آیه اذن واعیة در حدیث: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←منابع) |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = آیه اذن واعیة | | موضوع مرتبط = آیه اذن واعیة | ||
| خط ۷: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
'''آیه اُذُن واعیة''' از جمله آیاتی است که بر اساس برخی نصوص روایی صحیح در منابع معتبر فریقین، در شأن امیرالمومنین{{ع}} نازل شده و بر این اساس بر افضلیت و امامت آن حضرت دلالت دارد. [[خداوند سبحان]] در این آیه، از گوش شنوایی سخن گفته است که تعالیم وحیانی و [[معارف دینی]] را با هوشیاری میشنود، به خاطر میسپارد و حفظ میکند. مراد از آن گوش شنوای هوشیار، [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} است. چرا که بر اساس [[حدیث]] صحیحی که در منابع معتبر و مقبول فریقین، وارد شده، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از [[خداوند]] درخواست کرد که گوش [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} را ظرف دریافت [[حقایق]] [[وحیانی]] قرار دهد و خداوند نیز دعای پیامبرش را [[اجابت]] فرموده است. | |||
== متن آیه == | |||
{{متن قرآن|لِنَجْعَلَهَا لَکُمْ تَذْکِرَةً وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}<ref>«تا آن را وسیله تذکّری برای شما قرار دهیم و گوشهای شنوا آن را دریابد و بفهمد» سوره حاقه، آیه ۱۲.</ref>. | |||
== معناشناسی مفردات == | == معناشناسی مفردات == | ||
=== معناشناسی {{متن قرآن|أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} === | === معناشناسی {{متن قرآن|أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} === | ||
«أُذُنٌ وَاعِیَةٌ»؛ یعنی | «أُذُنٌ وَاعِیَةٌ»؛ یعنی گوشهایی که ظرفیت و قابلیت [[حفظ]] و نگاهداری پیامهای الهی را داشته باشد و این صلاحیت و قابلیت، اختصاص به [[معصوم]] دارد که [[سهو]] و [[اشتباه]] و نسیان و [[جهل]] و عدم [[درک]] در او راه نداشته باشد و گرنه واعیه نیست<ref>أطیب البیان، ج ۱۳، ص۱۶۳.</ref>. | ||
== شأن نزول آیه == | == شأن نزول آیه == | ||
در بسیاری از کتب معروف [[اسلامی]] اعم از [[تفسیر]] و [[حدیث]] آمده است که [[پیغمبر گرامی اسلام]] به هنگام | در بسیاری از کتب معروف [[اسلامی]] اعم از [[تفسیر]] و [[حدیث]] آمده است که [[پیغمبر گرامی اسلام]] به هنگام نزول این [[آیه]] فرمود: {{متن حدیث|سَألتُ رَبِّی أَن یَجعَلَها أُذُنُ عَلِیّ}}: من از [[خدا]] خواستم که گوش علی را از گوشهای شنوا و نگه دارنده [[حقایق]] قرار دهد»، و به دنبال آن علی{{ع}} میفرمود: {{متن حدیث|مَا سَمِعتُ مِن رسولِ الله{{صل}} شَیئا قَطُّ فَنَسِیته، اِلاّ وَ حَفِظته}}: من هیچ سخنی بعد از آن از [[رسول خدا]]{{صل}} نشنیدم که آن را فراموش کنم، بلکه همیشه آن را به خاطر داشتم». | ||
در [[غایة المرام]] شانزده حدیث در این زمینه از | در [[غایة المرام]] شانزده حدیث در این زمینه از طرق شیعه و [[اهل سنت]] نقل شده است و [[محدث بحرانی]] در [[تفسیر البرهان]] از [[محمد بن عباس]] نقل میکند که در این باره سی حدیث از طرق [[عامه]] و [[خاصه]] نقل شده است<ref>بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۴۷۰.</ref> و این فضیلتی است بزرگ برای امیرالمؤمنین{{ع}} بود و به همین دلیل بعد از او در مشکلاتی که برای [[جامعه اسلامی]] در مسائل [[علمی]] پیش میآمد موافقان و مخالفان به آن حضرت پناه برده و حل مشکل را از ایشان مطلب میکردند<ref>نک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۴۴۳؛ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۹۸؛ همو، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج۱۰، ص۵۱۹؛ طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج۱۹، ص۳۹۴؛ فخر رازی، التفسیرالکبیر، ج۳۰، ص۶۲۴؛ حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج۵، ص۴۰۲.</ref>.<ref>جمعی از نویسندگان، [[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگنامه علوم قرآنی]]، برگرفته از مقاله «آیه گوش».</ref> | ||
== احادیث مرتبط با آیه == | == احادیث مرتبط با آیه == | ||
=== حدیث اول === | === حدیث اول === | ||
{{متن حدیث|عن الصادق{{ع}} قال: لَمَّا نَزَلَتْ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قَالَ رَسُولُ الله{{صل}}: هِيَ أُذُنُكَ يَا عَلَى | {{متن حدیث|عن الصادق{{ع}} قال: لَمَّا نَزَلَتْ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قَالَ رَسُولُ الله{{صل}}: هِيَ أُذُنُكَ يَا عَلَى}}؛ «از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: هنگامی که [[آیه]]: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} نازل شد، [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: «ای علی، منظور، گوش تو است»<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۲۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۶ و ص۳۳۰؛ مجموعه ورام، ج۲، ص۲۶۹.</ref>. | ||
«از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: هنگامی که [[آیه]]: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} نازل | |||
=== حدیث دوم === | === حدیث دوم === | ||
{{متن حدیث|عن الباقر{{ع}} انه قال: جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} إِلَى عَلَى{{ع}} وَ هُوَ فِي مَنْزِلِهِ، فَقَالَ{{صل}}: يَا عَلِى، نَزَلَتْ عَلَىَّ اللَّيْلَةَ هَذِهِ الْآيَةُ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} وَ إِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنُكَ اللَّهُمَّ اجْعَلُهَا أَذُنَ عَلَىّ اللَّهُمَّ اجْعَلُهَا أَذُنَ عَلَىّ. فَفَعَل | {{متن حدیث|عن الباقر{{ع}} انه قال: جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} إِلَى عَلَى{{ع}} وَ هُوَ فِي مَنْزِلِهِ، فَقَالَ{{صل}}: يَا عَلِى، نَزَلَتْ عَلَىَّ اللَّيْلَةَ هَذِهِ الْآيَةُ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} وَ إِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنُكَ اللَّهُمَّ اجْعَلُهَا أَذُنَ عَلَىّ اللَّهُمَّ اجْعَلُهَا أَذُنَ عَلَىّ. فَفَعَل}}؛ «[[امام باقر]]{{ع}} نقل میکند که [[رسول خدا]]{{صل}} به [[منزل]] علی{{ع}} رفت و فرمود: «ای علی! امشب این آیه بر من نازل شد: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، و من از [[خداوند]] خواستم که آن گوش، گوش تو باشد و عرض کردم: «خداوندا! این گوش را، گوش علی قرار ده»، و [[خدای عزوجل]] این کار را تحقق بخشید»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۹؛ تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۹۰.</ref>. | ||
