امامان اهل بیت (کتاب)
امامان اهل بیت (مرزبانان حریم اسلام)، کتابی است با زبان فارسی که به بررسی گفتارها و نگرش شهید سید محمد باقر صدر درباره مراحل گوناگون زندگانی اهل بیت میپردازد. این مجموعه اثر سید محمد باقر صدر میباشد و به کوشش رضا ناظمیان و حسام حاجمومن به فارسی ترجمه شده و انتشارات دارالصدر و انتشارات موسسه فرهنگی هنری نابغه آل الصدر نشر آن را به عهده داشته است[۱].
| امامان اهل بیت(ع) مرزبانان حریم اسلام | |
|---|---|
 | |
| زبان | فارسی |
| نویسنده | سید محمد باقر صدر |
| مترجمان | |
| موضوع | |
| مذهب | شیعه |
| ناشر | انتشارات دارالصدر |
| محل نشر | قم، ایران |
| سال نشر | ۱۴۰۳ ش |
| تعداد صفحه | ۶۶۴ |
| شابک | ۹۷۸-۶۲۲-۹۱۰۰۷-۱-۴ |
| شماره ملی | ۹۵۹۴۹۵۰ |
دربارهٔ کتاب
شهید سید محمد باقر صدر در این سخنان نیز همچون همیشه مدارک اسلامی را مورد بازخوانی نوآورانه قرار داد و به تبیین نظاممند و علمی از زندگانی معصومان(ع) پرداخت. در این نگاه به وجود مبارک امامان(ع) بهعنوان حقیقتی یکتا در نمودهای متعدد نگریسته شده و از عملکرد اجتماعی و سیاسی ایشان تحلیلی یکپارچه و وحدتگرا ارائه شده است. وی در بررسی زندگی امامان(ع) درعینحال که رویکرد جزءگرا را رد نمیکند و آن را گامی بایسته در پیشبرد روش خود میداند، بر ناتوانی این دیدگاه در تفسیر نمودهای ناهمخوان از زندگی امامان(ع) تأکید دارد و ازاینرو در بررسی و تحلیل زندگی امامان(ع) به دیدگاه کلگرای فراگیر تکیه میکند.
شهید صدر باور دارد که این نگاه فقط فرضیهای نظری نیست، بلکه رویکردی است که عقیدۀ متبلور در ایدۀ امامت بهخودیخود آن را فرض میدارد؛ چون امامت در همه موارد، با توجه به مسئولیتها و شرطهایش امری واحد است؛ پس هرقدر هم نمودهای ظاهریاش بهسبب شرایط و ملزومات گوناگون باشد، باید در رفتارها و نقشهای امامان(ع) بازتابی واحد یابد. شهید صدر افزونبر دادههایی که درباره رویکرد کلگرا بهدست میدهد و گذشته از بررسی نقش مشترکی که هریک از امامان(ع) در امتداد امامان دیگر داشتهاند، در بررسی جزئیات زندگی و شرایط هریک از امامان(ع) نیز نگاهی نو دارد. از بارزترین مصادیق این نگاهِ نو، بررسی همهجانبۀ او درباره موضع امیرمؤمنان(ع)، تحلیل او از صلح امام حسن(ع) با معاویه، خوانش بینظیر وی از قیام امام حسین(ع) و دیگر ابتکارات در زمینۀ تحلیل تاریخ امامان(ع) است.
این سخنرانیها مجال آن نیافتند که در زمان حیات شهید صدر و زیر نظر ایشان به چاپ برسند، اما پس از شهادت ایشان بارها و با کیفیت و دقت متفاوتی به چاپ رسیدند. کتاب «نقش امامان در استوارسازی رسالت اسلامی»، مجموعۀ این گفتارها و مقالات شهید محمدباقر صدر است که بهکوشش «کنگره جهانی شهید صدر» گرد آمده است.
