار نشده است. از این رو باید گفت [[وزارت]] برای نبی و [[خلافت]] یا [[امامت]] پس از او امر [[انتصابی]] و به [[جعل الهی]] است. همینگونه است مسأله وزارت و [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} نسبت به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} چنانچه از روایات آن قابل [[اثبات]] است.<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمدهادی فرقانی.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۰
 | این مقاله هماکنون در دست ویرایش است.
این برچسب در تاریخ 29 فروردین 1405 توسط کاربر:فرقانی برای جلوگیری از تعارض ویرایشی اینجا گذاشته شده است. اگر بیش از پنج روز از آخرین ویرایش مقاله میگذرد میتوانید برچسب را بردارید. در غیر این صورت، شکیبایی کرده و تغییری در مقاله ایجاد نکنید. |
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آیات امامت امام علی است. آیه وزارت از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آیه وزارت در حدیث - آیه وزارت از دیدگاه اهل سنت - پرسش مرتبط ندارد| آیه سقایة الحاج | |
|---|---|
| ترجمه آیه | |
| مشخصات آیه | |
| بخشی از | آیهٔ ۲۹ سورهٔ طه قرآن کریم |
| محتوای آیه | |
| شأن نزول آیه | امیرالمؤمنین (ع) |
| مصادیق برای آیه | امیرالمؤمنین (ع) |
| دلالت آیه |
|
آیه وزارت، از جمله آیات اثبات وزارت و خلافت امیرالمؤمنین(ع) بعد از رسول خدا(ص) است. بر اساس این آیه حضرت موسی(ع) از خدای تعالی مقامات و اموری را برای برادرش، هارون درخواست کرد که از جمله آنها مقام وزارت و شراکت در امر بود. آنگاه که فرمود: ﴿ قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي... وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي * هَارُونَ أَخِي * اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي * وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي﴾[۱]خداوند نیز در پاسخ پیامبر خود فرمود: ﴿ قَالَ قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يَا مُوسَى﴾[۲]. در احادیث متعددی که در متون معتبر شیعه و اهل سنت آمده، تصریح شده است که رسول خدا(ص) با اشاره به درخواست حضرت موسی(ع)، همان اموری را که ایشان برای برادرش هارون خواسته بود، همه را از خداوند متعال برای برادرش امیرالمؤمنین(ع) درخواست کرد و خداوند نیز دعای رسولش را اجابت و آنچه را درخواست کرده بود به امیرالمؤمنین عطا فرمود. از جمله آن امور مقام وزارت و شراکت در امر رهبری امت یا همان خلافت و امامت بود. از این جهت این آیه با استناد به احادیث ذیل آن، بر وزارت و خلافت امیرالمومنین(ع) و انتصابی بودن مقام امامت دلالت دارد.
شان نزول آیه
بر اساس احادیث صحیح و معتبر که توسط محدثان، مفسران و متکلمان فریقین نقل شده این آیه هنگامی نازل شد که عباس، عموی پیامبر و شیبه بر سر افضلیت و برتری خود بر دیگر صحابه رسول خدا(ص) به خاطر عهده دار بودن مقام سقایت یا آب دادن به حاجیان و ساخت و ساز خانه کعبه و... تفاخر میکردند که در آن میان امام امیرالمؤمنین(ع) وارد شده و خود را به خاطر تقدم در اسلام و جهاد و ایمان به خدا افضل از آن دو و بلکه دیگر صحابه دانستند و خدای متعال نیز در تأیید آن حضرت این آیات را نازل فرمود.[۳] .[۴].
احادیث مرتبط با آیه
چنانچه گذشت، محدثان و مفسران بزرگ فریقین احادیث صحیحی را در تفسیر این آیات نقل کردهاند که در اینجا به ذکر دو نمونه از آنها از منابع شیعه و اهل سنت اکتفا میکنیم.
روایت اول
«عن ابن عباس، قَالَ: أَخَذَ رَسُولُ الله(ص) يَدِي وَ يَدَ اميرالمؤمنين على بن أبيطالب(ع) فَعَلا بِنَا عَلَى ثَبِير ثُمَّ صَلَّى رَكَعَاتِ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاء فَقَالَ: اللَّهُمَّ اِنَّ موسى بن عمران(ع) سالك و أنا مُحَمَّد نَبِيُكَ؛ أَسْأَلُكَ أَنْ تَشْرَحَ لِى صَدْرِي وَتُيَسِرَ لِي أَمْرِى و تَحلُل عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي لِيَفقْهَوا قَوْلِي وَ اجْعَل لِي وَزِيراً مِنْ أَهْلِی عَلَى بن أبىطالب أخي اشدُد به ازرِي وَ أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي.»[۵].