«[[امام باقر]]{{ع}} نقل میکند که [[رسول خدا]]{{صل}} به [[منزل]] | |||
=== حدیث سوم === | === حدیث سوم === | ||
{{متن حدیث|عن النبی{{صل}} انه قال: لَمَّا نَزَلَتْ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قُلْتَ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا أَذُنَ عَلىّ{{ع}}، فَمَا سَمِعَ شَيْئًا بَعْدَهُ إِلَّا حَفِظَهُ | {{متن حدیث|عن النبی{{صل}} انه قال: لَمَّا نَزَلَتْ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قُلْتَ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا أَذُنَ عَلىّ{{ع}}، فَمَا سَمِعَ شَيْئًا بَعْدَهُ إِلَّا حَفِظَهُ}}؛ «[[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرمایند: هنگامی که این آیه: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، نازل شد، گفتم: «خداوندا این گوش را، گوش علی قرار بده. از آن پس علی هر چه را میشنید، [[حفظ]] میکرد»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۷؛ ابن شهر آشوب، المناقب، ج۳، ص۷۸.</ref>. | ||
«[[پیامبر اکرم]]{{صل}} میفرمایند: هنگامی که این آیه: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، نازل شد، گفتم: «خداوندا این گوش را، گوش علی قرار بده. از آن پس علی هر چه را میشنید، [[حفظ]] میکرد». | |||
=== حدیث چهارم === | === حدیث چهارم === | ||
{{متن حدیث|عَنِ الثعْلَبِي فِي تَفْسِيرِهِ يَرْفَعُهُ بِسَنَدِهِ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} لِعَلِى{{ع}}: سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أَذْنَكَ يَا عَلَى. قَالَ عَلَىّ{{ع}}: فَمَا نَسِيتُ شَيْئاً بَعْدَ ذَلِكَ وَ مَا كَانَ لِى أَنْ أَنْسَى | {{متن حدیث|عَنِ الثعْلَبِي فِي تَفْسِيرِهِ يَرْفَعُهُ بِسَنَدِهِ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} لِعَلِى{{ع}}: سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أَذْنَكَ يَا عَلَى. قَالَ عَلَىّ{{ع}}: فَمَا نَسِيتُ شَيْئاً بَعْدَ ذَلِكَ وَ مَا كَانَ لِى أَنْ أَنْسَى}}؛ «[[ثعلبی]] در تفسیرش گوید: چون آیه: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، نازل شد، رسول خدا{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: [[یا علی]]، از [[خدا]] خواستم این گوش را گوش تو قرار دهد. علی{{ع}} گوید: از آن پس هرگز چیزی را فراموش نکردهام»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۸.</ref>. | ||
«[[ثعلبی]] در تفسیرش گوید: چون آیه: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، نازل شد، رسول خدا{{صل}} به | |||
=== حدیث پنجم === | === حدیث پنجم === | ||
{{متن حدیث|عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} لَعَلِي بن أبيطالب{{ع}}: يَا عَلَىّ، إِنَّ اللَّهَ أمَرَنِي أَنْ أُدْنِيكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ وَ أَنْ أُحِبَّكَ وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَ أَنْ أُعَلِّمَكَ وَتَعِيَ وَ حَقّ عَلَى اللَّهِ أَنْ تَعِيَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يَجْعَلَهَا أَذُنَكَ يَا عَلِیّ. قَالَ عَلَى{{ع}}: فَمُنْذُ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ، مَا سَمِعَتْ أَذُنَاى شَيْئاً مِنَ الْخَيْرِ وَالْعِلْمِ وَالْقُرْآنِ إِلّا وَعَيْتُهُ وَ حَفِظْتُهُ | {{متن حدیث|عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} لَعَلِي بن أبيطالب{{ع}}: يَا عَلَىّ، إِنَّ اللَّهَ أمَرَنِي أَنْ أُدْنِيكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ وَ أَنْ أُحِبَّكَ وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَ أَنْ أُعَلِّمَكَ وَتَعِيَ وَ حَقّ عَلَى اللَّهِ أَنْ تَعِيَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يَجْعَلَهَا أَذُنَكَ يَا عَلِیّ. قَالَ عَلَى{{ع}}: فَمُنْذُ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ، مَا سَمِعَتْ أَذُنَاى شَيْئاً مِنَ الْخَيْرِ وَالْعِلْمِ وَالْقُرْآنِ إِلّا وَعَيْتُهُ وَ حَفِظْتُهُ}}؛ «[[ابن عباس]] گوید: [[پیامبر خدا]]{{صل}} به [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} فرمود: «یا علی، خداوند به من امر کرده که به تو نزدیک شوم و از تو دور نباشم و تو و کسانی را که تو را [[دوست]] دارند، دوست داشته باشم و به تو یاد بدهم و تو گوش فرا دهی و شایسته است بر خدا که تو گوش فرا دهی، پس خداوند نازل کرد: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}. پيامبر فرمود: یا علی از پروردگارم خواستم که گوش تو را چنین کند. علی میگفت: از وقتی که این آیه نازل شد، گوش من چیزی را از خیر و [[علم]] و [[قرآن]] نشنیده مگر اینکه آن را فهمیده و حفظ کردهام»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۷۷.</ref>. | ||
«[[ابن عباس]] گوید: [[پیامبر خدا]]{{صل}} به [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} فرمود: «یا | |||
=== حدیث ششم === | === حدیث ششم === | ||
{{متن حدیث|عَنْ عَلَى بن أبیطَالب{{ع}} قَالَ: قَالَ: رَسُولُ الله{{صل}} إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُدْنِيَكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ، وَأُعَلِّمَكَ لِتَعِيَ وَأَنْزَلَتْ عَلَىَّ هَذِهِ الْآيَةً: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَأَنْتَ [الْأَذُنُ] الْوَاعِيَةُ العلمِي يَا عَلىّ وَ أَنَا الْمَدِينَةُ وَأَنْتَ الْبَابِ وَلَا يُؤْتَى الْمَدِينَةُ إِلَّا مِنْ بَابِهَا | {{متن حدیث|عَنْ عَلَى بن أبیطَالب{{ع}} قَالَ: قَالَ: رَسُولُ الله{{صل}} إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُدْنِيَكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ، وَأُعَلِّمَكَ لِتَعِيَ وَأَنْزَلَتْ عَلَىَّ هَذِهِ الْآيَةً: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَأَنْتَ [الْأَذُنُ] الْوَاعِيَةُ العلمِي يَا عَلىّ وَ أَنَا الْمَدِينَةُ وَأَنْتَ الْبَابِ وَلَا يُؤْتَى الْمَدِينَةُ إِلَّا مِنْ بَابِهَا}}؛ «[[امام علی]]{{ع}} میفرماید: رسول خدا{{صل}} فرمود: همانا خداوند به من دستور داده که به تو نزدیک باشم و از تو دور نشوم و تو را یاد بدهم تا بشنوی و این آیه بر من نازل شد: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}. تو يا علی، همان گوش شنوای [[علم]] من هستی و من [[شهر]] هستم و تو دروازهای و نمیتوان به شهر وارد شد مگر از دروازه آن»<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۶۳.</ref>. | ||