فهرست کتاب
- پیشگفتار
- مقدمه محقق
ایدهای موجز درباره وحی
- انقطاع وحی
- رویدادهای پی از فاجعه
- حس و اثر آن در تربیت انسان
- مراتب حس
- حس، پرورنده دیگران
- فروآوردن ارزشهای عقلی به مرتبه محسوسات
- شیوههای فروآوردن ارزشهای عقلی به مرتبه محسوسات
- لحظه تجلی و گشایش
- پند مطلوب چیست؟
تجدید و تغییر در نبوت
- مقدمه
- دلایل تجدید و تغییر در نبوت
- دلیل اول: محقق شدن همه اهداف نبوت
- دلیل دوم: نابود شدن میراث نبوت
- دلیل سوم: محدودیت شخص پیامبر
- دلیل چهارم: تکامل انسان فراخوانده شده
- نشانههای ایده تکامل
- محور نخست: آگاهی یکتاپرستی
- اندیشه یکتاپرستی در تورات
- اندیشه یکتاپرستی در انجیل
- اندیشه یکتاپرستی در قرآن
- محور دوم: مسئولیتپذیری اخلاقی در برابر دعوت
- محور سوم: چیرگی انسان بر طبیعت
- محور نخست: آگاهی یکتاپرستی
رویکرد کلگرا در بررسی زندگی امامان اهلبیت
- دیدگاه کلگرا و جزءگرا به زندگی امامان(ع)
- تفاوت دادهها در سطح هر یک از دو دیدگاه
- دادهها در سطح بررسی جزءگرا
- دادهها در سطح بررسی کلگرا
- اندیشه امامت وجود نقشی مشترک را برای امامان(ع) فرض میدارد
- نقش مشترک امامان(ع) چیست؟
- بازتابهای نقش ایجابی امامان(ع) در محافظت از رسالت
- بازداشتن حاکم از کژروی بیشتر
- رسواسازی پیشوای کجرو
- رویارویی با مشکلاتی که کرامت حکومت اسلامی را تهدید میکردند
- نجات حکومت اسلامی در برابر تهدید استقلال آن از سوی حکومت کفر
- مخالفت با پیشوایان کجرو به گونهای که چهره حقیقی رسالت را بازتاب دهد
- پربارسازی رسالتی و فکری امت و ایستادگی در برابر جریانهای فکری خطرساز
- شواهد ایجابی بودن نقش امامان(ع) در رابطه ایشان با امت
- شواهد ایجابی بودن نقش امامان(ع) در رابطه ایشان با حاکمان
- آیا امامان(ع) تلاش میکردهاند تا حکومت را به دست گیرند؟
- سرپرستی شیعیان به عنوان گروه مؤمن به امام
بخشبندی زندگی امامان اهل بیت(ع) به مراحل سهگانه
- پیش درآمد
- مراحل تاریخ امامان اهل بیت(ع)
- مرحله نخست: مرحله مصونسازی در برابر آسیب کژروی
- مرحله دوم: مرحله تشکیل گروه شایسته
- مرحله سوم: مرحله گسترش و آمادگی برای به دست گرفتن حکومت
- مقدمهای درباره عناصر تجربه اسلامی و عوامل کژروی آن
- ماهیت رسالت اسلامی
- نگاه نخست: نگاه انسان به هستی به عنوان ملک مالکی توانا
- در نگاه نخست، انسان احساس میکند خلیفه است
- در نگاه نخست، رفتار خلیفه مطابق خواستههای خلیفه گذار است
- در نگاه نخست، رفتار انسان مسئولانه و ناظر به رسیدگی روز حساب است
- در نگاه نخست، زندگی اهداف بزرگی دارد
- در نگاه نخست، باب ارزشهای اخلاقی گشوده میشود
- نگاه دوم: نگاه به هستی به گونهای که انسان در آن اصالت دارد
- اسلام بر انسان تسلط مییابد و او را بر اساس نگاه نخست میپروراند
- تسط بر روابط اجتماعی از گذر رهبری کردن جامعه
- کژروی تجربه اسلامی با ویرانی یکی از ارکان آن