«ابن عباس گوید: «روزی رسول خدا(ص)، دست علی بن ابیطالب(ع) و دست مرا گرفت. در آن موقع ما در مکه بودیم. پیامبر(ص) چهار رکعت نماز گزارد. سپس دو دستش را به سمت آسمان بالا برد و فرمود: «پروردگارا همانا پیامبرت موسی بن عمران(ع) از تو خواهش کرد و گفت: ﴿رب اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي...﴾ و من محمد نیز که دیگر پیامبرت هستم، از تو میخواهم که شرح صدری به من عطا کنی و کارم را برایم آسان گردانی و گره از زبانم بگشایی تا سخنم را بفهمند؛ برایم وزیری از خاندانم قرار دهی، علی، برادرم را، پشتیبان من قرار دهی و او را در کارهایم شریک گردانی. ابن عباس میگوید: بلافاصله ندایی شنیدم که میگفت: ای احمد آنچه خواسته بودی برآورده شد.»
روایت دوم
ابن عساکر در تاریخ مدینة دمشق، مینویسد: ابوالقاسم هبة اللّه بن عبداللّه، به سند خود از اسماء بنت عمیس نقل میکند که گفت: «رسول خدا(ص) فرمود: «میگویم چنان که برادرم موسی گفت: پروردگارا، به من شرح صدر بده و کارم را برای من آسان ساز و برای من وزیری از اهل بیتم قرار ده، برادرم علی را و پشتم را به او محکم ساز» - تا آخر آیات»[۶].[۷].
دلالت آیه
وزارت امیرالمؤمنین(ع)
متکلمان امامیه با استناد به این آیه و روایات صادره در تفسیر آن، وزرات امیرالمؤمنین(ع) برای پیامبر اکرم(ص) را ثابت کردهاند به عنوان نمونه علامۀ حلّی در کتاب منهاج الکرامه خود، ضمن بیان ادلّۀ قرآنی امامت و خلافت بلافصل حضرت امیرالمؤمنین(ع)، به عنوان برهان سی و هفتم به آیه ﴿وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي﴾ استناد کرده و مینویسد: از طریق ابونعیم از ابن عباس نقل شده است که گفت: پیامبر(ص)دست علی بن ابی طالب(ع) و دست مرا گرفت در حالی که ما در مکه بودیم و چهار رکعت نماز خواندیم. سپس دستش را به سوی آسمان بلند کرد و عرضه داشت: «بار الها، همانا موسی بن عمران از تو درخواست کرد و من محمّد پیامبرت از تو میخواهم که به من شرح صدر عطا کنی و عقده از زبانم بگشایی تا سخنم را بفهمند و برای من وزیری از اهل بیتم قرار دهی، یعنی علی بن ابی طالب برادرم را و پشتم را به او محکمسازی و او را در امر من شریک گردانی. در این هنگام ابن عباس میگوید: شنیدم منادی ندا میکند: ای احمد، به تحقیق آنچه را خواسته بودی به تو عطا کردم. و این در این باب نص است»[۸].[۹]
امامت امیرالمؤمنین(ع)
هر چند واژه وزارت، یکی از واژههای همسو و نزدیک به واژه خلافت و امامت است و کسی که به مقام وزارت دیگری منصوب میشود در حقیقت شانی از شئون خلافت یا جانشینی و امامت پس از او بوده و به عبارت دیگری رهبری امت را به عهده دارد، اما از عبارت ﴿وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي﴾ نیز میتوان امامت و خلافت هارون نسبت به موسی(ع) را به اثبات رساند.؛ چراکه موسی(ع) در این دعا از خدای متعال درخواست میکند که برادرش هارون را در امر رهبری امت و هدایت آنها با وی شریک گرداند. اثبات این مقام برای امیرالمؤمنین(ع) با عنایت به دعای رسول خدا(ص) که در روایات ناظر به آیه وزارت آمده، بسیار روشنتر خواهد بود چه اینکه درخواست شراکت در امر رسول خدا(ص) با عنایت به آنکه پس از آن حضرت پیامبر دیگری نخواهد بود و ایشان خاتم الانبیا هستند، در شراکت در رهبری امت که مهمترین وظیفه آن حضرت است، خلاصه میگردد و احتمال دیگری در آن داده نمیشود از این رو میتوان گفت: که آن حضرت، خلافت و امامت امیرالمؤمنین(ع) را از خدای متعال درخواست نموده و خدای متعال نیز همانگونه که به موسی(ع) پاسخ مثبت داد به آن حضرت نیز همان پاسخ را داده است.[۱۰]
