آیه علم الکتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

آیه '''[[علم الکتاب]]''' از جمله آیات امامت امیرالمومنین {{ع}} است. در این [[آیه]] سخن [[کافران]]، خطاب به [[رسول خدا]]{{صل}} نقل شده است آن هنگام که [[پیامبری]] آن حضرت را [[انکار]] کردند و [[خداوند متعال]] در ادامه آیه، [[شهادت]] دادن خود بر [[نبوت]] [[پیامبر]]{{صل}} و شهادت دادن فرد یا افرادی که دارای [[علم کتاب]] هستند را برای [[اثبات]] پیامبری او کافی دانسته است. روایات اهل‌بیت{{عم}} این آیه را شاهدی بر [[برترین]] [[فضیلت امام علی]]{{ع}} دانسته‌اند در [[احادیث]] شیعه، مراد از [[علم]] به کتاب را علم به کتب آسمانی و [[علوم پیامبران]] و [[اسم اعظم]] دانسته‌ شده. برخی از [[امامان شیعه]] با استناد به این آیه، [[مقام امام]] علی{{ع}} را [[برتر]] از [[پیامبران اولوالعزم]] قلمداد کرده‌اند.

[[آیه]] ۴۳ [[سوره رعد]] {{متن قرآن|وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَمَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}<ref>و کافران می‌گویند: تو فرستاده (خداوند) نیستی؛ بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس؛ سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>، مکی است و در [[احتجاج]] با منکرین [[رسالت پیامبر]] اکرم {{صل}} نازل شده است. [[اثبات]] امر [[رسالت]] برای [[کفار]] مستلزم [[برهان]] است؛ ولی [[خداوند]] به جای ارائه [[معجزه]] یا آیتی از این دست، به موضوعی فراتر اشاره نموده و این برهان را در قالب [[اعلان]] [[شهادت]] بیان فرموده است. بر این اساس، مبنای برهان بر پایه شهادت خداوند بر رسالت پیامبرش {{صل}} شکل گرفته است. مسلماً شهادت [[الهی]] در ردیف شهادت‌های عادی نیست که در آن احتمال [[صدق]] و [[کذب]] برود؛ بلکه خبر از حاقّ واقع می‌دهد؛ چنان که شهادت به توحید در آیه ۱۸ [[سوره آل عمران]] نیز به همین گونه بیان شده است.

هرچند چنین شهادتی برای اولی الألباب مفید [[یقین]] است، اما برای توده [[مردم]] قابل [[درک]] نیست. از همین رو، در [[آیه شریفه]]، شهادت الهی به شهادتی [[انسانی]] ضمیمه شده تا برای همگان [[حجت]] باشد. نکته مهم آن است که چنان [[شخصیت]] [[ارجمندی]] که شهادت او به رسالت [[رسول خدا]] {{صل}} به دنبال شهادت [[پروردگار]] قرار دارد و [[کشف]] از حاق واقع می‌نماید، لزوماً باید دارای [[عصمت]] و [[علم]] از جانب خداوند باشد.

خداوند در آیه شریفه، این [[انسان]] عظیم‌الشأن را با وصف {{متن قرآن|مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}} معرفی می‌نماید. طبعاً چنین فردی که دارای علم لدنی و غیبی است باید [[معصوم]] به [[عصمت الهی]] بوده و در مراتب [[قرب الهی]] و [[علم غیب]]، در مقامی باشد که اشراف و اطلاع از مراتب ولایی [[رسول اکرم]] {{صل}} در عوالم ملکوت داشته باشد. روشن است که وجود چنین فردی در خارج، منحصر در اوصیای معصوم [[نبیّ]] مکرّم [[اسلام]] {{عم}} است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۵]]، ص۱۹۹ و ۲۱۹.</ref>.

