تربیت: تفاوت میان نسخه‌ها

تربیت (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷

۱۵٬۵۸۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۴ ژوئن ۲۰۲۵

←‏موانع تربیت

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۶۸۱

ویرایش

@@ خط ۹۹: / خط ۹۹: @@
 {{اصلی|روش‌های تربیتی}}
 روش‌های تربیتی، دستورهای جزئی است که مبتنی بر اصول‌اند و در واقع، شیوه‌های عملی انجام عمل [[تربیتی]] به شمار می‌آیند. برخی از روش‌های تربیتی عبارت‌اند از: روش [[الگوگیری]]؛ روش [[محبت]]؛ روش [[تشویق]] و [[تنبیه]]؛ روش [[توبه]]؛ روش تفضل (نه استحقاق [[بنده]])؛ روش [[تبشیر]]؛ روش [[نیکی]] در برابر بدی؛ روش تأخیر در [[کیفر]]؛ روش [[موعظه]]؛ روش یادآوری [[نعمت]]؛ روش شناساندن [[حمد]] و [[ستایش]]؛ روش ابراز توانایی‌ها؛ روش [[حسن ظن]]؛ روش عذرپذیری؛ روش عیب‌‌پوشی؛ روش [[رفق و مدارا]] و روش کم شمردن خوبی‌ها و زیاد شمردن بدی‌ها<ref>[[فردین احمدوند|احمدوند، فردین]]، [[مکارم اخلاق در صحیفه (کتاب)|مکارم اخلاق در صحیفه]]، ص۱۰۲ ـ ۱۱۷؛ [[م‍ص‍طف‍ی‌ دل‍ش‍اد ت‍ه‍ران‍ی‌|دل‍ش‍اد ت‍ه‍ران‍ی‌، م‍ص‍طف‍ی‌]]، [[سیره نبوی ج۴ (کتاب)| سیره نبوی ج۴]]، ص ۱۶۰.</ref>.
+== عوامل مؤثر بر تربیت ==
+بسیاری از اندیشمندان علوم [[تربیتی]] برای [[تعلیم و تربیت]] عوامل متعددی ذکر کرده‌اند که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
+=== عوامل درونی و فردی ===
+# '''زمینه و [[استعداد]]:''' بر اساس برخی [[روایات]] که [[انسان]] [[مؤمن]] نیازمند [[واعظ]] و تربیت‌ کننده‌ای در درون خود است تا او را به [[امور خیر]] [[هدایت]] کند و از امور [[شرّ]] بازدارد<ref>برقی، المحاسن، ۲/۶۰۴.</ref>، لذا ازجمله عوامل مؤثر بر پذیرش تربیت و [[اصلاح]] این است که افراد زمینه و استعداد تربیت [[نیکو]] را داشته باشند.
+# '''تقویت اراده و [[عزم]]:''' [[اراده]] نیرویی در انسان است که هر اندازه قوی‌تر باشد، بر [[اختیار]] و [[تسلط]] انسان بر [[اعمال]] خود نیز افزوده می‌شود و انسان مهار نفس را از دست [[شیطان]] و [[نفس امّاره]] خارج می‌کند و [[قوای نفس]] از [[عصیان]]، [[سرکشی]] و انانیّت و خودسری اجتناب می‌کنند و [[تسلیم]] [[ملکوت]] و [[باطن]] [[قلب]] می‌شوند<ref>امام‌ خمینی، آداب الصلاة، ۲۳ و ۳۵؛ امام‌ خمینی، چهل حدیث، ۱۲۵.</ref>.
+# '''[[عبرت‌پذیری]]:''' عبرت‌ گرفتن از حوادث [[تاریخی]] از جمله عوامل [[تربیتی]] است<ref>امام‌ خمینی، چهل حدیث، ۳۹۶؛ امام‌ خمینی، صحیفه، ۷/۶۷، ۵۱۰؛ ۸/۳۴۸ و ۱۴/۴۹۱.</ref>.
+# '''[[صبر]] در [[بلاها]]:''' از جمله عوامل تربیت و [[ترقی]] نفس، [[صبر]] و تحمل [[گرفتاری‌ها]] و مصیبت‌هایی است که [[خداوند]] برای [[بندگان]] مقدر می‌کند که این امور سبب تربیت و [[ریاضت]] نفس است. این گرفتاری‌ها سبب می‌شود، [[روح]] افراد متوجه عالم دیگر شود<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۱۹/۱۹۷.</ref>.
+# '''سلامت جسم:''' بدن سالم [[انسان]] را برای تربیت آماده‌تر می‌کند<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۷/۲۶۱.</ref>. ورزش و تربیت بدن همچنان‌که بدن را سالم می‌کند، [[عقل]] را نیز تقویت و سالم می‌سازد؛ البته این باید به همراه [[تهذیب نفس]] و تقویت [[قوای روحانی]] باشد<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۷/۲۶۱ و ۵۴۱.</ref>. تربیت قوای ظاهری به تغذیه سالم و [[حلال]] است<ref>[[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>.
+=== عوامل بیرونی ===