«[[امام علی]]{{ع}} میفرماید: رسول خدا{{صل}} فرمود: همانا خداوند به من دستور داده که به تو نزدیک باشم و از تو دور نشوم و تو را یاد بدهم تا بشنوی و این آیه بر من نازل شد: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}. تو يا | |||
=== حدیث هفتم === | === حدیث هفتم === | ||
{{متن حدیث|قال أمير المؤمنين{{ع}}: أنا الأذُنُ الْوَاعِيَةُ يَقُولُ اللَّهُ عَزَوَجَلٌ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ | {{متن حدیث|قال أمير المؤمنين{{ع}}: أنا الأذُنُ الْوَاعِيَةُ يَقُولُ اللَّهُ عَزَوَجَلٌ: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}}}؛ «[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} میفرماید: من همان [[گوش]] شنوایی هستم که [[خداوند عزوجل]] میفرماید: وَ تَعِيهَا أَذن»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۴۵ و ج۳۳، ص۲۸۲؛ بشارة المصطفی، ص۱۳، صدوق، معانی الاخبار، ج۵۸.</ref>. | ||
«[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} میفرماید: من همان [[گوش ]]شنوایی هستم که [[خداوند عزوجل]] میفرماید: وَ تَعِيهَا أَذن». | |||
=== حدیث هشتم === | === حدیث هشتم === | ||
{{متن حدیث|قال أميرالمؤمنين{{ع}}: وَ اللَّهِ إِنِّي أَنَا الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيَّ {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَإِنَّا كَنَّا عِنْدَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} فَيُخْبِرَنَا بِالْوَحْيِ فَأَعِيهِ وَ يَفُوتُهُم | {{متن حدیث|قال أميرالمؤمنين{{ع}}: وَ اللَّهِ إِنِّي أَنَا الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيَّ {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَإِنَّا كَنَّا عِنْدَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} فَيُخْبِرَنَا بِالْوَحْيِ فَأَعِيهِ وَ يَفُوتُهُم}}؛ «[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} میفرمایند: به [[خدا]] [[سوگند]] من کسی هستم که [[خداوند]] در مورد من نازل فرمود: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، چون ما نزد [[رسول خدا]]{{صل}} بودیم که [[وحی]] را به ما خبر میداد و من آن را [[حفظ]] میکردم و از دست آنها میرفت»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۳۷؛ تفسیر العیاشی، ج۱، ص۱۴؛ بصائر الدرجات، ص۱۳۵.</ref>. | ||
«[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} میفرمایند: به [[خدا]] [[سوگند]] من کسی هستم که [[خداوند]] در مورد من نازل فرمود: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، چون ما نزد [[رسول خدا]]{{صل}} بودیم که [[وحی]] را به ما خبر میداد و من آن را [[حفظ]] میکردم و از دست آنها میرفت». | |||
=== حدیث نهم === | === حدیث نهم === | ||
{{متن حدیث|قال الامام الباقر{{ع}}: الْأَذُنُ الْوَاعِيَّةُ، أَذُنُ عَلَىّ{{ع}} | {{متن حدیث|قال الامام الباقر{{ع}}: الْأَذُنُ الْوَاعِيَّةُ، أَذُنُ عَلَىّ{{ع}}}}؛ «[[امام باقر]]{{ع}} میفرمایند: گوش شنوا، گوش علی{{ع}} است»<ref>تاویل الآیات الظاهرة، ص۶۹۰؛ تفسیر الفرات الکوفی، ص۴۹۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۸۹؛ مازندرانی، المناقب، ج۳، ص۷۸.</ref>. | ||
=== حدیث دهم === | === حدیث دهم === | ||
{{متن حدیث|عن ابن عباس قال: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، عَلِى بْن أَبِيطَالب {{ع}} | {{متن حدیث|عن ابن عباس قال: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، عَلِى بْن أَبِيطَالب {{ع}}}}<ref>روضة الواعظین، ج۱، ص۱۰۵.</ref>. | ||
«[[ابن عباس]] میگوید: مصداق كامل آيه: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، | «[[ابن عباس]] میگوید: مصداق كامل آيه: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، علی{{ع}} است». | ||
=== حدیث یازدهم === | === حدیث یازدهم === | ||
{{متن حدیث|عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِير عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ{{ع}} فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قَالَ: وَعَتْ أَذُنُ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، | {{متن حدیث|عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِير عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ{{ع}} فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}، قَالَ: وَعَتْ أَذُنُ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ}}؛ «عبدالرحمان بن کثیر از [[امام صادق]]{{ع}} درباره این [[آیه]]: {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} نقل کرده است که فرمود: [[گوش]] امیرالمؤمنین{{ع}} آنچه که از جانب خداوند است را [[درک]] میکرد؛ اعم از آنچه که هست و آنچه که خواهد بود»<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۶ و ج۴۶، ص۳۰۸؛ دلائل الامامة، ص۱۰۵.</ref>.<ref>[[علیرضا برازش|برازش، علیرضا]]، [[تفسیر اهل بیت (کتاب)|تفسیر اهل بیت]]، ج۱۶، ص۵۲۲-۵۲۵.</ref> | ||
=== روایات اهل سنت === | |||
محدثان [[اهل سنت]] نیز [[حدیث]] دال بر نزول آیه {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} در شأن [[حضرت علی]]{{ع}} را مورد توجه قرار دادهاند، به گونهای که حدیث مذکور در بیش از بیست منبع [[تفسیری]]، [[روایی]]، [[تاریخی]] و... [[اهل سنت]] نقل شده است. برخی از این [[احادیث]] عبارتاند از: | |||
# رسول الله{{صل}} به علی{{ع}} فرمودند: ای علی خداوند به من دستور داد تا تو را به خود نزدیک کنم و دور نسازم و آموزشت دهم تا آن را درک کنی و بر خداوند است که آنچه را که میشنوی درک کنی، پس نازل شد: {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}<ref>طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲۹، ص۶۷؛ واحدی نیشاپوری، علی بن احمد، اسباب النزول، ص۲۴۵؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۲۴؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۶۱؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن، ج۱۸، ص۲۶۴؛ متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال، ج۱۳، ص۱۷۷؛ شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج۵، ص۲۸۲؛ ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۲۹۱؛ سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، ج۸، ص۲۴۹؛ ابن مردویه اصفهانی، مناقب علی بن ابی طالب{{ع}}، ص۳۳۷؛ ابن طلحه شافعی، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۰۲؛ سیوطی، جلال الدین، لباب النقول فی اسباب النزول، ص۲۰۱.