[[اجماع]] و اتفاق علماى شيعه بر آن است كه این [[آیه]] در [[شأن]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نازل شده است. غالب [[اهل سنت]] نیز بر اساس روایاتی نزول این آیه را در شأن آن حضرت دانسته‌اند. با این حال شماری از [[مفسران اهل سنت]] تلاش کرده‌اند با ارائه دیدگاه‌های دیگر در بیان مصداق {{متن قرآن|من عنده علم الکتاب}}، شأن نزول‌های دیگری را برای آیه مورد بحث ذکر کنند. از جمله گفته‌اند این آیه در مصادیق ذیل نازل شده:

# عالمان یهود و [[نصارا]] (علمای [[اهل کتاب]])

# ابن یامین ([[بنیامین]])

# [[سلمان فارسی]]<ref>[[حسین غفوریان]]، [[بررسی مصداق آیه «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب» از منظر فریقین (مقاله)|بررسی مصداق آیه {{متن قرآن|وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب}} از منظر فریقین]].</ref>

شهادت [[خداوند]] به دو صورت است؛ یکی شهادت قولی خدا به [[رسالت]] [[نبی اکرم]] {{صل}} مثل {{متن قرآن|يس * وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ * إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«یا، سین * سوگند به قرآن حکیم * که تو از فرستادگانی» سوره یس، آیه ۱-۳.</ref>، دیگری شهادت فعلی خدا به واسطه اعطای [[معجزات]] به نبی اکرم {{صل}} مثل [[قرآن]] که شهادت خداوند بر [[صدق]] [[ادعای نبوت]] است<ref>[[ابراهیم صفرزاده|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]]، ص ۲۲۵-۲۳۴.</ref>.

و نظیر این آیات كه خداوند به وسیله آن ها به رسالت پیامبر اسلام {{صل}} شهادت داده است، در قرآن بسیار است و تمام آن ها از مقوله قول و گفتار هستند، نه از مقوله فعل و كردار<ref>[[رضا کوهساری|کوهساری، رضا]]، [[خلافت امام علی علیه السلام در آیه علم الکتاب (مقاله)| خلافت امام علی علیه السلام در آیه علم الکتاب]].</ref>.

# منظور از کتاب، همان کتاب‌های آسمانی قبل از قرآن باشد و مراد از عالم به کتاب، علمای یهود و نصاری باشند که بعداً به [[اسلام]] [[گرایش]] پیدا کردند و [[مسلمان]] شدند، مثل [[سلمان]] و [[عبدالله بن سلام]] و تمیم الداری. اما این احتمال هم صحیح نیست، چون [[سوره رعد]] و آیه مورد بحث در [[مکه]] نازل شده است و افراد نام‌برده در [[مدینه]] مسلمان شدند، لذا معنا ندارد، افرادی که هنوز کافرند علیه [[آیین]] خود گواهی دهند<ref>معالم التنزیل، ج۳، ص۳۴۶؛ جلال الدین سیوطی، الاتقان، ج۱، ص۳۶.</ref>

# مراد از کتاب، [[لوح محفوظ]] باشد و عطف {{متن قرآن|وَمَنْ عِنْدَهُ}} بر [[الله]] از باب عطف صفت بر اسم ذات باشد و معنا چنین باشد: "[[خداوند]] و کسی که دارای این صفت است و از [[لوح محفوظ]] [[آگاهی]] دارد (که تمام حقایق [[جهان]] در آن [[ثبت]] است) [[گواه]] [[رسالت]] توست". در پاسخ باید گفت که این احتمال هم صحیح نیست، چون {{متن قرآن|وَمَنْ عِنْدَهُ}} که عطف بر [[الله]] شده است ظاهراً غیر از خداوند است و ثانیاً در عربی عطف صفت بر صفت شایع است، ولی عطف وصف بر ذات چنین نیست، مثل {{متن قرآن|تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ * غَافِرِ الذَّنْبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ...}}<ref>«فرو فرستادن این کتاب، از سوی خداوند پیروزمند داناست * آمرزنده گناه و پذیرای توبه.».. سوره غافر، آیه ۲-۳.</ref>، لذا مراد از {{متن قرآن|وَمَنْ عِنْدَهُ}} نمی‌تواند خداوند باشد.

# منظور از کتاب، لوح محفوظ و مراد از {{متن قرآن|وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}، [[حضرت امیرالمؤمنین]] [[علی]] {{ع}} باشد. این احتمال بر اساس قرائن داخلی [[قرآن]] و قرائن خارجی که ذیلاً بررسی می‌گردد، صحیح است<ref>[[ابراهیم صفرزاده|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]]، ص۲۲۵ ـ ۲۳۴.</ref>.