- حکومت فرد غیر معصوم یعنی حکومت درونمایه شخصیتی غیراسلامی
- امت به عنوان یک مجموعه معصوم نیست و نمیتواند ضمانتگر باشد
- بازتاب کژروی حکومت بر منابع اولیه اسلام
- بازتاب نااستواری و کژروی حاکم بر امت
- بازتاب کژرویهای پیشین بر سرنوشت خود امت
- سقوط حتمی تجربه کجرو، هر چند اسلامی باشد
- نگاه نخست: نگاه انسان به هستی به عنوان ملک مالکی توانا
امت اسلامی نیروی هیجانی یا آگاهی روشن؟
- ناشایستگی امت اسلامی برای نظارت
- ماهیت آگاهی و نیروی هیجانی
- تفاوت میان امت آگاه و امتی که نیروی هیجانی دارد
- کاهش نیروی هیجانی با دور شدن از کانون خود، بر خلاف آگاهی
- آگاهی از تاثیرپذیری به لرزه نمیافتد، بر خلاف نیروی هیجانی
- امت اسلامی نیروی هیجانی داشت، نه آگاهی روشن
- عوامل ناپدید شدن نظریه اسلامی برای زندگی اجتماعی
- دعوت اسلامی یک جهش است، نه یک گام
- کسانی که حکومت را به عهده گرفتند، مقدار زیادی از افکار جاهلی را در خود داشتند
- کسانی که حکومت را به عهده گرفتند، به خودرایی گرایش داشتند
- کسانی که حکومت را به عهده گرفتند، به گونه الهی آماده نشده بودند
- گسترش کمی امت اسلامی در نبود برنامه زنده
- هدف امامان(ع) از نبرد با پیشوای کجرو
- چگونگی آغاز نبرد سیاسی از سوی امیرمؤمنان(ع)
- مخالفت امیرمؤمنان(ع) و مسأله تزاحم
- دلایل درنگ امیرمؤمنان(ع) برای نبرد سیاسی با حکومت
عوامل کژروی تجربه اسلامی و نقش امامان در رویارویی با آن
- نقش امامان(ع) در پاسداری از تجربه اسلامی
- زنجیره منطقی کژروی بدون در نظر گرفتن نقش امامان(ع)
- خلاصه نقش امامان(ع) در برابر زنجیره منطقی کژروی
- پدیداری کژروی در غیاب رسالت، نه در غیاب یک شخص
- ناشایستگی رهبری تجربه اسلامی
- تهنشستهای جاهلی
- فرانگرفتن رسالت اسلامی و آماده نبودن برای حکومت
- تفاوت میان شرایط تجربه در روزگار پیامبر و پس از آن
- گشودن باب بدعت و گمراهسازی
وضعیت امت اسلامی و موانع رهبری امام علی
- شرط عصمت برای رهبر
- اشتراک در اصل شرط عصمت و اختلاف در معیارهای آن
- نامعصوم بودن امت و پیشوایان پس از پیامبر
- دستاوردهای امت با رهبری رسول والا(ص)
- امت اسلامی میان نیروی هیجانی و آگاهی نبوی
- برنامهریزی امامان(ع) برای رویارویی با کژروی
- تجربه نبوی با ماجرای خلافت، و موضع علوی در برابر کژروی
- برخی از موانع رهبری حضرت علی(ع)
- تفکر غیر اسلامی درباره ولایت علی بن ابی طالب(ع)
- عامل نفاق
- عامل اخلاقی و نفسانی
امام علی(ع) از اصلاح کژروی تا مصونسازی امت
- کژروی در سه گانهای که رسول خدا(ص) بر جا گذاشت
- موضع امامان(ع) در برابر کژروی پیشوایی و فروپاشی تجربه و امت
- خط نخست: تلاش امیرمؤمنان(ع) برای اصلاح کژروی
- امام علی(ع) و تحکیم سویه واقعی اقدام و جلوگیری از سوءاستفاده از سویه ظاهری
- سویه ظاهری اقدام
- سویه واقعی اقدام
- ناهمخوانی میان سویههای واقعی و ظاهری اقدام
- کامیابی امام علی(ع) در همخوانسازی دو سویه