</ref>. | |||
# [[رسول]] الله{{صل}} [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} را خواند، سپس رو به علی{{ع}} کرد و فرمود: از [[خداوند]] خواستار آن گشتم که آن را گوش تو قرار دهد، علی{{ع}} گفت: پس از آن نشد که از [[رسول خدا]]{{صل}} چیزی را بشنوم و فراموش کنم<ref>طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲۹، ص۶۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۲۱؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۵، ص۴۵۵؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن، ج۱۸، ص۲۶۴؛ متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال، ج۱۳، ص۱۷۷؛ شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج۵، ص۲۸۲؛ ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۲۹۱؛ سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، ج۸، ص۲۴۹؛ ابن مردویه اصفهانی، مناقب علی بن ابی طالب{{ع}}، ص۳۸۸؛ ابن طلحه شافعی، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۰۱؛ زمخشری، الکشاف عن حقائق التنزیل، ج۴، ص۶۰۴؛ رازی، فخر الدین محمد، التفسیر الکبیر، ج۳۰، ص۹۵؛ کنجی شافعی، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی طالب امیر المؤمنین{{ع}}، ص۹۴؛ زرندی، جمال الدین محمد بن یوسف، نظم درر السمطین، ص۹۲؛ ابن المغازلی، مناقب امیر المؤمنین علی بن ابی طالب، ص۳۸۴؛ ابو نعیم اصفهانی، معرفة الصحابة، ج۱، ص۸۸.</ref>. | |||
# رسول خدا{{صل}} به [[حضرت علی]]{{ع}} فرمودند: خداوند به من دستور داده است که تو را به خود نزدیک ساخته و دور نسازم و تو را [[تعلیم]] دهم تا [[درک]] کنی، و این [[آیه]] را بر من نازل کرد: {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}}، پس ای علی تو گوش شنوا برای [[علم]] من هستی و من شهر علم هستم و تو دروازه آن، و وارد [[شهر]] نمیشوند مگر از دروازه آن<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۲۶؛ ابو نعیم اصفهانی، حلیة الاولیاء و طبقات الأصفیاء، ج۱، ص۶۷.</ref>. | |||
# [[حضرت علی]]{{ع}} فرمودند: هنگامی که [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} نازل شد، [[رسول خدا]]{{صل}} به من فرمودند: از [[خداوند]] مسألت کردم که آن را گوش تو قرار دهد و او نیز [[اجابت]] کرد<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۳۱؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۳، ص۱۱۱ و ۱۳۱؛ ابن صباغ مالکی، الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمة{{عم}}، ص۱۲۱.</ref>. | |||
# رسول خدا{{صل}} به حضرت علی{{ع}} فرمودند: ای علی خداوند به من دستور داد تا تو را به خود نزدیک کرده و دور نسازم، همچنین دستور داد که هم تو و هم کسی را که تو را [[دوست]] داشته باشد، دوست بدارم و نیز دستور داد که تو را [[تعلیم]] دهم تا [[درک]] کنی و بر خداوند است که به تو توان درک دهد، پس خداوند [[آیه]] {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} را نازل کرد. رسول خدا{{صل}} فرمودند: از خداوند مسألت کردم که آن را گوش تو قرار دهد. حضرت علی{{ع}} گفت: از هنگامی که این آیه نازل شد، گوشهایم چیزی از خیر و [[علم]] و [[قرآن]] نشنیده است، مگر آنکه آن را درک کرده و [[حفظ]] نمودم<ref>حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۴۰.</ref>.<ref>[[مهدی فرمانیان|فرمانیان]] و [[رضا پورعلی سرخه دیزج|پورعلی سرخه دیزج]]، [[دلالت آیه و تعیها اذن واعیه بر امامت حضرت علی و پاسخ به شبهات ابن تیمیه (مقاله)|دلالت آیه و تعیها اذن واعیه بر امامت حضرت علی و پاسخ به شبهات ابن تیمیه]]، ص ۸۹.</ref> | |||
== حدیث اذن واعیه در منابع حدیثی اهل سنت == | ==== حدیث اذن واعیه در منابع حدیثی اهل سنت ==== | ||
[[حاکم حسکانی]] در [[شواهد التنزیل (کتاب)|شواهد التنزیل]] سیزده حدیث در ذیل این آیه ذکر کرده است که از راویان مختلف نقل شده، و سلسله سند آنها به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} منتهی میشود، تعدادی از این احادیث از مکحول | [[حاکم حسکانی]] در [[شواهد التنزیل (کتاب)|شواهد التنزیل]] سیزده حدیث در ذیل این آیه ذکر کرده است که از راویان مختلف نقل شده، و سلسله سند آنها به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} منتهی میشود، تعدادی از این احادیث از مکحول خدمتگزار [[پیامبر]]، و بعضی از بریده و بعضی از شخص [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} و بعضی از [[جابر بن عبدالله انصاری]] است که نمونههای آنها را در ذیل مطالعه میفرمائید. | ||
در [[حدیثی]] از [[ابوالدنیا]] به نقل از علی{{ع}} میخوانیم: هنگامی که آیه: {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} نازل شد، پیامبر اکرم{{صل}} به من فرمود: «ای علی! من از [[خدا]] تقاضا کردم که مصداق آن را گوش تو قرار دهد (آنچه را میشنوی، [[حفظ]] کنی و به کار بندی و منتشر سازی)»<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱.</ref>. | در [[حدیثی]] از [[ابوالدنیا]] به نقل از علی{{ع}} میخوانیم: هنگامی که آیه: {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} نازل شد، پیامبر اکرم{{صل}} به من فرمود: «ای علی! من از [[خدا]] تقاضا کردم که مصداق آن را گوش تو قرار دهد (آنچه را میشنوی، [[حفظ]] کنی و به کار بندی و منتشر سازی)»<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱.</ref>. | ||
در حدیث دیگری از مکحول میخوانیم هنگامی که پیامبر{{صل}} آیه: {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} را [[تلاوت]] فرمود رو به سوی علی{{ع}} کرد و گفت: «از خدا خواستهام که این گوشهای | در حدیث دیگری از مکحول میخوانیم هنگامی که پیامبر{{صل}} آیه: {{متن قرآن|وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ}} را [[تلاوت]] فرمود رو به سوی علی{{ع}} کرد و گفت: «از خدا خواستهام که این گوشهای نگهدارنده را گوشهای تو قرار دهد»<ref>{{متن حدیث| سَأَلْتُ اَللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنَكَ}}.</ref>، پس از آن علی{{ع}} میگوید: «بعد از آن هر چه از پیامبر{{صل}} شنیدم هرگز فراموش نکردم»<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۷۷ (ح ۱۰۱۵).</ref>. | ||
در حدیث دیگری از [[بریده اسلمی]] مضمون حدیثی را که در آغاز نقل کردیم عیناً آورده است<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۸۲ (ح ۱۰۲۲).</ref> و بالاخره از جابر بن عبدالله انصاری، نقل میکند هنگامی که آیه فوق نازل شد پیامبر از خدا تقاضا کرد که (مصداق اتم آن را) گوشهای علی{{ع}} قرار دهد و این خواسته پیامبر انجام شد<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۸۰ (ح ۱۰۱۹).</ref>. | در حدیث دیگری از [[بریده اسلمی]] مضمون حدیثی را که در آغاز نقل کردیم عیناً آورده است<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۸۲ (ح ۱۰۲۲).</ref> و بالاخره از جابر بن عبدالله انصاری، نقل میکند هنگامی که آیه فوق نازل شد پیامبر از خدا تقاضا کرد که (مصداق اتم آن را) گوشهای علی{{ع}} قرار دهد و این خواسته پیامبر انجام شد<ref>شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۸۰ (ح ۱۰۱۹).</ref>. | ||