# منظور از کتاب در این [[آیه]]، [[قرآن]] و [[علوم]] مرتبط با آن، [[کتاب‌های آسمانی]]، علومی که به [[پیامبران]]{{عم}} داده شده است و [[اسم اعظم]] عنوان شده است<ref>بحرانی، البرهان، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۷۳-۲۷۷.</ref> و منظور از کسی که [[علم کتاب]] نزد او قرار دارد، طبق روایاتی که از [[پیامبر اکرم]]{{صل}}<ref>صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ۵۶۵.</ref>، [[امام باقر]]{{ع}}<ref>صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ۵۶۵.</ref> و [[امام صادق]]{{ع}}<ref>صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ۵۶۵.</ref> نقل شده است و بنابر گفته برخی از [[صحابه]] و [[تابعین]] همچون [[ابن‌ عباس]]،<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۴۰۵.</ref>[[ محمد]] بن حَنَفیّه<ref>قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۸۴ق، ج۹، ص۳۳۶؛ ثعلبی، الکشف و البیان، ۱۴۳۶ق، ج۱۵، ص۳۴۶.</ref> و دیگران، [[علی بن ابی‌طالب]] است{{ع}}<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۴۰۴-۴۰۵.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} نیز این آیه را به عنوان شاهدی بر والاترین [[فضیلت]] خود معرفی کرده است<ref>حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۵۲۱.</ref>. [[آلوسی]] نویسنده [[سنی مذهب]] [[تفسیر]] [[روح المعانی]] در [[تفسیر آیه]] پس از نقل دیدگاه امام باقر{{ع}} و [[محمد بن حنفیه]] مبنی براین که منظور از «من عنده علم الکتاب» امام علی{{ع}} است می‌نویسد: به جانم [[سوگند]] تمامِ علم کتاب در نزد علی است اما ظاهراً منظور در این آیه او نیست<ref>آلوسی، روح المعانی، ج۱۳، ص۱۷۶.</ref>.

# در برخی از این [[روایات]]، همه [[امامان شیعه]] مصداق این آیه معرفی شده‌اند<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۲۲۱؛ صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۲۱۴.</ref>.<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی.</ref>

# برخی از عالمان اهل سنت مقصود از [[کفار]] در [[آیه شریفه]] را روسای [[یهود]] و مراد از «کتاب» را [[قرآن]] و یا [[تورات]] و یا [[لوح محفوظ]] دانسته و بر این اساس معتقدند که منظور از عالم به کتاب تنها [[خداوند متعال]] است<ref>ر.ک: تفسیر البیضاوی، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، ج۳، ص۱۹۱؛ زجاج، معانی القرآن و إعرابه، ج۳، ص۱۵۲؛ تفسیر ابن جزی، التسهیل لعلوم التنزیل، ج۱، ص۴۰۷؛ زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج۲، ص۵۳۶.</ref>.

# برخی نیز مراد از {{متن قرآن|من عنده علم الکتاب}} را همه [[مؤمنان]] می‌دانند<ref>ر.ک: محمد بن عبدالله بن ابوبکر ابن عربی، احکام القرآن، ط العلمیة، ج۳، ص۸۶؛ إسماعیل حقی الحنفی الخلوتی (المتوفی: ۱۱۲۷ﻫ)، روح البیان، الناشر: دار الفکر – بیروت، ج۳، ص۳۹۱.</ref>.

# برخی از [[مفسران اهل سنت]]، [[عبدالله بن سلام]] یهودی را مصداق [[آیه کریمه]] ذکر کرده‌اند<ref>محمد بن جریر طبری، تفسیر جامع البیان، ج۱۳، ص۱۱۸؛ نسفی محمد، تفسیر نسفی، ج۱، ص۴۸۱؛ تفسیر مجاهد، ص۴۰۹. تفسیر الماتریدی، تأویلات أهل السنة، ج۶، ص۳۵۷؛ سید محمود آلوسی، روح المعانی، ج۷، ص۱۶۵ و ۱۶۶؛ إسماعیل حقی الحنفی الخلوتی (المتوفی: ۱۱۲۷ﻫ)، روح البیان، الناشر: دار الفکر – بیروت، ج۳، ص۳۹۱؛ تفسیر البیضاوی = أنوار التنزیل وأسرار التأویل، ج۳، ص۱۹۱.</ref>.<ref>[[حسین غفوریان]]، [[بررسی مصداق آیه «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب» از منظر فریقین (مقاله)|بررسی مصداق آیه {{متن قرآن|وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب}} از منظر فریقین]].</ref>