- خط دوم: خط مصونسازی امت
- پند پرورشی که از سیره امام علی(ع) میگیریم
دلایل رد سازشگریها و پادر میانیها(۱)
- امام علی(ع) امید اسلام و امت پس از حضرت رسول(ص)
- پدیده رد سازشگریها و پادرمیانیها
- دلایل رد شدن سیاست سازشگری و پادرمیانی از سوی امام علی(ع)
- آیا علی(ع) در واپسین لحظه زندگیاش کامیابترین انسان بود؟
- پندی که باید برگیریم
دلایل رد سازشگریها و پادرمیانیها(۲)
- تکمیل گفتار درباره پدیده رد سازشگریها و پادرمیانیها
- نکته نخست: آماده ساختن محیط رسالتی برای تشکیل سپاه عقیدتی
- نکته دوم: رسیدن امیرمؤمنان(ع) به حکومت به دنبال یک انقلاب
- نکته سوم: اشتیاق امام به این که امت ارزشی بودن کارزار را درک کند
- نکته چهارم: امام علی(ع) برنامه سالم را به امت ارائه میکند
- نکته پنجم: عملی نبودن اصلاح به دست دستگاههای فاسد
- نکته ششم: دستیابی معاویه به پوشش شرعی از روند تأیید موقت
- نکته هفتم: ناتوانی تأیید موقت از متوقف کردن برنامههای بلند مدت معاویه
- نکته هشتم: امیدواری به پیروزی فرایند تغییر بدون سازشگری
چرا معاویه در ادامه دادن خط خود تواناتر بود؟(۱)
- خلیفه، سرپرست و امانتدار رسالت
- سر باز زدن امام از خلافت در آغاز کار
- جدا شدن معاویه
- تفاوتهای عینی میان وضعیت امام علی(ع) و وضعیت معاویه
- تفسیر ذهنیت عمومی از طبیعت اختلاف میان علی(ع) و معاویه
- دلایل شک به رسالتی بودن کارزار میان امام علی(ع) و معاویه
- دلیل نخست: افول نیروی هیجانی و نابودی تهمانده آگاهی
- دلیل دوم: نگاه مسلمانان به معاویه پیش از رو شدن دست او
- دلیل سوم: گرایش نفسانی مسلمانان به شخصی کردن کارزار برای توجیه کنارهگیری خود
- امت و رهبر در آزمون جانکاه شریک هستند
چرا معاویه در ادامه دادن خط خود تواناتر بود؟(۲)
- در سایه امام علی بن حسین(ع)
- بازخوانی دوباره: چرا معاویه در ادامه دادن خط خود تواناتر بود؟
- طبیعت دو موضع و نبرد دو برنامه
- جریان یافتن و ژرف شدن شک در جامعه امام علی(ع)
- چشم اندازی به دوره امام حسن(ع)
- عوامل رشد شک و نهادینه شدن رسالتی نبودن کارزار
- امام حسن(ع) در برابر دو موضع
- ضرورت کنارهگیری موقت خط امام علی(ع)
- چشم اندازی به دوره امام حسین(ع)
- امام حسین(ع) پس از رنگ باختن شک، مرگ اراده امت را درمان میکند
- مقایسه دوران ما با دوران سیدالشهدا(ع)
گفتاری در جشنواره امیرمؤمنان(ع)
خلافت امام حسن(ع) و شرایط آن(۱)
- متقاعد شدن امت، شرط موفقیت آرمان
- دگرگونی کمی و کیفی شک پس از دوره امام علی(ع)
- بستر بذر شک در دوره پس از امام علی(ع)
- عوامل بالا گرفتن شک از نظر کمی و کیفی پس از امام علی(ع)
- عامل نخست: جای خالی در پی رحلت امام علی(ع)
- عامل دوم: نگاه امت به نظام امام حسن(ع) به عنوان نظامی عرضی
- عامل سوم: اعتبارهای شخصی امیرمؤمنان(ع)
- عامل چهارم: شبهه وراثت خلافت
- عامل پنجم: تردید امت در سرایت شک به خود رهبر