| خط ۹۰: | خط ۷۷: | ||
== دلالت آیه == | == دلالت آیه == | ||
=== دلالت بر افضلیت و امامت امیرالمومنین{{ع}} === | === دلالت بر افضلیت و امامت امیرالمومنین{{ع}} === | ||
[[علّامۀ حلّی]] در کتاب [[منهاج الکرامة]]، مینویسد: در [[تفسیر ثعلبی]] | [[علّامۀ حلّی]] در کتاب [[منهاج الکرامة]]، مینویسد: در [[تفسیر ثعلبی]] (آمده است که) گفت: رسول خدا{{صل}} فرمود: «ای علی، از [[خدای عزوجل]] درخواست کردم که آن (گوش شنوای هوشیار) را گوش تو قرار دهد». از طریق [[ابونعیم]] ([[روایت]] شده که) گفت: رسول خدا{{صل}} فرمود: «ای علی، همانا خدای عزوجل به من امر فرمود که تو را به خود نزدیک سازم و [[علم]] بیاموزم تا آن را فرا گرفته و به خاطر بسپاری و این [[آیه]] نازل شد {{متن قرآن|أُذُنٌ واعِیَةٌ}}، پس تو گوشی هستی برای فراگیری و حفظ علم»<ref>{{عربی|البرهان العشرون قوله تعالی: {{متن قرآن| وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}}. فی تفسیر الثعلبی، قال: قال رسول اللّه{{صل}}: سألت اللّه عزّ وجلّ أن یجعلها أذنک یا علیّ. و من طریق أبی نعیم، قال: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یَا عَلِیُّ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَنِی أَنْ أُدْنِیَکَ وَ أُعَلِّمَکَ لِتَعِیَ وَ أُنْزِلَتْ هَذِهِ اَلْآیَةُ {{متن قرآن|وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ}} فَأَنْتَ اَلْأُذُنُ اَلْوَاعِیَةُ. وهذه الفضیلة لم تحصل لغیره، فیکون هو الإمام}}، منهاج الکرامة، ص۱۳۱-۱۳۲.</ref> این فضیلتی است که برای غیر آن حضرت حاصل نشده است. | ||
به عبارت دیگر بر اساس احادیثی که علامۀ حلّی در [[تفسیر]] این [[آیه]] از [[مفسران]] و محدثان مشهور [[سنی]] همچون ثعلبی و [[ابونعیم]] [[روایت]] کرده است، [[خداوند]] تنها [[گوش]] [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} را گوش شنوای هوشیاری قرار داده که ظرف [[علم]] [[نبوی]] باشد و علم را از [[رسول خدا]]{{صل}} فراگیرد و [[حفظ]] کند. روشن است که براساس این [[حدیث]]، [[فضیلت]] برخورداری از گوش شنوا تنها به حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} اختصاص یافته است و هیچ یک از صحابۀ دیگر از چنین جایگاه و فضیلتی برخوردار نشدهاند. در نتیجه، آیۀ [[شریف]] بیانگر [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}} از سایر [[صحابه]] است. | |||
این حدیث را جمع کثیری از [[پیشوایان]] [[حدیثی]] و [[تفسیری]] [[اهل سنت]] در ذیل آیه روایت کردهاند که از میان آنها میتوان مشاهیر زیر را نام برد: [[بلاذری]]؛ [[سعید بن منصور]]؛ [[محمّد بن جریر طبری]]، [[ابن منذر]]، [[ابن أبی حاتم]]؛ ثعلبی؛ [[ابن مردویه]]؛ [[أبو نعیم]]، [[زمخشری]]؛ [[ماوردی]]؛ [[واحدی]]؛ [[رازی]]؛ [[قرطبی]]؛ [[نیشابوری]]؛ [[ابن کثیر]]؛ [[أبوحیّان]]؛ [[سیوطی]]؛ [[ابن عساکر]]؛ [[هیثمی]] و [[ضیاء مقدسی]]<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶]]، ص۱۱۲-۱۱۳.</ref>. | |||
پس از اثبات افضلیت امیرالمومنین{{ع}}، به [[حکم]] قاعدۀ عقلی لزوم تقدیم شخص فاضل یا افضل بر مفضول یا قبح تقدم مفضول بر فاضل، به روشنی [[امامت]] و خلافت بلافصل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} قابل اثبات خواهد بود<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[آیات ولایت در قرآن - مکارم شیرازی (کتاب)| آیات ولایت در قرآن]]، ص۳۹۷ ـ ۴۰۶.</ref>. | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:152461.jpg|22px]] [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[پیام قرآن ج۹ (کتاب)|'''پیام قرآن ج۹''']] | |||
# [[پرونده:Jawahir-kalam-6.jpg|22px]] [[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶ (کتاب)|'''جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶''']] | |||
# [[پرونده:IM010699.jpg|22px]] جمعی از نویسندگان، [[فرهنگنامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگنامه علوم قرآنی''']] | |||
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[علیرضا برازش|برازش، علیرضا]]، [[تفسیر اهل بیت (کتاب)|'''تفسیر اهل بیت''']]، ج۱۶ | |||
# [[پرونده:Mg1150 91icl.jpg|22px]] [[مهدی فرمانیان|فرمانیان]] و [[رضا پورعلی سرخه دیزج|پورعلی سرخه دیزج]]، [[دلالت آیه و تعیها اذن واعیه بر امامت حضرت علی و پاسخ به شبهات ابن تیمیه (مقاله)|'''دلالت آیه و تعیها اذن واعیه بر امامت حضرت علی و پاسخ به شبهات ابن تیمیه''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۰۴: | خط ۱۰۰: | ||
{{فضائل اهل بیت}} | {{فضائل اهل بیت}} | ||
[[رده: | [[رده:آیه اذن واعیة]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۵۲
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آیه اذن واعیة است. آیه اذن واعیة از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آیه اذن واعیة در تفسیر و علوم قرآنی - آیه اذن واعیة در حدیث - آیه اذن واعیة از دیدگاه اهل سنت - پرسش مرتبط نداردآیه اُذُن واعیة از جمله آیاتی است که بر اساس برخی نصوص روایی صحیح در منابع معتبر فریقین، در شأن امیرالمومنین(ع) نازل شده و بر این اساس بر افضلیت و امامت آن حضرت دلالت دارد. خداوند سبحان در این آیه، از گوش شنوایی سخن گفته است که تعالیم وحیانی و معارف دینی را با هوشیاری میشنود، به خاطر میسپارد و حفظ میکند. مراد از آن گوش شنوای هوشیار، حضرت امیرالمؤمنین(ع) است. چرا که بر اساس حدیث صحیحی که در منابع معتبر و مقبول فریقین، وارد شده، پیامبر اکرم(ص) از خداوند درخواست کرد که گوش امیرالمؤمنین(ع) را ظرف دریافت حقایق وحیانی قرار دهد و خداوند نیز دعای پیامبرش را اجابت فرموده است.
متن آیه
﴿لِنَجْعَلَهَا لَکُمْ تَذْکِرَةً وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾[۱].
معناشناسی مفردات
معناشناسی ﴿أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾
«أُذُنٌ وَاعِیَةٌ»؛ یعنی گوشهایی که ظرفیت و قابلیت حفظ و نگاهداری پیامهای الهی را داشته باشد و این صلاحیت و قابلیت، اختصاص به معصوم دارد که سهو و اشتباه و نسیان و جهل و عدم درک در او راه نداشته باشد و گرنه واعیه نیست[۲].