+این عوامل شامل عوامل [[الهی]] و بشری می‌شوند.
+==== عوامل الهی ====
+از جمله مهم‌ترین عوامل [[تربیت الهی]] عبارت‌اند از:
+# '''[[اراده]] و عنایت خداوند:''' [[خداوند متعال]]، اولین [[معلم]] و مربی [[انسان]] است و او را از ظلمت‌ها بیرون می‌برد و به [[نور]] رهنمون می‌سازد<ref>صحیفه امام، ج۹، ص۲۹۱.</ref>.<ref>[[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>
+# '''[[قرآن کریم]] و [[دعاها]]:''' قرآن، کتاب [[انسان‌سازی]] است<ref>صحیفه امام، ج۳، ص۲۱ - ۲۴۰؛ ج۶، ص۲۸۷.</ref> و به همه مراتبی که برای انسان است، نظر دارد<ref>صحیفه امام، ج۶۳، ص۲۱۸.</ref>. قرآن آمده است تا انسان را که بالقوه همه مراتب را دارد، انسان کند<ref>صحیفه امام، ج۳، ص۲۳۰.</ref>. انسان را به تمام ابعاد تربیت کند<ref>صحیفه امام، ج۷، ص۵۳۲.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۹۶؛ [[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>
+# '''[[پیامبران الهی]]{{ع}}:''' انبیاء آمده‌اند تا انسان را به همه ابعادش تربیت کنند. انبیاء هم جنبه [[دنیایی]] انسان را تربیت می‌کنند و هم جنبه‌های [[معنوی]] و [[اخروی]] وی را و این [[مسئولیت]] از غیر انبیاء برنمی‌آید<ref>صحیفه امام، ج۴، ص۳۲ – ۳۱.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۹۵.</ref>
+# '''[[عبادت]]:''' به‌جا‌ آوردن [[عبادات]] با [[آداب]] و شرایط آن سبب [[تربیت معنوی]] و [[باطنی]] انسان است<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۴/۱۷۶؛ امام‌ خمینی، آداب الصلاة، ۲۲۱.</ref>؛ چنان‌که عبادات جمعی مانند [[اجتماع]] [[عبادی]] [[نماز جماعت]] و [[جمعه]] که در آنها مسائل [[مسلمانان]] و [[مواعظ]] و حقایق به‌گوش افراد می‌رسد، نقش مهمی در تربیت افراد [[جامعه]] دارند<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۴/۴۵۲ و ۱۰/۱۶؛ امام‌ خمینی، ولایت فقیه، ۱۳۲.</ref>.<ref>[[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>
+==== عوامل بشری ====
+از جمله مهم‌ترین عوامل بشری عبارت‌اند از:
+# '''[[خانواده]]:''' محیط [[خانه]] مبدأ اصلی و بالاترین محل [[تربیت کودک]] است و اگر کودک در این محیط خوب تربیت شود تا آخر به همین تربیت صحیح باقی می‌ماند. از این رو، باید کوشش شود تا محیط خانه محیط سالم<ref>صحیفه امام، ج۸، ص۳۶۳.</ref>، محبت‌آمیز و [[اسلامی]] باشد<ref>صحیفه امام، ج۸، ص۳۶۳.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۹۷؛ [[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>
+# '''مراکز [[آموزشی]]:''' مدرسه عامل تربیت است و بر کودکان تأثیر تام دارد<ref>امام خمینی، آداب الصلوة، ص۱۵۶.</ref>. [[مدارس]] باید تربیت‌کننده باشند و خروجی آنها افرادی مستقل و غیر وابسته، متکی به نفس، معتقد به مبانی [[اخلاقی]] و [[اسلامی]] باشند<ref>صحیفه امام، ج۸، ص۳۶۴.</ref>. نقش دانشگاه در هر کشوری ساختن انسان‌هاست<ref>صحیفه امام، ج۸، ص۹۳.</ref>. دانشگاه مرکز تربیت و ساختن انسان<ref>صحیفه امام، ج۱۳، ص۴۱۷؛ ج۱۲، ص۲۸.</ref> و مبدأ همه تحولات و منشأ [[سعادت]] یا [[شقاوت]] یک [[جامعه]] است<ref>صحیفه امام، ج۸، ص۶۴.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۴۰۱؛ [[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>