- ژرفایی و گستردگی دامنه شک در نتیجه پنج عامل
- شرایط بیعت امام حسن(ع)
- چرا امام در سایه پیشروی بیماری شک بیعت را پذیرفت؟
- تصمیم امام حسن(ع) به تاخیر کارزار تا پس از ریشه کنی شک
- تصمیم معاویه به جنگ
- امام مسلمانان را به جهاد برمیانگیزد
- خیانتها و عقب نشینیها در سپاه امام
- خیانت نخست: خیانت کندی
- خیانت دوم: خیانت مرادی
- خیانت سوم: خیانت عبیدالله بن عباس
- پیکهای معاویه به سوی امام حسن(ع)
- بایستگی کنارهگیری امام از کارزار
خلافت امام حسن(ع) و شرایط آن(۲)
- گزینههای ممکن پیش روی امام حسن(ع)
- اعتبارهای نمود یافته در امام حسن(ع)
- دلایل زوال تدریجی پذیرش ساختار اسلامی برای زندگی
- نظریههای شایسته و شبهه تقدیر محتوم
- گزینههای ممکن پیش روی امام حسن(ع) برای کنارهگیری موقت خط امام علی(ع)
- تفاوتهای بنیادین میان موضع امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در پرتو اعتبارهای سهگانه
- خلاصه کلام
موضع امام حسین(ع) در برابر محو شاخصههای نظریه اسلامی و بیهویت کردن امت
- انواع حکومتهای بر کار
- انواع حاکم در حالتی که اسلام شالوده حکومت قرار میگیرد
- حالت نخست: حاکم معصوم باشد
- حالت دوم: حاکم شرعی و نامعصوم باشد
- حالت سوم: حاکم اسلامی و کجرو باشد
- انواع حاکم در حالتی که کفر شالوده حکومت قرار میگیرد
- کنارهگیری موقت خط امام علی(ع) از صحنه کارزار
- نقشه معاویه برای تثبیت حکومت خود
- موضع امام حسین(ع) در برابر دسیسه پردازی معاویه
- موضع امام حسن(ع) در سطح نظریه
- موضع امام حسین(ع) در سطح امت
- شواهدی بر مرگ وجدان و از دست دادن اراده
- قیام امام حسین(ع) برای بیدار ساختن وجدان امت
- سیاست امام حسین(ع) برای بیدار ساختن وجدان امت
- تداوم فریاد نصرتطلبی حسین(ع) در گذر دوران
امام حسین(ع) و دلایل رد بیعت
- وضعیت گروههای امت در دوره قیام امام حسین(ع)
- دسته نخست: کسانی که دلهای خود را داده بودند و شمشیرهای خود را کشیده بودند
- دسته دوم: کسانی که جانشان برایشان عزیز و اسلام برایشان خوار شده بود
- دسته سوم: سادهلوحانی که فریب نقشههای اموی را میخوردند
- دسته چهارم: کسانی که از صحنه رویدادها در قلب دولت اسلامی دور بودند
- دلایل امام حسین(ع) برای انتخاب موضع چهارم
عناصر انقلاب امام حسین(ع)
- نگاهی به نظامهای حکومتی گوناگون
- نظریهای که موضع امام حسین(ع) بر پایهاش بنیان گرفت
- عناصر انقلاب امام حسین(ع)
- انقلاب حسینی و وضعیت کنونی ما
برنامهریزی حسینی برای تغییر منش شکست
- حسنین(ع) و دو بیماری مختلف
- صحنههایی از مرگ اراده در جامعه حسینی
- صحنه نخست: ترساندن از مرگ از سوی خردمندان
- صحنه دوم: موضع عبیدالله بن حر جعفی
- صحنه سوم: موضع پیشوایان بصره
- صحنه چهارم: بنیاسد سکونتگاه خود را ترک میکنند
- صحنه پنجم: موضع کوفیان برابر قتل فرستاده حسین
- صحنه ششم: شتاب در پیوستن به خط سلطه
- صحنه هفتم: ابتلای مسلم و هانی