شأن نزول آیه
در بسیاری از کتب معروف اسلامی اعم از تفسیر و حدیث آمده است که پیغمبر گرامی اسلام به هنگام نزول این آیه فرمود: «سَألتُ رَبِّی أَن یَجعَلَها أُذُنُ عَلِیّ»: من از خدا خواستم که گوش علی را از گوشهای شنوا و نگه دارنده حقایق قرار دهد»، و به دنبال آن علی(ع) میفرمود: «مَا سَمِعتُ مِن رسولِ الله(ص) شَیئا قَطُّ فَنَسِیته، اِلاّ وَ حَفِظته»: من هیچ سخنی بعد از آن از رسول خدا(ص) نشنیدم که آن را فراموش کنم، بلکه همیشه آن را به خاطر داشتم».
در غایة المرام شانزده حدیث در این زمینه از طرق شیعه و اهل سنت نقل شده است و محدث بحرانی در تفسیر البرهان از محمد بن عباس نقل میکند که در این باره سی حدیث از طرق عامه و خاصه نقل شده است[۳] و این فضیلتی است بزرگ برای امیرالمؤمنین(ع) بود و به همین دلیل بعد از او در مشکلاتی که برای جامعه اسلامی در مسائل علمی پیش میآمد موافقان و مخالفان به آن حضرت پناه برده و حل مشکل را از ایشان مطلب میکردند[۴].[۵]
احادیث مرتبط با آیه
حدیث اول
«عن الصادق(ع) قال: لَمَّا نَزَلَتْ: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، قَالَ رَسُولُ الله(ص): هِيَ أُذُنُكَ يَا عَلَى»؛ «از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود: هنگامی که آیه: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ نازل شد، پیامبر(ص) فرمود: «ای علی، منظور، گوش تو است»[۶].
حدیث دوم
«عن الباقر(ع) انه قال: جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) إِلَى عَلَى(ع) وَ هُوَ فِي مَنْزِلِهِ، فَقَالَ(ص): يَا عَلِى، نَزَلَتْ عَلَىَّ اللَّيْلَةَ هَذِهِ الْآيَةُ: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ وَ إِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنُكَ اللَّهُمَّ اجْعَلُهَا أَذُنَ عَلَىّ اللَّهُمَّ اجْعَلُهَا أَذُنَ عَلَىّ. فَفَعَل»؛ «امام باقر(ع) نقل میکند که رسول خدا(ص) به منزل علی(ع) رفت و فرمود: «ای علی! امشب این آیه بر من نازل شد: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، و من از خداوند خواستم که آن گوش، گوش تو باشد و عرض کردم: «خداوندا! این گوش را، گوش علی قرار ده»، و خدای عزوجل این کار را تحقق بخشید»[۷].
حدیث سوم
«عن النبی(ص) انه قال: لَمَّا نَزَلَتْ: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، قُلْتَ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا أَذُنَ عَلىّ(ع)، فَمَا سَمِعَ شَيْئًا بَعْدَهُ إِلَّا حَفِظَهُ»؛ «پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: هنگامی که این آیه: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، نازل شد، گفتم: «خداوندا این گوش را، گوش علی قرار بده. از آن پس علی هر چه را میشنید، حفظ میکرد»[۸].
حدیث چهارم
«عَنِ الثعْلَبِي فِي تَفْسِيرِهِ يَرْفَعُهُ بِسَنَدِهِ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) لِعَلِى(ع): سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أَذْنَكَ يَا عَلَى. قَالَ عَلَىّ(ع): فَمَا نَسِيتُ شَيْئاً بَعْدَ ذَلِكَ وَ مَا كَانَ لِى أَنْ أَنْسَى»؛ «ثعلبی در تفسیرش گوید: چون آیه: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، نازل شد، رسول خدا(ص) به علی(ع) فرمود: یا علی، از خدا خواستم این گوش را گوش تو قرار دهد. علی(ع) گوید: از آن پس هرگز چیزی را فراموش نکردهام»[۹].
حدیث پنجم
«عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) لَعَلِي بن أبيطالب(ع): يَا عَلَىّ، إِنَّ اللَّهَ أمَرَنِي أَنْ أُدْنِيكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ وَ أَنْ أُحِبَّكَ وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَ أَنْ أُعَلِّمَكَ وَتَعِيَ وَ حَقّ عَلَى اللَّهِ أَنْ تَعِيَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يَجْعَلَهَا أَذُنَكَ يَا عَلِیّ. قَالَ عَلَى(ع): فَمُنْذُ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ، مَا سَمِعَتْ أَذُنَاى شَيْئاً مِنَ الْخَيْرِ وَالْعِلْمِ وَالْقُرْآنِ إِلّا وَعَيْتُهُ وَ حَفِظْتُهُ»؛ «ابن عباس گوید: پیامبر خدا(ص) به علی بن ابیطالب(ع) فرمود: «یا علی، خداوند به من امر کرده که به تو نزدیک شوم و از تو دور نباشم و تو و کسانی را که تو را دوست دارند، دوست داشته باشم و به تو یاد بدهم و تو گوش فرا دهی و شایسته است بر خدا که تو گوش فرا دهی، پس خداوند نازل کرد: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾. پيامبر فرمود: یا علی از پروردگارم خواستم که گوش تو را چنین کند. علی میگفت: از وقتی که این آیه نازل شد، گوش من چیزی را از خیر و علم و قرآن نشنیده مگر اینکه آن را فهمیده و حفظ کردهام»[۱۰].
حدیث ششم
«عَنْ عَلَى بن أبیطَالب(ع) قَالَ: قَالَ: رَسُولُ الله(ص) إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُدْنِيَكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ، وَأُعَلِّمَكَ لِتَعِيَ وَأَنْزَلَتْ عَلَىَّ هَذِهِ الْآيَةً: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ فَأَنْتَ [الْأَذُنُ] الْوَاعِيَةُ العلمِي يَا عَلىّ وَ أَنَا الْمَدِينَةُ وَأَنْتَ الْبَابِ وَلَا يُؤْتَى الْمَدِينَةُ إِلَّا مِنْ بَابِهَا»؛ «امام علی(ع) میفرماید: رسول خدا(ص) فرمود: همانا خداوند به من دستور داده که به تو نزدیک باشم و از تو دور نشوم و تو را یاد بدهم تا بشنوی و این آیه بر من نازل شد: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾. تو يا علی، همان گوش شنوای علم من هستی و من شهر هستم و تو دروازهای و نمیتوان به شهر وارد شد مگر از دروازه آن»[۱۱].
حدیث هفتم
«قال أمير المؤمنين(ع): أنا الأذُنُ الْوَاعِيَةُ يَقُولُ اللَّهُ عَزَوَجَلٌ: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾»؛ «امیرالمؤمنین(ع) میفرماید: من همان گوش شنوایی هستم که خداوند عزوجل میفرماید: وَ تَعِيهَا أَذن»[۱۲].