+# '''[[معلم]]:''' یکی از عوامل مهم تربیتی، معلم است<ref>الطلب و الاراده، ص۸۲.</ref>، معلمی [[مقام]] والایی است که بالاتر از آن نیست و [[خداوند متعال]] از آن [[تعظیم]] کرده است<ref>صحیفه امام، ج۷، ص۱۶۲.</ref>. [[وظیفه]] مهم [[تربیت کودکان]] و [[جوان‌ها]] بر عهده معلمین است و [[نجات]] [[کشور]] در [[آینده]] در گرو تربیت صحیح این جوان‌هاست<ref>صحیفه امام، ج۱۱، ص۴۰۱.</ref>. بنابراین کلید [[سعادت]] یک مملکت به دست معلم است<ref>صحیفه امام، ج۷، ص۲۵۴.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۹۹.</ref>
+# '''[[جامعه]] و [[فرهنگ]]:''' محیط و جامعه از عوامل [[ترقی]] یا [[سقوط]] افراد است<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۱۲/۵۰۰.</ref>؛ چنان‌که فرهنگْ مبدأ همه خوشبختی‌ها و بدبختی‌های [[ملت]] است و خطر فرهنگ نادرست از [[سلاح]] [[جنگی]] بیشتر و مخرب‌تر است. جوانانی که با فرهنگ ناصالح و فرهنگ [[استعماری]] تربیت می‌شوند، منشأ فساد و در خدمت [[استعمار]] خواهند بود<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۳/۳۰۶.</ref>.
+# '''[[حکومت]]:''' از دیگر عوامل مؤثر بر تربیت، حکومت و حاکمان‌اند. در روایتی از امیرالمؤمنین علی{{ع}} آمده است مردم به [[حاکمان]] خود شبیه‌تر از پدران خودند<ref>ابن‌شعبه، تحف العقول، ۲۰۸.</ref>. اگر [[حکومت صالح]] باشد، مردم نیز به‌دلیل اینکه متوجه و تابع آن‌اند، [[صالح]] بار می‌آیند و نیز حاکمانی که در رأس امورند اگر [[انسان‌های صالح]] و مهذب باشند، صلاح آنان به اطرافیان و به مردم سرایت می‌کند<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۷/۲۸۵.</ref>.<ref>[[علی محمد پورابراهیم|پورابراهیم]] و [[محمد مهدی فیروزمهر|فیروزمهر]]، [[تربیت - پورابراهیم و فیروزمهر (مقاله)|مقاله «تربیت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۳]]، ص ۳۰۱ ـ ۳۱۴.</ref>
+# '''[[دوستان]] و همنشینان:''' [[دوست]] عامل تأثیرگذار [[تربیتی]] است<ref>الطلب و الاراده، ص۸۲.</ref> و تأثیر [[معاشرت]] با دوستان در [[صلاح]] یا [[فساد]] [[انسان]] اجتناب‌ناپذیر است. مجالس [[گناه]] انسان را از [[یاد خدا]] [[غافل]] می‌کند و موجب سلب [[توفیق]] از انسان می‌گردد.
+# '''[[وراثت]]:''' از جمله عوامل مهم و شناخته شده در تربیت وراثت است. در اینکه آیا وراثت صرفاً در حوزه صفات ظاهری و جسمانی است و یا فراتر از آن صفات [[باطنی]] و [[اخلاقی]] را نیز شامل می‌شود، میان صاحب‌نظران [[اختلاف]] دیدگاه وجود دارد. از دیدگاه برخی اندیشمندان معاصر صفات اخلاقی نیز به [[ارث]] برده می‌شود<ref>صحیفه امام، ج۶، ص۲۰۰.</ref>.
+# '''معارف و [[علوم]]:''' مطالعه علوم مختلف و ممارست با کتب و آراء دخالت تمام و عظیمی در اختلاف [[ارواح]] دارد<ref>انوار الهدایة، ج۱، ص۸۴؛ الطلب و الاراده، ص۸۱ – ۸۰.</ref>. [[معارف الهی]] یکی از عوامل مؤثر در تربیت [[انسان]] است و [[فلسفه وجودی]] آنها تبدیل انسان ناقص به [[انسان کامل]] است<ref>صحیفه امام، ج۳، ص۲۱۸.</ref>.
+# '''[[فرهنگ]]:''' فرهنگ مبدأ همه خوشبختی‌ها و بدبختی‌های یک [[ملت]] است و کسانی که با فرهنگ ناصالح تربیت شوند موجب [[فساد]] در [[آینده]] می‌شوند<ref>صحیفه امام، ج۳، ص۳۰۶.</ref>.
+# '''تغذیه:''' تغذیه عاملی است که بر [[انسان]] تأثیرگذار است<ref>امام خمینی، شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۱۵۵.</ref> و این تأثیر در نطفه آشکار می‌شود؛ زیرا غذاها از نظر لطافت و کیفی و نیز صفابخشی و کدورت‌بخشی متفاوت‌اند و این تفاوت در نطفه مشخص می‌گردد و زمینه‌ساز [[سعادت]] یا [[شقاوت انسان]] می‌گردد<ref>امام خمینی، الطلب و الاراده، ص۸۱ – ۸۰.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص۴۰۰ ـ ۴۰۳.</ref>
 == موانع تربیت ==