- صحنه هشتم: تناقض میان دو عملکرد و عواطف امت
- درسی که باید آموخت
دگرگونی از منش شکست به منش اراده
- امام حسین(ع) میان منش شکست و منش اراده
- تکان دادن وجدان امت بدون تحریک منش شکست
- برنامهریزی امام حسین(ع) برای فرآیند دگرگون سازی
- شعارهای امام حسین(ع) برای توجیه برنامه خود
- درسی که از برنامهریزی حسینی برمیگیریم
گفتاری درباره انقلاب حسینی و تغییر منش شکست
امام حسین(ع) بیناری مرگ اراده امت را درمان میکند صحنههایی از منش شکست چگونه ممکن است ما قاتلان حسین(ع) باشیم؟
این صدا جاودان خواهد ماند
گزیدهای درباره امام علی بن حسین(ع)
- امام زین العابدین(ع) پناهگاه مسلمین در همه دشواریهای زندگی
- رویارویی امام سجاد(ع) با دو خطری که امت اسلام را در میان گرفت
امام باقر(ع) و نقش ایشان در تعیین شاخصههای تشیع
- نقشهای سهگانه در بخشبندی زندگی امامان(ع)
- نقش نخست: نقش مصونسازی اسلام در برابر آسیب کژروی
- نقش دوم: نقش ایجاد چارچوب ویژه شیعیان
- نقش سوم: نقش آمادهسازی برای به دست گرفتن زمام حکومت
- امام باقر(ع) و آغاز نقش دوم
- جایگاه امام باقر(ع) در دل امت
- مسئولیت اصلی امام باقر(ع): دادن چهارچوب مشخص به تشیع
- مانع پیش روی امام باقر(ع) از بیرون
- کژروی سیاسی، پدیدآورنده مبنای فکری کجرو
- تقیه در برابر ذهنیت افکار عمومی
- گزینههای امام باقر(ع) در رویایی با این مانع
- مانع پیش روی امام باقر(ع) از درون
امام رضا(ع) پیچ تاریخی در زندگی امامان(ع)
- نقشهای سهگانه در بخشبندی زندگی امامان(ع)
- مرحله نخست: مرحله مصونسازی اسلام در برابر آسیب کژروی
- مرحله دوم: مرحله ارائه چارچوب تفصیلی ویژه شیعیان
- مرحله سوم: مرحله آمادهسازی برای به دست گرفتن زمام حکومت
- تمایز مرحله دوم بر اساس دو خط؛ اندیشه پروری و پشتیبانی از جریانهای مختلف
- چکیدهای درباره مرحله سوم
- گستردگی مردمی مکتب امام علی(ع) و آغاز انقلابها به نام ایشان
- گستردگی جایگاه مردمی شخص امام رضا(ع)
- امام رضا(ع) و بنیانگذاری سیاست ارتباط با پایگاههای مردمی
- گسترش پایگاههای مردمی؛ زمینهساز حکومت مرسوم، نه مطلوب
- داستان محمد بن ابراهیم طباطبا با نصر بن شبث (شبیب)
- داستان محمد بن ابراهیم طباطبا با سری بن منصور (ابوالسرایا)
- انگیزههای مأمون در سپردن ولیعهدی به امام رضا(ع)
- نکته نخست: پوشش شرعی برای خلافت مأمون
- نکته دوم: تلاش برای جلب رضایت پایگاههای مردمی
- نکته سوم: تلاش برای جداسازی صبغه رسالتی از خط امام رضا(ع)
- نکته چهارم: تلاش برای جدا کردن امام رضا(ع) از پایگاههای مردمی خود
امام جواد(ع) و امامت زودهنگام
- فرضیه نخست: امامت واقعی امام جواد(ع)
- فرضیه دوم: ساده لوحی شیعیان به گونهای که فریب این امامت زودهنگام را خوردهاند
- فرضیه سوم: روشن نبودن مفهوم امامت نزد شیعیان
- فرضیه چهارم: تبانی این طایفه بر جعل و فریبکاری
کتابنامه
دربارهٔ پدیدآورنده