حدیث هشتم
«قال أميرالمؤمنين(ع): وَ اللَّهِ إِنِّي أَنَا الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيَّ ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ فَإِنَّا كَنَّا عِنْدَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) فَيُخْبِرَنَا بِالْوَحْيِ فَأَعِيهِ وَ يَفُوتُهُم»؛ «امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: به خدا سوگند من کسی هستم که خداوند در مورد من نازل فرمود: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، چون ما نزد رسول خدا(ص) بودیم که وحی را به ما خبر میداد و من آن را حفظ میکردم و از دست آنها میرفت»[۱۳].
حدیث نهم
«قال الامام الباقر(ع): الْأَذُنُ الْوَاعِيَّةُ، أَذُنُ عَلَىّ(ع)»؛ «امام باقر(ع) میفرمایند: گوش شنوا، گوش علی(ع) است»[۱۴].
حدیث دهم
«عن ابن عباس قال: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، عَلِى بْن أَبِيطَالب (ع)»[۱۵].
«ابن عباس میگوید: مصداق كامل آيه: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، علی(ع) است».
حدیث یازدهم
«عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَثِير عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ(ع) فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾، قَالَ: وَعَتْ أَذُنُ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ(ع) مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ»؛ «عبدالرحمان بن کثیر از امام صادق(ع) درباره این آیه: ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ نقل کرده است که فرمود: گوش امیرالمؤمنین(ع) آنچه که از جانب خداوند است را درک میکرد؛ اعم از آنچه که هست و آنچه که خواهد بود»[۱۶].[۱۷]
روایات اهل سنت
محدثان اهل سنت نیز حدیث دال بر نزول آیه ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾ در شأن حضرت علی(ع) را مورد توجه قرار دادهاند، به گونهای که حدیث مذکور در بیش از بیست منبع تفسیری، روایی، تاریخی و... اهل سنت نقل شده است. برخی از این احادیث عبارتاند از:
- رسول الله(ص) به علی(ع) فرمودند: ای علی خداوند به من دستور داد تا تو را به خود نزدیک کنم و دور نسازم و آموزشت دهم تا آن را درک کنی و بر خداوند است که آنچه را که میشنوی درک کنی، پس نازل شد: ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾[۱۸].
- رسول الله(ص) آیه شریفه ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾ را خواند، سپس رو به علی(ع) کرد و فرمود: از خداوند خواستار آن گشتم که آن را گوش تو قرار دهد، علی(ع) گفت: پس از آن نشد که از رسول خدا(ص) چیزی را بشنوم و فراموش کنم[۱۹].
- رسول خدا(ص) به حضرت علی(ع) فرمودند: خداوند به من دستور داده است که تو را به خود نزدیک ساخته و دور نسازم و تو را تعلیم دهم تا درک کنی، و این آیه را بر من نازل کرد: ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾، پس ای علی تو گوش شنوا برای علم من هستی و من شهر علم هستم و تو دروازه آن، و وارد شهر نمیشوند مگر از دروازه آن[۲۰].
- حضرت علی(ع) فرمودند: هنگامی که آیه شریفه ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾ نازل شد، رسول خدا(ص) به من فرمودند: از خداوند مسألت کردم که آن را گوش تو قرار دهد و او نیز اجابت کرد[۲۱].
- رسول خدا(ص) به حضرت علی(ع) فرمودند: ای علی خداوند به من دستور داد تا تو را به خود نزدیک کرده و دور نسازم، همچنین دستور داد که هم تو و هم کسی را که تو را دوست داشته باشد، دوست بدارم و نیز دستور داد که تو را تعلیم دهم تا درک کنی و بر خداوند است که به تو توان درک دهد، پس خداوند آیه ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾ را نازل کرد. رسول خدا(ص) فرمودند: از خداوند مسألت کردم که آن را گوش تو قرار دهد. حضرت علی(ع) گفت: از هنگامی که این آیه نازل شد، گوشهایم چیزی از خیر و علم و قرآن نشنیده است، مگر آنکه آن را درک کرده و حفظ نمودم[۲۲].[۲۳]
حدیث اذن واعیه در منابع حدیثی اهل سنت
حاکم حسکانی در شواهد التنزیل سیزده حدیث در ذیل این آیه ذکر کرده است که از راویان مختلف نقل شده، و سلسله سند آنها به پیامبر اکرم(ص) منتهی میشود، تعدادی از این احادیث از مکحول خدمتگزار پیامبر، و بعضی از بریده و بعضی از شخص علی بن ابیطالب(ع) و بعضی از جابر بن عبدالله انصاری است که نمونههای آنها را در ذیل مطالعه میفرمائید.
در حدیثی از ابوالدنیا به نقل از علی(ع) میخوانیم: هنگامی که آیه: ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾ نازل شد، پیامبر اکرم(ص) به من فرمود: «ای علی! من از خدا تقاضا کردم که مصداق آن را گوش تو قرار دهد (آنچه را میشنوی، حفظ کنی و به کار بندی و منتشر سازی)»[۲۴].
در حدیث دیگری از مکحول میخوانیم هنگامی که پیامبر(ص) آیه: ﴿وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ﴾ را تلاوت فرمود رو به سوی علی(ع) کرد و گفت: «از خدا خواستهام که این گوشهای نگهدارنده را گوشهای تو قرار دهد»[۲۵]، پس از آن علی(ع) میگوید: «بعد از آن هر چه از پیامبر(ص) شنیدم هرگز فراموش نکردم»[۲۶].
در حدیث دیگری از بریده اسلمی مضمون حدیثی را که در آغاز نقل کردیم عیناً آورده است[۲۷] و بالاخره از جابر بن عبدالله انصاری، نقل میکند هنگامی که آیه فوق نازل شد پیامبر از خدا تقاضا کرد که (مصداق اتم آن را) گوشهای علی(ع) قرار دهد و این خواسته پیامبر انجام شد[۲۸].
نویسنده کتاب فضائل الخمسه این حدیث را علاوه بر آنچه گفته شد از کنزالعمال و نورالابصار و مجمع الزوائد الهیثمی، و اسباب النزول واحدی نیشابوری نیز نقل کرده است[۲۹].[۳۰]
دلالت آیه
دلالت بر افضلیت و امامت امیرالمومنین(ع)
علّامۀ حلّی در کتاب منهاج الکرامة، مینویسد: در تفسیر ثعلبی (آمده است که) گفت: رسول خدا(ص) فرمود: «ای علی، از خدای عزوجل درخواست کردم که آن (گوش شنوای هوشیار) را گوش تو قرار دهد». از طریق ابونعیم (روایت شده که) گفت: رسول خدا(ص) فرمود: «ای علی، همانا خدای عزوجل به من امر فرمود که تو را به خود نزدیک سازم و علم بیاموزم تا آن را فرا گرفته و به خاطر بسپاری و این آیه نازل شد ﴿أُذُنٌ واعِیَةٌ﴾، پس تو گوشی هستی برای فراگیری و حفظ علم»[۳۱] این فضیلتی است که برای غیر آن حضرت حاصل نشده است.