دلالت بر انتصابی بودن مقام وزارت و امامت
از تامل در نص آیه و روایات ذیل ان به روشنی میتوان دریافت که حضرت موسی(ع) مقام وزارت و شراکت در امر رهبری امت برای هارون را از خدای متعال درخواست نمود.شاهد بر این سخن، افعال امر "اِجعل" و "اَشرِکه" است که در این خصوص تصریح دارند. این نشان میدهد که این دو مقام همچون مقام نبوت، از اختیارات خاص خدای متعال بوده و حتی انتخاب وزیر یا خلیفه و امام به خود نبی نیز واگذار نشده است. از این رو باید گفت وزارت برای نبی و خلافت یا امامت پس از او امر انتصابی و به جعل الهی است. همینگونه است مسأله وزارت و خلافت امیرالمؤمنین(ع) نسبت به پیامبر اکرم(ص) چنانچه از روایات آن قابل اثبات است.[۱۱]
پانویس
- ↑ «پروردگارا، به من شرح صدر بده... برای من وزیری از اهل بیتم قرار بده [یعنی] هارون برادرم را، پشت مرا به او محکم کن و او را در کار من شریک ساز» سوره طه، آیه ۲۵-۳۲.
- ↑ «فرمود: ای موسی! خواستهات برآورده شد» سوره طه، آیه ۳۶.
- ↑ جهت مشاهده احادیث شان نزول به بخش احادیث مرتبط با آیه مراجعه فرمایید.
- ↑ مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی.
- ↑ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۳۹، ص۲۹۰ و ج۳۶، ص۱۲۶.
- ↑ أبوالقاسم هبة اللّه بن عبداللّه، أنا أبوبکر الخطیب، أنا أبوبکر محمّد بن عمر النرسی، أنا محمّد بن عبداللّه بن إبراهیم الشافعی، أنا أحمد بن الحسین أبوالحسن، أنا أحمد بن عبدالملک الأودی، أنا أحمد بن المفضّل، أنا جعفر الأحمر، عن عمران بن سلیمان، عن حصین التغلبی، عن أسماء بنت عمیس، قالت: قال رسول اللّه(ص): «أقول کما قال أخی موسی: ﴿رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي * وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي﴾ إلی آخر الآیات. تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۵۲.
- ↑ سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۲-۳-۲۰۲.
- ↑ البرهان السابع والثلاثون قوله تعالی: ﴿وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي﴾. من طریق أبی نعیم عن ابن عباس، قال: أخذ النبی(ص) بید علیّ بن أبیطالب و بیدی و نحن بمکة؛ وصلّی أربع رکعات. ثمّ رفع یده إلی السماء، فقال: «اَللَّهُمَّ إِنَّ مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ سَأَلَکَ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ نَبِیُّکَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَشْرَحَ لِی صَدْرِی وَ تُیَسِّرَ لِی أَمْرِی وَ تَحْلُلَ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِی لِیَفْقَهُوا قَوْلِی» ﴿وَاجْعَلْ لِي وَزِيرًا مِنْ أَهْلِي﴾ «عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ أَخِی» ﴿اشْدُدْ بِهِ أَزْرِي * وَأَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي﴾. قال ابن عباس: فسمعت منادیاً: یا أحمد قد أوتیت ما سألت. وهذا نصّ فی الباب منهاج الکرامة، ص۱۴۴.
- ↑ سید علی میلانی، جواهر الکلام، ج۶، ص۲۰۳ ـ ۲۰۴.
- ↑ مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمدهادی فرقانی.
- ↑ مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمدهادی فرقانی.