از [[حضرت امیر]]{{ع}} در کنار [[خداوند]] یاد شده است که بر حقانیت [[ رسالت]] [[رسول اکرم]] {{صل}} [[گواهی]] می‌دهد و نکته مهمتر اینکه اعلام شده این دو گواهی برای [[اثبات]] مدعا کافی است! این آیه از این جهت شبیه آیه 4 [[سوره تحریم]] است که از [[حضرت امیرالمؤمنین]] {{ع}} با عنوان «صَالِحُ الْمُؤْمِنِیـنَ» و در کنار [[نام خداوند]] و [[جبرئیل]] یاد شده که از رسول اکرم {{صل}} در برابر [[توطئه]] دو [[همسر]] آن حضرت، حمایت و پشتیبانی می‌کنند<ref>{{متن قرآن|إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَٰلِكَ ظَهِيرٌ}} ، «اگر شما دو زن از کار خود به پیشگاه خدا توبه کنید [خدا توبه شما را می پذیرد]، چون دل شما دو نفر از حق و درستی منحرف شده است، و اگر بر ضدِّ پیامبر به یکدیگر کمک دهید [راه به جایی نخواهید برد]؛ زیرا خدا و جبرئیل و صالح مؤمنان [که علی بن ابی طالب است] یار اویند، و فرشتگان نیز بعد از آنان پشتیبان او خواهند بود.» سوره تحریم، آیه4.</ref>.<ref>[[حسین غفوریان]]، [[بررسی مصداق آیه «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب» از منظر فریقین (مقاله)|بررسی مصداق آیه {{متن قرآن|وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب}} از منظر فریقین]].</ref>

در این آیه، از حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} به عنوان کسی یاد شده که علم کتاب به او داده شده است و ازآن جا که بر اساس قاعده بلاغی، اضافه اسم نکره (علم) به اسمِ محلّی به لام (الکتاب)، افاده عموم می کند، از این آیه استفاده می‌شود که علمِ همه کتاب به آن حضرت ارزانی شده است. درباره آنکه مراد از علم در این آیه چیست، اختلافاتی در میان [[مفسران]] به چشم می‌خورد، با این حال همه [[اذعان]] دارند که این [[علم]] از مقوله [[علوم]] ظاهری نیست، بلکه [[علمی]] است که [[آگاهی]] از [[اسرار]] عالم و [[توان]] تصرف در هستی، ازجمله [[شئون]] آن است.

اهمیت این [[آیه]] از آن جهت است که در [[سوره مبارکه نمل]] [[آیه]] 40، از [[وصیّ]] سلیمانِ [[نبی]]{{ع}} یعنی [[آصف بن برخیا]]، به عنوان کسی یاد شده که دارای «عِلْمٌ مِنْ الْکتَابِ» است؛ یعنی او فقط دارای بخشی از [[دانش]] کتاب است (به دلیل تبعیضیه بودن «مِن») ولی درعین حال توانست تخت بلقیس را از فاصله‌ای طولانی پیش از چشم برهم زدن سلیمان نبی{{ع}} نزد او حاضر سازد. پس اگر آصف بن برخیا با داشتن بخشی از دانش کتاب توانست تخت بلقیس را از آن راه دور حاضر نماید، مصداق «وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتَابِ» در آیه آخر [[سوره رعد]] باید کسی باشد که از علمِ به مراتب افزون‌تر برخوردار باشد. <ref>{{متن قرآن|قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ ۖ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ}}، «کسی که دانشی از کتاب [لوح محفوظ] نزد او بود گفت: من آن را پیش از آنکه پلک دیده ات به هم بخورد، نزد تو می آورم. [و آن را در همان لحظه آورد]. پس هنگامی که سلیمان تخت را نزد خود پابرجا دید، گفت: این از فضل و احسان پروردگار من است، تا مرا بیازماید که آیا سپاس گزارم یا بنده ای ناسپاسم؟ و هر کس که سپاس گزاری کند، به سود خود سپاس گزاری می کند و هر کس ناسپاسی ورزد، [زیانی به خدا نمی رساند]؛ زیرا پروردگارم بی نیاز و کریم است» سوره نمل، آیه40.</ref>.<ref>[[حسین غفوریان]]، [[بررسی مصداق آیه «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب» از منظر فریقین (مقاله)|بررسی مصداق آیه {{متن قرآن|وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب}} از منظر فریقین]].</ref>