به عبارت دیگر بر اساس احادیثی که علامۀ حلّی در تفسیر این آیه از مفسران و محدثان مشهور سنی همچون ثعلبی و ابونعیم روایت کرده است، خداوند تنها گوش حضرت امیرالمؤمنین(ع) را گوش شنوای هوشیاری قرار داده که ظرف علم نبوی باشد و علم را از رسول خدا(ص) فراگیرد و حفظ کند. روشن است که براساس این حدیث، فضیلت برخورداری از گوش شنوا تنها به حضرت امیرالمؤمنین(ع) اختصاص یافته است و هیچ یک از صحابۀ دیگر از چنین جایگاه و فضیلتی برخوردار نشدهاند. در نتیجه، آیۀ شریف بیانگر افضلیت امیرالمؤمنین(ع) از سایر صحابه است.
این حدیث را جمع کثیری از پیشوایان حدیثی و تفسیری اهل سنت در ذیل آیه روایت کردهاند که از میان آنها میتوان مشاهیر زیر را نام برد: بلاذری؛ سعید بن منصور؛ محمّد بن جریر طبری، ابن منذر، ابن أبی حاتم؛ ثعلبی؛ ابن مردویه؛ أبو نعیم، زمخشری؛ ماوردی؛ واحدی؛ رازی؛ قرطبی؛ نیشابوری؛ ابن کثیر؛ أبوحیّان؛ سیوطی؛ ابن عساکر؛ هیثمی و ضیاء مقدسی[۳۲].
پس از اثبات افضلیت امیرالمومنین(ع)، به حکم قاعدۀ عقلی لزوم تقدیم شخص فاضل یا افضل بر مفضول یا قبح تقدم مفضول بر فاضل، به روشنی امامت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین(ع) قابل اثبات خواهد بود[۳۳].
منابع
پانویس
- ↑ «تا آن را وسیله تذکّری برای شما قرار دهیم و گوشهای شنوا آن را دریابد و بفهمد» سوره حاقه، آیه ۱۲.
- ↑ أطیب البیان، ج ۱۳، ص۱۶۳.
- ↑ بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۴۷۰.
- ↑ نک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۴۴۳؛ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۹۸؛ همو، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ج۱۰، ص۵۱۹؛ طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج۱۹، ص۳۹۴؛ فخر رازی، التفسیرالکبیر، ج۳۰، ص۶۲۴؛ حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ج۵، ص۴۰۲.
- ↑ جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «آیه گوش».
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج۱، ص۴۲۳؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۶ و ص۳۳۰؛ مجموعه ورام، ج۲، ص۲۶۹.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۹؛ تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۹۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۷؛ ابن شهر آشوب، المناقب، ج۳، ص۷۸.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۸.
- ↑ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۷۷.
- ↑ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۶۳.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۴۵ و ج۳۳، ص۲۸۲؛ بشارة المصطفی، ص۱۳، صدوق، معانی الاخبار، ج۵۸.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۳۷؛ تفسیر العیاشی، ج۱، ص۱۴؛ بصائر الدرجات، ص۱۳۵.
- ↑ تاویل الآیات الظاهرة، ص۶۹۰؛ تفسیر الفرات الکوفی، ص۴۹۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۸۹؛ مازندرانی، المناقب، ج۳، ص۷۸.
- ↑ روضة الواعظین، ج۱، ص۱۰۵.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۳۵، ص۳۲۶ و ج۴۶، ص۳۰۸؛ دلائل الامامة، ص۱۰۵.
- ↑ برازش، علیرضا، تفسیر اهل بیت، ج۱۶، ص۵۲۲-۵۲۵.
- ↑ طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲۹، ص۶۷؛ واحدی نیشاپوری، علی بن احمد، اسباب النزول، ص۲۴۵؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۲۴؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۶۱؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن، ج۱۸، ص۲۶۴؛ متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال، ج۱۳، ص۱۷۷؛ شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج۵، ص۲۸۲؛ ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۲۹۱؛ سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، ج۸، ص۲۴۹؛ ابن مردویه اصفهانی، مناقب علی بن ابی طالب(ع)، ص۳۳۷؛ ابن طلحه شافعی، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۰۲؛ سیوطی، جلال الدین، لباب النقول فی اسباب النزول، ص۲۰۱.
- ↑ طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲۹، ص۶۷؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۲۱؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۴۵، ص۴۵۵؛ قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآن، ج۱۸، ص۲۶۴؛ متقی هندی، علی بن حسام، کنز العمال، ج۱۳، ص۱۷۷؛ شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، ج۵، ص۲۸۲؛ ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۲۹۱؛ سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، ج۸، ص۲۴۹؛ ابن مردویه اصفهانی، مناقب علی بن ابی طالب(ع)، ص۳۸۸؛ ابن طلحه شافعی، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۰۱؛ زمخشری، الکشاف عن حقائق التنزیل، ج۴، ص۶۰۴؛ رازی، فخر الدین محمد، التفسیر الکبیر، ج۳۰، ص۹۵؛ کنجی شافعی، کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابی طالب امیر المؤمنین(ع)، ص۹۴؛ زرندی، جمال الدین محمد بن یوسف، نظم درر السمطین، ص۹۲؛ ابن المغازلی، مناقب امیر المؤمنین علی بن ابی طالب، ص۳۸۴؛ ابو نعیم اصفهانی، معرفة الصحابة، ج۱، ص۸۸.
- ↑ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۲۶؛ ابو نعیم اصفهانی، حلیة الاولیاء و طبقات الأصفیاء، ج۱، ص۶۷.
- ↑ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۳۱؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، ج۳، ص۱۱۱ و ۱۳۱؛ ابن صباغ مالکی، الفصول المهمة فی معرفة احوال الائمة(ع)، ص۱۲۱.
- ↑ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، ج۲، ص۴۴۰.
- ↑ فرمانیان و پورعلی سرخه دیزج، دلالت آیه و تعیها اذن واعیه بر امامت حضرت علی و پاسخ به شبهات ابن تیمیه، ص ۸۹.
- ↑ شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱.
- ↑ « سَأَلْتُ اَللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنَكَ».
- ↑ شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۷۷ (ح ۱۰۱۵).
- ↑ شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۸۲ (ح ۱۰۲۲).
- ↑ شواهد التنزیل، ج۲، ص۲۷۱، ص۲۸۰ (ح ۱۰۱۹).
- ↑ فضائل الخمسه، ج۱، ص۳۲۰ و ۳۲۱.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن ج۹، ص۳۳۶.
- ↑ البرهان العشرون قوله تعالی: ﴿ وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾. فی تفسیر الثعلبی، قال: قال رسول اللّه(ص): سألت اللّه عزّ وجلّ أن یجعلها أذنک یا علیّ. و من طریق أبی نعیم، قال: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّی اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یَا عَلِیُّ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَنِی أَنْ أُدْنِیَکَ وَ أُعَلِّمَکَ لِتَعِیَ وَ أُنْزِلَتْ هَذِهِ اَلْآیَةُ ﴿وَتَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ﴾ فَأَنْتَ اَلْأُذُنُ اَلْوَاعِیَةُ. وهذه الفضیلة لم تحصل لغیره، فیکون هو الإمام، منهاج الکرامة، ص۱۳۱-۱۳۲.
- ↑ حسینی میلانی، سید علی، جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶، ص۱۱۲-۱۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، ناصر، آیات ولایت در قرآن، ص۳۹۷ ـ ۴۰۶.