در هر دو مورد غیر از امیرالمؤمنین{{ع}} هیچ یک از [[صحابه]] و [[تابعین]] را نمی‌توان یافت که چنین ادعایی کرده باشند. علاوه بر اینها از اینکه [[خدای متعال]] [[شهادت]] آن حضرت بر [[رسالت پیامبر اکرم]]{{صل}} را در کنار شهادت خود قرار داده و این [[آیه]] را در [[شأن]] آن حضرت نازل کرده نیز می‌توان بر بزرگی [[مقام]] و جایگاه والای امیرالمؤمنین{{ع}} استفاده کرد و آن را دلیل دیگری بر افضلیت آن حضرت به شمار آورد<ref> مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی.</ref>.

پس از آنکه [[افضلیت]] و [[برتری امیرالمؤمنین]] {ع}} در بخش ‌های قبلی به [[اثبات]] رسید بر اساس بنای عقلا و به [[حکم]] عقلا در دوران امر میان [[امامت]] شخص [[فاضل]] و امامت شخض [[مفضول]] (پایین‌تر)، شخض فاضل و [[برتر]] مقدم خواهد بود و امامتش ثابت مب‌گردد. بر این اساس [[امامت امام علی]]{{ع}} از این [[آیه]] قابل اثبات است<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی.</ref>.

در قضاوتهای متعارف، حداقل وجود دو [[شاهد]] ضروری است زیرا با [[شهادت]] یک فرد، [[علم عادی]] حاصل نمی‌شود؛ یعنی شهادت یک نفر ناقص است که با ضمیمة فرد دوم شهادت او کامل می‌شود، یا به تعبیر دیگر از ضمّ دو شهادت ناقص، شهادت کامل به وجود می‌آید؛ ولی در شهادت [[خداوند متعال]] نقصی وجود ندارد تا نیازی به ضمیمة شهادت دوم باشد. پس شهادت خداوند مسلماً شهادت [[قطعی]] و کامل می‌باشد. در نتیجه، شهادت کسی که [[علم کتاب]] نزد اوست نیز باید شهادت قطعی و کامل باشد؛ زیرا با شهادت خداوند متعال [[علم]] حاصل می‌شود و اگر شهادت فرد دوم ناقص باشد، معنایی ندارد که به شهادت کامل ضمیمه گردد؛ چون با وجود شهادت قطعی و علم‌آور، کسی به دنبال شهادت ظنی نمی‌رود.‌ پس معلوم می‌شود که شهادت خداوند و (وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتَاب) از قبیل ضمیمه [[برهان]] و دلیل مستقل به برهان مستقل دیگر می‌باشد، که وجود هر یک برای اثبات مدعا کافی است<ref>مصباح الهدایه فی تحقیق الولایه ، بهبهانی ، ج1 ، ص46.</ref>.<ref>[[حسین غفوریان]]، [[بررسی مصداق آیه «وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب» از منظر فریقین (مقاله)|بررسی مصداق آیه {{متن قرآن|وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکتاب}} از منظر فریقین]].</ref>

از مجموع آنچه گذشت می‌‌توان چنین نتیجه گرفت که [[سوره رعد]] یک [[سوره]] مکی است. "کتاب" در آن، به معنای [[قرآن]] است و اضافه [[علم]] به کتاب، به معنای علم به تمام قرآن است. کسی از [[اصحاب پیامبر]] را به ویژه در دوران [[رسالت]] ایشان در [[مکه]] جز [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} نمی‌شناسیم که [[علم به تمام حقایق قرآن]] داشته باشد و بدین جهت صلاحیت آن را داشته باشد که پس از [[خداوند متعال]] به عنوان شاهدی بر [[نبوت پیامبر اسلام]] {{صل}} بوده و پس از آن حضرت نیز خلیفه و جانشین ایشان گردد.